Một số biện pháp tạo hứng thú và nâng cao hiệu quả học tập môn khoa học lớp 5

Trình độ pháttriển tư duy của học sinh cuối cấp Tiểu học nói chung và chương trình mônKhoa học lớp 5 nói riêng đã đưa vào những nội dung về tính chất, đặc điểm củacác q

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

Cùng với các môn học khác trong nội dung chương trình Tiểu học nói chungvà nội dung chương trình lớp 5 nói riêng Môn khoa học tự nhiên ở lớp 5 có mộtvị trí vô cùng quan trọng Trong hệ thống giáo dục quốc dân, mục tiêu giáo dụccủa Bộ GD-ĐT đã đặt ra : Giáo dục cho HS Tiểu học là phải giáo dục toàn diện,không coi trọng môn chính, môn phụ Bởi vậy cùng với các môn học khác trongnội dung chương trình Tiểu học nói chung và nội dung chương trình lớp 5 nóiriêng Môn khoa học tự nhiên ở lớp 5 có một vị trí vô cùng quan đã góp phầnkhông nhỏ vào việc hình thành và phát triển toàn diện cho HS

"Như chúng ta đã biết, khoa học là một môn học nói về các sự vật, hiệntượng trong tự nhiên, nói về cơ thể và sức khỏe của con người Trình độ pháttriển tư duy của học sinh cuối cấp Tiểu học nói chung và chương trình mônKhoa học lớp 5 nói riêng đã đưa vào những nội dung về tính chất, đặc điểm củacác quá trình, hiện tượng trong tự nhiên, trong cơ thể người Các hiện tượngtrong tự nhiên hay những quá trình diễn ra trong tự nhiên nhiều khi rất khó quansát trong điều kiện bình thường, bằng mắt thường bởi chúng diễn ra quá nhanhhoặc quá chậm, hoặc “vô hình” Những tri thức về tính chất và sự biến đổi củachất lại rất trừu tượng Chúng ta muốn nhận ra chúng, cần phải làm thí nghiệm,tạo ra sự tương tác, phản ứng giữa các chất, tức là cần phải quan sát, phân tích,tổng hợp, thí nghiệm,…" Do đó, để học sinh học tốt môn Khoa học lớp 5, việc

sử dụng các phương pháp dạy học sao cho đạt hiệu quả cao nhất vẫn là vấn đềcần được giáo viên quan tâm Do đó, người giáo viên cần phải có những phươngpháp cụ thể để giúp học sinh học tốt môn Khoa học lớp 5

Từ xa xưa, dân tộc ta đã có câu “Tiên học lễ, hậu học văn” Vậy, lễ nghĩabao giờ cũng đi đầu trong việc quan sát, nhìn nhận và đánh giá một con ngườitrong giao tiếp Tuy nhiên việc giao tiếp đó có thành công không, có hiệu quảkhông lại còn liên quan đến một vấn đề khác đó là văn hóa Trình độ văn hóagiúp chúng ta rất nhiều trong cuộc sống Bác Hồ kính yêu của chúng ta từngnói : “Có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó, có tài mà không có đứcthành người vô dụng” Chính vì lẽ đó mà việc giáo dục con người phải songsong hai mặt

Để việc giáo dục con người trở thành người toàn diện hai mặt là việc làmkhông dễ Ngay trong thời điểm này đây, trọng trách của nhà trường, của ngườigiáo viên nhất là giáo viên chủ nhiệm lớp phải phát huy hết năng lực của mình,phải làm sao cho học sinh thấy được “Mỗi ngày đến trường là một niềm vui”, vànhư đồng chí Phạm Văn Đồng đã nói: “Nghề dạy học là nghề cao quý nhất vì nótạo ra những con người sáng tạo”.

Học sinh chỉ học tập đạt kết quả tốt khi yêu thích môn học đồng thời các

em cũng tìm được cảm hứng từ môn học đó Việc đổi mới phương pháp dạy học,đổi mới hình thức tổ chức hoạt động là một việc làm không phải dễ và cũngkhông phải ngày một ngày hai mà làm được Nó đòi hỏi một sự đầu tư lâu dài,một quá trình rèn luyện không ngừng của người giáo viên Mỗi một sự cố gắngdù rất nhỏ trong nhận thức của giáo viên về đổi mới phương pháp, hình thức dạyhọc đều là động lực tạo hứng thú học tập cho các em học sinh, góp phần nângchất lượng dạy và học

Trong thực tế hiện nay việc dạy học các môn học như khoa học, địa lí, …cho học sinh trong nhà trường Tiểu học đã được chú ý đến, song nhiều trườngvẫn còn lúng túng trong việc tổ chức, thực hiện các chương trình hoạt động giáodục cho học sinh Vậy làm thế nào để trang bị cho học sinh những kiến thức về

xã hội và phát triển toàn diện là nhiệm vụ và yêu cầu bức thiết của ngành giáodục nói chung và mỗi giáo viên nói riêng

Với ý nghĩa và tầm quan trọng như vậy, tôi đã chọn và nghiên cứu đề tài:

“Một số biện pháp tạo hứng thú và nâng cao hiệu quả học tập môn khoa học lớp 5”

2 Tên sáng kiến:

Một số biện pháp tạo hứng thú và nâng cao hiệu quả học tập môn khoahọc lớp 5

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: Nguyễn Thị Phượng

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường Tiểu học Chấn Hưng

- Số điện thoại: 0973 940 935

E_mail: thuyphuong8289@gmail.com

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến:

- Họ và tên: Nguyễn Thị Phượng

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử

Luật Giáo dục của Nhà nước ta quy định: “Giáo dục tiểu học nhằm giúp họcsinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở” (Mục 2, Điều 27)

Bởi vậy, để giúp các em có kĩ năng quan sát tốt, thực hành tốt, tự tin và mạnh dạn trong các hoạt động học tập thì người giáo viên tiểu học là người đóngvai trò vô cùng quan trọng Các thầy giáo, cô giáo phải động viên, khích lệ các

em thật nhiều để các em phát huy hết khả năng của mình: "Đứng xấu hổ khi không biết, chỉ xấu hổ khi không học” (Ngạn ngữ Nga)

bố mẹ chỉ quan tâm, mải lo đến việc làm kinh tế mà quên mất gia đình là chiếcnôi của trẻ, quên đi việc cần tạo một môi trường gia đình đầm ấm, người lớngương mẫu, quan tâm dạy dỗ trẻ; Không những thế còn có những gia đình cha

mẹ nghiện ngập, cờ bạc, rượu chè, ảnh hưởng vô cùng lớn tới tâm hồn trẻ, tớisự phát triển nhân cách của trẻ Một số gia đình hiện nay có suy nghĩ hoàn toàngiao phó việc dạy dỗ con em mình cho nhà trường Cũng có những gia đình cóđiều kiện kinh tế, quá chiều chuộng con dẫn đến trẻ thiếu sự sáng tạo, luôn ỷ lại,phụ thuộc vào người lớn; mỗi khi gặp các tình huống trong thực tế lúng túngkhông biết xử lý thế nào, hạn chế trong việc tự bảo vệ bản thân mình; hoặc cótrẻ được chiều chỉ làm theo ý của mình chứ không làm theo ý người khác Bêncạnh việc học các môn như Toán, Tiếng việt nếu trẻ được chú ý giáo dục đạođức, được rèn luyện để phân biệt cái tốt, cái xấu, biết từ chối cám dỗ, biết ứng

xử, biết tự quyết định đúng trong một số tình huống thì chính trẻ sẽ là người tácđộng tốt đến gia đình, xã hội

Ngay từ đầu năm học khi mới nhận lớp, sĩ số lớp tôi là 34 em, trong đó sốhọc sinh nữ là 14 em, học sinh khuyết tật 01 em Các em rất thụ động trong việcchuẩn bị bài ở nhà; nhút nhát khi tham gia hoạt động nhóm, nói nhỏ; thiếu tự tintrong giao tiếp và bày tỏ, Vậy làm sao để các em có thể hoàn thành tốt cácmôn học về kiến thức lẫn kĩ năng hàng ngày của các em? Việc dạy cho các embiết tính toán, đọc và viết là những việc làm tương đối đơn giản Nhưng còn cácphân môn học khác như Khoa học, Lịch sử, Đia lí, thì sao? Như ta đã biết,môn Khoa học là môn vừa chứa các yếu tố xã hội vừa chứa các yếu tố tự nhiên.Qua môn học này, người giáo viên không chỉ là người giáo dục cho các em lòngsay mê khoa học mà còn giáo dục cho các em lòng yêu quê hương, đất nước Từnhững băn khoăn, trăn trở đó tôi đã mạnh dạn chọn và nghiên cứu đề tài này.Đây là đề tài sáng kiến kinh nghiệm mà tôi đã nghiên cứu thực hiện từ nhiềunăm học trước Sau đó rút kinh nghiệm, bổ sung và sẽ được hoàn thiện vảo cuốinăm học 2019-2020 Với đề tài sáng kiến kinh nghiệm này tôi chủ yếu hướngvào các nội dung cơ bản sau đây:

+ Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài và đồ dùng học tập

+ Tổ chức hoạt động dạy học dưới dạng các trò chơi- Gameshow- Trò chơihọc tập

+ Tổ chức cho học sinh thực hành, thí nghiệm

+ Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học

7.3 Thực trạng việc dạy và học môn khoa học 5 ở trường Tiểu học Chấn Hưng- Vĩnh Tường- Vĩnh Phúc

Một số tiết học khoa học ở Trường Tiểu học Chấn Hưng

7.3.1 Thuận lợi

- Được sự quan tâm giúp đỡ của Ban giám hiệu nhà trường cùng các Banngành đoàn thể.

- Giáo viên trong tổ chuyên môn đã được tham gia các lớp tập huấn thaysách, nghiên cứu chương trình bồi dưỡng thường xuyên và học tập các lớp Môđun Trường đã nhiều năm triển khai chuyên đề môn khoa học

- Phương tiện giảng dạy, tài liệu nghiên cứu khá đầy đủ Thư viện, thiết bịnhà trường cũng đã cung cấp khá đa dạng sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệutham khảo và đồ dùng dạy học

- Đội ngũ giáo viên khối 5 có nhiều kinh nghiệm trong giảng dạy Bảnthân tôi cũng được nhà trường phân công dạy lớp 5 trong nhiều năm liền

- Sĩ số học sinh trong lớp không cao, tạo điều kiện cho tôi dễ dàng theodõi sát sao từng đối tượng học sinh

7.3.2 Khó khăn

Trường nằm trên khu vực phía Bắc của Huyện, cách xa trung tâm thị trấn,

đa số học sinh là con em của nông dân, bố mẹ đi làm ăn xa, ít có thời gian quantâm tới con em mình

Tâm lí đa số phụ huynh thường coi trọng hai môn Toán và Tiếng Việt nênchưa thực sự chú trọng nhắc nhở con em mình khi học môn Khoa học

Sự cập nhật thông tin của giáo viên cũng như học sinh diễn ra hàng ngàycó những hạn chế nhất định

Việc đầu tư soạn giảng cũng như chuẩn bị đồ dùng dạy học còn nhiều khókhăn

- Khả năng ứng xử của học sinh trong một số tình huống có liên quan đếnsức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng còn hạn chế

- HS ít nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập; khả năng diễnđạt những hiểu biết bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ,… còn hạn chế nên một

số HS chưa quan tâm đến môn môn học

- Khả năng phân tích, so sánh, rút ra những dấu hiệu chung và riêng củamột số sự vật, hiện tượng đơn giản trong tự nhiên còn hạn chế

7.4 Mục tiêu và nội dung của môn khoa học lớp 5:

7.4.1 Một số kiến thức cơ bản ban đầu của môn khoa học:

- Sự trao đổi chất, nhu cầu dinh dưỡng, sự sinh sản, sự lớn lên của cơ thểngười, cách phòng tránh một số bệnh thông thường và một số bệnh truyềnnhiễm.

- Sự trao đổi chất, sự sinh sản của thục vật, động vật

- Đặc điểm và ứng dụng của một số chất, một số vật liệu và nguồn nănglượng thường gặp trong đời sống và sản xuất

7.4.2 Một số kĩ năng ban đầu của môn khoa học.

- Ứng xử thích hợp trong một số tình huống có liên quan đến sức khỏecủa bản thân, gia đình và cộng đồng

- Quan sát và làm một số thí nghiệm đơn giản, gần gũi với đời sống, sảnxuất

- Nêu thắc mắc và đặt câu hỏi trong quá trình học tập, tìm thông tin đểgiải đáp, diễn đạt những hiểu biết bằng lời nói, bài viết, hình vẽ sơ đồ

- Phân tích so sánh để rút ra dấu hiệu chung và riêng của một số sự vật,hiện tượng đơn giản trong tự nhiên

7.4.3 Một số thái độ và hành vi của môn khoa học.

- Tự giác thực hiện các quy tắc vệ sinh, an toàn cho bản thân và gia đìnhcộng đồng

- Ham hiểu biết khoa học, có ý thức vận dụng những kiến thức đã họcvào thực tế đời sống

- Yêu con người, thiên nhiên, đất nước, yêu cái đẹp

- Tích cực, tham gia bảo vệ môi trường xung quanh

7.5 Kết quả khảo sát trước khi áp dụng các biện pháp, giải pháp

Trong quá trình nghiên cứu sáng kiến, tôi đã tiến hành khảo sát học sinhnhư sau:

Đối tượng khảo sát: Học sinh khối 5 Trường Tiểu học Chấn Hưng huyện Vĩnh Tường - tỉnh Vĩnh Phúc

Số lượng học sinh tham gia khảo sát: 169 học sinh

- Thời điểm khảo sát: Cuối tháng 9 năm 2019

- Nội dung khảo sát: Bước đầu, tôi khảo sát một số kiến thức cơ bản củamôn học theo nội dung HS được học

- Hình thức : Thi viết trên giấy

- Kết quả khảo sát thu được như sau:

7.6 Một số giải pháp tạo hứng thú và nâng cao chất lượng học tập môn khoa học cho học sinh lớp 5 trường Tiểu học Chấn Hưng

A Đối với học sinh:

Để tiết học bài mới có kết quả cao, tôi thường hướng dẫn học sinh chuẩnbị bài trước ở nhà một cách chu đáo theo các yêu cầu sau:

1 Tìm hiểu nội dung bài học:

- Đây là yếu tố quan trọng giúp các em tiếp thu bài mới tốt hơn Các emcần đọc kĩ nội dung bài và chú ý đến những điều gì sẽ xảy ra qua thí nghiệm,quan sát được gì qua tranh ảnh, vật thật

- Từ đó, các em sẽ tự trả lời được các câu hỏi trong sách giáo khoa nêu rahoặc tự mình đặt ra câu hỏi mà mình cần tìm hiểu để lên lớp cùng với bạn vàthầy giáo trao đổi và như thế các em sẽ nhớ và hiểu nội dung bài một cách sâusắc hơn

* Làm việc với phiếu bài tập:

Tùy vào nội dung của từng bài mà tôi hướng dẫn học sinh thực hiệnphiếu bài tập cụ thể như sau:

+ Phiếu bài tập ( hình thức giao việc ) : Tôi hướng dẫn học sinh nhữngcông việc mà các em cần làm ở nhà

+ Phiếu bài tập ( hình thức thực hành ): Tôi hướng dẫn các em thực hànhthí nghiệm hoặc các hình thức thực hành khác cần làm trước ở nhà ( cá nhân,nhóm, lớp )

+ Phiếu đánh giá kiểm tra: Phiếu này là phương tiện đánh giá kết quả họctập của các em và đây cũng là kết quả đánh giá hiệu quả trong quá trình giảngdạy của mình Qua phiếu này tôi có cơ hội điều chỉnh kịp thời về phương phápvà hình thức tổ chức dạy học của mình sao cho hiệu quả hơn

Ví dụ : Khi dạy bài 12, trang 26 “ Phòng bệnh sốt rét”

Yêu cầu học sinh chuẩn bị: ghi vào phiếu giao việc

- Điều tra xem trong gia đình hoặc xung quanh nhà em có ai bị sốt rétchưa?

- Hỏi người lớn những dấu hiệu chính của bệnh sốt rét

- Bệnh sốt rét lây truyền như thế nào?

Qua phần chuẩn bị của học sinh ở nhà Tôi thấy, các em rất hào hứng

trong việc xây dựng bài, từ đó tiết học diễn ra một cách nhẹ nhàng mà hiệu quả

* Làm thí nghiệm và ghi kết quả vào phiếu bài tập :

Thực hành thí nghiệm Hiện tượng xảy ra

Ném quả bóng cao su xuống sàn nhà Ta thấy quả bóng nảy lên

Kéo căng sợi dây cao su, rồi buông tay Sợi dây dãn ra, sợi dây cao su trở lại vị trí

ban đầu

Qua các thí nghiệm thực hành ở nhà, tôi thấy: Khi lên lớp các em rất sôinổi xây dựng bài và tiết học đạt kết quả cao, các em hiểu bài, thuộc bài ngay tạilớp.

Ví dụ : Khi dạy bài 44- trang 90: “Sử dụng năng lượng gió và năng lượngnước chảy”

Yêu cầu học sinh chuẩn bị: ( ghi vào phiếu bài tập)

- Điều tra xem ở địa phương em có những hoạt động nào sử dụng nănglượng của gió và năng lượng của nước chảy

- Quan sát các tranh trong bài và nói nên nội dung từng bức tranh

Với việc điều tra và quan sát như trên, tôi thấy học sinh khi lên lớp các

em chủ động trong việc phát biểu ý kiến của mình, giờ học sinh động hơn, họcsinh tiếp thu bài tốt hơn

Ví dụ : Khi dạy bài 64- trang 132 “ Vai trò của môi trường tự nhiên đốivới đời sống con người”

- Yêu cầu học sinh chuẩn bị :

- Đối với yêu cầu 1: Cho học sinh sưu tầm tin tức bài báo, tranh ảnh viết

về vai trò của môi trường tự nhiên đối vơi con người

- Đối vời yêu cầu 2 : ( Ghi vào phiếu bài tập )

- Môi trường tự nhiên cung cấp cho con người những gì?

- Môi trường tự nhiên nhận từ con người những gì?

Qua việc chuẩn bị ở nhà, làm việc với phiếu bài tập, thực hành với các thínghiệm khi lên lớp các em rất sôi nổi xây dựng bài học và tiết học đạt kết quảcao Có thể nói các em đã thành thạo thực hành thí nghiệm theo cá nhân, nhóm,lớp Từ đó các em hiểu bài, thuộc bài ngay tại lớp

2 Học sinh sưu tầm đồ dùng dạy học:

Như chúng ta đã biết, đồ dùng dạy học có vai trò rất quan trọng trong quátrình dạy – học Nó góp phần không nhỏ trong sự thành công của một tiết dạy.Vì vậy, tôi thường động viên, khuyến khích các em sưu tầm các đồ dùng và các

em đã hưởng ứng rất tích cực Nó đã trở thành một nề nếp trong lớp tôi chủnhiệm Việc sưu tầm dồ dùng học tập của các em cũng rất phong phú và đadạng Đó là những bức tranh, ảnh trong các tờ lịch treo tường là những vật mẫu,vật thật …

Ví dụ : Chuẩn bị học : Bài 12, trang 26 “ Phòng bệnh sốt rét”

- Tôi hướng dẫn học sinh sưu tầm các pa nô, áp phích tuyên truyền phòngchống bệnh sốt rét

- Các bức tranh hướng dẫn ngủ mùng để tránh muỗi a- nô phen đốt

Ví dụ : Chuẩn bị học bài 30- trang 64 “ Cao su”

Tôi hướng dẫn học sinh sưu tầm về tranh ảnh về vườn cây cao su, tranhnhững người công nhân đang khai thác mủ, các đồ dùng được làm bằng caosu…để phục vụ cho tiết học

Ví dụ : Chuẩn bị học : Bài 24- trang 50 “ Đồng và hợp kim của đồng”Tôi hướng dẫn học sinh sưu tầm tranh, ảnh các đồ dùng bằng đồng hoặchợp kim của đồng

Qua việc hướng dẫn học sinh sưu tầm các đồ dùng học tập Tôi thấy khihọc môn khoa học học sinh có ý thức, trách nhiệm với việc học tập của mình Từđó tiết học diễn ra một cách sinh động không kém các môn học khác và giờ học

đã mang lại kết quả rất tốt

3 Vận dụng thực hành :

Ông cha ta thường nói “học đi đôi với hành” Học lí thuyết không chưa

đủ, chỉ có thực hành mới phản ánh đúng sự hiểu biết của học sinh trong việc tiếpthu bài Từ việc thực hành đúng hay thí nghiệm đúng mới thỏa mãn ở sự tò mò,khám phá , sáng tạo của học sinh,gây cho học sinh sự hứng thú trong học tập.Cho nên, giáo viên cần tạo điều kiện cho học sinh thực hành những điều đã họcngay tại lớp bằng cách thí nghiệm hay quan sát các hành động

Ví dụ : khi học bài 30- trang 64 “ Cao su”

- Nêu được tính chất đặc trưng của cao su

- Tôi tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm để nhận thấy cao su có tínhchất đàn hồi

Qua thí nghiệm học sinh nắm được cao su có tính chất đàn hồi trên cơ sởkhoa học chú không phải chỉ bằng lí thuyết suông

Ví dụ : Khi dạy bài 62- trang 128 “ Môi trường” sau bài học học sinh biết:

- Kể tên các thành phần của môi trường tự nhiên và môi trường nhân tạo

- Biết quan sát, nhận xét tình trạng vệ sinh của khu nhà ở, đường phố,trường học.

Từ đó các em có ý thức tham gia bảo vệ môi trường, nhà ở, lớp học,trường học…Các em biết tiết kiệm điện, nước Thực hiện nếp sống văn minh,góp phần vào việc bảo vệ môi trường sạch đẹp

4 Lập kế hoạch học tập

Trong nhiều năm công tác tôi đã hướng dẫn học sinh lập ra một kế hoạchhọc tập cho cá nhân Nhờ vậy mà các em mới hoàn thành được nhiệm vụ học tậpcủa mình Thời gian trong một ngày, một tuần được phân bố rõ ràng cụ thể, vàhợp lí

Thí dụ : Thời gian học bài vào buổi tối và buổi sáng , ôn bài vào thứ bảyvà chủ nhật, sưu tầm đồ dùng trong những lần đi nhà sách…

B Đối với giáo viên :

1 Nắm chắc nội dung chương trình giảng dạy:

a) Chương trình được phân bố như sau :

b) Chủ đề và nội dung :

Con người và sức khỏe Từ bài 1 đến bài 21

Vật chất và năng lượng Từ bài 22 đến 50

Thực vật và động vật Từ bài 51 đến bài 61

Môi trường và tài nguyên thiên nhiên Từ bài 62 đến bài 70

Chương trình khoa học lớp 5 không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ cung cấp chohọc sinh những kiến thức khoa học cơ bản mà nó còn góp phần vào việc giáodục ý thức trách nhiệm của bản thân với gia đình, với cộng đồng, với môi trườngxung quanh.

2 Nắm chắc và chính xác các hiện tượng thí nghiệm trong quá trình dạy học:

Trước khi tiến hành một giờ học có thí nghiệm Tôi luôn luôn phải tựkiểm tra các thiết bị và kết quả thí nghiệm, mới đưa ra thí nghiệm chính thức

a) Yêu cầu sư phạm khi tiến hành thí nghiệm:

* Tính vừa sức: Nội dung thí nghiệm phải phù hợp với chương trình vàkhả năng của học sinh

* Tính rõ ràng: Thiết bị thí nghiệm phải rõ ràng những chi tiết chủ yếu,thể hiện được tính trực quan

* Tính an toàn: Mợi trang thiết bị thí nghiệm phải đảm bảo sự an toàn chohọc sinh cũng như giáo viên trong quá trình thực hành thí nghiệm

b) Qui trình thực hành thí nghiệm: ( cả lớp hoặc theo nhóm )

* Chuẩn bị:

- Xác định mục đích thí nghiệm

- Giới thiệu dụng cụ và các chất tham gia trong quá trình thí nghiệm

- Chia nhóm ( nếu hoạt động theo nhóm )

- Phát phiếu học tập

* Tiến hành thí nghiệm và kết luận:

- Học sinh tiến hành thí nghiệm và quan sát các hiện tượng xảy ra trongquá trình làm thí nghiệm

- Ghi lại kết quả quan sát được qua thí nghiệm

- Đại diện các nhóm trình bày kết quả thí nghiệm dựa vào câu hỏi màgiáo viên đặt ra cho cả lớp

- Các nhóm khác nhận xét, bổ sung và trình bày ý kiến của nhóm mình

- Giáo viên nhận xét và chính xác hóa các kiến thức mà học sinh tự rút ra

- Giáo viên ghi bảng

- Giáo viên vận dụng hiên hệ thực tế trong đời sống và sản xuất.

Ví dụ : Ở bài 30- trang 60 “ Cao su”

Học sinh biết làm một vài thí nghiệm để nêu được tính chất của cao su.Ví dụ : Ở bài 38-39 trang 79 “ Sự biến đổi hóa học”

Học sinh biết làm một vài thí nghiệm chứng minh vai trò của nhiệt và ánhsáng tronh sự biến đổi hóa học của các chất Từ đó học sinh phát biểu được địnhnghĩa về sự biến đởi hóa học của các chất

Tóm lại : phân môn khoa học đòi hỏi rất cao ở người dạy, phải làm thếnào để thu hút học sinh vào bài học Thông qua việc thực hành thí nghiệm tạocho các em niềm tin khoa học, khi tiếp xúc với các hiện tượng trong thực tế ,làm quen và dần dần hình thành kĩ năng sử dụng các dụng cụ thí nghiệm, cácdụng cụ đo trong phòng thí nghiệm, trong đời sống hàng ngày

3 Phối hợp sử dụng các phương pháp dạy học khác nhau:

Như chúng ta đã biết, phương pháp dạy - học là một trong những yếu tốquan trọng nhất của quá trình dạy - học Nó phụ thuộc vào khả năng của giáoviên và những điều kiện dạy - học cụ thể của nhà trường Tìm tòi, phối hợpnhững phương pháp dạy - học nhằm phát huy tính tích cực , chủ động của ngườihọc và phù hợp với từng môn học, từng bài học, từng đối tượng học sinh là việclàm cần thiết và thường xuyên của người thầy giáo Vì vậy, chính giáo viên lànguời quyết định cho việc lựa chọn phương pháp dạy - học thích hợp cho bàihọc, sao cho sự tương tác giữa thầy và trò trong quá trình lĩnh hội tri thức của tròđạt kết quả cao nhất

Kinh nghiệm của các giáo viên giỏi cho thấy: Trong một giờ dạy của mộtbài, không bao giờ chỉ dùng một phương pháp dạy - học mà giờ dạy đó thànhcông Cho nên tôi đã cố gắng nghiên cứu kĩ bài dạy để sử dụng và phối hợp linhhoạt nhiều phương pháp dạy - học như : thí nghiệm, quan sát, hỏi đáp, thựchành,thảo luận, điều tra, truyền đạt ( khi cần thiết )

Sau đây là một minh họa cho sự phối hợp các phương pháp dạy - học

Ví dụ : Khi dạy bài 30 “ Cao su”

Hoạt động 2: giúp học sinh tìm ra tính đàn hồi của cao su

Các phương pháp được sử dụng:

* Phương pháp thí nghiệm :

- Quả bóng nảy lên.

* Lưu ý : khi sử dụng phương pháp thí nghiệm cần chú ý các yêu cầu sau:

+ Tính vừa sức: Nội dung thí nghiệm phù hợp với khả năng tiếp thu củahọc sinh

+ Thí nghiệm phải rõ ràng: Thiết bị thí nghiệm phải thể hiện rõ những chitiết chủ yếu, thể hiện tính trực quan

+ Thí nghiệm phải đảm bảo thành công

+ Thí nghiệm cần phải đảm bảo an toàn: Mọi trang thiết bị phải đảm bảo

an toàn cho học sinh và giáo viên

* Các phương pháp hỗ trợ được sử dụng trong bài học dạy:

* Phương pháp quan sát:

Học sinh quan sát các thí nghiệm trên để nhận thấy: khi kéo căng sợi dâycao su, sợi dây dãn ra , khi buông tay sợi dây trở về trạng thái ban đầu Khi ấnmạnh tay xuống miếng cao su thì miếng cao su lún xuống, khi thả tay thì miếngcao su trở lại trạng thái ban đầu Khi ném quả bóng xuống sàn nhà, ta thấy quảbóng nảy lên

Từ những quan sát được trên, học sinh dễ dàng nêu được tính đàn hồi củacao su

* Lưu ý : khi sử dụng phương pháp này giáo viên cần lưu ý:

+ Chuẩn bị đầy đủ đồ dùng trực quan theo nội dung bài học.

+ Độ lớn, màu sắc phản ánh đúng bản chất của sự vật hiện tượng

+ Sử dụng đúng lúc, đúng chỗ và đảm bảo cho mọi học sinh quan sátđược

+ Cần dành thời gian hợp lý cho học sinh quan sát

* Phương pháp hỏi đáp:

Trong trường hợp này, giáo viên đưa ra những câu hỏi về kết quả quansát , thí nghiệm để dẫn dắt học sinh phát hiện ra kiến thức

* Lưu ý : khi sử dụng phương pháp này cần chú ý các yêu cầu sau:

+ Các câu hỏi cần phải chuẩn bị trước thành một hệ thống

+ Câu hỏi phải rõ ràng chính xác dễ hiểu, tránh những câu hỏi chungchung khó hiểu

+ Câu hỏi phải phát huy tính tích cực, độc lập, tư duy của học sinh

+ cần chú ý đến các em nhút nhát, rụt rè ngại phát biểu; tránh hiện tượngchỉ gọi các em giơ tay, những em quen thuộc

* Phương pháp truyền đạt :

Giáo viên sử dụng phương pháp truyền đạt khi tổng kết và chính xác hóanhững kết luận do học sinh rút ra qua quan sát và thí nghiệm

* Lưu ý : khi sử dụng phương pháp này giáo viên cần:

+ Giáo viên không nên áp đặt mà phải dựa trên cơ sở khoa học, thực tiễnđể kết luận vấn đề

Với việc sử dụng phối hợp linh hoạt các phương pháp dạy - học, tôi đã lôicuốn, thu hút được học sinh vào bài học Giúp các em phát hiện ra kiến thức,việc tiếp thu bài trở nên nhẹ nhàng thoải mái, khắc sâu và ghi nhớ tốt các hiệntượng trong tự nhiên và trong khoa học… Học trò tôi rất thích tìm tòi, khám phávà đặt ra những câu hỏi rất thông minh Các em đã hình thành thói quen, nề nếpchủ động trong học tập với ý thức cao

Ví dụ : Khi dạy bài 64- trang 132 “ Vai trò của môi trường tự nhiên đốivới đời sống con người”, tôi xác định và tiến hành như sau:

* Mục tiêu của bài học:

Sau bài học, học sinh biết:

- Nêu ví dụ chứng tỏ môi trường tự nhiên có ảnh hưởng lớn đến đời sốngcủa con người.

- Thảo luận, trình bày tác động của con người đối với tài nguyên thiênnhiên và môi trường

* Phương pháp dạy học:

- Phương pháp quan sát:

- Phương pháp hỗ trợ

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp hỏi đáp

- Phương pháp động não

- Phương pháp truyền đạt

* Hình thức tổ chức dạy học :

- Cá nhân, nhóm , lớp

* Chuẩn bị :

* Đối với yêu cầu 1: Cho học sinh sưu tầm tin tức, bài báo, tranh ảnh viết

về vai trò của môi trường tự nhiên đối với con người

* Đối với yêu cầu 2: Tôi áp dụng phương pháp quan sát thực tế:

- Trước tiết học , vào những buổi chiều thứ bảy, tôi hướng dẫn học sinhtheo từng nhóm đến một số nơi ở địa phương như : Lò làm bún, Trại chăn nuôiheo, Trạm y tế xã, bãi rác, nhà máy chế biến mủ cao su…

+ Và giao mỗi học sinh quan sát hoạt động của gia đình mình – Trênđường bộ

Học sinh sẽ trực tiếp quan sát và ghi nhận lại theo 3 yêu cầu sau:

a) Những nơi đó thải ra những chất gì cho môi trường tự nhiên ?

b) Hoạt động hàng ngày của gia đình em đã thải ra môi trường nhữngchất gì ?

c) Những chất thải ra môi trường tự nhiên bằng cách nào ? Và nó có thểlà nguồn gây ô nhiễm môi trường tự nhiên không ? Gây ô nhiễm môi trường tựnhiên như thế nào ? ( yêu cầu này là cơ sở thảo luận cho bài “Tác động của conngười đến môi trường không khí và nước”)