Hướng dẫn giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1

Như vậy trong quá trình giảng dạy chúng ta cần giúphọc sinh phát triển tư duy và trí tưởng tượng bằng cách biến các kiến thức khôkhan thành những hình ảnh có cảm xúc, bằng những câu hỏi

PHÒNG GIÁO GIỤC VÀ ĐÀO TẠO TAM DƯƠNG

TRƯỜNG TIỂU HỌC HOÀNG HOA

Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường Tiểu học Hoàng Hoa

Số điện thoại: 0985493261 Email: letantrang1971@gmail.com

Tam Dương, năm 2019

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

Tên sáng kiến: Hướng dẫn giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1

1 Lời giới thiệu

Trong thời kì công nghiệp hoá đất nước ngành giáo dục luôn đượcĐảng và nhà nước quan tâm hàng đầu “Giáo dục là quốc sách hàng đầu” Vìđây là động lực thúc đẩy nó góp phần làm cho nền kinh tế đất nước phát triểnkhông ngừng về mọi mặt Đặc biệt những năm gần đây ngành giáo dục luônđược đổi mới về mục tiêu, nôi dung và phương pháp cũng như hình thức tổchức dạy học tich cực góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Đặc biệt vớihọc sinh lớp Một ở lứa tuổi 6 đến 7 tuổi khả năng chú ý có chủ định còn yếu,khả năng kiểu soát điều khiển chú ý còn hạn chế Ở giai đoạn này tính chú ý

không chủ định chiếm ưu thế hơn chú ý có chủ định, Sự tập trung chú ý của

trẻ chưa có ý hức và thiếu bền tính vững, dễ bị phân tán bởi những âm thanh,

sự kiện khác ngoài nội dung học tập Một mặt tri giác của trẻ còn mang tínhđại thể, không ổn định ít đi vào chi tiết, tri giác thường gắn với hình ảnh trựcquan nhưng trí tưởng tượng của các em vẫn còn đơn giản, chưa bền vững dễthay đổi Đặc biệt ở lứa tuổi này tư duy của trẻ phát triển từ trực quan cụ thểđến trừu tượng hoá nên các em thường quan tâm chú ý đến các môn học, giờhọc có đồ dùng trực quan sinh động, nhiều tranh ảnh với nhiều màu sắc hấpdẫn các em rất ham chơi, thích làm việc theo ý mình, nhưng thích bắt chướcngười khác đặc biệt là giáo viên, trẻ coi thầy giáo, cô giáo là thần tượng thíchlàm theo thầy cô giáo Như vậy trong quá trình giảng dạy chúng ta cần giúphọc sinh phát triển tư duy và trí tưởng tượng bằng cách biến các kiến thức khôkhan thành những hình ảnh có cảm xúc, bằng những câu hỏi mang tính gợi

mở gần gũi với các em, thu hút các em tích cực hoạt động trong giờ học tiếpthu bài tốt giúp các em phát triển toàn diện Đây cũng là điều mà đội ngũ giáoviên chúng tôi luôn băn khoăn suy nghĩ, tìm tòi, trau dồi học hỏi và sàng lọclựa chọn những phương pháp, những hình thức dạy học phù hợp, nhằm nângcao chất lượng giảng dạy

Ở bậc Tiểu học, lớp Một là một lớp hết sức quan trọng Nó là nềntảng vững chắc trang bị cho các em những kiến thức, kỹ năng cần thiết giúpcác em tiếp tục học các lớp kế tiếp và là cầu nối tiếp tục học bậc trung học cơ

sở Bước đầu hình thành cho các em kĩ năng tự phục vụ mọi họat động trongcuộc sống hàng ngày

Trong đó, môn Toán đóng vai trò quan trọng bởi nó cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, đơn giản nhất về số, những phép tính, đại lượng và khái niệm cơ bản về hình học, bên cạnh đó môn Toán còn góp phần vào phát triển tư duy, khả năng suy luận, phát triển ngôn ngữ, trau dồi trí nhớ, kích thích cho các em óc tò mò ham tìm hiểu khám phá và hình thành nhân cách cho các em giúp các em phát triển toàn diện

Thực tế giảng dạy nhiều năm ở tiểu học tôi thấy kỹ năng tính nhẩm,làm các phép tính với số tự nhiên như làm tính cộng, trừ số có nhiều chữ số vàphép chia đối với số có 2 hoăc 3 chữ số Đặc biệt dạng toán giải bài toán cólời văn các em ngại làm, làm rất chậm, làm đại cho xong, đặt lời giải sai, viếtphép tính sáo trộn, viết đơn vị đi kèm sai, nhầm lẫn từ dạng này sang dạngkia Trình bày bài làm chưa khoa học, chưa lo gíc theo trình tự dẫn đến kếtquả học tập chưa cao

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng nói trên là do ngay từ lớp Một các

em chưa hình thành được kĩ năng tìm hiểu đề toán và cách giải loại toán này

Vì ở lứa tuổi học sinh lớp Một các em rất hồn nhiên ngây thơ, ham chơi, chưabiết chữ, bởi vậy vốn kiến thức ngôn ngữ, nói, viết còn hạn chế Chính vì thếnên đôi khi các em ghi được phép tính nhưng không nêu được câu lời giải.Mặt khác các em chưa quen nề nếp học tập chưa biết xác định đúng về nhiệm

vụ và tầm quan trọng của việc học tập, chưa có hứng thú học tập cao dẫn đếnchưa xác định được các dạng toán giải có liên quan đến lời văn

Qua thực tiễn năm học 2018 – 2019 tôi trực tiếp được giảng dạy lớpMột và tôi thấy phần giải bài toán có lời văn là mạch kiến thức mà giáo viêngặp nhiều khó khăn, vất vả nhất trong 4 mạch kiến thức của môn Toán lớp 1

Do đó tôi luôn tham khảo kỹ sách hướng dẫn, sách giáo khoa, sách thamkhảo, cũng như các tài liệu khác có liên quan đến việc giảng dạy, thườngxuyên học hỏi đồng nghiệp trau dồi kinh nghiệm, tìm tòi và rút ra một vài

kinh nghiệm về cách hướng hẫn giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1 để

giúp các em tiếp thu bài tại lớp, nắm kiến thức môn Toán một cách vững chắc,

có hệ thống, có kỹ năng tính toán và giải toán có lời văn nhanh và chính xácđạt hiệu quả cao Góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phù hợp với nhàtrường và địa phương

2 Tên sáng kiến: Hướng dẫn giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: Lê Thị Tân

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường Tiểu học Hoàng Hoa - xã Hoàng Hoa

- Số điện thoại: 098549326 Email: letantrang1971@gmail.com

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Lê Thị Tân - Giáo viên Trường Tiểu học

Hoàng Hoa

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: “Nghiên cứu các giải pháp giúp học sinh

làm tốt dạng bài tập "Giải Toán có lời văn cho học sinh lớp 1”

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Tháng

01/01/2019

7 Mô tả bản chất của sáng kiến

7.1 Về nội dung sáng kiến

Giải pháp 1: Nghiên cứu nắm vững nội dung môn Toán 1.

Toàn bộ chương trình gồm 140 tiết , 4tiết / tuần (134 bài và 6 tiếtkiểm tra) được sắp xếp theo 4 chương

Chương I: Các số đến 10 Hình vuông, hình tam giác, hình tròn Gồm 24

bài (trong đó có 9 bài luyện tập)

Chương II: Phép cộng, phép trừ trong phạm vi 10.Gồm 41 bài ( trong đó có

Chương III: Các số trong phạm vi 100 Đo độ dài Giải bài toán.Gồm 43 bài

(trong đó có 18 bài luyện tập )

Chương IV: Phép cộng và phép trừ trong phạm vi 100.Đo thời gian Gồm 26

bài (trong đó có 11 bài luyện tập và 5 bài ôn tập cuối năm)

Chương này được sắp xếp những tiết luyện tập xen kẽ với những bài ôntập kiến thức các em đã học Đây cũng là điều kiện thuận lợi giúp giáo viêncủng cố hệ thống hóa lại những kiến thực cho các em theo từng bài, từngchương một cách vững chắc

Giải pháp 2: Giúp học sinh lớp Một ham thích học môn Toán

Chúng ta đều biết khi làm việc gì thì phải có hứng thú, có niềm đam mêthì mới đạt kết quả khả quan Căn cứ vào tình hình thực tế của lớp, ngay từđầu năm tôi thấy đa số học sinh năm nay các em nhút nhát, chậm chạp, lườihọc nên tôi phải thể hiện cả 3 vai trò thân thiện đối với các em “Vừa là côgiáo, vừa là người mẹ hiền, vừa là người bạn thân của các em, luôn gần gũitrò chuyện tâm sự với các em, giúp các em mạnh dạn và tự tin trong học tập

theo khẩu hiệu “Mỗi ngày đến trường là một ngày vui”, thực hiện tốt cuộc vận động “ xây dựng trường học thân thiện - Học sinh tích cực học tập”, kết

hợp theo sát nắm vững hoàn cảnh và trình độ tiếp thu bài của từng em Từ đótôi đã sắp xếp vị trí chỗ ngồi cho các em theo hướng khá kèm yếu phân đôibạn cùng tiến để các em dò bài và tự kiểm tra cho nhau về việc học bài vàchuẩn bị bài ở nhà Đặc biệt trong mỗi tiết dạy tôi luôn cho các em nghỉ giảilao 5 phút giữa tiết và tổ chức các trò chơi kết hợp vài động tác đơn giản, tạokhông khí vui nhộn để giảm sự căng thẳng mệt mỏi và gây hứng thú học tậpcho các em

Tôi luôn tổ chức sinh hoạt chủ nhiệm vào cuối tuần cho các em tự nhậnxét những ưu điểm, khuyết điểm của mình trong học tập, để động viên khenngợi kịp thời những em học tập có tiến bộ trong tuần, đưa ra những biện phápkhắc phục nề nếp học tập nâng dần từ dễ đến khó, dần dần uốn nắn các emvào nề nếp học tập, đồng thời lồng ghép kể chuyện nêu gương điển hình về

học tập như: vượt khó học tập, con ngoan, trò giỏi…cho các em nghe từ đóxây dựng cho các em thái độ học tập tốt

Xây dựng cho các em nề nếp học tập hình thành thói quen thi đua giữtrật tự trong giờ học và thường xuyên chuẩn bị đầy đủ các đồ dùng học tậpnhư: bút chì, thước kẻ, bút màu, bộ đồ dùng học toán,… thực hiện khẩu hiệu “Vào lớp thuộc bài” “Ra lớp hiểu bài” thi đua học tập Hằng ngày ngày tôithường kiểm tra sự chuẩn bị bài của các em bằng nhiều hình thức Theo tổ,theo nhóm, cá nhân kết hợp tuuyên dương, động viên kịp thời để các em cóhứng thú trong các tiết học

Giải pháp 3: Kinh nghiệm về việc sử dụng đồ dùng dạy học môn Toán lớp1

a) Sử dụng tranh ảnh minh hoạ SGK Toán 1

Tất cả chúng ta đã biết tư duy của học sinh tiểu học luôn từ trực quan

cụ thể đến trìu tượng hoá, “ Trăm nghe không bằng một thấy, trăm thấy khôngbằng một sờ” Đặc biệt là học sinh lớp Một các em rất thích được quan sáttranh các đồ dùng minh hoạ cụ thể trong tiết dạy thì các em dễ tiếp thu bài,nhớ lâu mà không nhàm chán tạo không khí lớp học thoải mái không mangtính áp đặt Như vậy người giáo viên phải luôn nghiên cứu bài đầu tư làm vàsưu tầm đồ dùng dạy học để phục vụ trong mỗi tiết dạy Nhưng cũng đòi hỏingười giáo viên phải có nghệ thuật làm và sử dụng đồ dùng dạy học và biếtkhai thác triệt để tác dụng của đồ dùng và tiết dạy đạt hiệu quả cao

Ví dụ 1: Dạy bài Phép trừ trong phạm vi 7

Bài tập 4: Viết phép tính thích hợp: (SGK Toán 1 - trang 69).

Tranh minh hoạ 1 (SGK)

Tranh minh hoạ 2 (SGK)+ Bạn có tất cả bao nhiêu bóng bay? Giáo viên vừa hỏi vừa dùng thướcchỉ vào tất cả những quả bóng bay trong tranh

+ Bị đứt dây bay đi mấy quả? Giáo viên vừa hỏi vừa dùng thước chỉvào những quả bóng bay bị đứt dây

+ Còn lại mấy quả? Giáo viên vừa hỏi vừa dùng thước chỉ vào nhữngquả bóng bay còn lại

- Sau đó giáo viên cho một số em nhắc lại bài - cả lớp nhắc lại bài toán.Với cách hướng dẫn rõ ràng tỉ mỉ và cụ thể từng chi tiết thể hiện ở hình

vẽ nêu trên sẽ giúp các em hình dung ngay được phép tính cần viết vào ôtrống là phép trừ, các em không bị nhầm lẫn với phép cộng

b) Sử dụng hình ảnh minh hoạ Toán 1 trình chiếu trên bài giảng điện tử

Trong những năm gần đây tôi thấy việc đổi mới phương pháp dạy họcnói chung, còn yêu cầu làm và sử dụng đồ dùng dạy học thường xuyên trongmỗi tiết dạy Đây là một yêu cầu vô cùng quan trọng và cần thiết ở bậc tiểuhọc Đặc biệt môn Toán lớp Một yêu cầu sử dụng đồ dùng dạy học 100%trong các tiết dạy bài mới Qua thực tiễn dạy học rõ ràng việc sử dụng hợp lícác đồ dùng dạy học như: que tính, các bông hoa, các hình học (chữ nhật,vuông, tròn, tam giác), các con vật để gài trên bảng phụ,…Ngày nay chúng tacòn ứng dụng CNTT vào giảng dạy, sử dụng hình ảnh động rất phong phú đadạng nhiều màu sắc trên màn hình trong bài giảng điện tử nhằm giúp học sinhhình thành bài mới một cách dễ dàng và nhớ lâu hơn Đây là một yếu tố có tácdụng thiết thực Thế nhưng sử dụng những đồ dùng dạy học này như thế nàocho hợp lí để khai thác triệt để hiệu quả của đồ dùng dạy học đạt hiệu quả tiếtdạy tối ưu thì còn phụ thuộc vào người giáo viên khi sử dụng

Ví dụ 2: Dạy bài: Giải bài Toán có lời văn

GV thể hiện trên màn hình cho HS đọc nội dung bài toán quan sát hìnhảnh minh hoạ, nêu tóm tắt kết hợp với phương pháp hỏi đáp, thực hành đểhình thành kiến thức mới, HS sẽ thấy lôi cuốn với những con gà được phóng

to trên bảng, các em sẽ dễ dàng đếm được số gà cần tìm

Hình ảnh 1 : Màn hình xuất hiện nội dung bài toán

Hình ảnh 2: màn hình xuất hiện thêm 5 con gà bên trái và 4 con gà bên phải.

Hình ảnh 3 : Màn hình xuất hiện thêm phần tóm tắt của bài toán

Hình 4: Màn hình xuất hiện thêm phần bài giải sau khi HS đã thực hiện xong phép tính

GV thể hiện trên màn hình cho HS đọc nội dung bài toán quan sát hìnhảnh minh hoạ, nêu tóm tắt kết hợp với phương pháp hỏi đáp, thực hành đểhình thành kiến thức mới, HS sẽ thấy lôi cuốn với những con gà được phóng

to trên bảng, các em sẽ dễ dàng đếm được số gà cần tìm

Như vậy thông thường, GV phải viết bài tập lên bảng (khoảng 5 phút),hoặc đính bài tập đã viết sẵn ở bảng phụ (khoảng 3 phút), nhưng sử dụng bàigiảng điện tử, chỉ cần một thao tác nhỏ là Enter hoặc Click vào chuột máy vitính thì nội dung bài tập sẽ xuất hiện trên màn hình và HS sẽ nắm bắt đượcnội dung bài tập cần làm GV có thể lựa chọn hình thức dạy học cho phù hợp(nhóm, cá nhân, trò chơi, bảng con, thi đua,…) cho phù hợp với tình hình củatừng lớp Sau đó GV cho kiểm tra và đối chiếu lại kết quả của HS làm đượcbằng cách đưa lên kết quả lên màn hình để HS có thể sửa sai,…

Như vậy quá trình nhận thức của HS lớp 1 rất cần đến những phươngtiện trực quan sinh động, mà sử dụng các phương tiện trực quan để dạy họcmột cách thông thường thì sẽ tốn rất nhiều thời gian, công sức vì vậy thôngqua CNTT để dạy toán cho HS lớp 1 là hết sức cần thiết

Tóm lại việc sử dụng đồ dùng dạy học trong môn toán lớp 1 đóng vai

vô cùng quan trọng giúp học sinh giáo viên truyền thụ bài giảng một cáchlogíc khoa học tạo không khí lớp học nhẹ nhàng, giúp học sinh nắm được kiếnthức toán học một cách chắc chắn và rèn kĩ năng giải toán có lời văn thànhthạo, nhanh kết quả chính xác Đây là một việc hết sức cần thiết mà GV lớp 1cần thực ngay từ đầu năm học Do đó khi giáo viên sử dụng đồ dùng vàphương tiện dạy học còn phụ thuộc vào mục tiêu từng bài dạy, từng hoạt độngtrong bài dạy, tình hình thực tế của lớp mình mà thiết kế bài giảng cho phùhợp có thể sử dụng tranh vẽ để minh hoạ, có thể sử dụng tranh ảnh trên mànhình thông qua trình chiếu trên bài giảng điện tử mà còn đòi hỏi nghệ thuậtcủa giáo viên trong giảng dạy cũng như khi sử dụng dồ dùng dạy học phảimang tính khoa học, lời nói ngắn gọn dễ hiểu, cần mềm dẻo không cứng ngắcrập khuân, thì tiết dạy mới mang lại hiệu quả cao

Lưu ý: Khi hướng dẫn học sinh quan sát hình vẽ giáo viên nên chỉ cụ

thể bên trái, bên phải, bên trên hay bên dưới hoặc dấu hiệu thể hiện trên hình

vẽ ( người; con vật) đang đứng hay đang đi đến, đang đậu, đang bay đi hay bay đến,…để các em không nhầm lẫn khi viết phép tính)

Giải pháp 4: Kinh nghiệm dạy giải bài toán có lời văn lớp 1

Trong thực tế giảng dạy môn Toán ở lớp Một, tôi thấy giải bài toán cólời văn là một dạng mới so với trước đây, dạng toán này các em được học ởtuần 22 trong học kì II Khi dạy các em đặt lời giải trình bày bài toán còn vất

vả hơn dạy trẻ lựa chọn các phép tính và làm các phép tính ấy để tìm ra đáp

số, bắt buộc lời giải phải có quan hệ chặt chẽ lo gíc với phép tính thể hiệnđược điều cần tìm Đối với học sinh lớp Một đa số các em đọc rất chậm cònphải đánh vần nên khi các em đọc bài toán không nhớ được nghĩa của cụm từvừa đọc dẫn đến chưa hiểu rõ ý đồ của bài toán nên không nhận biết nhữngcái đã cho (dữ kiện) và cái phải tìm (Câu hỏi) các em hay lầm tưởng lẫn lộngiữa cái đã cho và cái phải tìm nên các em đặt lời giải chưa chính xác, viếtphép tính cộng thành trừ, trừ thành cộng dẫn đến kết quả sai và không biếttrình bày bài toán Vì thế tôi đã nghiên cứu kĩ Sách giáo khoa và và nhận thấymặc dù đến tuần 22 học sinh mới được chính thức học cách giải “ Bài toán cólời văn” song chúng ta đã có ý ngầm chuẩn bị từ xa ở học kỳ I ngay từ bài “Phép cộng trong phạm vi 3” ở tuần 7 đến tuần 16 hầu hết các tiết dạy về phépcộng trừ trong phạm vi (không quá) 10 đều có các bài tập thuộc dạng “ Nhìntranh viết phép tính vào dãy 5 ô trống”

a) Dạng bài điền khuyết: Quan sát hình vẽ rồi viết phép tính thích hợp

vào ô trống

Ví dụ: Dạy bài : Luyện tập trang 45

Bài 5 a): SGK (trang 46 Toán 1)