Báo cáo chuyên đề phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học môn tự nhiên và xã hội lớp 1

Không những thế mà môn học này còn giúp học sinh nhận biết về các sự vật hiện tượng đơn giản trong tự nhiên và xã hội, thực hiện được các quy tắc giữ vệ sinh, an toàn cho bản thân gia đì

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN LẠC

TRƯỜNG TIỂU HỌC TAM HỒNG 2

***==***

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Tam Hồng, ngày 15 tháng 3 năm 2018

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ

PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC

MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 1

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Môn Tự nhiên và Xã hội là một môn học rất quan trọng trong chương trình giáo dục ở bậc tiểu học hiện nay Đối với môn học này gồm hệ thống kiến thức cơ bản rất cần thiết cho cuộc sống hằng ngày của con người Không những thế mà môn học này còn giúp học sinh nhận biết về các sự vật hiện tượng đơn giản trong

tự nhiên và xã hội, thực hiện được các quy tắc giữ vệ sinh, an toàn cho bản thân gia đình và cộng đồng, yêu thiên nhiên, gia đình, trường học và quê hương

Phương pháp dạy học môn tự nhiên và xã hội vô cùng quan trọng trong quá trình dạy học Muốn cho học sinh hiểu được bài, nắm vững kiến thức của bài học đòi hỏi mỗi giáo viên phải lựa chọn phương pháp phù hợp với từng bài học

Môn TN&XH tuy kiến thức không cao, không khó nhưng cũng rất đa dạng

và hầu như GV khi dạy môn TN&XH còn hời hợt, qua loa Vì thế, trong khối chúng tôi đã thống nhất và đưa ra một số phương pháp giảng dạy để phù hợp với từng bài học cụ thể và có kết quả giảng dạy ngày một chất lượng hơn để phù hợp

với chuẩn kiến thức hiện nay và nhằm phát huy tính chủ động tích cực của học sinh trong học tập Đây chính là lí do mà chúng tôi mở chuyên đề đổi mới PPDH phát huy tính tích cực của học sinh

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Để dạy tốt môn TN&XH lớp 1 người GV cần phải nghiên cứu kĩ mục đích, yêu cầu, nội dung, phương pháp dạy học của chương trình TNXH của cấp học cũng như của lớp 1

1 Mục tiêu của chương trình môn TN&XH

*Môn TN&XH nhằm giúp học sinh:

Có một số kiến thức cơ bản ban đầu về:

- Con người và sức khỏe (cơ thể người, cách giữ vệ sinh cơ thể và phòng tránh bệnh tật tai nạn)

- Một số sự vật hiện tượng đơn giản trong TN&XH

Bước đầu hình thành và phát triển những kĩ năng:

- Tự chăm sóc sức khỏe bản thân , ứng xử hợp lý trong đời sống để phòng tránh một số bệnh tật và tai nạn

- Quan sát , nhận xét ,nêu thắc mắc , đặt câu hỏi , biết cách diễn đạt những hiểu biết của mình về các sự vật hiện tượng đơn giản trong TN&XH

Hình thành và phát triển những thái độ và hành vi :

- Có ý thức thực hiện các quy tắc giữ vệ sinh, an toàn cho bản thân, gia đình

và cộng đồng

- Yêu thiên nhiên, gia đình, trường học và quê hương.

2 Mục tiêu và chương trình môn TN&XH lớp 1

*Giúp học sinh biết:

- Sơ lược về cơ thể người, giữ vệ sinh cá nhân, vui chơi an toàn

- Các thành viên trong gia đình, lớp học

- Tập quan sát một số cây, con vật và sự thay đổi của thời tiết

3 Nội dung môn TN&XH lớp 1

Gồm 3 chủ đề:

Chủ đề 1: Con người và sức khỏe

- Cơ thể người và các giác quan (các bộ phận chính, vai trò, nhận biết thế giới xung quanh của các giác quan, vệ sinh răng miệng) Ăn đủ no, uống đủ nước

- Gồm 10 bài, từ bài 1 -> bài 10

Chủ đề 2: Xã hội

- Gia đình: Các thành viên trong gia đình (ông, bà, cha, mẹ, anh, chị, em ruột) Nhà ở và đồ dùng trong nhà (địa chỉ nhà ở, chỗ ăn, ngủ, làm việc, học tập, tiếp khách,…và các đồ dùng cần thiết trong nhà) Giữ nhà ở sạch sẽ, an toàn khi ở nhà (phòng tránh đứt tay, chân,… bỏng và điện giật)

- Lớp học: Các thành viên trong lớp học, các đồ dùng trong lớp học, giữ vệ sinh lớp học sạch sẽ

- Thôn, xóm, xã, phường nơi đang sống: Phong cảnh và hoạt động sinh sống của nhân dân An toàn giao thông

- Chủ đề này gồm: 11 bài, từ bài 11-> bài 21.

Chủ đề 3: Tự nhiên

- Thực vật và động vật: Một số cây và một số con vật phổ biến (tên gọi, đặc điểm và ích lợi hoặc tác hại đối với con người)

- Hiện tượng tự nhiên: Một số cây phổ biến của thời tiết (nắng, mưa, gió, nóng, rét)

- Chủ đề này gồm 14 bài, từ bài 22 -> bài 35

- Bài TN&XH hôm nay “Bài 27: Con Mèo” nằm trong chủ đề tự nhiên.

- Nội dung kiến thức trong mỗi chủ đề đều được tích hợp nội dung giáo dục sức khỏe một cách hợp lí, nhuần nhuyễn, đi từ sức khỏe cá nhân trong chủ đề “Con người và sức khỏe” đến môi trường và sức khỏe cộng đồng trong chủ đề “xã hội”

và trong chủ đề “tự nhiên ”

4 Phương pháp dạy học môn TN&XH lớp 1

Khi dạy học môn Tự nhiên và Xã hội, GV cần sử dụng phối hợp nhiều phương pháp khác nhau như: quan sát, động não, đóng vai, thảo luận theo cặp hoặc theo nhóm nhỏ, tham quan, giảng giải,…

Mỗi phương pháp đều có những mặt mạnh riêng và GV cần khai thác hợp lí, không nên tuyệt đối hóa một phương pháp nào và coi nó như phương pháp độc tôn Tuy nhiên, với tính chất đặc trưng của môn học GV cần chú trọng hướng dẫn HS biết cách quan sát, nên thắc mắc, tìm tòi, phát hiện ra những kiến thức mới về tự nhiên và xã hội phù hợp với lứa tuổi của các em Đối tượng quan sát là tranh, ảnh,

sơ đồ, mẫu vật, mô hình,… là khung cảnh gia đình, lớp học, cuộc sống địa phương,

là cây cối, con vật và một số hiện tượng thời tiết diễn ra hằng ngày

Giáo viên cũng cần tăng cường tổ chức những hoạt động thực tế để HS biết cách thực hiện những hành vi có lợi cho sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng

Những PPDH cơ bản thường dùng trong giảng dạy môn TN&XH lớp 1 là:

*Phương pháp quan sát

- Phương pháp quan sát được dùng để dạy HS cách sử dụng các giác quan để tri giác trực tiếp, có mục đích các đối tượng trong tự nhiên và xã hội, mà không có

sự can thiệp vào các quá trình diễn biến của các đối tượng đó

- Phương pháp quan sát được sử dụng phổ biến trong các bài học môn Tự nhiên và Xã hội HS quan sát chủ yếu là để nhận biết hình dạng, đặc điểm bên ngoài của cơ thể người, của một số cây xanh, một số động vật hoặc để nhận biết các hiện tượng đang diễn ra trong môi trường tự nhiên, cuộc sống hàng ngày

- Mục tiêu quan sát phải đơn giản, phù hợp với đặc điểm nhận thức tư duy và hình tượng của HS Trong quá trình quan sát, GV cần đặt ra các câu hỏi ngắn và rõ ràng, để hướng dẫn học sinh tập trung vào các kiến thức cần tìm kiếm

- GV có thể tổ chức cho học sinh quan sát ở trong lớp hay ngoài lớp (sân trường, vườn trường, các địa điểm xung quanh trường,…)

Cách tiến hành:

- Xác định mục đích quan sát:

Trong một bài học, không phải mọi kiến thức HS cần lĩnh hội đều được rút

ra từ quan sát Vì vậy, GV cần xác định rõ việc tổ chức cho học sinh quan sát nhằm đạt được mục tiêu kiến thức hay kĩ năng nào

- Lựa chọn đối tượng quan sát:

Đối tượng quan sát có thể là các sự vật, hiện tượng, các mối quan hệ đang diễn ra trong môi trường tự nhiên hay xã hội hoặc các tranh, ảnh, mô hình, sơ đồ diễn tả các sự vật hiện tượng đó … Khi lựa chọn đối tượng quan sát, GV cần lựa chọn tối đa các vật thật

- Tổ chức: Có thể tổ chức cho học sinh quan sát độc lập, quan sát theo nhóm hay cả lớp tùy theo số đồ dùng học tập có được hoặc khả năng quản lí của GV và kĩ năng tự quản, làm việc hợp tác nhóm của học sinh

- Hướng dẫn: Tùy theo mục đích và đối tượng được sử dụng cho học sinh quan sát, GV cần chỉ dẫn cho các em sử dụng nhiều giác quan để phán đoán, cảm nhận sự vật và hiện tượng (mắt nhìn, tai nghe, tay sờ, mũi ngửi,…) Trình tự tiến hành quan sát cũng rất quan trọng Ví dụ: GV cần hướng dẫn các em bắt đầu bằng

sự quan sát tổng thể chung rồi mới đi vào quan sát các bộ phận, chi tiết; quan sát từ bên ngoài rồi mới đến bên trong

*Phương pháp hợp tác trong nhóm:

- Việc tổ chức cho HS học tập theo nhóm là quan trọng kể cả đối với học sinh mới bắt dầu vào lớp 1, bởi nhiều lí do Trước hết, nó cho phép học sinh có nhiều cơ hội hơn để khám phá và diễn đạt ý tưởng của chúng, mở rộng suy nghĩ,

hiểu biết và rèn luyện kĩ năng nói Nó cũng cho phép HS có cơ hội để học hỏi từ các bạn, phát huy vai trò trách nhiệm Điều đó làm phát triển kĩ năng giao tiếp và tính cách của trẻ, gồm cả việc hợp tác, phối hợp với các bạn

Cách tiến hành: Bao gồm các bước sau:

+) Chuẩn bị:

- Tổ chức các nhóm

- Giao nhiệm vụ cho từng nhóm

- Hướng dẫn cách làm việc của các nhóm

+) Làm việc theo nhóm:

- Từng cá nhân làm việc độc lập theo sự phát triển của nhóm

- Tập hợp kết quả làm việc của từng cá nhân thành sản phẩm chung của nhóm +) Làm việc chung cả lớp:

- Đại diện các nhóm lần lượt báo cáo kết quả

- Các nhóm khác bổ sung, góp ý,…

- GV kết luận

*Phương pháp trò chơi học tập:

Trò chơi học tập là:

- Trò chơi có nội dung gắn liền với hoạt động học tập của học sinh

- Giúp HS khai thác vốn kinh nghiệm của bản thân để chơi và học

Vai trò của trò chơi học tập

- Làm thay đổi hình thức hình thức học tập.

- Làm không khí trong lớp học thoải mái, dễ chịu hơn

- Làm quá trình học tập trở thành một hình thức vui chơi hấp dẫn

- HS thấy vui, nhanh nhẹn, cởi mở hơn

- HS tiếp thu kiến thức tự giác, tích cực hơn

- HS được củng cố và hệ thống hóa kiến thức

Các yêu cầu của trò chơi học tập:

- Các trò chơi phải thú vị để học sinh thích được tham gia

- Phải thu hút được đa số mọi người tham gia

- Các trò chơi phải đơn giản, dễ thực hiện

- Các trò chơi không được tốn nhiều thời gian , sức lực để không ảnh hưởng đến các hoạt động tiếp theo của tiết học hoặc ảnh hưởng đến tiết học khác

- Quan trọng hơn, trò chơi phải có mục đích học tập, không đơn thuẩn chỉ là trò chơi giải trí

Cách xây dựng một trò chơi học tập:

- GV có thể tổ chức bất kì hoạt động nào thành trò chơi bằng cách vận dụng các nhân tố cơ bản của trò chơi:

- Phải có tính thi đua giữa các cá nhân và các nhóm

- Có quy định về sự thưởng, “phạt”

- Có cách chơi rõ ràng

- Có cách tính điểm.

Cách tổ chức một trò chơi:

- Giới thiệu tên trò chơi, hướng dẫn cách chơi, thời gian chơi và luật chơi

- Cho HS chơi thử

- Chơi thật

- Nhận xét kết quả của trò chơi, nhận xét thái độ của người tham gia chơi và rút kinh nghiệm

- Kết thúc: GV hỏi xem HS đã học được những gì qua trò chơi hoặc GV tổng kết lại những gì cần học được qua trò chơi

*Các PPDH được sử dụng trong bài TN&XH này là:

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp giảng giải, thuyết minh

- Phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề

- Phương pháp hợp tác nhóm

5 Các hình thức tổ chức dạy học thường sử dụng ở môn TN&XH lớp 1.

- Hoạt động cá nhân

- Hoạt động nhóm

- Hoạt động cả lớp

6 Quy trình dạy học một tiết môn TN&XH

 Bài cũ:

- Gọi HS kiểm tra kiến thức bài trước.

 Bài mới :

- Giới thiệu bài

Hoạt động 1:

- Nêu tên hoạt động :

- Cách tiến hành : - Bước 1:………

- Bước 2:……

- Bước 3 :………

Hoạt động 2:

- Nêu tên hoạt động :

- Cách tiến hành : - Bước 1 :………

- Bước 2 : ………

- Kết luận của giáo viên

Hoạt động 3: Củng cố - dặn dò :

- Tóm tắt lại nội dung chính

- Nhận xét giờ học, hướng dẫn về nhà

III KẾT THÚC VẤN ĐỀ

Qua quá trình dạy tự nhiên xã hội lớp 1 với các phương pháp dạy học tích cực theo hướng chú trọng vào đối tượng người học, chúng tôi nhận thấy:

- HS nắm chắc kiến thức trọng tâm của mỗi bài học

- HS tích cực học tập, tiếp thu kiến thức một cách sâu, rộng hơn

- Kích thích được sự ham thích tìm hiểu về môi trường tự nhiên, cuộc sống xung quanh,

- HS tự tin hơn khi tham gia các hoạt động học tập, từ đó các em yêu thích môn học hơn

Trên đây là toàn bộ báo cáo chuyên đề của chúng tôi về “Đổi mới phương

pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học môn tự nhiên và xã hội lớp 1” Chúng tôi rất mong nhận được sự góp ý, giúp đỡ của các đồng chí Cán bộ quản

lí và bạn bè đồng nghiệp

Xin chân th nh c m n!ành cảm ơn! ảm ơn! ơn!

Tập thể giáo viên tổ lớp 1

BÀI SOẠN MINH HỌA

Tự nhiên và xã hội CON MÈO

I Mục tiêu:

- Quan sát phân biệt và nói tên các bộ phận bên ngoài của con mèo

- Nói về một số đặc điểm của con mèo ( Lông, móng, vuốt, ria, mắt, đuôi )

- Nêu ích lợi của việc nuôi mèo

- HS có ý thức chăm sóc mèo ( Nếu nhà em có nuôi mèo)

II Đồ dùng dạy và học:

- Hình ảnh minh họa, phiếu thảo luận nhóm, 1con mèo

III Các hoạt động dạy – học:

1 Bài cũ:

- Chỉ và nêu tên các bộ phận bên ngoài của

con gà?

- Nuôi gà mang lại lợi ích gì?

- Nhận xét

2 Bài dạy:

* Giới thiệu bài:

- Cho hs hát bài "Chú mèo con"

- Bài hát, hát về con vật nào?

- Gv giới thiệu bài học tiết 27: Con mèo

* Hoạt động 1: Tìm hiểu đặc điểm của con

mèo

*Hoạt động1.1: Chỉ và nêu tên các bộ phận

bên ngoài của con mèo

- Hướng dẫn hs Quan sát con mèo

- Phát phiếu thảo luận nhóm

- Gv nhận xét

- HS chỉ, nêu các bộ phận bên ngoài của con gà

- Hs nêu lợi ích của việc nuôi gà

- HS hát, vỗ tay

- HS nêu

- Hs nêu tên bài

- HS làm việc theo nhóm 4

- Đại diện nhóm lên trình bày

- Các nhóm khác nhận xét bổ sung

-Hs nêu : Con mèo gồm có đầu,

- Gv hướng cho hs những đặc điểm ngoại

hình đặc trưng của mèo như: Màu lông đa

dạng, mắt tinh, bộ vuốt sắc nhọn,

- Gv cho hs quan sát con mèo thực tế

- Yêu cầu hs mô tả về con mèo bằng một câu

ngắn

*Hoạt động1.2: Tìm hiểu về các hoạt động

của con mèo

- Con mèo có những hoạt động gì?

- Khi bắt chuột con mèo làm như thế nào?

-Con mèo còn có hoạt động nào khác không?

-Gv kết luận

* Hoạt động 2: Liên hệ thực tế

* Hoạt động 2.1: Tìm hiểu ích lợi của việc

nuôi mèo

- Con mèo là con vật được nuôi ở đâu?

- Gia đình bạn nào có nuôi mèo?

- Gv yêu cầu thảo luận nhóm đôi: Bằng sự

hiểu biết của mình, em hãy nêu những lợi ích

khi nuôi mèo ?

- Gv yêu cầu hs kết luận

- Cho hs quan sát hình ảnh về hoạt động của

- Hs quan sát, chỉ các bộ phận

- HS nói cá nhân

- Hs nêu

- Hs trình bày: Rình chuột, theo dõi, vồ,

- Hs nêu: Thích đùa, thích leo trèo, sưởi nắng,

- Hs nêu: Vật nuôi trong gia đình

- Hs nói

- Hs thảo luận cặp

- Đại diện trình bày

- Các nhóm bổ sung, nhận xét

- Hs trình bày:

+ Nuôi mèo để bắt, tiêu diệt chuột

+ Nuôi mèo để làm cảnh

- Mèo là con vật có ích hay có hại?

- Gv kết luận: Nuôi mèo có rất nhiều ích lợi,

mèo là con vật có ích đối với đời sống con

người Vì vậy, chúng ta cần bảo vệ và chăm

sóc mèo

* Hoạt động 2.1: Tìm hiểu những việc nên

hay không nên khi nuôi, chăm sóc mèo

- Khi gia đình em nuôi mèo, em và gia đình

em làm gì để chăm sóc mèo?

- Yêu cầu thảo luận nhóm 4

- Gv phát phiếu thảo luận: Em hãy đánh Đ

đối với việc nên làm khi nuôi mèo, đánh S

đối với những việc khồn nên làm khi nuôi

mèo

- Gv hướng dẫn: Đồng ý kiến, giơ thẻ màu

xanh Không đồng ý kiến, giơ thẻ đỏ

- Gv kết luận

- Hướng dẫn hs quan sát những hình ảnh đối

lập về con mèo khi được chăm sóc so với

hình ảnh con mèo khi thiếu sự chăm sóc

- Thực tế việc nuôi mèo hiện nay ở gia đình

- Hs quan sát

- Hs nêu

- Hs trình bày cá nhân

- Hs nhận phiếu, thảo luận

- Đại diện 1 nhóm trình bày

- Các nhóm khác sử dụng thẻ để cho biết ý kiến

- 1 Hs nêu những việc nên làm khi chăm sóc mèo

- 1 Hs nêu những việc không nên làm khi chăm sóc mèo

- Hs quan sát

- Hs trình bày hiểu biết cá nhân

em, địa phương em đang sống như thế nào?

- Gv định hướng, giáo dục học sinh ý thức

chăm sóc mèo

- Con mèo có khả năng lây bệnh cho con

người không? Theo em, đó có thể là những

bệnh gì?

- Để phòng tránh lây bệnh từ mèo, chúng ta

cần làm gì?

- Gv kết luận

- Gv cho hs xem một đoạn phim về sự trưởng

thành, hoạt động của loài mèo

3 Củng cố - dặn dò:

- Chốt kiến thức bài học

- Giáo dục hs tình yêu thương con vật là biểu

hiện của lối sống nhân văn

- Nhắc hs chuẩn bị bài học tiếp theo: Tiết 28:

Con muỗi

- Hs trình bày: Mèo có thể lây sang người một số bệnh như: Hen, dịch hạch,

- Tiêm phòng cho mèo, không nên thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với mèo,

- Hs nêu

- Hs theo dõi để thực hiện