Lựa chọn một số bài tập phát triển sức bền bật nhảy nâng cao hiệu quả đập bóng của đội tuyển bóng chuyền nam khối 12 trường THPT tam đảo II

Bóng chuyền là một môn thể thao tậpthể, thuộc loại hình đối kháng không cùng sân, có những đặc điểm riêng biệt về kỹnăng, chiến thuật, thi đấu, tâm lý và thể lực, yêu cầu cao đối với VĐV

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

Giáo dục thể chất trong trường học là một mặt giáo dục quan trọng khôngthể thiếu được trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo, góp phần thực hiện mục tiêu:

“Nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân lực, đào tạo nhân tài” cho đất nước, để cho mỗicông dân, nhất là thế hệ trẻ có điều kiện “Phát triển cao về trí tuệ, cường tráng vềthể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức” Để đáp ứng nhu cầu đòihỏi ngày càng cao của sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Giáo dụcthể chất học đường thực sự có vị trí quan trọng trong việc đào tạo thế hệ trẻ pháttriển toàn diện, hoàn thiện về nhân cách, trí tuệ và thể chất để phục vụ sự nghiệpcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, giữ vững và tăng cường an ninh, quốc phòng.Muốn phát triển được phong trào thể dục thể thao của đất nước không thể coi nhẹ vaitrò của giáo dục thể chất trong trường học

Trường THPT Tam Đảo II cũng đã và đang triển khai chương trình GDTCcho học sinh trong đó có môn bóng chuyền Bóng chuyền là một môn thể thao tậpthể, thuộc loại hình đối kháng không cùng sân, có những đặc điểm riêng biệt về kỹnăng, chiến thuật, thi đấu, tâm lý và thể lực, yêu cầu cao đối với VĐV về tính điêuluyện, kỹ xảo, toàn diện, nghệ thuật cao của các hành động kỹ thuật phục vụ chochiến thuật đa dạng, biến hóa dựa trên cơ sở thể lực vững vàng và luôn ổn định vềtâm lý cho các cuộc thi đấu gay go, căng thẳng quyết liệt và kéo dài Để thực hiệnđược điều đó đòi hỏi mỗi VĐV, người tập phải hội tụ cho mình cả về kỹ - chiếnthuật và thể lực tốt, nên yêu cầu VĐV phải có khả năng thích ứng phù hợp Nhưvậy trình độ thể lực phải đạt tới mức độ cao mới đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ

Bóng chuyền là một môn thể thao được giảng dạy trong trường phổ thông

và được thi đấu rộng rãi ở các cấp cả địa phương và cấp tỉnh

Trường THPT Tam Đảo II sau 14 năm thành lập, đã tham gia thi đấu nhiềugiải và chưa giành được thành tích như mong muốn Trong thi đấu thành tích củađội tuyển vẫn chưa thực sự tốt Một trong những nguyên nhân phải nói tới là sứcbền bật nhảy của đội tuyển vẫn còn nhiều hạn chế Bởi vậy, việc tìm kiếm giải phápnhằm nâng cao sức bền bật nhảy của đội tuyển Bóng chuyền nam trường THPTTam Đảo II là điều cần thiết

Với thời gian công tác tại trường THPT Tam Đảo II, tôi xin phép được đưa rasáng kiến kinh nghiệm về: “Lựa chọn một số bài tập phát triển sức bền bật nhảynâng cao hiệu quả đập bóng của đội tuyển bóng chuyền nam khối 12 trường THPTTam Đảo II” với mục đích nâng cao hơn nữa thành tích thi đấu Bóng chuyền củatrường THPT Tam Đảo II.

4 Chủ đầu tư sáng kiến

Tác giả cùng với sự hỗ trợ của các tổ nhóm chuyên môn, Trường THPT TamĐảo 2, về kinh phí, đầu tư cơ sở vật chất - kỹ thuật trong quá trình viết sáng kiến vàdạy thực ngiệm sáng kiến

5 Lĩnh Vực áp dụng sáng kiến

- Lĩnh vực thể dục thể thao (áp dụng trong tập luyện và thi đấu môn bóng chuyền)

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu

“Lựa chọn bài tập phát triển sức bền bật nhảy nâng cao hiệu quả đập bóngcủa đội tuyển bóng chuyền nam khối 12 trường THPT Tam Đảo II” được dạy thựcnghiệm ở trường THPT Tam Đảo 2 từ Ngày 07 tháng 9 năm 2019

7 Mô tả bản chất của sáng kiến

7.1 Lí do chọn đề tài

Thể dục thể thao (TDTT) là một lĩnh vực hoạt động không thể thiếu đượctrong đời sống xã hội Nó không những đóng vai trò quan trọng trong việc bồidưỡng nâng cao sức khoẻ cho con người mà còn là một trong những phương tiện

huấn luyện chuẩn bị tri thức kỹ năng kỹ xảo, hoàn thiện nhân cách đạo đức, cácphẩm chất quan trọng cho con người.

Những năm gần đây, được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, Bộ văn hoá,thể thao và du lịch Bóng chuyền nước ta có những bước phát triển vượt bậc, có vịtrí cao ở khu vực Đông Nam Á Trong hệ thống giáo dục thể chất Bóng chuyềnđược coi như là một trong những môn TDTT trọng điểm của nước ta

Để nhanh chóng tiếp cận với nền Bóng chuyền tiên tiến trên thế giới, chúng

ta cần nghiên cứu sâu xu thế phát triển bóng chuyền hiện đại và xây dựng một cáchkhoa học quy trình đào tạo huấn luyện viên (HLV), vận động viên (VĐV) bóngchuyền cấp cao

Tổng kết bóng chuyền thế giới trong mấy năm gần đây, các chuyên gia bóngchuyền cho thấy:

Nhìn chung bóng chuyền hiện đại ngày nay rất phát triển theo các xu hướng

- Nhảy phát bóng, đập bóng theo hình thang và hình tháp

- Chuyên môn hoá từng vị trí sử dụng VĐV Libero

- Tấn công nhanh, bất ngờ

- Xu thế đập bóng lao

Để đáp ứng những xu thế trên đòi hỏi VĐV có một trình độ chuẩn bị thể lực, tâm lývững vàng, kỹ chiến thuật biến hoá, đặc biệt chú trọng chiều cao và sức bật của VĐV Chiềucao và sức bật của VĐV sẽ giúp VĐV chắn bóng tốt, mở rộng phạm vi hoạt động tấn côngtrên lưới hạn chế khả năng tấn công của đối phương

Bóng chuyền là một môn thể thao thi đấu tập thể mang tính chất đối khánggián tiếp, hoạt động thi đấu kéo dài và có tính chất đặc thù đó là sức bật Trong suốtthời gian thi đấu, những hoạt động đập bóng, chắn bóng, nhảy chuyền hai, nhảyphát (ở một số đội) đòi hỏi các cầu thủ phải gắng sức, tiêu hao năng lượng nhiều.Điều đó thể hiện tính đối kháng rất rõ ở các khâu tấn công (đập bóng) trên lưới.Ngoài sự hỗ trợ của chiều cao thì sức bật là tố chất không thể thiếu được để giúpcác cầu thủ nâng cao trọng tâm cơ thể chiếm lĩnh một khoảng không trên lưới cóthể đập, chắn và nhảy chuyền bóng một cách có hiệu quả trong mọi tình huống Vìvậy, sức bền bật nhảy giữ vai trò quan trọng trong môn Bóng chuyền

Trường THPT Tam Đảo II sau hơn 14 năm thành lập, đã tham gia thi đấu thểthao Hội khỏe Phù Đổng Tỉnh Vĩnh Phúc lần thứ x năm 2019 và chưa giành đượcthành tích như mong muốn Tuy nhiên, trong thi đấu Bóng chuyền, thành tích củađội tuyển vẫn chưa thực sự tốt Một trong những nguyên nhân phải nói tới là sứcbền bật nhảy của đội tuyển vẫn còn nhiều hạn chế Bởi vậy, việc tìm kiếm giải phápnhằm nâng cao sức bền bật nhảy của đội tuyển Bóng chuyền nam trường THPTTam Đảo II là điều cần thiết.

Với thời gian công tác tại trường THPT Tam Đảo II, tôi xin phép được đưa

ra sáng kiến kinh nghiệm về: “ Lựa chọn bài tập phát triển sức bền bật nhảy

nâng cao hiệu quả đập bóng của đội tuyển bóng chuyền nam khối 12 trường THPT Tam Đảo II” với mục đích nâng cao hơn nữa thành tích thi đấu Bóng

chuyền của trường THPT Tam Đảo II

7.2 Tổ chức nghiên cứu

7.2.1 Đặc điểm tâm, sinh lý lứa tuổi học sinh THPT

7.2.1.1 Đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh THPT

* Đặc điểm tâm lý chung

Lứa tuổi này, học sinh muốn chứng tỏ mình là người lớn, muốn được mọingười biết đến và tôn trọng mình Các em đã có một trình độ nhất định, có khảnăng phân tích tổng hợp hơn, muốn hiểu nhiều biết rộng, thích hoạt động, có nhiềuhoài bão nhưng cũng còn không ít những nhược điểm

* Đặc điểm tâm lý trong học tập

Hoạt động học tập của học sinh THPT đòi hỏi tính năng động, tính độc lập ởmức độ cao hơn nhiều so với học sinh Trung học cơ sở đồng thời cũng đòi hỏi phảiphát triển tư duy lý luận để nắm vững nội dung một cách sâu sắc

Thái độ học tập ở lứa tuổi này được thúc đẩy bởi động cơ học tập mà ý nghĩanhất là động cơ thực tiễn Trong hoạt động TDTT, nếu các em có động cơ đúng đắn

sẽ tích cực tập luyện, thi đấu để thực hiện mục đích hoạt động thể thao Điều nàyđòi hỏi trong công tác đào tạo, giáo viên (GV) và huấn luyện viên ( HLV) cần địnhhướng cho các em xây dựng được động cơ đúng đắn để có được hứng thú trong họctập nói chung và trong công tác GDTC nói riêng

Mặt khác, ở lứa tuổi này đa số các em thường tỏ ra tích cực học một số môn

mà các em cho là quan trọng với nghề của mình còn các môn học khác chỉ học saonhãng hoặc chỉ học để đạt điểm trung bình Do vậy, GV và HLV cần giúp cho họcsinh hiểu được ý nghĩa và chức năng của giáo dục phổ thông đối với giáo dụcchuyên ngành

Ngoài ra, ở lứa tuổi này nếu GV và HLV có được thiện cảm và sự tôn trọngcủa các em thì đó là một trong những điều kiện thuận lợi cho công tác giảng dạy vàhuấn luyện

* Đặc điểm tâm lý trong sự phát triển trí tuệ

Ở lứa tuổi THPT, quan sát trở nên có mục đích, có hệ thống và toàn diệnhơn Tuy nhiên quan sát của các em cũng khó có hiệu quả nếu thiếu sự chỉ đạo của

GV, HLV

Mặt khác, ở lứa tuổi này các em đã biết cách ghi nhớ có hệ thống, đảm bảotính logic, tư duy chặt chẽ hơn và lĩnh hội được bản chất của vấn đề cần học tập

Điều đó sẽ giúp GV, HLV có thể sử dụng phương pháp trực quan kết hợp với giảnggiải, phân tích sâu sắc các chi tiết kĩ thuật động tác.

Bên cạnh đó, các phẩm chất ý chí của lứa tuổi này đã rõ ràng hơn và mạnh

mẽ hơn, giúp cho học sinh có thể hoàn thành được những bài tập khó, đòi hỏi sựkhắc phục khó khăn lớn trong tập luyện

7.2.1.2 Đặc điểm sinh lý lứa tuổi học sinh THPT

* Đặc điểm sinh lý chung

Ở lứa tuổi THPT, cơ thể đã phát triển tương đối hoàn chỉnh, các bộ phận của

cơ thể vẫn tiếp tục lớn lên nhưng chậm dần Chức năng sinh lý tương đối ổn định,khả năng hoạt động của cơ thể cũng nâng cao hơn Có ý nghĩa nhất đối với công tácgiáo dục và huấn luyện là sự phát triển mạnh mẽ của các hệ cơ quan cũng như thểlực đang dần đạt tới hoàn thiện

* Hệ thần kinh

Kích thước não và hành tuỷ đạt đến mức của người trưởng thành Khả năng

tư duy, khả năng phân tích, tổng hợp và trừu tượng hoá được phát triển tạo điềukiện thuận lợi cho việc hình thành nhanh chóng phản xạ có điều kiện Đây là đặcđiểm thuận lợi để các em nhanh chóng tiếp thu và hoàn thành kĩ thuật động tác

Tuy nhiên, đối với một số bài tập mang tính đơn điệu thiếu hấp dẫn sẽ làmcho học sinh chóng mệt mỏi Do đó, cần thay đổi nội dung, hình thức tập luyệntheo hướng đa dạng, phong phú Đặc biệt, tăng cường hình thức thi đấu và trò chơivận động để gây hứng thú và tạo điều kiện hoàn thành tốt các bài tập đề ra Cần lưu

ý, khi sử dụng những bài tập này phải tính đến đặc điểm sinh lý của học sinh

* Hệ vận động

Hệ vận động bao gồm hệ xương và hệ cơ

Lứa tuổi học sinh THPT, hệ xương bắt đầu giảm tốc độ phát triển Cácxương như xương bàn tay, xương cổ tay hầu như đã hoàn thiện nên các em có thểtập luyện một số động tác treo, chống, mang, vác nặng mà không làm tổn hại hoặckhông tạo ra sự phát triển lệch lạc của cơ thể Do vậy, trong quá trình GDTC có thể

sử dụng các bài tập có khối lượng vận động và cường độ vận động tương đối lớn

Hệ cơ phát triển chậm so với hệ xương, tuy vậy các bắp cơ lớn phát triểntương đối nhanh ( cơ đùi, cơ cánh tay) Cùng với sự phát triển của cơ thể, tiết diệnsinh lý cơ tăng lên nhanh chóng, thần kinh chi phối các cơ tập trung hơn cho nên

sức mạnh của các cơ cũng tăng lên rõ rệt Do vậy, cần tập những bài tập phát triểnsức mạnh để góp phần thúc đẩy sự phát triển các cơ.

* Hệ tuần hoàn

Ở lứa tuổi THPT, hệ tuần hoàn đang phát triển và đi đến hoàn thiện Buồngtim, hệ thống điều hoà vận mạch phát triển tương đối hoàn chỉnh Phản ứng của hệtuần hoàn trong vận động tương đối rõ rệt nhưng sau vận động mạch đập và huyết

áp hồi phục tương đối nhanh chóng Vì thế, lứa tuổi này có thể tập những bài tậpdai sức và những bài tập có khối lượng và cường độ vận động tương đối lớn Tuynhiên, khi sử dụng bài tập này cần phải thận trọng và thường xuyên phải kiểm tratheo dõi trạng thái sức khoẻ của học sinh

* Hệ hô hấp

Hệ hô hấp đã phát triển tương đối hoàn thiện Dung lượng phổi tăng lênnhanh chóng Lứa tuổi này có sự thay đổi rõ rệt về độ dài của chu kì hô hấp Dungtích sống và thông khí phổi tối đa tăng, khả năng hấp thụ oxy lớn, phổi phát triểnmạnh Tuy nhiên, các cơ hô hấp vẫn còn yếu nên sự co giãn của lồng ngực nhỏ, chủyếu là co giãn cơ hoành Do đó, GV và HLV cần hướng dẫn cho học sinh khi tậpluyện phải thở sâu và tập trung chú ý thở bằng ngực

7.2.2 Bài tập thể chất – phương tiện chuyên môn cơ bản phát triển các tố chất thể lực

Ngày nay, để đạt được thành tích thể thao cao người ta phải sử dụng cácphương tiện khác như : Vệ sinh, điều kiện tự nhiên, môi trường Trong đó, quantrọng nhất là bài tập thể chất – phương tiện chuyên môn cơ bản nhằm phát triển các

tố chất thể lực, nâng cao thành tích thể thao, phù hợp với mục đích, nhiệm vụ củaquá trình huấn luyện Tính mục đích của một bài tập trong huấn luyện thể thaothành tích cao thể hiện ở chỗ, chúng được sử dụng để phát triển thành tích trongmôn thi đấu lựa chọn

Dưới góc độ tâm lý, Phạm Ngọc Viễn và Lê Văn Xem [11], [14] cho rằng,các hoạt động TDTT luôn luôn gắn bó với các hành vi vận động nhất định Nếunhững hành vi đó được tổ chức tương ứng với các quy luật của GDTC thì người tagọi đó là các bài tập thể chất Dấu hiệu nổi bật, quan trọng của bài tập thể chất làtương ứng giữa hình thức và nội dung vận động với bản chất của GDTC, với cácquy luật tiến hành việc giáo dục đó

Về nội dung của các bài tập thể chất bao gồm các cử động tạo nên nó và các

Về hình thức các bài tập thể chất là cấu trúc bên trong và bên ngoài của nó.Cấu trúc bên trong thể hiện ở các quá trình khác nhau của hoạt động chức năng của

cơ thể, các quá trình phối hợp thần kinh cơ Cấu trúc bên ngoài của bài tập thểchất là hình dáng của nó có thể nhìn thấy được và đặc trưng của các quan hệ cácthông số không gian, thời gian, động lực cũng như quỹ đạo vận động của các bộphận cơ thể tham gia động tác

Người ta có thể chia thành các nhóm bài tập thể chất sau:

+ Bài tập thể chất bao gồm các động tác đơn giản, các phần riêng lẻ của thânthể con người: Động tác tay, chân, thân mình, đầu

+ Bài tập thể chất bao gồm các động tác di chuyển toàn bộ thân thể khi tậpluyện trên các dụng cụ: Xà kép, vòng treo, xà đơn

+ Các động tác di chuyển trong không gian, có khi phải vượt qua các chướngngại vật bên ngoài: Đi bộ thể thao, chạy, leo trèo

+ Các bài tập với những dụng cụ khác nhau: Nâng tạ, ném, bài tập với gậy + Các bài tập thể chất ở các môn thể thao đối kháng tiếp xúc thể lực mạnhgiữa các đối thủ: Vật, quyền anh, đấu kiếm

+ Các bài tập trong các môn bóng

Tóm lại, dưới góc độ tâm lý, bài tập thể thao là bài tập vận động thể lực nêntrong nó có sự chi phối của quy luật tâm lý vận động Do đó, trong quá trình huấnluyện tâm lý về mặt nhận thức phải làm cho học sinh hiểu rõ bản chất tâm lý củacon người là sự biểu hiện về chất của hoạt động thể lực thể hiện ở các khía cạnhnhanh, mạnh, bền, khéo léo trong hành động Đồng thời phải tạo được biểu tượngđúng đắn về cấu trúc thành phần của mỗi tố chất thể lực Về mặt thực hành, muốnphát triển được tố chất thể lực nói riêng và năng lực vận động thể lực nói chungphải tổ chức cho học sinh thực hiện các bài tập thể chất có định hướng giáo dục tâm

lý chung và giáo dục tố chất thể lực riêng biệt

Theo Harre D(1996)[15] cho rằng, bài tập thể chất có 3 loại chính

- Bài tập thi đấu: Là loại hình động tác có quá trình chuyển động và đặcđiểm riêng biệt về lượng vận động phù hợp với yêu cầu thi đấu chuyên môn củamôn thể thao mà VĐV đã chuyên môn hoá

- Bài tập chuyên môn được chia ra thành hai nhóm:

+ Bài tập chuyên môn 1: Bao gồm các bài tập có quá trình chuyển động gầngiống các bài thi đấu nhưng đặc điểm về lượng vận động lại khác bài tập thi đấuhoặc chỉ chứa các yếu tố riêng lẻ hay các nhóm thuộc tổ hợp các bài tập thi đấu.

+ Bài tập chuyên môn 2: Bao gồm các bài tập có chứa các chuyển động bộphận của quá trình chuyển động riêng biệt của kĩ thuật thể thao

- Bài tập phát triển chung: Là các bài tập có cấu trúc rất đa dạng từ các mônthể thao khác nhau và các bài tập thuộc loại hình thể dục cơ bản có hoặc không códụng cụ Trong quá trình huấn luyện VĐV trẻ, bài tập phát triển chung có ý nghĩarất to lớn

Theo các tác giả Nguyễn Toán, Phạm Danh Tốn (2006) [8] cho rằng bài tậpthể lực là một phương tiện chuyên môn cơ bản trong quá trình GDTC và huấnluyện thể thao

Các bài tập huấn luyện thể thao chia làm hai nhóm chính

- Bài tập thi đấu: Bao gồm các động tác hoàn chỉnh được dùng làm phươngtiện cơ bản để tiến hành đua tài trong thể thao theo đúng luật thi

- Bài tập huấn luyện: Gồm bài tập chuyên môn và bài tập huấn luyện chung.+ Bài tập chuyên môn: Là phức hợp các yếu tố của những động tác thi đấu,cùng các biến dạng của chúng, cũng như các bài tập dẫn dắt

+ Các bài tập huấn luyện chung nhằm chuẩn bị chung cho VĐV, thành phầncủa bài tập này rộng rãi và đa dạng

Như vậy, qua các kết quả phân tích trên cho thấy, bài tập thể chất được chialàm 3 loại Trong huấn luyện, phải kết hợp hài hoà giữa huấn luyện chung và huấnluyện chuyên môn Vấn đề tỉ lệ giữa huấn luyện chung và huấn luyện chuyên môncho VĐV trong một chu kỳ huấn luyện phải có một tỉ lệ chuẩn thì mới đạt đượcthành tích thể thao cao Ngày nay, trong huấn luyện hiện đại tỉ lệ huấn luyện chunggiảm dần, tỉ lệ huấn luyện chuyên môn tăng lên

7.2.3 Một số nét đặc trưng của môn Bóng chuyền

Bóng chuyền là một môn thể thao giàu tính xúc cảm và thông minh sáng tạo.Đặc điểm tâm lý trong hoạt động của VĐV Bóng chuyền được xác định bởi luật thiđấu, tính chất của hoạt động thi đấu và những đặc điểm khách quan của cuộc đấu

Các dạng hành động chủ yếu của VĐV Bóng chuyền như sự di chuyểnnhanh, những động tác nhảy, những động tác đỡ bóng, đều có sự liên quan trực tiếp

tới sự mạo hiểm nhất định Vì vậy đòi hỏi phải có sự dũng cảm và bình tĩnh tự tin.

Sự khác biệt nhất của kỹ thuật Bóng chuyền là thời gian tiếp xúc với bóng rất ngắn,không được ném bóng và giữ bóng Tất cả những hành động vận động luôn biếnđổi Trong quá trình luyện tập, VĐV Bóng chuyền nắm vững toàn bộ hệ thống kỹnăng vận động trên cơ sở số lượng lớn các động tác kỹ thuật tấn công và phòng thủ.Tính phức tạp của hoạt động thi đấu được biểu hiện ở chỗ tất cả các động tác kỹthuật phải được áp dụng trong sự phối hợp và trong những điều kiện khác nhau đòihỏi VĐV phải có độ chính xác và năng lực phân biệt động tác tốt, biết chuyển đổinhanh chóng từ những hình thức động tác này sang hình thức động tác khác và thựchiện chúng hoàn toàn khác nhau về nhịp độ, tốc độ và tính chất

Phân tích hoạt động của VĐV Bóng chuyền cho thấy: Các VĐV có trình độcao, kỹ năng thi đấu được tự động hoá đến mức các động tác ở dạng phản xạ phứctạp dường như được thực hiện như các động tác ở dạng phản xạ đơn giản Tính bấtngờ, sự chớp nhoáng và chính xác của hoạt động trong Bóng chuyền đòi hỏi phảiphát triển ở VĐV phản ứng nhanh, cũng như cả tốc độ động tác liên quan đến tốc

độ bay của bóng

Do tác động của tập luyện với VĐV, những bộ phận cấu thành của thời kỳtiềm tàng phản ứng như: Thời điểm phân biệt, sự nhận biết, đặc biệt là thời điểmlựa chọn động tác đã được rút ngắn tới mức tối thiểu, nhờ có sự hình thành địnhhình động lực phù hợp

Hầu hết các hoạt động trong bóng chuyền đều diễn ra trên cơ sở của cảmnhận thị giác Kỹ năng quan sát tình thế và sự thay đổi vị trí của các VĐV trên sân,

sự chuyển động của bóng, cũng như khả năng phán đoán nhanh trong điều kiệnphức tạp là một trong những tố chất quan trọng nhất của VĐV Bóng chuyền Điều

đó đòi hỏi VĐV phải có khả năng quan sát rộng và phán đoán chính xác

Tốc độ bay của bóng lớn, sự di chuyển nhanh của các VĐV, sự thay đổinhanh và bất ngờ của tình huống thi đấu, sự cảm thụ số lượng lớn mục tiêu hoặccác yếu tố của chúng dẫn đến sự yêu cầu lớn với khối lượng, cường độ, tính ổnđịnh, sự phân phối và chuyển hướng chú ý và định hướng nhanh chóng

Bóng chuyền là một trong những môn thể thao đầy sự hưng phấn sôi nổi.Nhịp độ của trận đấu rất cao, thời gian kéo dài, sự căng thẳng của thi đấu đốikháng, sự chuẩn bị các hoạt động ứng phó trong điều kiện thời gian rất ngắn, tínhhiệu quả của từng động tác và trách nhiệm trong mỗi hành động, ngoài ra sự có mặtcủa đông đảo khán giả với sự cuồng nhiệt cao độ đã gây ra những cảm xúc mạnh và

đa dạng đã là những nhân tố gây ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực tới VĐV Trạngthái cảm xúc của VĐV Bóng chuyền ở mọi thời điểm luôn có sự thay đổi tuỳ thuộcvào tiến trình của trận đấu, nhiều lúc dẫn đến trạng thái bị kích động hoặc thờ ơhoàn toàn.

Môn Bóng chuyền đòi hỏi VĐV phải có phẩm chất - ý chí rất cao Khi cácđội có trình độ kỹ chiến thuật, thể lực như nhau thì phần thắng sẽ thuộc về đội nào

có các cầu thủ thể hiện ý trí quyết tâm giành thắng lợi cao hơn

Bóng chuyền là môn thể thao tập thể, thành tích thi đấu được tạo lên bằngnhững cố gắng của tất cả các thành viên trong đội Nhiệm vụ và hoạt động của mỗithành viên trong đội phải theo đúng chức năng của mình trong đội, nhưng phải phùhợp với nhiệm vụ chung của toàn độ Các khái niệm như: Sự phối hợp với nhau, sựphụ thuộc lẫn nhau, sự yểm trợ lẫn nhau, không chỉ quyết định mức độ phối hợp ăn

ý của từng cầu thủ, từng nhóm và toàn đội, mà trong chừng mực nào đó còn chophép đánh giá phẩm chất đạo đức của VĐV như sự giúp đỡ lẫn nhau, tình yêuthương đồng đội và tình cảm tập thể

Trong một vài thập kỷ trở lại đây, thành tích thể thao của nhiều môn cá nhâncũng như tập thể đã có những bước nhảy vọt, xuất hiện nhiều kỷ lục mới Trongthực tế, những kỷ lục đã vượt ra ngoài sự táo bạo của con người Số VĐV đạt đượcchức vô địch của các giải khu vực, thế giới ngày càng nhiều và sự thắng thua chỉchênh lệch không đáng kể, trước những thành tích thể thao như vậy, đã thúc đẩykhoa học tìm tòi nhiều phương pháp mới, những yếu tố mới, nhằm nâng cao thànhtích thể thao cho các VĐV Trong thực tế, với những phương pháp mạnh mẽ củakhoa học kĩ thuật đã có được bước phát triển mạnh Việc đưa những công nghệ tiêubiểu, hiện đại, những phương pháp ưu tú và quá trình huấn luyện đã tạo tiền đề tolớn trong việc thúc đẩy TDTT phát triển

Ngoài toàn diện về kỹ thuật mang hướng biện pháp ra còn toàn diện về hiểubiết và vận dụng kỹ chiến thuật cá nhân và tập thể năng lực thích ứng với hoàncảnh, sức khoẻ, tâm lí, nhân cách và thể lực chuyên môn Sự toàn diện thể hiệnnăng lực, trình độ thi đấu gắn chặt hữu cơ thống nhất ở con người Tính toàn diệnnày là hướng ứng dụng của toàn bộ quá trình đào tạo, huấn luyện đồng thời là yêucầu toàn diện của từng cá nhân VĐV, chưa kể phạm vi tổng hợp một đội bóng hìnhthành sức mạnh thể hiện về trình độ thi đấu cao trước mọi đấu thủ

Để hoàn thiện được các yêu cầu đó thì xu hướng Bóng chuyền hiện đạithường quân tâm đến các yếu tố cao - mạnh - bền

* Chiều cao

Chiều cao trong Bóng chuyền chỉ người cao, tức chiều cao đứng, tay với( một tay và hai tay), bật tại chỗ cao, bật có đà cao và ở chừng mực nhất định thểhiện ở khả năng vươn xa, yếu tố này tạo điều kiện cho VĐV có thể khống chế tầmkhông gian chiều cao theo chiều thẳng đứng và không gian theo chiều ngang

Trong những năm gần đây xu hướng tìm chiều cao trong Bóng chuyền đượcđặc biệt quan tâm Chiều cao của Bóng chuyền Việt Nam được tăng lên rất nhiều:VD: Như hiện nay chúng ta có VĐV Ngô Văn Kiều với chiều cao 1,96(m) và “ Sứcbật với” có đà là 3,62(m); Nguyễn Hữu Hà cao 1,93(m) và “Sức bật với” có đà là3,45(m) Với đội hình rất nhiều cầu thủ cao như vậy chúng ta đạt được huychương bạc Segame 24 được tổ chức ở Thái Lan 2007

* Sức mạnh:

Là năng lực cơ bắp khắc phục lực cản bên trong hoặc bên ngoài trong quátrình vận động Đó là một trong những tố chất thể lực cơ bản có quan hệ mật thiếtvới các tố chất sức nhanh và khả năng phối hợp vận động Đặc biệt ngoài các mônthể thao khác thì tố chất sức mạnh trong môn Bóng chuyền là yếu tố ảnh hưởngtrực tiếp tới việc tiếp thu kỹ thuật cơ bản và ảnh hưởng tới trạng thái tâm lý củaVĐV trong tập luyện và thi đấu

* Sức bền:

Là năng lực của cơ thể hoạt động trong thời gian dài và chống lại mệt mỏi.Nếu huấn luyện mà không tạo ra mệt mỏi thì chức năng của cơ thể không thể nângcao được Mặt khác mệt mỏi lại làm cho năng lực vận động của cơ thể giảm sút,hạn chế sự phát huy trình độ kỹ thuật Do vậy, trong huấn luyện thể thao nói chung

và trong huấn luyện môn Bóng chuyền nói riêng phải chú ý nhiều đến tố chất sứcbền và đặc biệt trong Bóng chuyền sức bền bật nhảy lại là một yếu tố đặc trưng vàrất quan trọng, nó quyết định trực tiếp đến thành tích thi đấu

7.2.4 Xu hướng mới về công tác huấn luyện thể lực cho VĐV Bóng chuyền hiện nay.

Bóng chuyền hiện đại có thể nói là môn thể thao của những người khổng lồđược thể hiện bằng cường độ vận động cao, hành động thi đấu rất căng thẳng đòihỏi VĐV phát huy đến cực hạn khả năng chức phận của cơ thể và tố chất nhanh –mạnh – bền tối đa Huấn luyện thể lực cho VĐV Bóng chuyền nhằm mục đích nângcao tố chất vận động, nâng cao năng lực làm việc và sự điều khiển của hệ thần kinhtrung ương cùng các trung khu thần kinh cũng như các bộ phận của cơ thể nhằm

mục tiêu chung là chịu đựng sự huấn luyện với lượng vận động lớn bảo đảm trạngthái ổn định, trạng thái sung sức thể thao, kéo dài tuổi thọ VĐV, phòng chống chấnthương thể thao Từ đó VĐV nắm vững kỹ chiến thuật nhanh hơn, có hiệu suất caohơn và không những nâng cao thành tích thể thao mang lại huy chương cho đấtnước.

Vận động của con người biểu hiện trong hoạt động thể thao phân thành các

tố chất như sức nhanh - sức mạnh - sức bền mềm dẻo và khéo léo mà bản chất củachúng là năng lực thể chất Tố chất vận động tốt hay không là cơ sở để nắm trướctiên là kỹ thuật, tố chất vận động và không ngừng nâng cao nó sẽ bảo đảm nâng caotương xứng kỹ chiến thuật một cách ổn định, vững vàng chắc chắn Ngược lạimuốn phát triển tố chất thể lực VĐV Bóng chuyền thì nhất thiết phải thực hiệnhuấn luyện thể lực một cách toàn diện, có kế hoạch và có tính khoa học cao Cónhư vậy mới tạo được cơ sở cho việc nắm vững, ổn định, toàn diện về trình độ kỹthuật, chiến thuật, tâm lí của các VĐV Bóng chuyền

Huấn luyện thể lực đóng vai trò chủ đạo trong việc hình thành những nănglực hành động của VĐV và phụ thuộc trực tiếp vào kĩ chiến thuật thi đấu, vào cácchỉ số lượng vận động và căng thẳng tâm lí Huấn luyện kĩ thuật chuyên môn đượcthực hiện, tiếp thu và hoàn thiện kĩ năng, kĩ xảo trong tình huống thi đấu Nếu mức

độ huấn luyện thể lực không cao sẽ hạn chế khả năng tiếp thu kĩ thuật, chiến thuật,ngược lại mức độ huấn luyện thể lực cao đúng mức là yếu tố quan trọng nhất của

kế hoạch tâm lí cụ thể là tạo lòng tin thi đấu, biểu hiện cao nhất ở các tố chất, tâm

lí, ý chí những điều kiện căng thẳng cực độ Ngày nay, thể thao được phát triển cao

cả về thể lực lẫn kĩ, chiến thuật Do vậy việc huấn luyện thể lực cũng phải đạt đếntrình độ cao và huấn luyện lấy chiến thuật làm mục đích để yêu cầu toàn bộ các mặtkhác phục vụ nó Chính vì thế dẫn xuất xu hướng tập luyện với thời gian cường độ,lượng vận động lớn đã hình thành Thi đấu Bóng chuyền hiện nay rất nhanh và gaycấn Do thay đổi về luật nên đòi hỏi VĐV phải có kĩ, chiến thuật, thể lực và tâm lítốt Trong huấn luyện thể lực phải đảm bảo khả năng thích ứng về thể lực chuyênmôn Để VĐV đáp ứng được với yêu cầu thi đấu đỉnh cao đòi hỏi trong huấn luyệnphải đầu tư nghiên cứu và tiến hành huấn luyện một cách nghiêm chỉnh chặt chẽ, cótính khoa học

Song thực tế tố chất chuyên môn cần thiết trong Bóng chuyền là sức bật, tốc

độ di chuyển, sức mạnh, sức bền, mềm dẻo, khéo léo, đặc biệt là sức bật nhảy.Trong thi đấu rất cần sức bật nhảy bởi nó là cơ sở để thực hiện những kỹ chiếnthuật như đập bóng, chắn bóng, nhảy chuyền hai, nhảy phát bóng Tỉ lệ huấn luyện

kĩ – chiến thuật thể lực cần phải hợp lí và nhất thiết cần phải coi trọng đặc điểm cánhân để tiến hành huấn luyện chung Huấn luyện chung cũng cần song phải dựatrên cơ sở đó để huấn luyện cá biệt cho VĐV.

7.3 Mục đích nghiên cứu, Nhiệm vụ nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu 7.3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở đánh giá thực trạng hiệu quả đập bóng của đội tuyển Bóngchuyền nam khối 12 trường THPT Tam Đảo II Đề tài tiến hành lựa chọn một số bàitập nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác huấn luyện VĐV Bóng chuyền gópphần nâng cao hiệu quả đào tạo VĐV bóng chuyền nam trường THPT Tam Đảo II

7.3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để giải quyết mục đích nghiên cứu, đề tài đề ra các nhiệm vụ sau

* Tìm hiểu hệ thống bài tập nhằm phát triển sức bền bật nhảy của đội tuyển

Bóng chuyền nam khối 12 của trường THPT Tam Đảo II

* Lựa chọn, ứng dụng và đánh giá hệ thống bài tập phát triển sức bền bật

nhảy nhằm nâng cao hiệu quả đập bóng của đội tuyển Bóng chuyền nam khối 12trường THPT Tam Đảo II

7.3.3 Phương pháp nghiên cứu

7.3.3.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Chúng tôi sử dụng phương pháp này nhằm tham khảo tổng hợp, hệ thốnghoá các nguồn kiến thức có liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu, hình thành cơ sở lýluận, xây dựng giả thiết khoa học, xác định mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Đồngthời cũng thông qua phương pháp này, chúng tôi sẽ có cơ sở lựa chọn, ứng dụng vàkiểm chứng được hiệu quả hệ thống các bài tập phát triển sức bền bật nhảy chonam đội tuyển Bóng chuyền trường THPT Tam Đảo II - Vĩnh Phúc

7.3.3.2 Phương pháp phỏng vấn

Đây là phương pháp khi sử dụng cần đưa ra hệ thống các câu hỏi cho đốitượng và dựa vào các câu trả lời để trao đổi, tổng hợp thông tin về vấn đề nghiêncứu, rút ra kết luận chính xác, khách quan có chất lượng Nội dung phỏng vấn củachúng tôi xoay quanh các vấn đề thực trạng việc giáo dục tố chất sức bền bật nhảycủa đội tuyển Bóng chuyền nam trường THPT Tam Đảo II Bên cạnh đó, chúng tôitiến hành phỏng vấn các GV, HLV trong việc lựa chọn các test kiểm tra và các bàitập nhằm phát triển sức bền bật nhảy cho đối tượng nghiên cứu

7.3.3.3 Phương pháp quan sát sư phạm

Phương pháp này sẽ giúp chúng tôi tiếp cận với đối tượng nghiên cứu nhằmmục đích bao quát toàn diện những ưu điểm và nhược điểm của đối tượng nghiêncứu Chúng tôi đã sử dụng phương pháp này trong việc quan sát các buổi tập luyện

và thi đấu của đội tuyển Bóng chuyền nam để đánh giá sự tiếp thu lượng vận động,khả năng phối hợp vận động Qua đó xác định được sự phù hợp của các bài tập.Việc quan sát này được tiến hành liên tục từ khi bắt đầu đến khi kết thúc, nhờ đónâng cao được độ tin cậy của đề tài

7.3.3.4 Phương pháp kiểm tra sư phạm

Chúng tôi sử dụng phương pháp kiểm tra sư phạm cả hai giai đoạn trướcthực nghiệm và sau thực nghiệm dưới dạng các bài test nhằm đánh giá sự phát triểnsức bền bật nhảy cho đối tượng nghiên cứu và mức độ hiệu quả các bài tập

7.3.3.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Với phương pháp này, chúng tôi tiến hành kiểm nghiệm tính khoa học, tínhtực tiễn và tính hiệu quả của các bài tập cả về mặt lý thuyết cũng như thực hành

Chúng tôi tiến thành thực nghiệm so sánh 2 nhóm đối tượng là nam độituyển Bóng chuyền khối 12 trường THPT Tam Đảo II - được lựa chọn ngẫu nhiênlàm nhón thực nghiệm và nhóm đối chứng với số lượng 2 nhóm bằng nhau

+ Nhóm thực nghiệm: 9 học sinh

+ Nhóm đối chứng: 9 học sinh

Chương trình thực nghiệm được áp dụng trong 7 tuần, cả 2 nhóm đều đượctập luyện theo kế hoạch huấn luyện của đội tuyển bóng chuyền trường THPT TamĐảo II Với thời gian 3 buổi mỗi tuần và mỗi buổi tập 90-120 phút Tuy nhiênnhóm đối chứng A sẽ không có tác động thêm của các bài tập phát triển sức bền bậtnhảy đã lựa chọn Nhóm thực nghiệm B được áp dụng hệ thống các bài tập pháttriển sức bền bật nhảy đã lựa chọn

7.3.3.6 Phương pháp toán học thống kê

Để phân tích kết quả nghiên cứu chúng tôi sử dụng phương pháp toán họcthống kê với một số công thức đặc trưng mà chúng tôi quan tâm sau đây

Những tham số được sử dụng

Những tham số được sử dụng

- Trị số trung bình:

i

x X

Với điều kiện n < 30

+ Đối với nA = nB chúng tôi sử dụng công thức :

Trong đó: n: Tập hợp các cá thể

i: Cá thể thứ i

xi: Giá trị cá thể thứ

7.4 Thời gian, địa điểm, đối tượng nghiên cứu

7.4.1 Thời gian nghiên cứu

Đề tài tiến hành nghiên cứu từ tháng 9/ 2019 đến tháng 1/ 2020

7.4.2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng tiến hành nghiên cứu là 18 VĐV bóng chuyền nam khối 12 trườngTHPT Tam Đảo II

7.4.3 Địa điểm nghiên cứu

Tại trường THPT Tam Đảo II

7.5 Tổ chức thực hiền đề tài

7.5.1 Cơ sở lí luận của việc lựa chọn một số bài tập phát triển sức bền bật nhảy

7.5.1.1 Một số đặc điểm bật nhảy trong tập luyện và thi đấu Bóng chuyền

Bóng chuyền là môn thể thao thi diễn ra trong thời gian dài căng thẳng,lượng vận động cao, hoạt động thần kinh tâm lý lớn, với các hoạt động kĩ - chiếnthuật đa dạng biến hoá theo nhịp độ khác nhau Quá trình thi đấu diễn ra bắt đầu từphát bóng- đỡ bóng - tấn công, sau đỡ - phát là quá trình chắn bóng - phòng thủ –phản công Chính vì thế hoạt động trong tập luyện thi đấu của VĐV diễn ra tích cực

ở các khâu như tấn công, phòng thủ, lăn ngã cứu bóng, nhảy chuyền hai, nhảy phátbóng Thông qua quan sát chúng ta có thể thấy ở môn Bóng chuyền hoạt động bậtnhảy là một hoạt động chiếm ưu thế, trong thi đấu cũng như trong tập luyện cáctình huống thi đấu liên tục kế tiếp nhau VĐV ít khi thực hiện động tác ở tư thế tĩnh

mà bắt buộc VĐV phải phán đoán, di chuyển nhanh chiếm vị trí tiếp cận với bóngphối hợp động tác để thực hiện kĩ - chiến thuật có hiệu quả

Bóng chuyền là một môn thể thao không chu kỳ, thực hiện kĩ thuật ở các tưthế khác nhau mà kĩ thuật là yếu tố không thể thiếu được trong khi tập luyện Ở cácđội trình độ chuyên môn cao, qua quan sát và thống kê cho thấy hiện nay VĐVchuyền hai trong một trận đấu số lần nhảy chuyền chiếm tới 80%, thực hiện kỹthuật nhảy chuyền nhằm rút ngắn thời gian bóng bay trên không đánh lừa hướngphòng thủ đối phương Ngoài ta thực hiện tấn công hàng sau, phát bóng mạnh gâyyếu tố bất ngờ cũng cần kết hợp sức bật nhảy để tăng lực Đối với VĐV trẻ, khảnăng bật nhảy là tiền đề trong việc tiếp thu các động tác trên không chính xác và cóhiệu quả để phục vụ cho việc thi đấu Qua đây chúng ta có thể thấy được mối quan

hệ mật thiết giữa

- Khả năng bật nhảy với thực hiện kĩ thuật

- Khả năng bật nhảy với tốc độ di chuyển, phản ứng động tác có ảnh hưởng rấtlớn đến hiệu quả trong quá trình giảng dạy và thi đấu Bóng chuyền.

7.5.1.2 Cơ sở lý luận và các yếu tố chi phối sức bền bật nhảy

* Cơ sở lý luận

Sức bền là năng lực thực hiện một hoạt động với cường độ cho trước hay lànăng lực duy trì khả năng vận động trong thời gian dài nhất mà cơ thể có thể chịuđựng được Sức bền chuyên môn là năng lực duy trì khả năng vận động cao trongcác loại hình bài tập nhất định Để giáo dục sức bền chuyên môn phải dựa trên haiđặc điểm dưới đây:

- Phát triển sức bền chuyên môn người ta sử dụng bài tập chuyên môn hoácho vận động là chính

- Các bài tập để phát triển sức bền chuyên môn được thực hiện với cường độgần với cường độ thi đấu, nếu thấp hơn thì sẽ không có hiệu quả

Nếu trong huấn luyện nâng cao sức bền chung mà thời gian kéo dài và khốilượng bài tập có ý nghĩa quyết định, thì điều quan trọng đối với sức bền chuyênmôn là xác định tương quan tối ưu giữa cường độ và khối lượng bài tập, căn cứ vàoloại hình chuyên môn hoá, trình độ tập luyện của VĐV, thời kì tập luyện Tuy nhiêntrong khi huấn luyện sức bền chuyên môn cần phải xây dựng nền tảng vững chắccủa nó là sức bền chung

Trong công tác huấn luyện sức bền bật nhảy đối với môn Bóng chuyền thì cơ

sở trước tiên là giáo dục sức mạnh

* Các yếu tố chi phối sức bền bật nhảy

Trong môn Bóng chuyền cấu trúc của các động tác bật nhảy đập bóng thường baogồm các giai đoạn sau:

- Chạy đà

- Bật nhảy trên không đánh bóng và tiếp đất

Chạy đà thông thường từ 1 - 3 bước trong tình huống nhảy trong thi đấubóng chuyền có những trận phải bật nhảy 140 - 180 lần Đặc biệt là những VĐVchủ công số lần bật nhảy còn nhiều hơn và vì vậy số lần chạy đà cũng nhiều hơn.Mặc dù trong chạy đà có những yêu cầu khác nhau với các bước chạy, song cácbước chạy vẫn mang tính chất chu kỳ của nó và nó cũng phụ thuộc một phần vàoyếm khí đó là sự phân giải ATP, CP nhưng về cuối hiệp do sự suy giảm các chất

giàu năng lượng (ATP và CP) nên việc chạy đà bật nhảy còn phải dựa vào cả hệcung cấp năng lượng gluco phân, thậm chí hệ ôxy hoá nếu chạy đà bật nhảy liêntục.

Từ sự phân tích trên có thể nhận xét muốn nâng cao được sức bền bật nhảythì phải nâng cao cả sức bền yếm khí và sức bền ưa khí

Xét về mặt bật nhảy trên không đánh bóng thì động tác bật nhảy phụ thuộcvào sức bền yếm khí, có ý nghĩa ở sự dự trữ các chất giàu năng lượng và tái tạo cácchất giàu năng lượng (ATP và CP) đồng thời phụ thuộc vào sức bền thần kinh.Trong quá trình thi đấu các xung thần kinh được huy động để tham gia vào các hoạtđộng rất lớn Vì vậy cường độ các xung động thần kinh từ vỏ đại não đến cơ quanvận động cùng thần kinh cơ bị giảm sút chức năng do mệt mỏi

Một yếu tố không thể thiếu được đó là yếu tố về kĩ thuật, trình độ và trạngthái tâm lí ( ý chí) chi phối tới sức bền bật nhảy theo các nhà sinh lý học khi cácyếu tố này đạt tới tự động hoá thì năng lượng tiêu hao cho vận động sẽ giảm tớimức tối thiểu và sản sinh hiện tượng tiết kiệm hoá trong vận động Lúc này tăngquá nhanh quá trình cạn kiệt năng lượng từ đó giúp cho quá trình hoạt động đượckéo dài hay nói cách khác là sức bền bật nhảy được nâng lên

Sau khi tham khảo tài liệu chuyên môn thấy rằng có 9 yếu tố cơ bản ảnhhưởng tới khả năng phát triển sức bền bật nhảy của VĐV Bóng chuyền: