Dạy học tích hợp mô đun Hệ thống điều hoà không khí cục bộ theo hướng nâng cao năng lực thực hiện

Nghiên cứu lí luận, đánh giá thực trạng dạy học mô đun Hệ thống điều hoà không khí cục bộ dưới góc độ dạy học tích hợp theo hướng nâng cao năng lực thực hiện, trên cơ sở nghiên cứu khoa học đưa ra đề xuất quy trình dạy học và vận dụng vào dạy học cho sinh viên trường cao đẳng nghề Vĩnh Phúc nhằm nâng cao chất lượng dạy học.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

Chuyên ngành: LL&PPDH bộ môn Kĩ thuật công nghiệp

Mã số: 81.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học : TS NGUYỄN CẨM THANH

HÀ NỘI - 2019

LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin chân thành cảm ơn tới:

Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, trung tâm thông tin Thư viện và các thầy, cô giáo trong khoa SPKT- Trường ĐHSP Hà Nội đã quan tâm, tạo điều kiện giúp đỡ tác giả trong học tập - nghiên cứu hoàn thành luận văn này.

Đặc biệt, tác giả xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thầy giáo hướng dẫn

TS Nguyễn Cẩm Thanh đã tận tình chỉ bảo và hướng dẫn trong suốt quá

trình học tập và hoàn thành bản luận văn này.

Tác giả cũng xin chân thành cảm ơn tới ban lãnh đạo Nhà trường và các đồng nghiệp, sinh viên trong khoa Điện trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc

đã quan tâm, tạo điều kiện, góp ý cho tác giả trong quá trình thực hiện đề tài luận văn.

Xin cảm ơn toàn thể gia đình bạn bè, đồng nghiệp đã quan tâm giúp

đỡ động viên tác giả!

Tác giả đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ và bằng sự nỗ lực của bản thân, trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn,tuy nhiên không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được sự đóng góp, bổ sung của Hội đồng đánh giá luận văn cùng Quý độc giả để đề tài được hoàn thiện hơn.

Hà Nội, ngày tháng 6 năm 2019

Tác giả

Lý Trần Học

BLĐTB&XH Bộ Lao Động Thương Binh và Xã Hội

NCNLTH Nâng cao năng lực thực hiện

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

1.1 Định hướng chiến lược phát triển giáo dục nghề nghiệp 1

1.2 Chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển giáo dục đào tạo nghề nghiệp 2

1.3 Xuất phát từ thực tế giảng dạy và nghiên cứu 3

3 KHÁCH THỂ, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4

3.1 Khách thể nghiên cứu 4

3.2 Đối tượng nghiên cứu 4

3.3 Phạm vi nghiên cứu 4

4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC 5

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 5

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận 5

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 5

7 CẤU TRÚC LUẬN VĂN 6

Chương 1 7

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC TÍCH HỢP MÔ ĐUN KĨ THUẬT MÁY LẠNH VÀ ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ 7

THEO HƯỚNG NÂNG CAO NĂNG LỰC THỰC HIỆN 7

1.1.TỔNG QUAN VỀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU DẠY HỌC TÍCH HỢP 7

1.1.1 Những nghiên cứu quốc tế về dạy học tích hợp 7

1.1.2 Những nghiên cứu ở Việt Nam về dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề 8

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 10

1.2.1 Tích hợp và dạy học tích hợp 10

1.2.2 Bài dạy tích hợp lí thuyết với thực hành nghề nâng cao năng lực .10 1.2.3 Năng lực thực hiện 13

1.3 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP THEO HƯỚNG NĂNG CAO NĂNG LỰC THỰC HIỆN CHO SINH VIÊN 14

1.3.1 Cơ sở khoa học của dạy học tích hợp 14

1.3.2 Đặc điểm của dạy học tích hợp theo hướng nâng cao năng lực thực hiện 17

1.3.3 Các cách tiếp cận trong dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề nâng cao năng lực thực hiện 19

1.3.3.1 Cách tiếp cận từ nội dung 20

1.3.3.2 Cách tiếp cận từ mục tiêu tích hợp 21

1.3.4 Yêu cầu của dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề nâng cao năng lực thực hiện 23

1.3.5 Những nguyên tắc dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề theo hướng nâng cao năng lực thực hiện cho sinh viên 25

1.4 THỰC TRẠNG DẠY HỌC TÍCH HỢP MÔ ĐUN HỆ THỐNG ĐHKK CỤC BỘ THEO HƯỚNG NĂNG CAO NĂNG LỰC THỰC HIỆN 27

1.4.1 Khảo sát thực trạng dạy học Kĩ Thuật Máy Lạnh & ĐHKK dưới góc độ dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề 27

1.4.2 Phân tích kết quả khảo sát thực trạng dạy học Kĩ Thuật Máy Lạnh & ĐHKK dưới góc độ dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề 28

1.4.3 Kết quả và đánh giá cho việc khảo sát 31

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 34

Chương 2 36

QUY TRÌNH DẠY HỌC TÍCH HỢP MÔ ĐUN KĨ THUẬT MÁY LẠNH

VÀ ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ THEO HƯỚNG NÂNG CAO NĂNG LỰC THỰC HIỆN 36

2.1 MÔ ĐUN HỆ THỐNG ĐIỀU HOÀ KHÔNG KHÍ CỤC BỘ NGHỀ

KĨ THUẬT MÁY LẠNH VÀ ĐIỀU HOÀ KHÔNG KHÍ TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VĨNH PHÚC 36 2.1.1 Vai trò, mục tiêu, nội dung và phân phối chương trình mô đun hệ thống điều hòa không khí cục bộ tại trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc 36 2.1.2 Đặc điểm nội dung kiến thức mô đun Hệ thống điều hòa không khí cục bộ và khả năng vận dụng dạy học tích hợp tiếp cận nâng cao năng lực thực hiện 42 2.2 QUY TRÌNH DẠY HỌC TÍCH HỢP THEO HƯỚNG NÂNG CAO NĂNG LỰC THỰC HIỆN VÀ VẬN DỤNG TRONG DẠY HỌC MÔ ĐUN HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ CỤC BỘ 44 2.2.1 Quy trình dạy học cho bài dạy tích hợp theo hướng nâng cao năng lực thực hiện 44 2.2.2 Nội dung các bước dạy học cho bài dạy tích hợp theo hướng nâng cao năng lực thực hiện 45 2.3 VẬN DỤNG QUY TRÌNH DẠY HỌC TÍCH HỢP THEO HƯỚNG NÂNG CAO NĂNG LỰC THỰC HIỆN VÀO XÂY DỰNG MỘT SỐ BÀI DẠY MÔ ĐUN HỆ THỐNG ĐHKK CỤC BỘ 48 2.3.1 Nguyên tắc vận dụng quy trình dạy học tích hợp theo hướng nâng cao năng lực thực hiện 48 2.3.2 Xây dựng một số bài dạy mô đun điều hoà không khí cục bộ tích hợp theo hướng nâng cao năng lực thực hiện 49 2.3.2.1 Nội dung bài1: 49 2.3.3.2.Nội dung bài 2: 60

2.4 NHẬN XÉT 68

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 70

Chương 3 71

KIỂM NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ 71

3.1 MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ VÀ NỘI DUNG CỦA KIỂM NGHIỆM ĐÁNH GIÁ 71

3.1.1.Mục đích của kiểm nghiệm đánh giá 71

3.1.2.Nhiệm vụ của kiểm nghiệm đánh giá 71

3.1.3 Nội dung kiểm nghiệm đánh giá 72

3.2 PHƯƠNG PHÁP KIỂM NGHIỆM - ĐÁNH GIÁ 72

3.2.1 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 72

3.2.1.1 Tiến trình thực nghiệm sư phạm 72

3.2.1.2 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 72

3.2.1.3 Chuẩn bị thực nghiệm sư phạm 73

3.2.2 Phương pháp chuyên gia 73

3.2.2.1 Đối tượng tham gia phương pháp chuyên gia 73

3.2.2.2 Cách thức tiến hành 75

3.3 ĐÁNH GIÁ, XỬ LÍ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 75

3.3.1 Đánh giá kết quả định tính của phương pháp thực nghiệm sư phạm 75

3.3.2 Đánh giá kết quả định lượng của phương pháp thực nghiệm sư phạm 77

3.3.3 Đánh giá định lượng bằng các bài kiểm tra 78

3.4 ĐÁNH GIÁ XỬ LÍ KẾT QUẢ PHƯƠNG PHÁP CHUYÊN GIA 85

3.4.1 Đánh giá kết quả định tính của phương pháp chuyên gia 85

3.4.2 Đánh giá kết quả định lượng của phương pháp chuyên gia 86

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 89

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 90

1 KẾT LUẬN 90

2 KHUYẾN NGHỊ 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

PHỤ LỤC 95

1 Phiếu trưng cầu ý kiến giáo viên(01)

…… 95

2 Phụ lục 2.a, 99

3 Bảng trình tự thực hiện công việc- Phụ lục 2.b, 112

4 Phiếu hướng dẫn thực hành- Phụ lục 2.c, 113

5 Bảng các dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp xử lí, phòng tránh -Phụ lục 2d 116

6 Phiếu báo cáo tiến độ kết quả thực hiện công việc – Phụ lục 2.e; 117

7 Phiếu đánh giá kết quả thực hiện công việc- Phụ lục 2.h 118

8.Phiếu thăm dò HSSV phụ lục (02) 220

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1 Các bước xây dựng bài dạy tích hợp 44

Hình 3.2.1 Sơ đồ vị trí bài giảng 50

Hình 3.2.2 Sơ đồ bố trí thiết bị 53

Hình 3.2.3 Sơ đồ nguyên lí chế độ sưởi ấm 61

Hình 3.2.4 Sơ đồ nguyên lí chế độ làm lạnh 62

Hình 3.2.5 Sơ đồ bố trí thiết bị 62

Hình 3.1 Biểu đồ tần xuất 83

Hình 3.2 Biểu đồ tần xuất hội tụ tiến 84

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.2 Nội dung tổng quát và phân phối thời gian môn lắp đặt, sửa chữa Bảo dưỡng Điều hoà cục bộ của Trường cao Đẳng nghề Vinh Phúc.

40

Bảng 3.2 Kết quả thăm dò ý kiến của SV sau khi kết thúc 77

các nội dung học tập 77

Bảng 3.3.1 Số sinh viên đạt điểm x i 80

Bảng 3.3.2 Số phần trăm sinh viên đạt điểm x i 80

Bảng 3.3.3 Số % sinh viên đạt điểm x i trở lên 81

Bảng 3.3.4 Cơ sở tính toán phương sai lớp đối chứng 81

Bảng 3.3.5 Cơ sở tính toán phương sai lớp thực nghiệm 82

Bảng 3.4 Kết quả trưng cầu ý kiến của chuyên gia 86

MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1.1 Định hướng chiến lược phát triển giáo dục nghề nghiệp.

Thế Kỷ XXI, là thế kỷ của tri thức và khoa học Điều đó đòi hỏi ngànhgiáo dục phải đổi mới mạnh mẽ một trong những vấn đề ưu tiên hàng đầu làphát triển nguồn nhân lực, được đào tạo nghề có chất lượng cao theo chuẩnQuốc tế và khu vực ASEAN yếu tố này quyết định tới sự phát triển nền kinh

tế xã hội của mỗi quốc gia Nước ta đang đứng trước sự phát triển nhanhchóng của khoa học kĩ thuật nói chung, ngành kĩ thuật máy lạnh và điều hoàkhông khí nói riêng đã tiến bước rất xa phạm vi của ngành đóng vai trò rấtquan trọng đến nền kinh tế nước ta Kĩ thuật máy lạnh được ứng dụng vào 60ngành nghề kinh tế Những yếu tố này đã đặt ra cho sự nghiệp giáo dục nghềnghiệp nhiệm vụ đổi mới như thế nào để đào tạo ra nguồn nhân lực đáp ứngđược những yêu cầu ngành kĩ thuật máy lạnh và điều hoà không khí Để đápứng được điều đó cần cải thiện giáo dục thì việc thay đổi về phương pháp,phương tiện trong giáo dục cũng là một vấn đề đang rất được quan tâm và chútrọng

Để chuẩn bị được nguồn nhân lực đáp ứng sự phát triển của nền kinh tế tríthức và đạt chuẩn Quốc tế và khu vực ASEAN, Việt Nam đã và đang đổi mớichương trình giáo dục theo bốn trụ cột của giáo dục thế kỷ XXI do UNESCO đềxướng là: “học để biết, học để làm, học để chung sống và học để tự khẳng địnhmình”

Do vậy, trong Luật giáo dục nghề nghiệp 2014 Điều 4 nêu rõ “Mục tiêuchung của giáo dục nghề nghiệp nhằm đào tạo nhân lực trực tiếp cho sản xuất,kinh doanh và dịch vụ, có năng lực hành nghề tương ứng với trình độ đào tạo;

có đạo đức, sức khỏe; có trách nhiệm nghề nghiệp; có khả năng sáng tạo,

thích ứng với môi trường làm việc trong bối cảnh hội nhập quốc tế; bảo đảmnâng cao năng suất, chất lượng lao động; tạo điều kiện cho người học sau khihoàn thành khóa học có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lêntrình độ cao hơn”.[11]

1.2 Chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển giáo dục đào tạo nghề nghiệp.

Đất nước ta đang trên đà đổi mới, hội nhập nền kinh tế quốc tế Bướcvào thời kỳ hội nhập, xã hội đòi hỏi cần có những nhân lực lao động có phẩmchất đạo đức, sức khoẻ tốt tính kỷ luật cao , năng lực, trí tuệ, kĩ năng tay nghề

và tác phong công nghiệp thích ứng với phát triển nhanh của khoa học kĩthuật, kinh tế xã hội Sự thách thức trước nguy cơ tụt hậu bằng cạnh tranh trítuệ đòi hỏi giáo dục nghề nghiệp cần phải đổi mới toàn diện, mạnh mẽ vềmục tiêu nghề, nội dung chương trình, phương thức đào tạo và đặc biệt là vềphương pháp dạy và học

Trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng Cộng SảnViệt Nam (tháng 01 năm 2016) đã nêu rõ nhiệm vụ của ngành giáo dục và đào

tạo là “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học.

Đổi mới chương trình, nội dung giáo dục theo hướng tinh giản, hiện đại, thiếtthực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề Đa dạng hóa nội dung, tàiliệu học tập, đáp ứng yêu cầu của các bậc học, các chương trình giáo dục, đàotạo và nhu cầu học tập suốt đời của mọi người Tiếp tục đổi mới mạnh mẽphương pháp dạy và học, hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giákết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan” [ tr-56]

Ngày 02 tháng 05 năm 2008, Bộ trưởng Bộ Lao động Thương binh và

Xã hội đã ký Quyết định số 50/2008/QĐ-BLĐTB&XH về việc Ban hànhchương trình khung trình độ trung cấp nghề, chương trình khung trình độ cao

đẳng nghề cho nghề “Kĩ thuật máy lạnh và điều hoà không khí” Theo chươngtrình khung đã ban hành, chương trình đào tạo cao đẳng nghề “Kĩ thuật máylạnh và điều hoà không khí” bao gồm 38 môn học, trong đó các môn họcchung là 6 môn; Các môn học, mô đun đào tạo nghề 32 [13].

Căn cứ vào quyết định số 62/2008/QĐ-BLĐTB&XH của Bộ lao động thươngbinh và xã hội ngày 04 tháng 11 năm 2008 đã ban hành 3 mẫu giáo án cho cáctrường dạy nghề đó là: Giáo án lí thuyết, giáo án thực hành và giáo án tích hợp[14] Cho phép các trường tuỳ vào nội dung của mô đun môn học,bài học mà lựachọn loại giáo án thực hiện sao cho phù hợp

1.3 Xuất phát từ thực tế giảng dạy và nghiên cứu

Thực tế, việc triển khai đào tạo theo chương trình khung mới tại nhà

trường cụ thể là mô đun Hệ thống điều hoà không khí cục bộ gặp khó khăn

khi thực hiện giảng dạy, nguyên nhân chính có thể kể đến là thiếu các tài liệuhướng dẫn cụ thể, chi tiết cho việc tổ chức dạy học theo quan điểm tích hợp,tổng cục dạy nghề đã tổ chức rất nhiều cuộc hội thảo và các lớp tập huấn dạyhọc tích hợp cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và kĩ năng xây dựng, pháttriển chương trình giáo dục nghề nghiệp theo quan điểm tích hợp, nhưngtrong thời gian ngắn, khó khăn trên chưa thể giải quyết được, GV các cơ sởgiáo dục nghề nghiệp, còn lúng túng khi dạy học theo quan điểm tích hợp

Là một GV đang dạy tại Trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc thuộc tỉnh mà

có nền công nghiệp đang phát triển mạnh mẽ được giao dạy bộ môn Hệ thống điều hoà không khí cục bộ tác giả nhận thấy cần phải đổi mới PPDH cho SV để

đáp ứng được nguồn lao động có kĩ thuật cao cho các công ty, nhà máy,xínghiệp, doanh nghiệp,… trên địa bàn tỉnh Do đó đổi mới phương pháp dạy cótác dụng rất tích cực đến SV, giúp họ hình thành kiến thức và kĩ năng một cáchthành thạo, khi ra trường có khả năng vận dụng những kiến thức và kĩ năng củamình đã có vào trong công việc đạt hiệu quả cao nhất Do vậy tác giả đề xuất

đề tài : “Dạy học tích hợp mô đun Hệ thống điều hoà không khí cục bộ theo

hướng nâng cao năng lực thực hiện cho sinh viên trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc” sẽ giải quyết được các vấn đề tồn tại, góp phần nâng cao chất lượng đào

tạo nghề Kĩ thuật máy lạnh và điều hoa không khí

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu lí luận, đánh giá thực trạng dạy học mô đun Hệ thống điềuhoà không khí cục bộ dưới góc độ dạy học tích hợp theo hướng nâng cao nănglực thực hiện, trên cơ sở nghiên cứu khoa học đưa ra đề xuất quy trình dạyhọc và vận dụng vào dạy học cho sinh viên trường cao đẳng nghề Vĩnh Phúcnhằm nâng cao chất lượng dạy học

3 KHÁCH THỂ, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1 Khách thể nghiên cứu

Thực tiễn quá trình dạy và học mô đun Hệ thống điều hoà không khí cục bộ

ở trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Dạy học tích hợp, xây dựng và soạn bài giảng tích hợp lí thuyết với thựchành nghề mô đun Hệ thống điều hoà không khí cục bộ theo hướng nâng cao

năng lực thực hiện cho sinh viên trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc

3.3 Phạm vi nghiên cứu

- Dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành theo hướng nâng cao năng lựcthực hiện

- Nội dung dạy học mô đun Hệ thống điều hoà không khí cục bộ cho

sinh viên trình độ cao đẳng nghề

- Vận dụng dạy học tích hợp để xây dựng một số bài giảng mô đun Hệ

thống điều hoà không khí cục bộ theo hướng nâng cao năng lực thực hiện cho

sinh viên cao đẳng nghề Kĩ thuật máy lạnh và điều hòa không khí tại trườngCao đẳng nghề Vĩnh Phúc

4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu xây dựng và sử dụng bài dạy tích hợp giữa lí thuyết với thực hànhnghề trong giảng dạy mô đun Hệ thống điều hoà không khí cục bộ theo

hướng nâng cao năng lực thực hiện, sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo

nghề cho sinh viên tại trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của dạy học tích hợp mô đun Hệ

thống điều hoà không khí cục bộ theo hướng nâng cao năng lực thực hiện cho

sinh viên trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc

- Thiết kế quy trình dạy học tích hợp theo hướng nâng cao năng lực thựchiện và vận dụng vào xây dựng một số bài giảng mô đun Hệ thống điều hoàkhông khí cục bộ cho sinh viên trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc

- Áp dụng vào thực tiễn dạy học nghề để kiểm nghiệm, đánh giá tính khảthi và hiệu quả của việc dạy học tích hợp theo hướng nâng cao năng lực thực

hiện trong dạy học mô đun Hệ thống điều hoà không khí cục bộ cho sinh viên

trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận.

Sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu lí thuyết như: Phân tích, tổng hợp, phân loại và hệ thống hóa để xác lập cơ sở lí luận cho đề tài

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp quan sát khoa học

- Phương pháp chuyên gia

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Phương pháp thống kê xử lí số liệu thực nghiệm

7 CẤU TRÚC LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, cấu trúc nội dungchính của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của dạy học tích hợp mô đun kĩ

thuật máy lạnh và điều hòa không khí theo hướng nâng cao năng lực thực hiện

Chương 2: Quy trình dạy học tích hợp mô đun Hệ thống điều hoà không

khí cục bộ theo hướng nâng cao năng lực thực hiện

Chương 3: Kiểm nghiệm và đánh giá

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC TÍCH HỢP

MÔ ĐUN KĨ THUẬT MÁY LẠNH VÀ ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ THEO HƯỚNG NÂNG CAO NĂNG LỰC THỰC HIỆN

1.1 TỔNG QUAN VỀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU

1.1.1 Những nghiên cứu quốc tế về dạy học tích hợp

Việc ứng dụng quan điểm về dạy học tích hợp lí thuyết với thực hànhnghề là xu thế chung ở các nước phát triển trên thế giới Dạy học tích hợp líthuyết với thực hành nghề đã trở thành trào lưu sư phạm hiện đại với mục tiêudạy học theo cách giải quyết văn đề, tích hợp trương trình, tích hợp kiếnthức,tích hợp kĩ năng, Qua thông kê của tổ chức UNESCO, từ thập niên sáumươi bảy mươi của thể kỷ trước đã có 208 chương trình môn học thể hiện quanđiểm về dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành ở các mức độ khác nhau, từliên môn, kết hợp đến tích hợp hoàn toàn theo những chủ đề thực hành nghềkhác nhau Từ năm 1960 đã có nhiều hội nghị bàn về việc phát triển chươngtrình theo hướng tích hợp Năm 1981, một tổ chức quốc tế đã thành lập để cungcấp các thông tin về các chương trình tích hợp (các môn khoa học) nhằm thúcđẩy việc áp dụng quan điểm về dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nhằmthiết kế chương trình các môn khoa học trên thế giới

Việc dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành là xu hướng mới của líluận dạy học đã được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm thực hiện đặc biệtcác quốc gia có nền giáo dục phát triển, tiên tiến tiêu biểu như Pháp, TrungQuốc, Philipin,… Tại Philipin có cuốn giáo trình mang tên Fusion (sự hoàkết, sự hợp nhất) trong đó phối kết nhiều kiến thức, kĩ năng để phát huy sứcmạnh tổng hợp đồng bộ của các phân môn trong các tình huống nhận thức và

thực tiễn Các phân môn đều hướng tới mục tiêu chung là hình thành các kĩnăng kiến thức,năng lực thực hiện và thái độ.

Điều đó cho thấy việc dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề làmột trong những quan điểm xây dựng chương trình dạy học của nhiều quốcgia như Pháp, Mĩ, Anh… Ví dụ đầu những năm 90 của thế kỷ XX, tài liệugiới thiệu về chương trình (Curriculum A comprehensive) của Hoa Kì đã đặtvấn đề tích hợp nội dung giáo dục trong chương trình giáo dục nhằm đáp ứngchương trình đào tạo gắn liền với thực tiễn và yêu cầu của xã hội.[19]

Có thể thấy rằng trên thế giới có rất nhiều công trình nghiên cứu đến đề tàitích hợp nội dung giáo dục và quan tâm nhiều đến chương trình đào tạo, điềunày tiêu tốn thời gian, chi phí, năng lực nghề nghiệp sau khi đào tạo xẽ khôngphù hợp với nhu cầu xã hội do không đủ năng lực tiếp cận thực tế Để người học

có thể nhanh chóng bắt kịp và hoà nhập với công việc chuyên môn trong thực tếcuộc sống Trên bình diện quốc tế dạy học tích hợp nói chung và dạy học tíchhợp lí thuyết với thực hành nghề mục đích chuyển hướng tiếp cận đào tạo theonăng lực thực hiện để được kết quả người học có thể đảm đương được vị trí laođộng tương ứng với chuyên môn được đào tạo, có khả năng thực hiện công viêcvới kiến thức, kỹ năng và thái độ chuyên môn nghề nghiệp

1.1.2 Những nghiên cứu ở Việt Nam về dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề.

Ở Việt Nam, dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành cũng đã được nghiêncứu và vận dụng để xây dựng chương trình, sách giáo khoa (giáo trình) và vậndụng vào thực tế đổi mới PPDH nhiều môn học khác nhau Chẳng hạn, tácgiả Chu Thị Phương (1985), đã nghiên cứu vận dụng quan điểm tích hợp vàodạy học Tiếng Việt ở tiểu học [10] Tác giả đã phân tích tính chất tích hợp thểhiện trong SGK và nêu một số giải pháp về dạy học tích hợp lí thuyết với thựchành vận dụng các PPDH thích hợp để khai thác ý tưởng SGK Tác giả tiêu

biểu quan tâm đến vấn đề dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề,

Nguyễn Văn Cường "Lí luận dạy học kĩ thuật – Phương pháp và quá trình dạy học" Berlin: Eigenverlag [1] Tác giả cuốn sách này đề cập đến các cơ sở

lí luận giảng dạy chuyên ngành kĩ thuật nội dung và Phuơng pháp trong quátrình dạy và học đặc thù tác giả phân tích dạy học kĩ thuật đặt ra một yêu cầu

cơ bản đối với xã hội ngày nay của chung ta, cụ thể là suy nghĩ đến nhữngđộng tác và đánh giá được hậu quả kĩ thuật nó cho thấy rõ hành động kĩ thuậtphải hướng đến sự phù hợp về quy luật tự nhiên

Có nhiều công trình nghiên cứu phương pháp dạy học môn công nghệ ởtrường phổ thông và đã có những công trình nghiên cứu về đổi mới PPDH ởcác bộ môn kĩ thuật nghề ở các trường, các cơ sở đào tạo nghề nhằm nâng caohiệu quả học tập, rèn luyện cho HSSV phương pháp học tập mô đun chuyênngành được đào tạo, nhằm định hướng cho HSSV phương pháp học tập tíchcực, tự lực góp phần nâng cao chất lượng dạy học Các tác giả đã đề xuất vậndụng các phương pháp dạy học khác nhau vào các nội dung khác nhau củachương trình giáo dục nghề nghiệp Tuy nhiên chưa có đề tài nào nghiên cứu

áp dụng quan điểm dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành dạy học mô đun

Hệ thống điều hoà không khí cục bộ theo hướng nâng cao năng lực thực hiện

ở trường Cao đẳng nghề.Vì vậy, đề tài nghiên cứu này tác giả cho là cần thiết

góp phần tăng năng lực nhận thức và rèn luyện kĩ năng cho việc dạy và học,

nhằm đổi mới PPDH nâng cao chất lượng dạy và học cho mô đun Hệ thống điều hoà không khí cục bộ, góp phần tham gia vào đổi mới phương pháp dạy

học chuyển đổi từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học,nghĩa làHSSV làm được gì qua việc học cách vận dụng kiến thức,rèn kĩ năng hìnhthành năng lực và phẩm chất, phát huy tính tự giác hoc tập của HSSV tựmình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức dưới sự hướng dẫn của giảng viên củatrường giáo dục nghề nghiệp

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN

cần được hiểu trong một phạm vi rộng, từ kế hoạch dạy học của một chươngtrình đến kế hoạch dạy học của một môn học, mô đun đến kế hoạch dạy học củabài học Cũng theo các tác giả trên thì có hai kiểu tích hợp là tích hợp là tích hợpdọc và tích hợp ngang với nhiều nội dung tích hợp

Tích hợp dọc là “loại tích hợp dựa trên cơ sở liên kết hai hoặc nhiều môn học thuộc cùng một lĩnh vực hoặc một số lĩnh vực gần nhau” còn tích hợp ngang là “tích hợp dựa trên cơ sở liên kết các đối tượng học tập, nghiên cứu thuộc các lĩnh vực khoa học khác nhau” xung quanh một chủ đề Từ định

nghĩa đó, một số nhà nghiên cứu sư phạm đưa ra các nội dung tích hợp như:Tích hợp bộ môn, tích hợp chương trình, tích hợp dạy học, tích hợp học tập,tích hợp kiến thức, tích hợp kĩ năng

Trong tiếng Anh, tích hợp được viết là “integration” một từ gốc Latin (integer) có nghĩa là “whole” hay “toàn bộ, toàn thể” Có nghĩa là sự phối hợp

các hoạt động khác nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống để bảođảm sự hài hòa chức năng và mục tiêu hoạt động của hệ thống ấy [13, tr5] Như vậy, trong dạy học, tích hợp có thể được coi là sự liên kết các cácđối tượng dạy học trong cùng một kế hoạch hoạt động để đảm bảo sự thốngnhất, hài hòa, trọn vẹn của hệ thống dạy học nhằm đạt mục tiêu dạy học

1.2.2 Bài dạy tích hợp lí thuyết với thực hành nghề nâng cao năng lực

Bài dạy tích hợp là đơn vị học tập nhỏ nhất có khả năng hình thành nơingười học cả kiến thức, kĩ năng và thái độ cần thiết để giải quyết một côngviệc hoặc một phần công việc chuyên môn cụ thể, góp phần hình thành nănglực thực hiện hoạt động nghề nghiệp của người học.

Khi xây dựng bài dạy tích hợp theo năng lực thực hiện, GV không chỉ chútrọng nội dung kiến thức tích hợp mà còn phải xây dựng một hệ thống hoạtđộng, thao tác tương ứng nhằm tổ chức, dẫn dắt SV từng bước thực hiện để hìnhthành năng lực với một tiểu kĩ năng cụ thể, việc sử dụng PPDH nó gắn chặt vớihình thức tổ chức dạy học cần sử dụng đủ và hiệu quả các thiết bị dạy học môđun đã quy định có thể sử dụng các thiết bị học cụ tự làm khi cần thiết phù hợpvới từng tiểu kĩ năng Bài học tích hợp nâng cao năng lực phải là một giờ họchoạt động phức hợp đòi hỏi sự tích hợp các kiến thức, kĩ năng chuyên môn đểgiải quyết tình huống nghề nghiệp GV là người tổ chức và chỉ đạo cho SV tiếnhành các hoạt động học tập phát hiện kiến thức mới vận dụng sáng tạo kiến thứcđược học vào thực tiễn nghề nghiệp

Bài dạy tích hợp liên quan đến các thành phần sau:

- Nội dung chương trình mô đun hệ thống điều hoà không khí cục bộ;

- Phân phối chương trình mô đun;

- Giáo án tích hợp

- Đề cương bài giảng theo giáo án

- Hồ sơ kiểm tra đánh giá

- Các mô phỏng, bản vẽ, biểu mẫu sử dụng trong bài giảng

Trong đó, giáo án tích hợp là thành phần quan trọng nhất Vì vậy, để tổchức dạy học tích hợp thành công GV phải thiết kế được bài dạy tích hợp phùhợp với trình độ SV, với điều kiện thực tiễn của phòng học cụ thể của cơ sởđào ngành nghề đó Đối với GV giáo dục nghề nghiệp, những người trực tiếpthực hiện nhiệm vụ dạy học, hướng dẫn cho SV, thì câu hỏi quan trọng đầu

tiên cần làm rõ là “dạy học tích hợp là gì?” Dạy học tích hợp có phải (nhưnhiều người đang hiểu) là sự kết hợp giữa dạy lí thuyết và dạy thực hànhkhông? hay dạy lồng ghép nhiều nội dung, hay dạy kết hợp nhiều vấn đề vớinhau, cách hiểu dạy học tích hợp trong giáo dục nghề là “sự kết hợp giữa dạy líthuyết và dạy thực hành” đang mang lại nhiều lúng túng cho các trường và cơ

sở giáo dục nghề Lí do địa điểm và trang thiết bị dạy học của phòng dạy líthuyết và dạy thực hành rất khác nhau (phòng học chuyên môn hóa dạy líthuyết và xưởng thực hành dạy thực hành); đơn vị thời gian tính cho dạy líthuyết và thực hành cũng khác nhau (thời gian thực hiện giảng dạy lí thuyết 45phút/tiết thực hành tính theo giờ); chương trình định thời gian dạy lí thuyếtriêng, thời gian dạy thực hành riêng,… Vậy sắp xếp vị trí dạy học, phân bố thờigian bài học, liều lượng kiến thức, mức độ kĩ năng cho bài “dạy tích hợp líthuyết với thực hành nghề” Ngay việc phân bố thời gian để dạy lí thuyết vàthời gian để dạy thực hành trong một bài dạy tích hợp thế nào cũng là một vấn

đề dễ gây lúng túng cho GV khi thiết kế bài dạy học

Theo Xaviers Roegirs “Khoa sư phạm tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập trong đó toàn thể các quá trình học tập góp phần hình thành ở học sinh những năng lực rõ ràng, có dự tính trước những điều cần thiết cho học sinh nhằm phục vụ cho quá trình học tập tương lai, hoặc hoà nhập học sinh vào cuộc sống lao động Khoa sư phạm tích hợp làm cho quá trình học tập có ý nghĩa” [11 tr24]

Theo tác giả Nguyễn Văn Khải “Dạy học tích hợp tạo ra các tình huống liên kết tri thức các môn học, đó là cơ hội phát triển các năng lực của học sinh Khi xây dựng các tình huống vận dụng kiến thức, học sinh sẽ phát huy được năng lực tự lực, phát triển tư duy sáng tạo” [5]

Theo từ điển giáo dục: Dạy học tích hợp là hành động liên kết các đối

tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vựckhác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học [4, tr 383]

Các định nghĩa trên đây đã chỉ rõ mục đích của dạy học tích hợp làhình thành và phát triển năng lực của người học Đồng thời cũng nêu rõ, cácthành phần tham gia tích hợp là loại tri thức hoặc các thành tố của quá trìnhdạy học Trong khi vận dụng có thể hiểu dạy học tích hợp là một phương pháp

sư phạm, trong đó người học huy động nhiều nguồn lực để giải quyết một tìnhhuống, một kĩ năng trong học tập

1.2.3 Năng lực thực hiện

Năng lực thực hiện gắn liền với khả năng hành động Năng lực hànhđộng là một loại năng lực, nhưng khi nói phát triển năng lực người ta cũnghiểu đồng thời là phát triển năng lực hành động chính vì vậy trong lĩnh vực

sư phạm nghề, năng lực còn được hiểu là: khả năng thực hiện có trách nhiệm

và hiệu quả các hành động,giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong những tìnhhuống khác nhau thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ

sở hiểu biết, kĩ năng, kĩ xảo và kinh nghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động[12 tr6]

Trong đó, năng lực thực hiện được coi như sự tích hợp của ba thành phầnkiến thức - kĩ năng - thái độ nghề nghiệp Hiện nay, giáo dục nghề nghiệp tạiViệt Nam đang phát triển chương trình và tổ chức hệ thống đào tạo nghề dựatrên tiếp cận năng lực thực hiện (competency - based training approach), trong

đó, năng lực thực hiện là sự tích hợp của ba thành phần kiến thức kĩ năng thái độ nghề nghiệp Bởi vậy, từ góc độ tích hợp dọc, trong tình huống cụ thểcủa lĩnh vực đào tạo giáo dục nghề nghiệp hiện nay, có thể coi dạy học tíchhợp là quá trình dạy học mà ở đó các nội dung, hoạt động dạy kiến thức, kĩnăng, thái độ được tích hợp với nhau trong cùng một nội dung và hoạt động

-dạy học để hình thành và phát triển năng lực thực hiện hoạt động nghề nghiệpcho người học

Chú trọng đến các thành phần tích hợp là kiến thức - kĩ năng - thái độkhông chỉ phù hợp với mục đích sư phạm của dạy học tích hợp, tiếp cận nănglực thực hiện trong dạy các mô đun nghề mà còn tránh được những khó khănlúng túng không cần thiết cho giáo viên khi triển khai dạy học tích hợp các

mô đun liên quan đến nghề nghiệp người học được đào tạo

1.3 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP THEO HƯỚNG NĂNG CAO NĂNG LỰC THỰC HIỆN CHO SINH VIÊN

1.3.1 Cơ sở khoa học của dạy học tích hợp

Theo "Từ điển giáo dục học", Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa 2001,

quan niệm tích hợp được trình bày như sau:

- Tích hợp: Hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, dạy học, học

tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kếhoạch dạy học

- Tích hợp liên bộ môn: Quá trình xích gần và liên kết các ngành khoa

học lại với nhau trên cơ sở của những nhân tố, những quy luật giống nhau,chung cho các bộ môn, ngược lại với quá trình phân hoá chúng

- Tích hợp dọc: Kiểu tích hợp dựa trên cơ sở liên kết hai hoặc nhiều môn

học thuộc cùng một lĩnh vực hoặc một số lĩnh vực gần nhau

Thí dụ: Tích hợp liên môn Vật lí học, Hoá học, Sinh học và Sinh tháihọc; Tích hợp các môn Hình học, Đại số học và Lí thuyết tập hợp

- Tích hợp ngang: Kiểu tích hợp dựa trên cơ sở liên kết các đối tượng

học tập, nghiên cứu thuộc các lĩnh vực khoa học khác nhau Ví dụ: Tích hợpcác nội dung kiến thức tiếng Việt, lịch sử, địa lí, kinh tế, văn hoá, xungquanh chủ đề "Đất nước tôi" hoặc tích hợp các kĩ năng nhận thức, cảmxúc,vận động và ứng xử trong khi giảng vấn đề ô nhiễm môi trường

- Ý nghĩa của tích hợp: Tích hợp các bộ môn là sự phản ánh trình độ phát

triển cao của các ngành khoa học vào trong đào tạo, đồng thời cũng là đòi hỏitất yếu của nhiệm vụ nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động giáodục Tích hợp các bộ môn trong dạy học không những làm cho người học cótri thức bao quát, tổng hợp hơn về thế giới khách quan, thấy rõ hơn mối quan

hệ và sự thống nhất của nhiều đối tượng nghiên cứu khoa học trong nhữngchỉnh thể khác nhau, đồng thời còn bồi dưỡng cho người học các phương pháphọc tập, nghiên cứu có tính logic biện chứng làm cơ sở đáng tin cậy để đi đếnnhững hiểu biết, những phát hiện có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn hơn

Nó còn có tác dụng giảm thời lượng, công sức do loại bỏ được những nộidung trùng lặp và PPDH của những bộ môn gần nhau

- Tích hợp chương trình: tiến hành liên kết, hợp nhất nội dung các môn học

có nguồn tri thức khoa học và có những quy luật chung gần gũi nhau Tích hợpchương trình làm giảm bớt số môn học, loại bớt được nhiều phần kiến thức trùnghợp nhau, tạo điều kiện để nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo

- Tích hợp kiến thức: Hành động liên kết, nối liền các tri thức khoa học

khác nhau thành một tập hợp kiến thức thống nhất Ví dụ: Tích hợp kiến thứcVật lí và với các nguyên lí trong kĩ thuật

- Tích hợp kĩ năng: hành động liên kết rèn luyện hai hoặc nhiều kĩ năng

thuộc cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực gần nhau để nắm vững một thể Vídụ: tích hợp các kĩ năng lĩnh hội, vận dụng, phân tích, tổng hợp một vấn đềnào đó

- Tích hợp theo nghĩa hẹp là: Việc đưa những vấn đề về nội dung của

nhiều môn học vào một giáo trình duy nhất trong đó những khái niệm khoahọc được đề cập đến theo một tinh thần và phương pháp thống nhất

- Liên hợp: Có sự phối hợp chặt chẽ về nội dung phương pháp, kế hoạch

dạy học của các môn học tích hợp nhưng mỗi môn vẫn đặt trong một phần

riêng hoặc một chương riêng Đây là hình thức thấp của tích hợp liên môn.

- Tổ hợp: Nội dung các môn học tích hợp được hoà quyện vào nhau

hoàn toàn Tuy nhiên đã đảm bảo phần nào tính hệ thống của mỗi môn, vẫn cónhững bài/nội dung thiên về môn này hoặc những bài/nội dung khác thiên vềmôn kia; bên cạnh đó có những bài có tính chất bắc cầu giữa các môn vớinhau Đây là hình thức tích hợp ở mức độ cao hơn và gọi đó là sự tổ hợp cácmôn khoa học

- Tích hợp: Tích hợp ở mức cao nhất nội dung của các môn học riêng rẽ

được hòa vào nhau hoàn toàn và được trình bày thành những bài hoặc những

chủ đề

Quan niệm tích hợp môn học trong kết quả nghiên cứu [6] được phát

biểu : Tích hợp là một quan điểm lí luận dạy học: Tích hợp có nghĩa là sự hợpnhất, sự kết hợp, sự hoà nhập,,

- Tích hợp môn học có những mức độ khác nhau từ đơn giản đếnphức tạp,từ thấp đến cao nhưng tựu trung lại, có 4 loại chính như sau:

+ Tích hợp trong nội bộ môn học;

+ Tích hợp ở những chủ đề tự chọn dưới dạng thực hiện các dự án (kếthợp nhiều môn);

+ Tích hợp môn học theo phân môn ghép lại,đồng thời có những chủ đề

bổ sung (tích hợp liên môn);

+ Tích hợp hoàn toàn theo những chủ đề được cấu trúc lại dưới một tênchung tạo nên môn học mới Quan niệm tích hợp môn học theo quan điểm

của tác giả XavierRoegies trong tài liệu: "Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát triển các năng lực trong nhà trường" [11] như :

- Tích hợp là một quan điểm lí luận dạy học: Tích hợp có nghĩa l à sự hợpnhất, sự kết hợp, sự hoà nhập,

- Tích hợp môn học có những mức độ khác nhau từ đơn giản đến

phứctạp, từ thấp đến cao nhưng tựu trung lại, có 4 loại chínhnhư sau :

+ Tích hợp trong nội bộ môn học: Ưu tiên các nội dung của môn học, tức

nhằm duy trì các môn học riêng rẽ

+ Tích hợp đa môn: Một đề tài có thể nghiên cứu theo nhiều môn học

khác nhau

+ Tích hợp liên môn: Trong đó chúng ta phối hợp sự đóng góp của nhiều

môn học để nghiên cứu và giải quyết một tình huống

+ Tích hợp xuyên môn: Trong đó chúng ta tìm cách phát triển ở học sinh

những kĩ năng xuyên môn, nghĩa là những kĩ năng có thể áp dụng ở mọi nơi + Hiện nay trong giáo dục nghề nghiệp đã có nhiều xu hướng thựchiện thống nhất quá trình dạy tích hợp lí thuyết chuyên môn nghề với dạythực hành, theo quan điểm tích hợp bằng phương pháp MES (Mô đun kĩ nănghành nghề) hoặc DACUM (Development of A Curriculum - Phát triển chươngtrình đào tạo) Các quan điểm dạy học này được xây dựng trên cơ sở phân tíchnghề, phân tích tỉ mỉ toàn bộ các công việc trong quy trình công nghệ của mỗinghề để thiết kế một nội dung đào tạo theo từng công việc của quy trình côngnghệ sao cho phù hợp với nhu cầu người sử dụng lao động cũng như trình độkhả năng của người học [7]

1.3.2 Đặc điểm của dạy học tích hợp theo hướng nâng cao năng lực thực hiện.

Trong thế kỉ XX kh oa h ọc đã chuyển từ phân tích cấu trúc sangtổng hợp hệ thống làm xuất hiện các liên ngành Vì thế xu thế dạy học trongnhà trường là phải làm sao cho tri thức của SV phải xác thực và toàn diện.Quá trình dạy học phải làm sao liên kết, tổng hợp hóa các tri thức, đồng thờithay thế “tư duy cơ giới cổ điển” bằng “tư duy hệ thống”

Theo XavierRogiers, nếu nhà trường chỉ quan tâm dạy cho SV các khái

niệm một cách rời rạc thì nguy cơ sẽ hình thành ở họ các suy luận khép kín,

sẽ hình thành những con người “mù chức năng”, nghĩa là những người đãlĩnh hội kiến thức nhưng không có khả năng sử dụng các kiến thức đó trongcuộc sống

Dạy học tích hợp gắn quá trình học tập với cuộc sống thực tiễn hàngngày, không làm tách biệt “thế giới nhà trường” với cuộc sống Dạy học tíchhợp dạy SV sử dụng kiến thức trong tình huống một cách tự lực và sáng tạo.Dạy học tích hợp không chỉ quan tâm đánh giá những kiến thức đã học, màchủ yếu đánh giá khả năng vận dụng kiến thức trong các tình huống đời sốngthực tế

- Mang tính phức hợp Nội dung tích hợp có sự kết hợp tri thức của nhiều

lĩnh vực hoặc nhiều môn học khác nhau nhằm giải quyết một vấn đề mang tínhphức hợp Dạy học tích hợp vượt lên trên các nội dung của môn học

- Dạy học tích hợp mang tính mục đích rõ rệt Phân biệt cái cốt yếu vớicái ít quan trọng hơn vì dạy học tích hợp phải lựa chon kiến thức, kĩ năngquan trọng và giành thời gian cùng các giải pháp hợp lí đối với quá trình họctập của học sinh Dạy học tích hợp là một trong những quan điểm giáo dụcnhằm nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạo những người có đầy đủphẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện tại Dạyhọc tích hợp còn là tư tưởng, lí thuyết giáo dục hướng vào sự phát triểntoàn diện người học theo mục tiêu giáo dục

Các kết quả nghiên cứu về dạy học tích hợp, nhìn chung đã được các nhànghiên cứu cho rằng việc tích hợp có ở tất cả các khâu của quá trình dạy học

Tư tưởng tích hợp, loại hình tích hợp, mức độ tích hợp, đã được nghiên cứutương đối xác đáng nhằm phát triển năng lực cho người học [21], [22] Tuy nhiên, tổ chức việc dạy và học một cách linh hoạt, mềm dẻo nhằm đáp ứng

nhu cầu của cá nhân mỗi người học, dựa trên khả năng của bản thân từngngười học [23].

1.3.3 Các cách tiếp cận trong dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề nâng cao năng lực thực hiện

Cách tiếp cận dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề có từ nhữngnội dung (của chương trình hiện hành) và biến đổi dần dần các nội dung đó đểtổng hợp các năng lực và soạn thảo nội dung với mục tiêu tích hợp Mục tiêuquan trọng nhất của các chương trình giáo dục nghề nghiệp là hình thành các

kĩ năng hành nghề (năng lực thực hiện) cho người học Theo xu thế hiện naycác chương trình đào tạo nghề đều được xây dựng trên cơ sở tổ hợp các nănglực cần có của người lao động phù hợp trong thực tiễn sản xuất, kinh doanh.Phương pháp được dùng phổ biến để xây dựng chương trình là phương phápphân tích nghề hoặc phân tích chức năng nhiệm vụ của từng nghề cụ thể.Theo các phương pháp tiếp cận thì các chương trình đào tạo nghề thườngđược kết cấu thành các mô đun học tập có mức độ từ cơ bản đến nâng caonhằm đảm bảo vừa sức với các người học Mô đun theo định nghĩa của Luậtgiáo dục nghề nghiệp là đơn vị học tập được tích hợp giữa kiến thức chuyênmôn, kĩ năng thực hành và thái độ nghề nghiệp một cách hoàn chỉnh nhằmgiúp cho người học có năng lực thực hiện trọn vẹn một số công việc của mộtchuyên môn được đào tạo Như vậy, theo định nghĩa này thì mục tiêu đào tạotrong các mô đun là hình thành các kĩ năng nghề Điều này, cũng đồng nghĩavới nội dung giảng dạy trong mô đun phải được xây dựng theo hướng “tiếpcận theo kĩ năng” hay nói cách khác là “theo năng lực thực hiện” Trong líluận cũng như trong thực tiễn, để hình thành được năng lực thực hành (kĩnăng) hay năng lực thực hiện thì người học cần được hướng dẫn theo một quytrình hợp lí, đảm bảo tính khoa học và thực tiễn, kết hợp (tích hợp) được cảkiến thức chuyên môn, kĩ năng thực hành và thái độ trong quá trình học tập

Thông thường nó được thể hiện thông qua một trình tự thực hiện hay một quy

trình công nghệ để hình thành kĩ năng cần có và đạt tới kĩ xảo với công việc

đã được đào tạo Như vậy, việc tiếp cận trong dạy học tích hợp lí thuyết vớithực hành nghề theo quan điểm tích hợp là: Chương trình phải được cấu trúctheo các mô đun năng lực thực hiện; Kĩ năng thực hiện công việc cụ thể, riêngbiệt kiểm soát được sự cố và sử lí được sự cố trong môi trường công việc.Khi thực hiện dạy học cần xây dựng nội dung bài học, kiến thức, kĩ năng thựchiện tuân thủ theo các nội dung, cách tiếp cận trong dạy học tích hợp lí thuyếtvới thực hành nghề

1.3.3.1 Cách tiếp cận từ nội dung

Cách tiếp cận nội dung được tiến hành theo 6 giai đoạn:

a, Phân biệt các nội dung môn học quan trọng với các nội dung môn đunkém quan trọng Giai đoạn này chỉ ra cho GV thấy những nội dung mà họ cầndành nhiều thời gian cho việc dạy học Nhưng sách, giáo trình cũng nhưchương trình, có thể đóng vai trò này

b, Thay đổi các nội dung môn học thành các mục tiêu.

Giai đoạn này cho phép người dạy vạch rõ hơn mức độ đòi hỏi đối vớingười học trong từng năm học Nó cũng sẽ cung cấp những chỉ dẫn tốt nhấtcho các nhà soạn thảo giáo trình cần những kiến thức kĩ năng.gì gắn liền vớithực tiễn Giáo trình cũng như chương trình có thể đóng vai trò này Tuynhiên, nếu trong chương trình đã ghi rõ các mục tiêu hoặc các năng lực thìsách giáo trình phải tuân theo

c, Nhóm các mục tiêu lại thành năng lực cần đạt.

Khi thực hiện giảng dạy GV thực hiện nhóm các mục tiêu kiến thức, kĩnăng, thái độ của người học thành năng lực cần đạt cho từng tiểu kĩ năng cótrong bài học

d, Nhận biết các năng lực cơ bản cần lĩnh hội và cho người học một

trọng lượng lớn hơn

Giai đoạn này người giáo viên: Biết được chính xác những điều ta chờđợi ở người học ở mỗi trình độ Từ đó thiết lập được tiến độ trong những yêucầu cụ thể cho từng đối tượng Nhấn mạnh và các năng lực cơ bản nhằm cungcấp kiến thức và hình thành kĩ năng thái độ cho người học

c, Nhóm các mục tiêu lại thành năng lực cần đạt.

e, Dùng các tình huống tích hợp để phân biệt những năng lực cơ bản

với các năng lực đề cao

Các đun chương trình dạy nghề có thể dùng các tình huống tích hợp

để phân biệt năng lực cơ bản với năng lực đề cao làm cách nào đó nó phùhợp với từng điều kiện

f, Xác định các mục tiêu thích hợp.

Giai đoạn này người giao dạy chỉ còn là việc lắp ráp cuối cùng Đó là đưa ra một mục tiêu tích hợp cho bài học và từng môn học

Tóm lại: Cách tiếp cận này không nên làm vì nó không tự nhiên và chỉ có

thể dùng đơn giản như một mẹo: để chứng tỏ một chương trình là gắn bóchặt chẽ, người ta xây dựng một tập hợp khác trong đó vẫn chính những yếu

tố ấy được sắp xếp khác đi

1.3.3.2 Cách tiếp cận từ mục tiêu tích hợp

Cách tiếp cận này đơn giản hơn cách tiếp cận thứ nhất vì nó tự nhiênhơn GV cần suy nghĩ xem có những mục tiêu tích hợp nào mà người học cầnphải làm chủ kiến thức, kĩ năng khi kết thúc mô đun được học, người học phải

có khả năng đối diện với những loại tình huống phức tạp nào đó có trong thựctiễn Khi đã xác định được các mục tiêu tích hợp, ta sẽ xác định được cácnăng lực cần tham gia vào hình thành mục tiêu Các giai đoạn chủ yếu là:

a, Xác định mục tiêu tích hợp

Là công việc được làm từ trên xuống dưới.Bao gồm việc tìm ra các

năng lực cần có ở cuối giai đoạn học tập và tiếp theo là ở các trình độ đào tạochuyên ngành từ cao xuống thấp Trong đào tạo giáo dục nghề nghiệp, cần tìm

ra các năng lực thực hiện cần phải có khi thực hành nghề nghiệp, nghĩa là cácnăng lực chuyên môn cần đạt khi kết thúc mô đun chuyên ngành đã được hoc

Từ mục tiêu tích hợp ấy có thể xác định những mục tiêu tích hợp cho từng môđun, môn học, coi là các mức độ lĩnh hội mục tiêu tích hợp ngành học màngười học được đào tạo

b, Xác định các năng lực góp phần thực hiện mục tiêu tích hợp

Đây là công việc phân tích mục tiêu tích hợp cuối thời đoạn Có thểtheo hai quan điểm:

- Phân tích theo các mức: Số lượng thông tin cung cấp cho người họckhi nêu tình huống cho người học, mức độ tự chủ mà ta đòi hỏi ở người học ,mức độ phức tạp của các tình huống mà người học sẽ gặp, mức độ chi tiết đòihỏi ở người học , mức độ thực hiện kĩ năng cần thiết,

- Hoặc phân tích ra các thành tố: Theo các thời đại, theo các miền địa

lí, theo các quan điểm, theo loại thao tác cần sử dụng, theo loại tình huốngđược đề cập

c, Lập bảng mục tiêu cho từng năng lực.

Việc làm này mang tính chất kĩ thuật nhiều hơn, bao gồm một mặt phải

nhận rõ các kĩ năng thích hợp và mặt khác phải nhận rõ các nội dung thíchhợp Cần nhớ là đa số các kĩ năng là xuyên môn

d , Xác định các phương pháp sư phạm

Các phương pháp sư phạm không những phải cho phép đạt được cácmục tiêu đơn lẻ trong bảng mục tiêu mà còn phải cho phép học sinh tích hợpcác kiến thức đã lĩnh hội Để tích hợp các kiến thức đã lĩnh hội, điều khôngthể bỏ qua được là phải nêu ra cho người học những tình huống phức tạp

trong đó con người sẽ được dẫn dắt tới việc tích hợp các kiến thức đã lĩnh hội.Những nguyên tắc cơ bản để giúp người học tích hợp các kiến thức đã lĩnhhội của mình:

-Xác định một số cơ chế tích hợp

-Làm cho mỗi người học phải làm việc độc lập

-Yêu cầu trình bày rõ một lập luận

-Tạo điều kiện tích hợp dần dần

-Thừa nhận quyền có sai lầm

-Tránh áp đặt một cách làm duy nhất

-Khuyến khích tìm lại dây dẫn đường

e, Xác định những cách thức đánh giá kết quả lĩnh hội của người học Những cách thức này thuộc hai loại:

- Cách thức đánh giá xác nhận, tức là đánh giá vào kiến thức, kĩ năng, kĩxảo và thái độ của người học

- Cách thức đánh giá uốn nắn tiến hành trong quá trình người học luyệntập các kĩ năng thường xuyên, tức là đánh giá để giúp những người học gặpkhó khăn có thể khắc phục khó khăn của mình

1.3.4 Yêu cầu của dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề nâng cao năng lực thực hiện.

Khi dạy học kĩ thuật tích hợp lí thuyết với thực hành nghề nâng cao nănglực thực hiện phải xác định các phương pháp sư phạm phải đảm bảo nhữngnguyên tắc của dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành, cụ thể như sau:

- Dạy học kĩ thuật phải đảm bảo tính khoa học ứng dụng và thực tiễngiúp SV tự khám phá những điều chưa biết không bị thụ động tiếp thu nhưngtri thức sắp đặt sẵn GV là người tổ chức và chỉ đạo SV tiến hành các hoạtđộng học tập vận dụng kiến thức mới vào thực tế: Khoa học và công nghệ ra

đời do yêu cầu của thực tiễn do vậy cần chú trọng cho người học biết khaithác tài liệu học tập biết tìm các kiến thức đã có, suy luận tìm và phát triểnkiến thức kĩ năng mới Yêu cầu thực tiễn càng cao thì khoa học càng pháttriển Kĩ thuật công nghệ chính là lĩnh vực nghiên cứu các giải pháp đưa khoahọc vào phục vụ cuộc sống con người.

- Dạy học kĩ thuật phải quan tâm tới tính đa chức năng, đa phương áncủa các giải pháp kĩ thuật (tính linh hoạt cao) Khả năng thực hiện nhiều chứcnăng của thiết bị, ví dụ như ĐHKK inverter với chức năng tự động hoá cao,

có khả năng điều chỉnh công suất lạnh linh hoạt trong một hệ thống lạnh

- Dạy học kĩ thuật phải chú ý tính tiêu chuẩn hoá: Giáo dục người họctuân thủ các tiêu chuẩn kĩ thuật, quy trình thao tác trong thực hành và khảnăng chuyển giao nhóm năng lực chuyên môn, sử dụng vào bài thực hànhgắn liền với sản xuất theo đúng quy trình

- Dạy học kĩ thuật phải khai thác được tính tổng hợp và tích hợp của kĩthuật: Vận dụng kiến thức chung của nhiều môn khoa học khác nhau kết hợpvới các kiến thức đó để xây dựng và đào tạo theo các tiêu chuẩn năng lực giảiquyết một vấn đề kĩ thuật

- Dạy học kĩ thuật phải chú ý tới tính cụ thể và trừu tượng của kiếnthức: Trong quá trình dạy học, xuất phát từ cái cụ thể hay trừu tượng mà cóPPDH thích hợp, để hình thành và phát triển tư duy người học bằng cách trựcquan hoá, sử dụng các phương tiện dạy học Yêu cầu của dạy học tích hợp líthuyết với thực hành theo hướng nâng cao năng lực thực hiện này rất cần thiết

trong dạy mô đun hệ thống điều hoà cục bộ.

- Dạy học kĩ thuật phải dạy cả tính kinh tế: Là đặc điểm quan trọng bởi

vì nó đáp ứng yêu cầu thực tiễn Muốn phát triển thì việc dạy và học phải đảmbảo chất lượng và hạ giá thành Dạy học kĩ thuật theo quan điểm tích hợp líthuyết với thực hành đòi hỏi giáo viên phải nghiên cứu kĩ nội dung của các

mô đun cơ sở tích hợp các kĩ năng cần dạy hoặc giữa các nội dung kĩ năngcủa mô đun tích hợp để có PPDH hợp lí Đây là một yêu cầu của dạy học tíchhợp lí thuyết với thực hành quan trọng của dạy học kĩ thuật theo theo hướngnâng cao năng lực thực hiện.

- Khi GV kết hợp tốt phương pháp dạy học tích hợp, sử dụng các hiệntượng trong thực tiễn cuộc sống,ngoài giúp người học chủ động, tích cực say

mê học tập còn lồng ghép được các nội dung khác nhau như: Bảo vệ môitrường, chăm sóc và bảo vệ sức khỏe con người thông qua các kiến thức thựctiễn đó Từ đó giáo dục và đào tạo nghề cho thế hệ trẻ phát triển toàn diện vềmọi mặt

- Trong dạy học tích hợp nâng cao năng, thực hiện phối hợp, lắp ghépnội dung đào tạo, tiết kiệm thời gian đào tạo nhưng vẫn hình thành các kĩnăng một cách vững chắc và có khả năng tự đánh giá lẫn nhau của SV theonhiều hình thức như theo hướng dẫn, hoặc quy trình thực hiện tự xác địnhtiêu chí để có thể phê phán, tìm được nguyên nhân và cách sửa chữa các saihỏng,

- Dạy học kĩ thuật theo theo hướng nâng cao năng lực thực hiện đòi hỏigiáo viên phải có năng lực dạy học là rất cần thiết và có ý nghĩa quan trọng,trong thực hiện các công việc chuẩn bị kĩ các phương tiện nghe nhìn hoặc cácphương tiện trực quan khác phục vụ cho bài dạy Đặc biệt khi sử dụng tíchhợp lí thuyết với thực hành nhằm nâng cao năng lực thực hiện thì các thiết bịthực hành phải đầy đủ, tin cậy thì mới triển khai được bài dạy

1.3.5 Những nguyên tắc dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề theo hướng nâng cao năng lực thực hiện cho sinh viên.

Cách thực hiện bài dạy kĩ thuật theo quan điểm dạy học tích hợp líthuyết với thực hành nghề phải đảm bảo được một số nguyên tắc sau:

- Mỗi bài dạy phải là một chỉnh thể thống nhất, trọn vẹn và hoàn chỉnh

về nội dung thực hiện được các mục tiêu của mô đun,bài học,tiểu kĩ năng, baogồm cả kiến thức, kĩ năng và thái độ

- Hoạt động của giáo viên chỉ đóng vai trò tổ chức, cố vấn, hướng dẫnngười học cách vận dụng lí thuyết vào giải quyết các vấn đề cụ thể trong thựchành và trong thực tế trong quá trình lao động nghề nghiệp

- Quan điểm dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề theo hướngnâng cao năng lực thực hiện phải được xác định rõ ràng từ khi xây dựng mụctiêu đến nội dung chương trình nghề, mô đun và cấu trúc bài dạy đến từngtiểu kĩ năng, sau đến PPDH và hình thức tổ chức dạy học để thiết lập các tìnhhuống dạy học nhằm giúp người học có khả năng vừa củng cố, vừa vận dụngtổng hợp các kiến thức đã học ở các mô đun cơ sở vào từng bài hoặc mô đun

cụ thể chuyên ngành đào tạo

- Dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề phải thỏa mãn cácnguyên tắc sư phạm của quá trình dạy học đó là:

+ Kết hợp tính giáo dục với hình thành kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo vàphát triển tư duy kĩ thuật cho người học;

+ Kết hợp tính khoa học với tính vừa sức;

+ Kết hợp tính lí luận với tính thực tiễn;

+ Kết hợp củng cố và phát triển năng lực;

+ Kết hợp hoạt động của thầy với hoạt động của trò…

- Dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề phải đảm bảo tiết kiệmđược thời gian, vật tư nguyên nhiên liệu trong quá trình giáo dục nghề nghiêp,tăng thời gian rèn luyện hiệu quả thực hành nghề, nâng cao được chất lượngđào tạo nghề theo mục tiêu giáo dục nghề nghiệp đã đề ra

- Cấu trúc của bài dạy tích hợp phải mềm dẻo, linh hoạt, tạo được sựliên thông giữa các loại hình đào tạo [18] Đối với giáo dục nghề nghiệp cần

tìm ra các năng lực cần có để thực hành nghề, nghĩa là các năng lực thực hiệncác tiểu kĩ năng cần có khi kết thúc bài học và kiến thức, kĩ năng nghề saukhi kết thúc khoá đào tạo.

1.4 THỰC TRẠNG DẠY HỌC TÍCH HỢP MÔ ĐUN HỆ THỐNG ĐHKK CỤC BỘ THEO HƯỚNG NĂNG CAO NĂNG LỰC THỰC HIỆN CHO SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VĨNH PHÚC.

1.4.1 Khảo sát thực trạng dạy học Kĩ Thuật Máy Lạnh & ĐHKK dưới góc

độ dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề.

+ Mục đích và đối tượng khảo sát

- Mục đích điều tra quá trình thực hiện giảng dạy các mô đun nghề Kĩthuật máy lạnh và ĐHKK

- Tìm hiểu các vấn đề về tổ chức dạy học và các PPDH, PTDH của cácgiáo viên tham gia giảng dạy mô đun Hệ thống ĐHKK cục bộ

- Tìm hiểu thái độ, năng lực nhận thức giáo dục nghề kĩ thuật máy lạnh

và ĐHKK, mức độ vận dụng kiến thức mô đun Hệ thống ĐHKK cục bộ vàothực tế cuộc sống

- Đối tượng thực nghiệm là sinh viên hai lớp cao đẳng nghề kĩ thuậtmáy lạnh và ĐHKK

+ Phạm vi và nội dung khảo sát,công cụ khảo sát tác giả sử dụng:

- Khảo sát cơ sở vật chất các phòng thực hành + phòng lí thuyết đanggiảng dạy và tiến hành thực nghiệm sư phạm hai lớp Cao đẳng 1,2 Nghề kĩthuật máy lạnh và ĐHKK Mô đun Hệ thống ĐHKK cục bộ tại Trường CaoĐẳng Nghề Vĩnh Phúc

- Trao đổi đặt câu hỏi với các giáo viên trực tiếp giảng dạy mô đun Hệthống ĐHKK cục bộ

-Thu thập thông tin qua phiếu trưng cầu ý kiến của giáo viên đượcphân công đã thực hiện giảng dạy mô đun Hệ thống ĐHKK cục bộ

- Số giáo viên tham gia khảo sát trả lời phiếu trưng cầu ý kiến giáo viênvới nội dung kèm theo (Phụ lục 01 )

1.4.2 Phân tích kết quả khảo sát thực trạng dạy học Kĩ Thuật Máy Lạnh & ĐHKK dưới góc độ dạy học tích hợp lí thuyết với thực hành nghề.

Để có số liệu cụ thể về thực trạng giảng dạy mô đun Hệ thống lạnh cục

bộ ở các trường và các cơ sở đào tạo nghề kĩ thuật máy lạnh và điều hoàkhông khí tác giả đã xây dựng phiếu trưng cầu ý kiến giáo viên (Phụ lục 01 )

và nhận được sự hợp tác, đóng góp rất nhiệt tình của các giáo viên tại cáctrường và cơ sở đào tạo nghề kĩ thuật máy lạnh và điều hoà không khí đặcbiệt tác giả nhận được sự ủng hộ, hợp tác của Thầy ( Cô) trong trường CĐNVĩnh Phúc

- Số lượng Thầy ( Cô) được hỏi ý kiến là 18, số phiếu nhận lại là 18.Sau khi nhận lại các phiếu có kết quả đánh giá như sau:

Nội dung đánh giá Số ý kiến đánh giá (Tỉ lệ phần trăm)

1 Xin ý kiến nhận xét về nội dung chương trình đào tạo mô đun Hệ thống điều hoà không khí cục bộ tại trường như thế nào?

b Tương đối phù hợp 9/18 đạt tỉ lệ 50%

2 Thầy ( Cô) vui lòng cho biết phương pháp giảng dạy hiện nay của

mô đun Hệ thống điều hoà không khí cục bộ tại trường?

a Dạy lí thuyết riêng, thực

c Kết thúc vấn đề

Thầy/ Cô hãy cho biết về quy trình dạy học tích hợp lí thuyết với thực

hành theo 3 giai đoạn nêu trên :