Khoá luận tốt nghiệp vận dụng dạy học hợp tác trong dạy học phân số ở lớp 4

LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp với tên đề tài “Vận dụng dạy học hợp tác trong dạy học phân số ở lớp 4”, tôi xin chân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Ban Giám hiệu, các t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC -   -

NGUYỄN THANH VÂN

VẬN DỤNG DẠY HỌC HỢP TÁC

TRONG DẠY HỌC PHÂN SỐ Ở LỚP 4

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Toán và phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

HÀ NỘI – 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC -   -

NGUYỄN THANH VÂN

VẬN DỤNG DẠY HỌC HỢP TÁC

TRONG DẠY HỌC PHÂN SỐ Ở LỚP 4

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Toán và phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

Người hướng dẫn khoa học

ThS PHẠM HUYỀN TRANG

HÀ NỘI – 2019

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp với tên đề tài “Vận dụng dạy học hợp tác trong dạy học phân số ở lớp 4”, tôi xin chân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Ban

Giám hiệu, các thầy cô giáo và cán bộ của trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã giúp

đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và tạo mọi điều kiện cho tôi hoàn thành đề tài này Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn ThS.Phạm Huyền Trang, đã tận tình hướng dẫn và chỉ bảo tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành khóa luận này Xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, các thầy cô giáo và các em HS trường Tiểu học Hùng Vương đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện trong quá trình khảo sát để tôi hoàn thành khóa luận này

Tôi cũng xin cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thiện khóa luận

Hà Nội, ngày… tháng… năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thanh Vân

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, căn

cứ, kết quả có trong bài tập là trung thực

Đề tài này chưa được công bố trong bất kì công trình khoa học nào khác

Hà Nội, ngày… tháng… năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thanh Vân

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Đối tượng và khách thể nhiên cứu 2

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

5 Giả thuyết khoa học 2

6 Phạm vi nghiên cứu 2

7 Phương pháp nghiên cứu 2

8 Cấu trúc khoá luận 2

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 3

1.1 Cơ sở lí luận 3

1.1.1 Một số vấn đề về dạy học phân số ở môn Toán lớp 4 3

1.1.2 Đặc điểm của HS lớp 4 3

1.1.3 Tổng quan về DHHT 5

1.2 Cơ sở thực tiễn 8

1.2.1 Thực trạng về dạy học mội dung phân số ở môn Toán lớp 4 8

1.2.2 Thực trạng việc DHHT trong nội dung phân số lớp 4 9

Chương 2 VẬN DỤNG DẠY HỌC HỢP TÁC TRONG DẠY HỌC PHÂN SỐ Ở LỚP 4 11

2.1 Dạy học khái niệm phân số 11

2.1.1 Hình thành khái niệm phân số từ phép đo đại lượng 11

2.1.2 Hình thành khái niệm phân số từ phép chia hai số tự nhiên 15

2.2 Dạy học tính chất của phân số 19

2.2.1 Phân số bằng nhau 19

2.2.2 Rút gọn phân số 23

2.2.3 Quy đồng mẫu số các phân số 27

2.2.4 So sánh hai phân số 30

2.3 Dạy học các phép tính với phân số 35

2.3.1 Phép cộng phân số 35

2.3.3 Phép nhân phân số 45

2.3.4 Phép chia hai phân số 47

2.4 Dạy học bài tập 49

KẾT LUẬN 54 TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Nước ta đang trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa Để nước ta phát triển một cách tốt nhất, nền giáo dục của nước nhà là một vấn đề được Đảng và nhà nước chú trọng Giáo dục tiểu học là cấp học nền tảng, bắt buộc và không thể thiếu đối với

hệ thống giáo dục của nước ta

Toán ở tiểu học là một môn học rất quan trọng Thông qua việc học toán, HS nắm được những kiến thức cơ bản, giúp các em phát triển tính tư duy, sáng tạo để học tốt các môn khác Phân số là một trong ba nội dung trọng tâm của số học Nội dung này đã được đưa vào chương trình môn toán lớp 4 HS nắm vững kiên thức nội dung phân số sẽ giúp các em học tốt các mảng kiến thức khác như: đo lường, giải toán và yếu tố hình học,…

Thực tế, một số giáo viên vẫn bị ảnh hưởng quá nhiều bởi lối dạy học cũ dẫn đến HS tiếp thu một cách thụ động, không có hiệu quả Khi gặp những bài toán khác,

HS không tự làm được, các em khó phát huy được tính tích cực, chủ động của bản thân Đặc biệt đối với những bài liên quan đến nội dung phân số

Để nâng cao hiệu quả giáo dục cho bậc học này, chúng ta cần phải đổi mới phương pháp tổ chức dạy học Phương pháp dạy học hợp tác là một phương pháp dạy học tích cực Thông qua việc HS hợp tác giải quyết các nhiệm vụ học tập, mỗi em sẽ

có ý thức tương trợ bạn, tạo điều kiện cho các em học hỏi lẫn nhau Từ đó, sẽ giúp cho các em hiểu và nắm rõ kiến thức hơn Việc sử dụng hợp lý phương pháp dạy học hợp tác sẽ góp phần giúp giờ học sôi nổi hơn, gây hứng thú cho HS và đạt hiểu quả cao Hiện nay ở một số trường tiểu học, phương pháp DHHT đã được đưa vào sử dụng một cách phổ biến trong dạy học môn toán nhưng chưa thực sự phát huy hiệu quả

Xuất phát từ những lí do trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài “Vận dụng dạy học hợp tác trong dạy học phân số ở lớp 4”

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất được cách thức vận dụng dạy học hợp tác trong dạy học phân số ở lớp

4 nhằm phát huy hiệu quả chất lượng dạy và học, giúp cho HS nắm chắc kiến thức và học tốt phần phân số, môn toán tiểu học

3 Đối tượng và khách thể nhiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Các cách thức vận dụng dạy học hợp tác trong dạy học phân số ở lớp 4

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xác định cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng dạy học hợp tác trong dạy học phân số lớp 4

- Đề xuất việc vận dụng dạy học hợp tác trong việc dạy học phân số ở lớp 4

5 Giả thuyết khoa học

Nếu vận dụng dạy học hợp tác trong dạy học phân số ở lớp 4 một cách hợp lý thì vừa nâng cao hiệu quả dạy học, vừa rèn luyện kỹ năng hợp tác và bồi dưỡng năng

lực xã hội cho HS

6 Phạm vi nghiên cứu

- Trong khuôn khổ thời gian có hạn, tôi xin dừng lại ở việc nghiên cứu đề xuất việc vận dụng dạy học hợp tác trong việc dạy học phân số ở lớp 4

7 Phương pháp nghiên cứu

- Đọc và nghiên cứu tài liệu có liên quan

- Phương pháp phân tích , tổng hợp

- Phương pháp hệ thống, khái quát hóa

- Phương pháp điều tra, khảo sát

8 Cấu trúc khoá luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, nội dung của khóa luận được chia làm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 2: Vận dụng dạy học hợp tác trong dạy học phân số ở lớp 4

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Một số vấn đề về dạy học phân số ở môn Toán lớp 4

1.1.1.1 Đặc điểm môn toán ở tiểu học

Đối với môn toán ở tiểu học thì nội dung trọng tâm là số học Số học đóng vai trò khá quan trọng, nó xuyên suốt chương trình học Ngoài ra còn có các nội dung toán học khác như:một số yếu tố hình học, giải các bài toán có lời văn, … giúp cho các em học tốt môn toán học, giúp các em hiểu và nắm rõ hơn các kiến thức hơn Phần phân số nói vẫn luôn được coi là tuyến kiến thức trọng tâm trong chương trình toán ở Tiểu học

1.1.1.2 Nội dung phân số trong môn toán ở tiểu học

Nội dung về phân số được đưa vào chương trình toán ở trường tiểu học chiếm

tỉ trọng tương đối lớn Ở lớp 4 thì nội dung phân số được đưa vào dạy chính thức Nội dung phân số được chia làm 37 tiết dạy ứng với 37 bài trong chương 4, SGK Toán 4, phần phân số - các phép tính với phân số

1.1.2 Đặc điểm của HS lớp 4

HS lớp tiểu học có độ tuổi từ 6 đến 11 tuổi HS ở lớp 4 với những đặc điểm tâm lý đặc trưng Quá trình này ảnh hưởng trực tiếp tới việc HS tiếp thu các kiến thức, kĩ năng Vì vậy, muốn vận dụng phương pháp dạy học hợp tác hiệu quả và đạt được mục đích đề ra thì ngoài việc nắm vững mục tiêu giáo dục ta cần hiểu được đặc điểm tâm sinh lí của tiểu học nói chung và HS lớp 4 nói riêng như :

1.1.2.2 Tri giác của HS

“ Tri giác là quá trình hoạt động nhận thức phản ánh một cách trọn vẹn các thuộc tính bên ngoài của sự vật, hiện tượng khi chúng đang trực tiếp tác động vào các giác quan của ta.” ([7] – 118)

Vì vậy, tri giác đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhận thức của trẻ

Ở lớp 4, tri giác của HS đã có mục đích và có tính định hướng rõ rệt Tri giác của các em gắn liền với cảm xúc Ở giai đoạn này, HS tri giác tốt hơn đối với các vật gây được cảm xúc

1.1.2.3 Tư duy của HS

Tư duy của HS ở các lớp đầu tiểu học mang tính cụ thể Các em tiếp thu được tri thức trong học tập chủ yếu qua hình ảnh trực quan

Ở lớp 4, tư duy trừu tượng chiếm ưu thế hơn HS tiếp thu tri thức qua cách tiến hành các thao tác tư duy và kí hiệu Tuy nhiên, các hoạt động phân tích và tổng hợp kiến thức ở phần lớn HS tiểu học còn sơ đẳng

1.1.2.4 Trí tưởng tượng của HS

Ở các lớp đầu của bậc tiểu học,tưởng tượng của HS còn đơn giản, chưa bền vững và dễ thay đổi Ở các lớp cuối cấp tiểu học, tưởng tượng của trẻ bắt đầu hoàn thiện, từ những hình ảnh cũ trẻ tái tạo ra những hình ảnh mới Tưởng tượng sáng tạo của trẻ tương đối phát triển, trẻ bắt đầu phát triển kĩ năng vẽ tranh, làm văn,… Nhìn chung tư tưởng của các em còn chịu tác động nhiều của sự hứng thú, kinh nghiệm sống

1.1.3 Tổng quan về DHHT

1.1.3.1 Quan niệm về DHHT

Hợp tác là cùng chung sức và giúp đỡ lẫn nhau trong một công việc hay một

nhiệm vụ nào đó nhằm đạt được mục đích chung Đó là điều rất quan trọng trong việc

thành công của một nhóm hay bất kì cá nhân nào

Theo Hoàng Lê Minh [2], “Phương pháp DHHT là cách thức hoạt động giao

lưu hợp tác của thầy gây nên hoạt động và giao lưu hợp tác của trò nhằm đạt được

mục tiêu dạy học về kiến thức và kĩ năng xã hội.”

GV là người có trách nhiệm hướng dẫn cho HS, gây hứng thú để HS nắm

vững được kiến thức và đạt được hiệu quả GV cần có những hiểu biết, kinh nghiệm,

kiến thức và phải có phương pháp dạy học hiệu quả chứ không phải truyền tải kiến

thức một cách máy móc

Theo PGS.TS Trần Kiều và một số tác giả khác: “ Dạy học hợp tác là phương

pháp dạy học, trong đó lớp học được phân chia thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm từ 4

đến 6 người Tùy vào yêu cầu của các vấn đề học tập hay mục đích sư phạm mà các

nhóm được chia một cách ngẫu nhiên hoặc có chủ định Các nhóm được duy trì ổn

định trong cả tiết hoặc có thể thay đổi trong từng hoạt động, từng phần của tiết học

và được giao cùng một nhiệm vụ hay nhiều nhiệm vụ khác nhau thực hiện trong một

thời gian cụ thể để đạt được hiệu quả học tập nhất định”

Theo Nguyễn Hữu Châu trong bài viết “Dạy học hợp tác” đăng trên tạp

chí Thông tin khoa học giáo dục số 114, năm 2005 đã bàn đến phương pháp DHHT :

“Học hợp tác là việc sử dụng các nhóm nhỏ để HS làm việc cùng nhau nhằm tối đa

hóa kết quả học tập của bản thân mình cũng như của người khác” [tr.2;3]

Từ những kết quả nghiên cứu và quan niệm trên thì chúng tôi đưa ra khái niệm:

“DHHT là một phương pháp dạy học tích cực trong đó các thành viên tham gia hoạt

động và học tập cùng nhau trong những nhóm nhỏ (mỗi nhóm bao gồm các thành

viên có trình độ và khả năng khác nhau) nhằm mục đích phát triển sự hiểu biết và

lĩnh hội một nội dung học tập nào đó.”

1.1.3.2 Đặc điểm của DHHT

- DHHT là một PPDH mà HS chia thành các nhóm nhỏ và chịu trách nghiệm

về một mục tiêu duy nhất HS thực hiện các nhiệm vụ riêng biệt của từng người Sau

đó, các hoạt động cá nhân được tổ chức lại với nhau nhằm thực hiện một mục tiêu chung

- Việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm giúp cho các em tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập Qua đó, tạo cơ hội cho các em có thể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, cùng nhau hợp tác để giải quyết các vấn đề liên quan đến nội dung bài học

- DHHT không chỉ truyền thụ lại những kiến thức, nội dung bài học mà còn hướng đến phát triển tư duy, kĩ năng hợp tác và kĩ năng thực hành sáng tạo giúp HS dần thích ứng và hòa nhập với xã hội

- Giúp rèn luyện HS thói quen tự học, hoạt động cá nhân và hoạt động tập thể thông qua làm việc học tập hợp tác

- HS được học cách cộng tác trên nhiều phương diện Nhờ không khí thảo luận cởi mở sẽ giúp HS dễ hòa nhập với nhóm, giúp cho các em nhút nhát mạnh dạn,

tự tin hơn

1.1.3.3 Quy trình tổ chức dạy học hợp tác

Hoạt động của GV và HS bao gồm các bước như sau:

Hoạt động của giáo viên

- Bước 1 GV chia nhóm, giao nhiệm vụ cho HS

+ GV tổ chức cho HS thảo luận theo nhóm Xác định được số thành viên trong

1 nhóm GV phân công vị trí của các nhóm trong lớp học và yêu cầu các nhóm đề cử nhóm trưởng để điều hành hoạt động của nhóm mình

+ “GV giao nhiệm vụ học tập cho các nhóm lưu ý phải giải thích rõ ràng, ngắn gọn các vấn đề cần giải quyết, quy định thời gian cho hoạt động nhóm.”

+ GV gợi ý phương hướng giải quyết các nhiệm vụ

- Bước 2 Hướng dẫn, gợi ý cho HS để các em nghiên cứu cá nhân

GV hướng dẫn gợi mở cho HS để các em có thể chủ động sáng tạo khi giải quyết các nhiệm vụ học tập

GV đưa ra các nhiệm vụ học tập GV gợi ý, đưa ra các phương hướng giải quyết giúp cho HS suy nghĩ, tìm tòi cách giải quyết để chiếm lĩnh tri thức mới

- Bước 3 Tổ chức cho các em thảo luận nhóm

Ở bước này GV tiến hành theo trình tự:

+ Định hướng hoạt động nhóm: Xác định mục tiêu thảo luận nhóm và những vấn đề chính cần làm sáng tỏ GV đưa ra những biện pháp giúp tăng cường sự hợp tác giữa các bạn trong nhóm, nâng cao trách nhiệm cá nhân và quy định thời gian thảo luận

+ Điều khiển hoạt động của nhóm:“GV đưa ra những tình huống tạo ra sự hứng thúcho HS, động viên những em rụt rè, nhắc nhở HS không tích cực tham gia hoạt động nhóm GV hướng hoạt động của nhóm vào đúng trọng tâm vấn đề cần thảo luận

GV qui định thời gian, yêu cầu các thành viên trong nhóm hớp tác và đưa kết quả thảo luận.”

- Bước 4 Tổ chức thảo luận lớp

GV cho các nhóm báo cáo kết quả thảo luận sau đó nhận xét và bổ sung cho nhau để cho kiến thức được hoàn chỉnh

Hoạt động của GV tiến hành theo trình tự:

+ GV cho các nhóm lên trình bày để phát hiện sự khác nhau của các kết quả thảo luận nhóm

+ GV yêu cầu đại diện các nhóm trình bày

+“Yêu cầu các nhóm lắng nghe, bổ sung các cách giải quyết, xử lý tình huống.”

- Bước 5 Kết luận và đánh giá kết quả nhóm

GV phải đưa ra kết luận có tính khoa học về các cách xử lý tình huống GV nên cùng HS kiểm tra lại kết quả đánh giá của các nhóm có đúng không HS lắng nghe và

để hoàn thiện bài Chỗ nào đánh giá chưa đúng thì cần chỉ ra cho lớp biết sai ở đâu

và vì sao sai GV đánh giá kết quả của nhóm và cho điểm nhóm tuỳ vào từng hoạt động

Hoạt động của HS

- Bước 1 HS vào nhóm, nhận nhiệm vụ học tập

Hoạt động của HS được tiến hành như sau: các nhóm được thành lập dưới sự chỉ đạo của GV, tiếp nhận nhiệm vụ của nhóm

- Bước 2 HS tự nghiên cứu cá nhân

HS tự nghiên cứu SGK, tài liệu và bằng vốn kiến thức của mình để tìm hướng

xử lý tình huống

- Bước 3 Hợp tác với bạn trong nhóm học tập hợp tác

HS tích cực, chủ động thể hiện qua các thao tác như sau:

+ Các em chia sẻ ý kiến của mình trước nhóm

+ Các bạn lắng nghe và ghi lại ý kiến của bạn theo cách hiểu của mình

+ Thành viên trong nhóm nhận xét ý kiến mà các bạn đưa ra

+ Nhóm thống nhất ý kiến và đưa ra kết quả thảo luận

- Bước 4 Các nhóm chia sẻ kết quả thảo luận của nhóm mình trước lớp

Các nhóm sẽ tiến hành thảo luận để đưa ra ý kiến đúng nhất vì các nhóm có thể

có những ý kiến khác nhau

- Bước 5 HS kiểm tra và hoàn thiện bài

“GV đánh giá các kết quả hoạt động của HS Căn cứ vào đó mà các em tự đánh giá, điều chỉnh kết quả nghiên cứu của nhóm mình.”

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Thực trạng về dạy học mội dung phân số ở môn Toán lớp 4

Bắt đầu từ năm học 2005 - 2006 nội dung phân số được đưa dạy xuống lớp 4.Đây

là một nội dung tương đối khó và nặng đối với HS lớp 4 khi các em mới bắt đầu học khái niệm và phải kết hợp thực hành luôn.Môn toán lớp 4 hiện nay, chương “ Phân

số - Các phép tính với phân số” đã được đưa vào dạy một cách đầy đủ

HS lớp 4 còn gặp nhiều khó khăn khi học các bài liên quan đến phân số:

+ Đối với các bài toán rút gọn phân số, HS hầu hết chưa thể rút gọn phân số thành phân số tối giản

+ Khi thực hiện so sánh phân số của các bài toán đưa ra, HS không nắm vững được các quy tắc so sánh nên dẫn đến kết quả không đúng

+ Các em thường nhầm lẫn giữa các quy tắc thực hiện phép tính với phân số cũng như bước thực hiện dẫn tới cho ra kết quả chưa sát với đáp án hoặc chưa chính xác

1.2.2 Thực trạng việc DHHT trong nội dung phân số lớp 4

Qua quan sát dự giờ một số tiết giảng mẫu ở trường Tiểu học, tôi thấy rằng

GV hình thức nhóm được sử dụng ít GV chủ yếu dạy học dạng toản lớp và dạy học học dạng cá nhân

GV đã đánh giá cao việc DHHT và được sử dụng nhiều trong dạy học ở trường Tiểu học nhưng chủ yếu dùng trong các tiết dạy thực hành luyện tập Nhu cầu nhận thức của trẻ phù hợp với việc sử dụng PPDH này Các em được trao đổi thảo luận các vấn đề còn băn khoăn, hiểu biết của mình để xây dựng kiến thức mới HS rất thích thú khi đưa PPDH này vào trong các tiết học

Ở các tiết học về phân số GV ít sử dụng phương pháp DHHT, đặc biệt là đối với tiết học dạy kiến thức mới Phương pháp dạy học chủ yếu trong các tiết học này chủ yếu là phương pháp truyền thống như là thuyết trình, vấn đáp,… Thực tế việc sử dụng phương pháp DHHT vào trong dạy học nội dung phân số chưa thực sự gây sự hứng thú, sự tích cực, ham học hỏi của HS Ngoài ra còn nhiều khó khăn khi tổ chức DHHT cho HS Tiểu học Đó là sĩ số lớp quá đông, năng lực sư phạm của GV chưa tốt, GV chưa có những biện pháp sư phạm tổ chức DHHT hợp lí, không đảm bảo thời gian quy định, không quản lý và hỗ trợ HS kịp thời, …

Kết luận chương 1

Chương 1 của khóa luận đã trình bày được đặc điểm của môn Toán ở Tiểu học

và nội dung phân số ở lớp 4 Đồng thời đã nêu ra được một vài đặc điểm tâm lý của HSTH như: sự chú ý, tri giác, tư duy,

Ngoài ra, khóa luận đã trình bày được thực về thực trạng, cũng như khó khăn trong việc dạy học nội dung phân số ở môn toán lớp 4 và việc vận dụng dạy học hợp tác trong dạy học nội dung phân số ở lớp 4 hiện nay Đây là cơ sở để đưa ra các biện pháp giúp nâng cao chất lượng việc vận dụng DHHT vào dạy học phân số ở môn Toán lớp 4

Chương 2 VẬN DỤNG DẠY HỌC HỢP TÁC TRONG DẠY HỌC

để tiếp cận bài mới cần phải dựa trên cơ sở những kiến thức đã có của học sinh, đồng thời phù hợp với yêu cầu của bài học.”

2.1 Dạy học khái niệm phân số

2.1.1 Hình thành khái niệm phân số từ phép đo đại lượng

Tổ chức giờ học bài : “Phân số” ([5]-106)

1 Mục tiêu

- Kiến thức: Bước đầu nhận biết về phân số, về tử số, về mẫu số

- Kĩ năng: Biết đọc, biết viết về phân số

- Thái độ: Tăng khả năng giao tiếp, đoàn kết, tinh thần trách nhiệm

- HS: Các em tự nghiên cứu nhiệm vụ học tập, sau đó thống nhất với nhóm rồi ghi vào phiếu trả lời

5 Tiến trình giờ học

- Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới

- Hoạt động 2: Giới thiệu phân số

+ Tình huống 1: GV treo lên bảng hình minh hoạ trong SGK Sau đó, GV yêu cầu

HS quan sát

Bước 1: GV chia nhóm , mỗi nhóm 4 bạn và phát cho mỗi nhóm một phiếu học

tập có hình minh hoa như SGK HS vào nhóm và tiếp cận nhiệm vụ được giao

PHIẾU HỌC TẬP

Em hãy quan sát và trả lời câu hỏi sau:

a) Hình tròn được chia làm mấy phần ? Có mấy phần được tô màu ?

b) Đã tô màu bao nhiêu phần hình tròn ? Viết phân số đó ?

c) Nêu tử số và mẫu số của phân số đó ?

d) Em có nhận xét gì về tử số và mẫu số của phân số đó ?

Bước 2: Trước khi các bạn trong nhóm hợp tác, GV yêu cầu HS tự nghiên cứu

cá nhân

Bước 3: GV tổ chức thảo luận nhóm HS hợp tác và chia sẻ với các bạn trong

nhóm để đưa ra kết quả thảo luận

GV dự kiến các câu hỏi gợi ý:

“Mẫu số và tử số của phân số em tìm được cho em biết điều gì ?”

Bước 4: GV cho HS thảo luận cả lớp Các nhóm trình bày kết quả thảo luận của

nhóm mình Các nhóm còn lại quan sát, nhận xét bài làm của nhóm bạn

Bước 5: GV nhận xét và đánh giá hoạt động, kết quả của từng nhóm rồi cho

điểm các nhóm Các nhóm hoàn thiện lại bài

GV kết luận: “Mẫu số là tổng số phần bằng nhau được chia ra, mẫu số luôn luôn phải khác 0 Mẫu số là số tự nhiên viết trên dấu gạch ngang Tử số là số phần bằng nhau được tô màu Tử số là số tự nhiên viết trên dấu gạch ngang”

GV yêu cầu HS nhắc lại

+ Tình huống 2: “Nêu cách đọc, cách viết phân số.”

Bước 1: Giữ nguyên nhóm cũ GV, phát phiếu học tập và yêu cầu các nhóm

thảo luận và hoàn thành phiếu học tập

Bước 2: Trước khi thảo luận GV yêu cầu HS tự nghiên cứu cá nhân

HS thực hiện nghiên cứu nhiệm vụ độc lập

GV gợi ý: “Các em hãy nêu tử số và mẫu số của phân số vừa tìm được”

Bước 3: GV tổ chức cho các nhóm thảo luận

HS hợp tác, chia sẻ với các bạn nhóm mình phân số đã viết đúng

Bước 4: GV tổ chức thảo luận cả lớp Đại diện các nhóm trình bày kết quả thảo

luận của nhóm mình Các nhóm khác quan sát nhận xét, bổ sung cho nhóm bạn,

Bước 5: GV nhận xét, đánh giá hoạt động của từng nhóm HS lắng nghe và hoàn

thiện lại bài

GV kết luận: “Mỗi phân số có tử số và mẫu số Tử số là số tự nhiên viết trên dấu gạch ngang Mẫu số là số tự nhiên khác 0 viết dưới gạch ngang”

Sau đó yêu cầu HS nhắc lại

1 Viết theo mẫu:

Phân số Tử số Mẫu số Phân số Tử số Mẫu số

8

; 27

3

; 33

19

; 100 80

Bước 3: GV tổ chức thảo luận nhóm HS hợp tác, chia sẻ với các bạn trong nhóm

phân số đã viết đúng và viết vào phiếu trả lời GV quan sát các nhóm thảo luận

Bước 4: GV yêu cầu các nhóm trình bày phần thảo luận của nhóm mình Các

nhóm khác quan sát, nhận xét và bổ sung cho nhóm bạn

Bước 5: GV đánh giá hoạt động của từng nhóm và cho điểm các nhóm

HS lắng nghe và hoàn thiện lại bài của nhóm mình

- Hoạt động 4: Củng cố và giao bài tập về nhà

GV nhận xét hoạt động của các nhóm và tổng kết điểm cho các nhóm

GV kết luận, khắc sâu nội dung đã học.GV hệ thống kiến thức trên một bảng tóm tắt Yêu cầu 1 số HS đọc bảng tóm tắt

Nhắc HS về nhà chuẩn bị cho tiết học sau

2.1.2 Hình thành khái niệm phân số từ phép chia hai số tự nhiên

Tổ chức giờ học bài : Phân số và phép chia số tự nhiên ([5]-108)

3 Nhiệm vụ của GV và HS

- GV: Đưa ra các hoạt động hợp tác sao cho phù hợp với nội dung của bài GV phát phiếu học tập, tổ chức, hướng dẫn HS thảo luận, kết luận vấn đề và tổng kết thi đua giữa các nhóm

- HS: HS tự nghiên cứu các nhân Sau đó thảo luận thống nhất với nhóm rồi ghi vào phiếu trả lời

4 Quá trình điều hành

- GV chia nhóm , hướng dẫn HS, gợi ý cho HS giải quyết nhiệm vụ GV hướng dẫn HS sử dụng phương pháp tư duy trong thảo luận nhóm (độc lập, lắng nghe, tranh luận và kết luận)

- GV đưa ra tiêu chí thi đua, điểm của nhóm chia 2 vòng thi cho 2 hoạt động ( hoạt động 2 và 3) theo tỷ lệ 100 = 40 + 60

Khi tống điểm lại nhóm nào giành điểm cao nhất sẽ giành chiến thắng

5 Tiến trình giờ học:

- Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới

- Hoạt động 2: Phép chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên khác 0

Bước 1: GV chia nhóm, mỗi nhóm 4 bạn Sau đó GV phát phiếu học tập yêu

cầu các nhóm thảo luận

Bước 2: Trước khi thảo luận nhóm, mỗi cá nhân tự nghiên cứu độc lập Bước 3: GV tổ chức thảo luận nhóm HS hợp tác chia sẻ với các bạn trong

nhóm ý kiến của mình rồi đưa ra kết quả thảo luận

Kết quả mong muốn đạt được:

 Có 12 quả quýt, chia đều cho 4 em HS thực hiện phép chia số tự nhiên:

Bước 4: Tổ chức cho HS thảo luận cả lớp

Các nhóm lên chia sẻ kết quả thảo luận của nhóm mình Các nhóm còn lại nhận xét bổ sung

Bước 5: GV nhận xét và đánh giá kết quả hoạt động của từng nhóm, từng

HS Sau đó GV cho điểm các nhóm

“GV đề xuất các bài tập khó dễ khác nhau để HS thực hiện hoạt động nhận dạng

và thể hiện, khắc sâu khái niệm đã học.”

Bước 1: Giữ nguyên nhóm cũ GV, phát phiếu học tập và yêu cầu các nhóm

thảo luận phiếu học tập HS lắng nghe, nhận nhiệm vụ

Bước 2: Trước khi thảo luận GV yêu cầu HS tự nghiên cứu cá nhân

HS nghiên cứu nhiệm vụ độc lập

GV gợi ý: “Các em hãy nêu tử số và mẫu số của phân số vừa tìm được”

Bước 3: GV tổ chức cho các nhóm thảo luận HS hợp tác, chia sẻ với các bạn

trong nhóm phân số đã viết đúng

Bước 4:GV cho HS thảo luận cả lớp Các nhóm trình bày phần thảo luận của

nhóm mình Các nhóm quan sát nhận xét, bổ sung phần trình bày của nhóm bạn

Bước 5: GV nhận xét, đánh giá hoạt động của từng nhóm GV cho điểm các

nhóm HS lắng nghe và hoàn thiện lại bài của nhóm mình

- Hoạt động 4: Củng cố và giao bài tập về nhà

GV nhận xét tiết học và tổng kết điểm giữa các nhóm Khen ngợi nhóm giành chiến thắng HS hợp tác cùng GV để khắc sâu kiên thức đã học

Yêu cầu HS chuẩn bị bài cho tiết học sau

2.2 Dạy học tính chất của phân số

- Kĩ năng: HS biết giải các bài toán về phân số bằng nhau

- Thái độ: Hứng thú, thích thú với bài học

tỷ lên 100 = 50 + 50 Khi tống điểm lại nhóm nào giành điểm cao nhất sẽ giành chiến

thắng

5 Tiến trình giờ học:

- Hoạt động 1: Giới thiệu bài học

- Hoạt động 2: Nhận biết hai phân số bằng nhau

a, Tình huống 1

Bước 1: GV thành lập nhóm, mỗi nhóm 4 HS, GV phân công nhiệm vụ cho HS,

yêu cầu HS hoàn thành phiếu thảo luận

HS lắng nghe và nhận nhiệm vụ

PHIẾU HỌC TẬP

Cho 2 băng giấy như nhau :

Hãy nêu phân số chỉ phần đã tô màu của băng giấy thứ nhất ?

Hãy nêu phân số chỉ phần đã tô màu của băng giấy thứ hai ?

Hãy so sánh phân số chỉ số phần được tô màu của hai băng giấy?

Bước 2: HS tự nghiên cứu dựa vào hiểu biết của mình

GV đưa ra gợi ý:

“Băng giấy được chia làm mấy phần và đã tô màu mấy phần của băng giấy ?”

Bước 3: GV cho các nhóm thảo luận

HS chia sẻ với các bạn trong nhóm đưa ra kết quả thảo luận

Bước 4: GV các nhóm lên trình bày trước lớp kết quả thảo luận của nhóm mình

Các nhóm chia sẻ phần thảo luận của mình Các nhóm còn lại lắng nghe, nhận xét bổ sung cho nhóm bạn

Bước 5: GV nhận xét hoạt động của các nhóm

GV nêu: “Từ hoạt động trên các em đã biết được

Bước 4: GV cho cả lớp thảo luận Các nhóm chia sẻ phần thảo luận của mình

Các nhóm khác lắng nghe, nhận xét bổ sung cho nhóm bạn

Bước 5: GV nhận xét hoạt động của các nhóm Kết luận và cho điểm mỗi nhóm

GV nhận xét kết quả hoạt động của HS sau đó viết lên bảng cách làm như sau:

8

624

234

2:68

GV kết luận: “Nếu nhân cả tử số và mẫu số của một phân số với cùng một số tự nhiên khác 0 thì được một phân số bằng phân số đã cho Nếu cả tử số và mẫu số của một phân số cùng chia hết cho một số tự nhiên khác 0 thì sau khi chia được ta được một phân số bằng phân số đã cho”

- Hoạt động 3: Thực hành - Luyện tập

GV đề xuất dạng bài tập để HS thực hiện hoạt động nhận dạng và thể hiện, khắc sâu khái niệm đã học

Bước 1: GV chia lớp thành các nhóm, mỗi nhóm 4 HS

GV giao nhiệm vụ cho HS, yêu cầu HS hoàn thành phiếu thảo luận

3 2

2 4 7

4 3 8

: 35

: 15 35

8 : 48 16

Bước 5: GV nhận xét, đánh giá hoạt động của các nhóm GV cho điểm các

nhóm Các nhóm hoàn thiện lại bài của nhóm mình

- Hoạt động 4: Củng cố, dặn dò

GV nhận xét giờ học, cho điểm theo nhóm Khen ngợi nhóm giành chiến thắng

GV nhắc lại kiến thức cho HS khắc sâu kiến thức Yêu cầu HS về nhà ôn lại và chuẩn

bị cho bài học sau

2.2.2 Rút gọn phân số

Dưới đây trình bày kịch bản tổ chức một giờ học về rút gọn phân số

Rút gọn phân số ([5] - 112)

1 Mục tiêu:

- Kiến thức: HS nhận biết về rút gọn phân số và phân số tối giản

- Kĩ năng: Biết cách rút gọn phân số ở các phân số đơn giản

- Thái độ: Yêu thích, hứng thú giờ học, tăng khả năng làm việc nhóm, tăng khả năng giao tiếp

viên trong nhóm Tổng điểm 100 chia 3 vòng thi cho 3 hoạt động (hoạt động 1, 2 và 3) theo tỷ lên 100 = 20 + 30 + 50

5 Tiến trình giờ học

- Hoạt động 1: Thế nào là rút gọn phân số ? (Hoạt động hợp tác)

Bước 1: GV chia nhóm, mỗi nhóm 4 HS, GV yêu cầu các nhóm hoàn thành

nhiệm vụ trong phiếu thảo luận HS lắng nghe nhận nhiệm vụ

Bước 3: GV cho HS thảo luận theo nhóm Các bạn trong nhóm chia sẻ hợp tác,

đưa ra ý kiến của mình rồi đi đến kết quả cuối cùng

Bước 4: Tổ chức hoạt động cả lớp Các nhóm báo cáo kết quả hoạt động của

mình Các nhóm, nhận xét, bổ sung

Bước 5: GV đánh giả, nhận xét kết quả hoạt động của các nhóm GV cho điểm

theo nhóm

GV kết luận: “Có thể rút gọn phân số để được một phân số có tử số và mẫu số

bé đi mà phân số mới vẫn bằng phân số đã cho”

Một vài HS nhắc lại kết luận

- Hoạt động 2: Cách rút gọn phân số Phân số tối giản