sáng kiến về một số biện pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy phần âm các bài có hai ba con chữ. giúp GV có thêm biện pháp nhằm giúp học sinh nhận diện tốt âm nhất là các âm có hai ba con chữ. từ đó các em sẽ học tốt hơn khi sang các bài phần vần.
Trang 11.Đặt vấn đề
Sang thế kỉ, đất nước chúng ta bước vào thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa Đây là một quá trình đầy gian khổ, kéo dài vài chục năm, dẫn đến sự thay đổi quan trọng trong cơ cấu kinh tế, trình độ phát triển sản xuất, khoa học kĩ thuật, cơ cấu xã hội, thu nhập quốc dân,…Gần đây trên thế giới cũng như ở nước
ta bắt đầu đặt ra những vấn đề như nền kinh tế tri thức, nền kinh tế của công nghệ thông tin, xu hướng quốc tế hóa, toàn cầu hóa trong kinh tế, vấn đề hội nhập, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc,… Những thay đổi về mặt kinh tế xã hội trên thế giới đã được phản ánh vào giáo dục, đòi hỏi phải có những đổi mới tư duy trong phát triển giáo dục và đào tạo
Những thay đổi quan trọng đó trong kinh tế - xã hội, trong giáo dục đã dẫn tới những yêu cầu mới trong dạy tiếng nói chung, dạy tiếng mẹ đẻ nói riêng Để Tiếng Việt trở thành công cụ đắc lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội, cho sự phát triển giáo dục, việc dạy Tiếng Việt phải nhằm vảo cả hai chức năng của ngôn ngữ (công cụ tư duy và công cụ của giao tiếp), phải chú trọng vào cả bốn kĩ năng (nghe, nói, đọc, viết), phải hướng tới sự giao tiếp và sử dụng phương pháp giao tiếp,…
Bậc tiểu học là bậc học nền tảng, hình thành cho học sinh những kiến thức ban đầu rất cơ bản và bền vững cho trẻ tiếp tục học lên các bậc học trên Tiếng Việt là môn học có tầm quan trọng bậc nhất trong các môn học ở tiểu học, có đọc thông viết thạo, hiểu được nội dung văn bản mới nắm được thông tin và giải quyết được những vấn đề văn bản nêu ra Nghe, nói, đọc, viết là 4 kĩ năng quan trọng, cần thiết mà mỗi giáo viên cần rèn luyện cho học sinh khi giảng dạy môn Tiếng Việt trong trường Tiểu học
Bước vào lớp 1, các em vừa chuyển từ giai đoạn vui chơi sang giai đoạn học là chính, đa số các em còn rất bỡ ngỡ, khả năng tập trung chú ý chưa cao, còn có cả những em chưa được học qua các lớp mẫu giáo ngày nào Để giúp các
em học tốt phần âm - giai đoạn đầu của môn Tiếng Việt là vấn đề nan giải của
Trang 2đa số giáo viên lớp 1 Có đọc thông, viết thạo âm các em mới có thể đọc được tiếng, từ, câu và như vậy các em mới có thể học tốt phần vần, luyện tập tổng hợp, các môn học khác và tiếp tục học tốt ở các lớp trên Giai đoạn này, đa số các giáo viên đều gặp khó khăn khi dạy những âm có hai ba con chữ, bởi lẽ cách đọc và viết các âm này có những chỗ giống và khác nhau làm các em khó nhớ hay bị nhầm lẫn giữa âm này với âm kia Ở các bài này, rèn cho học sinh nắm vững 4 kĩ năng cơ bản là việc làm không đơn giản Trước những khó khăn trên, năm học 2019-2020, tôi quyết định nghiên cứu đề tài dạy các âm có hai ba con chữ Sau khi được tập huấn dạy tuần 0 cho học sinh lớp 1; tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua các môn học, tôi vô cùng tâm đắc và đã vận dụng giảng dạy có hiệu quả ở năm học này Sau đây, tôi xin chia sẻ với quý đồng
nghiệp đề tài “ Một số biện pháp giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy phần âm các bài có hai, ba con chữ cho lớp 1B”.
2 Mục đích đề tài:
Do thời gian nghiên cứu, vận dụng chủ yếu trong năm học 2019 - 2020, quỹ thời gian ít, cho nên tôi chỉ tập trung vào một số lĩnh vực cơ bản thiết yếu nhất về nâng cao hiệu quả giảng dạy phần âm các bài có hai, ba con chữ cho học sinh lớp 1B Trường Tiểu học Đặng Thị Mành Từ đó đề ra các biện pháp giảng dạy nhằm giúp kỹ năng đọc của các em được nâng cao hơn, đọc đúng hơn, hay hơn và dần dần sẽ hình thành ở các em kỹ năng học tốt môn Tiếng Việt nói riêng và các môn học khác nói chung
3 Lịch sử đề tài:
Thông qua các tiết dự giờ, học hỏi đồng nghiệp về dạy học phần âm cho học sinh lớp 1 Từ đó tôi thấy được những khó khăn vướng mắc của giáo viên và học sinh khi học học âm và nhất là các âm có hai ba con chữ Tôi đi sâu thống kê thực trạng, tìm nguyên nhân, thể nghiệm những giải pháp cụ thể đối với học sinh lớp 1, nhằm giúp học sinh đọc, viết tốt phần âm và nhất là đối với các âm có hai ba con chữ
Trang 34 Phạm vi đề tài:
Qua nhiều năm giảng dạy ở lớp 1 tôi đã thấy được những khó khăn khi các
em chuyển từ độ tuổi mầm non sang lớp đầu của cấp tiểu học Khó khăn đầu tiên của các em là làm quen với âm Có một số em được ba, mẹ, anh, chị em hướng dẫn trước thì các em không còn bỡ ngỡ, riêng các em chưa được làm quen với âm thì khi vào học các em gặp khó khăn hơn khi nhận diện âm và nhất là các âm có hai ba con chữ Chính vì thế mà bản thân tôi đã mạnh dạn chọn sáng kiến kinh nghiệm trên Áp dụng cho học sinh lớp 1B, trường Tiểu học Đặng Thị Mành, thuộc thị xã Kiến Tường
5 Phương pháp nghiên cứu:
1 Phương pháp đàm thoại
2 Phương pháp trò chuyện
3 Phương pháp trực quan
` 4 Phương pháp kiểm tra, thống kê số liệu
5 Phương pháp trò chơi
Trang 4II NỘI DUNG VÀ CÔNG VIỆC ĐÃ LÀM
1 Thực trạng, nguyên nhân:
Qua 5 năm được nhà trường phân công giảng dạy lớp Một, tôi nhận thấy khi bắt đầu vào học lớp Một, đa số các em chưa nhận diện được hết các âm nhất là các
âm có hai, ba con chữ ghép lại, nhiều học sinh đọc rất chậm, có trường hợp học sinh đọc vẹt, đọc sai,
Năm học 2019 – 2020, tôi vẫn được phân công giảng dạy lớp 1, xuất phát từ việc trăn trở cần giúp cho các em nhận diện được hết phần âm và nhất là các âm
có hai, ba con chữ Ở phần âm này nếu các em không nhớ hết và không nhận diện được thì các em sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi học sang phần vần
Qua khảo sát kiến thức phần âm ở giai đoạn đầu năm học (sau 6 tuần thực học), tôi phân tích và thống kê được kết quả như sau:
Giai
đoạn
Sĩ số HọC SIN H
Đọc đúng, đảm bảo tốc độ
Đọc đúng nhưng còn chậm
Chưa nhận diện, phân biệt được các
âm có 1 con chữ
Chưa nhận diện, phân biệt được các âm có
2, 3 con chữ
Ghi chú
Sau 6
tuần thực
học
Với kết quả trên, tôi thấy việc rèn kỹ năng đọc đúng cho học sinh ngay từ lớp Một là vô cùng quan trọng và cần thiết Vì thế tôi luôn băn khoăn, trăn trở và thấy rằng cần phải nghiên cứu để tìm ra giải pháp phù hợp, có hiệu quả để khắc phục khiếm khuyết của bản thân, cải thiện chất lượng học tập của học sinh Từ đó sẽ góp phần hoàn thành nhiệm vụ của người giáo viên, đảm bảo việc đọc tốt của học sinh ở lớp Một, đồng thời làm cơ sở để các em học tốt ở các lớp trên Xuất phát từ những quan điểm trên, tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài:
Trang 5tài “ Một số biện pháp giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy phần âm các bài có
hai, ba con chữ cho lớp 1B”.
Từ những thực trạng trên, tôi tiến hành nghiên cứu, tìm hiểu và nhận thấy do những nguyên nhân sau:
1.1 Về phía học sinh:
- Khả năng tiếp thu bài của một số em rất chậm lại hay quên
- Có những em chưa được học qua mẫu giáo ngày nào, rất bỡ ngỡ, rụt rè khi tham gia các hoạt động do giáo viên tổ chức, có em rất nhút nhát hay khóc khi được giáo viên gọi, chẳng chịu đọc, viết
- Một số em thiếu sự quan tâm của gia đình do hoàn cảnh các em rất nghèo, cha mẹ thường xuyên phải đi làm xa nhà
- Ở lứa tuổi của các em rất hiếu động, ham chơi nếu không có sự nhắc nhở của cha mẹ, thì các em sẽ không chịu đọc bài và làm bài trước khi đến lớp
- Trình độ học sinh trong lớp không đồng đều Bên cạnh những em phát triển, học tốt, tiếp thu nhanh vẫn còn một số em yếu về thể chất, bé nhỏ hơn so với các bạn bình thường kèm theo phát triển chậm về trí nhớ, học trước quên sau, chậm tiến
- Một vài em có giọng đọc lơ lớ khó nghe; 1 em bị đớt nhiều khó khăn khi đọc, phát âm
- Còn một vài em chưa đủ trang thiết bị dụng cụ trước khi đến lớp
1.2 Về phía giáo viên:
- Khi giảng dạy giáo viên chưa tạo cơ hội cho học sinh tham gia tìm thêm tiếng, từ mới để mở rộng vốn từ cho học sinh
- Giáo viên chưa sưu tầm thêm những tranh, ảnh chứa tiếng có âm đang học và gần gũi với cuộc sống của các em
Trang 6- Tuần ôn tập giáo viên lên kế hoạch chưa cụ thể; chưa sử dụng các phương pháp và hình thức ôn tập ở nhiều hình thức khác nhau để tạo hứng thú cho học sinh khi tham gia vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức
- Giáo viên chưa thực sự đổi mới phương pháp trong quá trình giảng dạy
và chưa đầu tư đúng mức cho công tác soạn giảng vì thế chưa rèn tốt 4 kĩ năng nghe, nói, đọc, viết cho học sinh
- Giáo viên chưa chú trọng đến rèn kỹ năng đọc đúng cho học sinh
- Vận dụng các phương pháp giảng dạy chưa hiệu quả
1.3 Về phía gia đình:
- Phần đông cha mẹ học sinh chưa quan tâm đúng mức đến việc học tập của con em mình, chưa tạo điều kiện tốt để con em mình đến lớp cũng như nhắc nhở các em ôn bài, đọc bài ở nhà
- Một số gia đình học sinh có hoàn cảnh khó khăn, thiếu quan tâm đến việc học của các em, phó mặc mọi việc cho nhà trường và giáo viên chủ nhiệm
2 Nội dung cần giải quyết:
- Từ những thực trạng và nguyên nhân trên, để giúp học sinh có kỹ năng đọc đúng và viết đúng phần âm, các âm có hai, ba con chữ tôi đề ra những vấn đề cần giải quyết như sau:
+ Tạo cơ hội cho học sinh tham gia tùm thêm tiếng, từ mới để mở rộng vốn
từ cho các em
+ Khắc sâu kiến thức cho HọC SINH thông qua các tranh, ảnh gần gũi với cuộc sống hàng ngày của các em
+ Trò chơi giữa tiết giúp HọC SINH xác định đúng các âm hay nhầm lẫn + Giúp HọC SINH có thói quen nghe – viết
+ Hệ thống các kiến thức đã học
+ Phối hợp chặt chẽ với gia đình, tạo điều kiện cho các em học tập tốt
Trang 73 Biện pháp thực hiện:
3.1 Tạo cơ hội cho học sinh tham gia tìm thêm tiếng, từ mới để mở rộng vốn
từ cho các em:
Thông qua phương pháp tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Thông qua các hoạt động tương tác với người khác, kĩ năng sống mới được hình thành và qua đó khắc sâu kiến thức cho các em Nắm bắt những ưu điểm vượt trội ấy tôi luôn tích hợp kĩ năng sống cho các em qua các môn học Sau khi vận dụng giảng dạy ở giai đoạn dạy các âm có hai ba con chữ, hiệu quả được nâng lên
rõ rệt Để giúp các em khắc sâu kiến thức trong các bài này, sau khi dạy xong từ ứng dụng hay ở hoạt động nối tiếp, tôi tổ chức cho các em tìm thêm những tiếng
từ mới theo cách giao từng nhóm sẽ lần lượt ghép âm vừa học với các nguyên âm
đã học kết hợp các thanh sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng Tôi luân phiên, nhóm này sẽ ghép với o, ô, ơ; nhóm kia sẽ ghép với e, ê, i; nhóm khác sẽ ghép với a, u, ư Sau
đó cho học sinh trình bày kết quả hoạt động và tham gia nhận xét, đánh giá
3.2 Khắc sâu kiến thức cho học sinh thông qua các tranh, ảnh gần gũi với cuộc sống hàng ngày của các em:
Trong giai đoạn này, tư duy trừu tượng của các em còn hạn chế vì vậy sử dụng đồ dùng dạy học trong quá trình giảng dạy là hết sức cần thiết Thông qua đồ dùng dạy học mới có thể giúp cho học sinh có những cảm nhận trực quan, khắc sâu được kiến thức, cụ thể hoá hoạt động học tập, rèn luyện phát huy tiềm năng của học sinh Để làm tốt điều này, tôi sưu tầm thêm nhiều tranh, ảnh chứa tiếng có âm đang học Cuối tiết học, tôi cho các em quan sát và nhẩm đọc các tiếng, từ dưới mỗi tranh, ảnh, trong đó in màu các âm đang học Sau đó treo các tranh, ảnh vào góc học tập tiếng việt cho các em có thể được quan sát nhiều lần vào giờ giải lao hay đầu giờ các ngày sau Mỗi ngày các em được quan sát nhiều tranh, ảnh gần gũi với cuộc sống thực tế và được đọc các tiếng, từ có âm đã học, đang học, sẽ giúp các em khắc sâu kiến thức, đến cuối giai đoạn học âm, các em sẽ được quan sát bộ sưu tập như sau:
Trang 8- th: con thỏ, thợ nề, quả thị, thú dữ, thợ mỏ…
- ch: tranh, ảnh nhiều chó khác nhau
- nh: Tranh, ảnh nhiều ngôi nhà có kiểu dáng khác nhau;
- ph: phố, phà, phá cỗ, cà phê…
- kh: quả khế, khỉ, cá khô…
- qu: nhiều loại quả ở hình dạng khác nhau;
- gi: cụ già, giỏ cá…
- g: nhiều giống gà khác nhau, gỗ, nhà ga
- gh: ghế, ghe, ghi chép…
- ng: ngô, ngã tư, ngủ…
- ngh: củ nghệ, nghé…
- tr: tre, cá trê, nhà trẻ…
3.3 Giúp học sinh có thói quen nghe – viết:
- Muốn giúp các em viết tốt ở giai đoạn này, ngay từ đầu năm, trong 2 tuần 0 tôi hướng dẫn các em viết thật kĩ các nét cơ bản theo cách: cho các em cùng xác định điểm bắt đầu, điểm kết thúc, độ cao của từng nét cơ bản trên bảng Sau khi các em thực hiện viết từng nét tôi hướng dẫn cho các em cùng tham gia đánh giá, nhận xét bạn Qua đó, tôi nhận xét, tuyên dương, khuyến khích kịp thời những em viết đúng, đẹp Sang giai đoạn học âm, tôi tiếp tục uốn nắn về độ cao các nét cho các em qua việc thực hiện viết âm, tiếng có âm vừa học, đến giai đoạn học các âm có hai ba con chữ thực hiện kĩ hơn, bởi lẻ những
âm này do nhiều con chữ ghép lại khó ghi nhớ các em thường hay bị nhầm lẫn, cách phát âm nhiều âm giống nhau Tôi thực hiện công việc này với nhiều hình thức khác nhau: giáo viên đọc cho cả lớp viết, học sinh đọc và viết trong nhóm
Trang 9+ Đối với những tiếng, từ có các âm có cách đọc giống nhau như g, gh,
ng, ngh trước khi viết giáo viên cho các em phân tích tiếng và cho các em nhắc lại quy tắc viết (gh, ngh + e, ê, i)
Ví dụ: Muốn cho các em viết tiếng “nghĩ ”giáo viên cho các em phân tích cấu tạo tiếng “nghĩ” ( tiếng “ nghĩ ” gồm có âm ngờ đứng trước, âm i đứng sau, thanh ngã trên đầu âm i)
Giáo viên nêu câu hỏi: Âm ngờ trong tiếng “nghĩ ”có mấy âm ghép lại?
( 3 âm n, g, h) Âm ngờ 3 con chữ đi sau chúng bắt đầu bằng nhũng âm nào? ( e, ê, i)
Gọi học sinh đọc tiếng “nghĩ ”( Học sinh đọc cá nhân, chú ý đọc phân biệt thanh hỏi và thanh ngã)
Tương tự như vậy, giáo viên cho các em thực hành phân tích và luyện viết các tiếng, từ có các âm k đứng đầu
Trong từng bài, sau khi cho các em luyện đọc tổng hợp phần âm và từ ứng dụng, giáo viên cho các em tìm tiếng có âm mới vừa học theo nhóm: Học sinh thảo luận trong nhóm (3 hoặc 4 học sinh) tìm và viết những tiếng, từ mới vào bảng nhóm Giáo viên nhận xét, tuyên dương các nhóm tìm đúng được nhiều tiếng, gọi đại diện nhóm đọc các tiếng vừa tìm
3.4 Hệ thống các kiến thức đã học:
Sang tuần lễ ôn tập phần âm và chữ ghi âm, giáo viên tổ chức ôn tập ở
nhiều hình thức khác nhau không những chỉ củng cố kiến thức mà còn tạo hứng thú, giúp các em mạnh dạn, tự tin hơn và như vậy sẽ tạo được mối quan hệ giữa thầy và trò càng gần gũi hơn, có như vậy giai đoạn học sau các em sẽ đủ tự tin phát huy hết năng lực học tập của mình được dễ dàng Tôi giúp các em hệ thống lại các kiến thức theo nhiều hình thức và nâng cao dần mức độ nhận thức của các em như sau:
Trang 103.4.1 Ôn tập ngày thứ nhất:
Sau khi cho các em luyện đọc trong nhóm các âm có hai ba con chữ vừa học, tôi cho chơi trò chơi tìm từ: Tôi thu nhỏ các tranh, ảnh đã treo ở góc học tâp và sưu tầm thêm một số tranh, ảnh phát cho mỗi nhóm 1 bộ và các thẻ từ, cho các em thi đua đính tiếng, từ ứng với mỗi tranh, đội nào đính đúng, nhanh
là đội chiến thắng
* Tiết ôn luyện thứ nhất:
Ôn các âm 2, 3 con chữ có “ h” ở cuối:
- Giáo viên phát cho từng nhóm rãnh kéo băng vần, cho lần lượt từng em trong nhóm thực hiện thao tác kéo từng âm trong rãnh kéo (c, t, k, p, g, n, ng) ghép với h, các em trong nhóm cùng đọc: ch, th, kh, ph, gh, nh, ngh
- Giáo viên dùng vòng xoay vui học Tiếng Việt (đồ dùng đạt giải C trong
Hội thi làm đồ dùng dạy học cấp huyện năm học 2013- 2014) xoay lần lượt từng âm c, t, n, k p, g, ng ghép với h học sinh lần lượt đọc theo nhóm, cả lớp:
ch, th, nh, kh, ph, gh, ngh Sau đó xoay các âm g, q, t ghép với các âm i, u, r học sinh đọc: gi, qu, tr ng
3.4.2 Ôn tập ngày thứ hai:
Tổ chức cho các em chơi trò chơi “ Bin gô”: Giáo viên phát mỗi nhóm 1 thẻ âm (các âm 2, 3 con chữ được hoán đổi vị trí khác nhau), cách tiến hành chơi:
+ Giáo viên đọc lần lượt các âm có 2, 3 con chữ, học sinh tìm và đặt hạt đậu (cúc áo, hòn sỏi…) vào âm GIÁO VIÊN vừa đọc, nếu hạt đậu đã nằm trên đường thẳng, đường chéo hình chữ nhật nhóm đó thắng và hô to “ Bin gô” Tiếp tục cho các em chơi nhiều lần như vậy
3.4.3 Ôn tập ngày thứ ba: Tổ chức cho các em đọc những âm có 2, 3
con chữ theo từng nhóm Cách tiến hành:
+ Lần lượt từng em trong nhóm đọc các âm đã được giáo viên phát mỗi