Hoạt động của các quỹ đầu tư và công ty quản lý quỹ tại Việt Nam

quỹ đầu tư cong tu quản lý quỹ

Hoạt động của các quỹ đầu tư và công ty quản lý quỹ tại Việt Nam CHƯƠNG 1:

TỔNG QUAN QUỸ ĐẦU TƯ VÀ CÔNG TY QUẢN LÝ QUỸ

1.1 Khái niệm

1.1.1 Quỹ đầu tư

Quỹ đầu tư chứng khoán là một định chế tài chính trung gian phi ngân hàng thu hút tiền nhàn rỗi từ các nguồn khác nhau (các nhà đầu tư cá nhân) thông qua phát hành các chứng chỉ góp vốn đầu tư để đầu tư vào các chứng khoán nhằm tận dụng những lợi thế

về vốn lớn và kinh doanh chuyên nghiệp

Mua cổ phần quỹ đầu tư Đầu tư trực tiếp vào cổ phiếu

1.1.2 Công ty quản lý quỹ

Công ty quản lý quỹ đầu tư (Fund Management) là công ty chuyên trách thực hiện việc quản lý các quỹ đầu tư thông qua việc đầu tư theo danh mục đầu tư hiệu quả nhất làm gia tăng giá trị của quỹ đầu tư

Công ty đầu tư sử dụng nhà tư vấn đầu tư, hay người quản lý đầu tư để quyết định loại chứng khoán nào sẽ đưa vào danh mục đầu tư của quỹ Người quản lý quỹ được toàn quyền quản lý danh mục đầu tư, mua bán chứng khoán phù hợp với các mục tiêu đầu

Vốn tiết kiệm

trong dân

Quỹ đầu tư

Các dự án đầu tư Các DN cổ phần Thị trường chứng

khoán

Đầu tư gián tiếp

tư của quỹ Công ty quản lý quỹ được cấu trúc dưới hai dạng: quản lý quỹ đầu tư quỹ dạng đóng và quỹ dạng mở

Ở Việt Nam, theo Nghị định 144/2003/NĐ-CP ban hành ngày 28-11-2003 về chứng

khoán và thị trường chứng khoán, thì công ty quản lý quỹ thực hiện việc quản lý quỹ đầu tư chứng khoán Quỹ đầu tư chứng khoán có thể ở dạng quỹ công chúng hoặc quỹ thành viên, và là dạng đóng Theo quy định của UBCKNN, quỹ đầu tư không có tư cách pháp nhân

1.2Đặc điểm quỹ đầu tư

Quỹ đầu tư chứng khoán có 3 đặc điểm cơ bản sau:

- Đầu tư của quỹ chủ yếu là đầu tư chứng khoán- Quỹ thường ít tham gia điều hành doanh nghiệp mà nó đầu tư

- Mục đích: thu lợi từ hoạt động đầu tư

- Lợi nhuận nhờ quy mô

Nguyên tắc hoạt động của Quỹ đầu tư chứng khoán:

Nguyên tắc huy động vốn: thông qua phát hành chứng khoán (cổ phiếu) Không được vay vốn để đầu tư

Nguyên tắc bảo quản tài sản và giám sát hoạt động của quỹ : Tài sản của quỹ phải được kiểm soát bởi một tổ chức bảo quản tài sản

Nguyên tắc định giá phát hành và mua lại chứng chỉ của quỹ: nguyên tắc công bằng giữa các nhà đầu tư hiện tại với các nhà đầu tư mua hoặc bán chứng chỉ

Nguyên tắc cung cấp thông tin cho nhà đầu tư: minh bạch, tuân thủ các quy định của

cơ quan quản lý nhà nước nhằm tạo sự

Nguyên tắc hạn chế một số giao dịch liên quan đến tài sản của quỹ

1.3 Phân loại

1.3.1 Căn cứ mô hình

• Quỹ đầu tư theo mô hình công ty

Trong mô hình này, quỹ đầu tư là một pháp nhân Cơ quan điều hành cao nhất của quỹ

là hội đồng quản trị do các cổ đông (nhà đầu tư) bầu ra

Trong mô hình này, công ty quản lý quỹ hoạt động như một nhà tư vấn đầu tư, chịu trách nhiệm tiến hành phân tích đầu tư, quản lý danh mục đầu tư và thực hiện các công việc quản trị kinh doanh khác Mô hình này chưa xuất hiện ở Việt Nam bởi theo quy định của UBCKNN, quỹ đầu tư không có tư cách pháp nhân

• Quỹ đầu tư theo mô hình hợp đồng( tín thác)

Đây là mô hình quỹ tín thác đầu tư, không phải là một pháp nhân Công ty quản lý quỹ đứng ra thành lập quỹ, tiến hành việc huy động vốn, thực hiện việc đầu tư theo những mục tiêu đã đề ra trong điều lệ quỹ Nhà đầu tư là những người góp vốn vào quỹ

(nhưng không phải là cổ đông như mô hình quỹ đầu tư dạng công ty) và ủy thác việc đầu tư cho công ty quản lý quỹ để bảo đảm khả năng sinh lợi cao nhất từ khoản vốn đóng góp của họ

1.3.2 Căn cứ cơ cấu huy động vốn (hình thức phát hành cổ phiếu)

Chứng khoán phát hành cổ phiếu

thường

Cổ phiếu thường, cổ phiếu ưu đãi, trái phiếu

Số lượng chứng khoán hiện hành luôn

thay đổi

Số lượng chứng khoán hiện hành cố định

Chào bán ra công chúng liên tục Chào bán chỉ một lần

Quỹ sẵn sàng mua lại các cổ phiếu đã

phát hành theo giá trị tài sản thuần

Quỹ không mua lại các chứng khoán đã phát hành

Cổ phiếu được phép mua trực tiếp từ

Quỹ đầu tư, người bảo lãnh phát hành

Cổ piếu được giao dịch trên thị trường chứng khoán chính thức và phi chính thức

hay môi giới thương gia O.T.C

Giá mua là giá trị tài sản thuần cộng

với lệ phí bán (giá trị chứng khoán

trong hồ sơ)

Giá mua được xác định bởi cung cầu, nên

có thể thấp hoặc cao hơn giá trị tài sản thuần

Lệ phí bán được cộng thêm vài giá trị

tài sản thuần Mọi phí tổn mua lại phải

công bố rõ trong bản cáo bạch thị

trường

Tiền hoa hồng được trả cho giao dịch thực hiện do 1 đại lý Sự tăng giá và giảm giá được tính trả cho giao dịch thực hiện trên

số vốn gốc

1.3.3 Căn cứ nguồn vốn huy động

Quỹ đại chúng (quỹ đầu tư tập thể)

Là quỹ huy động vốn bằng cách phát hành rộng rãi ra công chúng Nhà đầu tư có thể là

cá nhân hay pháp nhân nhưng đa phần là các nhà đầu tư riêng lẻ Ví dụ: VF1, BF1 Quỹ thành viên (quỹ cá nhân)

Quỹ này huy động vốn bằng phương thức phát hành riêng lẻ cho một nhóm nhỏ các nhà đầu tư, có thể được lựa chọn trước, là các định chế tài chính hoặc các tập đoàn kinh

tế do vậy tính thanh khoản của quỹ này sẽ thấp hơn quỹ công chúng Số thành viên tham gia góp vốn không quá 30 và chỉ bao gồm thành viên pháp nhân Các nhà đầu tư vào các quỹ tư nhân thường với lượng vốn lớn, và đổi lại họ có thể tham gia vào trong việc kiểm soát đầu tư của quỹ

1.4 Cơ cấu tổ chức Quỹ đầu tư

Hội đồng quản trị

Bộ phận lưu giữ chứng khoán Các dự án Giao dịch với khách hàng

• Hội đồng quản trị: do cổ đông bầu ra, là đại diện chủ sở hữu của quỹ đầu tư, quyết

định mọi vấn đề của quỹ

• Công ty quản lý: hội đồng quản trị không trực tiếp quản lý, điều hành quỹ mà trao

cho các công ty quản Công ty quản lý quỹ chỉ thực hiện việc tìm kiếm các cơ hội đầu tư, lập dự án đầu tư, phân tích khả năng hoàn vốn và thu lợi nhuận…, sau đó trình hội đồng quản trị xét duyệt và quyết định Nếu quỹ quy mô lớn, có thể chia thành các quỹ nhỏ hoạt động trong các lĩnh vực hoặc vùng lãnh thổ khác nhau, thì sẽ

có nhiều công ty quản lý điều hành

• Bộ phần kiểm soát: Giám sát hoạt động công ty quản lý điều hành Quỹ.

• Công ty tư vấn: Lập các dự án đầu tư hoặc chuyên phân tích các thông tin để giúp

hội đồng quản trị có các chính sách đầu tư, đồng thời cùng công ty quản lý điều hành thực hiện dự án đầu tư

• Bộ phận giữ chứng khoán: Giữ tiền mặt và chứng khoán của Quỹ, không liên quan

đến hoạt độn kinh doanh của quỹ

• Bộ phận giao dịch với khách hàng:Phát hành cổ phiếu mới và thanh toán các cổ

phiếu cũ, cung cấp dịch vụ đến khách hàng

1.5 Chủ thể liên quan đến tổ chức và hoạt động của quỹ đầu tư

Ở đây xét đến Quỹ đầu tư dạng mở

1.5.1 Đại lý chuyển nhượng (Tranfer agent)

Đại lý được hợp đồng bởi Quỹ phát hành các cổ phần mới và hủy bỏ các cổ phần được mua lại từ quỹ Ngoài ra, còn đảm nhận hoàn trả cổ tức và phân phối tiền lời thu được trên vốn và thực hiện chức năng kế toán khác (báo cáo định kỳ, giấy ủy quyền)

1.5.2 Ngân hàng lưu giữ (Custodian Bank)

Quỹ đầu tư phải có 1 ngân hàng, công ty ủy thác hoặc tổ chức đủ tiêu chuẩn khác hoạt động như một tổ chức bảo quản của nó Đóng vai trò giữ tiền mặt và chứng khoán của Quỹ Tuy nhiên, nó cũng sẽ hoạt động như đại lý chuyển nhượng của Quỹ

1.5.3 Người bảo lãnh (Sponsor)

Là người bảo đảm chính của Quỹ, có 1 thỏa thuận riêng biệt với Quỹ Họ mua chứng chỉ quỹ theo giá trị tài sản thuần, sau đó chào bán tới công chúng tại giá chào bán Một người bảo đảm chính phải có 1 hợp đồng với Quỹ và có hiệu lực 2 năm nếu vẫn được sự chấp nhận của hội đồng quản trị Người bảo đảm chính phải thực hiện và chịu trách nhiệm về chi phí lập hồ sơ bán hàng và mục quảng cáo khác

1.5.4 Nhà kinh doanh (Dealer)

Hay còn gọi là nhà giao dịch, nhà buôn Họ mua cổ phần từ người bảo lãnh theo giá chiết khấu từ giá cháo bán tới công chúng nhằm thực hiện đầu đủ một lệnh được nhận

từ nhà đầu tư Nhà kinh doanh phải kí 1 bản thỏa thuận với nhà bảo lãnh để bán cổ phần cho Quỹ tương hỗ Họ không được mua cổ phần với ý định bán chúng tới công chúng vào ngày hôm sau

Nếu nhà kinh doanh mua cổ phần của Quỹ cho chính họ và với mục đích để bán lại các

cổ phần đó thì nhà kinh doanh có quyền thực hiện điều này bằng cách bán lại nhưng không được bán cho nhà đầu tư

1.5.5 Người tư vấn đầu tư (Investment Adviser)

Người tư vấn đầu tư của quỹ quản lý quản lý hồ sơ đầu tư chứng khoán của quỹ Họ sẽ mua các chứng khoán phù hợp với chính sách đầu tư và mục tiêu đầu tư của Quỹ Ngoài ra, họ còn:

- Đạt được sự đa dạng hóa chứng khoán trong hồ sơ đầu tư quả Quỹ

- Quyết định trong việc lựa chọn thời cơ đầu tư

- Nghiên cứu và phân tích tài chính và xu hướng kinh tế

- Xác định mức thuế của việc phân phối quỹ

Người tư vấn đầu tư được trả một khoản thù lao dựa trên tỉ lệ (%) giá trị tài sản thuần

đã được quản lý trong một khoảng thời gian cụ thể, tỷ lệ phí được thu bằng cách:

Tỷ lệ phí (expense) = tổng chi phí(Total expense) / Mức bình quân tài sản thuần

(average net asstes)

1.6 Một số Quỹ đầu tư tại Việt Nam

CHƯƠNG II – HOẠT ĐỘNG CỦA QUỸ ĐẦU TƯ VÀ CÔNG TY QUẢN LÝ

QUỸ TẠI VIỆT NAM 2.1 Vai trò của các quỹ đầu tư

2.1.1 Đối với nhà đầu tư

Quỹ đầu tư đóng vai trò là chie1c cầu nối các nhà đầu tư cá thể, người tiết kiệm với thị trường chứng khoán thong qua công ty môi giới chứng khoán

Mọi cá nhân đều có thể tham gia trực tiếp vào thị trường chứng khoán thông qua các công ty môi giới chứng khoán Tuy nhiên, các nhà đầu tư cá nhân thường chỉ có một lượng tiền hạn chế, ít kinh nghiệm, đầu tư theo tâm lý đám đông và gánh chịu rủi ro cao

Đầu tư vào quỹ đầu tư có những ưu thế vượt trội so với đầu tư cá thể:

• An toàn: Quỹ là một tổ chức hoạt động chăc chẽ, chịu sự quản lý và kiểm soát nghiệm ngặt của Ủy Ban Chứng Khoán nhà nước, phải cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ cho các nhà đầu tư nên mức độ an toàn được đảm bảo hơn

• Sự quản lý chuyên nghiệp: Thay cho việc người đầu tư phải đi thuê tư vấn để quản

lý tài sản của mình thì họ chỉ cần đầu tư vào một quỹ với chi phí giảm đi rất nhiều

cả về thời gian và tiền bạc dựa trên sức mạnh số đông, nguồn vốn lớn của quỹ Tiền tập hợp trong các Quỹ đầu tư chứng khoán được đặt dưới sự quản lý của các nhà đầu tư chuyên nghiệp là các công ty quản lý quỹ Điều này có ý nghĩa quan trọng, bởi khi đó nhà đầu tư không phải đối diện với những rủi ro thông tin, rủi ro

do sự hạn chế hiểu biết

• Sự thuận tiện: Có thể liên lạc với quỹ dễ dàng Hàng kỳ, quỹ sẽ gửi các váo cáo tình hình tài chính cho các nhà đầu tư và gửi lợi tức hoặc tự động tái đầu tư theo yêu cầu của nhà đầu tư

• Tái đầu tư: Nhà đầu tư cá thể khi tái đầu tư phần cổ tức phải trả phí hoa hồng cho người môi giới, còn quỹ đầu tư thực hiện theo yêu cầu của nhà đầu tư mà không tính thêm chi phí

• Sự đa dạng hóa: Với ưu thế là tập hợp được vốn của rất nhiều nhà đầu tư, QĐTCK

có quy mô đủ lớn để có thể đầu tư vào nhiều ngành nghề, vào nhiều khu vực địa lý

và nhiều công ty khác nhau làm giảm rủi ro Như vậy, với một số vốn khiêm tốn nhà đầu tư có thể gián tiếp đa dạng hóa đầu tư của mình để giảm thiểu rủi ro và tăng hiệu quả đầu tư

• Tính thanh khoản cao: Các quỹ đầu tư là hình thức đầu tư rất linh hoạt, đồng thời đầu tư qua quỹ đảm bảo tính thanh khoản cao, tức khả năng chuyển từ chứng

khoán ra tiền dễ dàng

2.1.2 Hỗ trợ cho sự hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán ở Việt

Nam

Các quỹ đầu tư là các tổ chức có uy tín để tập trung vốn trong dân cư để thực hiện công cuộc đầu tư có hiệu quả hơn nhiều so với khi vốn bị phân tán ra

Đối với đầu tư trực tiếp, khi lựa chọn một dự án để đầu tư, đội ngũ chuyên viên phân tích, quản lý doanh nghiệp của quỹ sẽ thẩm định khách quan khả năng an toàn và sinh lời của dự án Quỹ đầu tư tài trợ vốn rất lớn cho các dự án, vì nếu dự án ít vốn thì có

thể vay từ ngân hàng Quỹ còn giúp chủ dự án tư vấn về pháp lý, quản trị, tài chính Như vậy nó đồng thời tham gia thành lập doanh nghiệp cổ phần, giúp hình thành và phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam Vì:

- Các doanh nghiệp cổ phần này là hàng hóa trên thị trường chứng khoán tương lai

- Quỹ đầu tư sẽ có nhu cầu mua bán cổ phần khi cần vốn, phát sinh nhu cầu mua bán lại cổ phần là yếu tố hình thành thị trường chứng khoán

- Sự có mặt của Quỹ đầu tư trong doanh nghiệp cổ phần góp phần tạo niềm tin cho công chúng tham gia giao dịch cổ phiếu

Đầu tư gián tiếp, với tư cách nhà kinh doanh chứng khoán (tham gia mua bán trái phiếu, cổ phiếu, các hợp đồng tương lai vá quyền lựa chọn), quỹ đầu tư mua đi bán lại nhằm hưởng chênh lệch hay nhận cổ tức

Quỹ đầu tư góp phần vào sự phát triển của thị trường sơ cấp và ổn định thị trường thứ cấp Các quỹ tham gia bảo lãnh phát hành trái phiếu chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp, phát hành chứng chỉ quỹ đầu tư làm tăng lượng cung chứng khoán trên thị trường chứng khoán, tạo sự đa dạng về hàng hoá cho thị trường Nó góp phần bình ổn giá cả giao dịch trên thị trường thứ cấp, giúp cho sự phát triển của thị trường này thông qua các hoạt động đầu tư chuyên nghiệp với các phương pháp đầu tư khoa học Quỹ đầu tư góp phần làm xã hội hoá hoạt động đầu tư chứng khoán

2.1.3 Đối với người nhận đầu tư

Chi phí cho nguồn vốn phát triển thấp hơn khi vay ngân hàng,hạn chế được những nhược điểm của cơ chế cho vay của ngân hàng như điều kiện, lãi suất

Tiếp cận nguồn tài chính dài hạn, sự đầu tư của Quỹ tạo thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư, đặc biệt là các chủ thể có khả năng tài chính lớn như ngân hàng, các tổng công

ty, các công ty bảo hiểm… đầu tư vào quỹ

Tận dụng được những kiến thức quản lý đầu tư, marketing và tài chính từ dịch vụ cung cấp các thông tin tài chính, tư vấn về kế hoạch tài chính, marketing và các mối quan hệ với các tổ chức tài chính và doanh nghiệp khác

2.1.4 Đối với nền kinh tế

Góp phần giúp tuần hoàn nguồn vốn, huy động tốt nguồn tiết kiệm trong dân để đầu tư hiệu quả

2.2 Vai trò của các công ty quản lý quỹ

2.2.1 Quản lý quỹ đầu tư (Asset management)

- Huy động và quản lý vốn và tài sản

- Tập trung đầu tư theo danh mục đầu tư

- Quản lý đầu tư chuyên nghiệp

Các quỹ đầu tư được quản lý bởi các chuyên gia có kỹ năng và giàu kinh nghiệm người

mà được lựa chọn định kỳ căn cứ vào tổng lợi nhuận họ làm ra Những chuyên gia không tạo ra lợi nhuận sẽ bị thay thế Một trong những nhân tố quan trọng trong việc chọn lựa quỹ đầu tư tốt là quỹ đó phải được quản lý tốt nhất

2.2.2 Tư vấn đầu tư và tư vấn tài chính

- Thực hiện việc tư vấn đầu tư và tư vấn về quản trị cho các khách hàng

- Hỗ trợ khách hàng tối ưu hóa các khoản đầu tư thông qua các công cụ tài chính

- Tối ưu hóa các nguồn vốn cho các nhà đầu tư

2.2.3 Cơ chế giám sát của quỹ, công ty quản lý quỹ và các cơ quan chức năng

- Cơ quan quản lý chủ quan của công ty quản lý quỹ là Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), Bộ Tài Chính và Ngân hàng Nhà Nước Việt Nam giám sát toàn bộ các hoạt động của công ty quản lý quỹ, các quỹ đầu tư và các ngân hàng giám sát về mặt vĩ mô

- Ngân hàng giám sát thực hiện việc bảo quản, lưu ký tài sản của quỹ đầu tư chứng khoán và giám sát công ty quản lý quỹ nhằm bảo vệ lợi ích của người đầu tư

- Công ty quản lý quỹ thực hiện việc quản lý quỹ việc đầu tư theo danh mục đầu tư được nêu trong cáo bạch của quỹ

- Công ty kiểm toán thực hiện việc kiểm tra, đánh giá khách quan và chính xác tình hình hoạt động của quỹ đầu tư, bảo đảm sự minh bạch

2.3 Đánh giá chung về hoạt động của Quỹ đầu tư chứng khoán tại Việt Nam

Luật đầu tư nước ngoài ban hành vào tháng 2 năm 1998 đã thu hút hàng loạt công ty đầu tư nước ngoài Cùng với làn sóng đầu tư đó, trước năm 1993 khi có thông tin về sự hình thành của thị trường chứng khoán Việt Nam, một số Quỹ đầu tư cũng đã được thành lập như: Vietnam Fund; Vietnam Keppel Fund (The Vietnam Investment Fund Ltd.); Beta Vietnam Fund; Vietnam Frontier Fund; Vietnam Enterprise Investment Fund; Templeton Vietnam Opportunities Fund; Lazard Vietnam Fund Đây là các quỹ đầu tư tư nhân thành lập ở nước ngoài nhưng được phép vào hoạt động có hạn chế ở Việt Nam

Bảng 2.3 : Hoạt động của các quỹ vào tháng 11 năm 1994

động (USD)

Giá cổ phiếu (USD)

quỹ

Templeton Vietnam

Opportunities Fund