SKKN một số hình thức tổ chức hoạt động giáo dục trong giảng dạy môn đạo đức lớp 4 tiết thực hành

Để giúp các em hình thành được những thao tác, những hành động phù hợp với mẫu hành vi, chuẩn mực rút ra từ tiết kể chuyện về đạo đức, làm cơ sở hình thành thói quen đạo đức hàng ngày, t

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

Giáo dục đạo đức cho học sinh là một hoạt động vô cùng quan trọng của trường phổ thông Đặc biệt trường Tiểu học lại càng quan trọng hơn, vì người xưa

đã dạy:

“Dạy con từ thủa còn thơ”

Việc giáo dục đạo đức ở trường Tiểu học thông qua tiết dạy đạo đức là vô cùng cần thiết Mỗi bài học Đạo đức ở trường Tiểu học, được thực hiện trong hai

tiết dạy: tiết dạy bài mới (kể chuyện) và tiết thực hành Nhờ tiết kể chuyện học sinh

nhận ra được các mẫu hành vi và chuẩn mực đạo đức cần cung cấp Nhờ tiết thực hành các em được giải quyết một số tình huống của chuẩn mực đạo đức, và các em được tập luyện dưới sự hướng dẫn của giáo viên Hai tiết này có quan hệ mật thiết với nhau, hỗ trợ cho nhau, tiết kể chuyện chuẩn bị cho tiết thực hành, và tiết thực hành dựa vào tiết kể chuyện để củng cố tiết kể chuyện

Thực tế qua nhiều năm giảng dạy, tôi nhận thấy: Ngoài việc giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua các môn học như: Tiếng việt, Lịch sử và Địa lí, Khoa học còn có một con đường giáo dục đạt hiệu quả, phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi đó chính là giáo dục trực tiếp qua môn Đạo đức Vì qua môn học này, ta có điều kiện giáo dục đạo đức cho các em một cách có hệ thống theo chương trình

khá chặt chẽ; giúp hình thành được ý thức đạo đức ở mức độ sơ giản, định hướng rèn luyện một cách có tự giác những hành vi, thói quen hành vi đạo đức tương ứng Thông qua các bài học đạo đức sẽ giúp các em có ý thức học tốt các môn học khác

và tạo tiền đề cho hoạt động đạo đức Giúp các em có cơ sở cần thiết để học tốt môn giáo dục công dân ở bậc học tiếp theo

Để giúp các em hình thành được những thao tác, những hành động phù hợp với mẫu hành vi, chuẩn mực rút ra từ tiết kể chuyện về đạo đức, làm cơ sở hình thành thói quen đạo đức hàng ngày, thì bằng những hình thức sinh động gây hứng

thú cho các em trong tiết thực hành (tiết 2) đóng vai trò quan trọng.

Khi chuẩn mực hành vi đạo đức mà các em nhận được ở tiết 1, thông qua tiết luyện tập và trở thành thói quen hành vi đạo đức hằng ngày của các em thì bài

dạy có hiệu quả nhất Đó là lý do vì sao tôi đưa ra sáng kiến: “Một số hình thức tổ

chức hoạt động giáo dục trong giảng dạy môn Đạo đức lớp 4 - tiết thực hành”.

2 Tên sáng kiến: Một số hình thức tổ chức hoạt động giáo dục trong giảng

dạy môn Đạo đức lớp 4 - tiết thực hành

3 Tác giả sáng kiến

Họ và tên: Nguyễn Thị Thanh Quyên

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị: Trường tiểu học Đống Đa – Vĩnh Yên – Vĩnh Phúc

Điện thoại: 0912.868.272

Email: : thanhquyen599@gmail.com

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến

Trường tiểu học Đống Đa – Thành phố Vĩnh Yên – Tỉnh Vĩnh Phúc

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Dạy học môn Đạo đức lớp 4 trong trường

Tiểu học Đống Đa và các trường Tiểu học trên đia bàn Thành phố Vĩnh Yên

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 10/2016

7 Mô tả bản chất của sáng kiến

7.1 Nội dung của sáng kiến

7.1.1 Thực trạng của hoạt động giáo dục đạo đức lớp 4

Hoàn thành chương trình môn Đạo đức lớp 4, học sinh phải đạt được những yêu cầu sau:

Có hiểu biết ban đầu về một số giá trị sống cơ bản, chuẩn mực hành vi đạo đức và pháp luật phù hợp với lứa tuổi học sinh lớp 4 trong mối quan hệ với bản

thân: với những người thân trong gia đình; với thầy cô giáo; với lao động và người

lao động; với những người gặp khó khăn, hoạn nạn; với mọi người khi giao tiếp; trong việc giữ gìn các công trình công cộng, bảo vệ môi trường và thực hiện Luật giao thông; trong việc thực hiện quyền được có ý kiến và bày ỏ ý kiến; trong việc tiết kiệm tiền của, thời giờ và thực hiện nhiệm vụ học tập của bản thân

Có kỹ năng tỏ ý kiến, thái độ của bản thân đối với những quan niệm, hành

vi, việc làm có liên quan đến các chuẩn mực đã học; kỹ năng lựa chọn và thực hiện các hành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực trong các tình huống đơn giản và biết

thực hiện các chuẩn mực đã học trong cuộc sống hàng ngày, có một số kỹ năng sống phù hợp với lứa tuổi

Bước đầu có thái độ trách nhiệm đối với lời nói, việc làm của bản thân; tự tin vào khả năng của bản thân; yêu thương ông bà, cha mẹ, anh chị em và bạn bè; biết ơn Bác Hồ và các thương binh liệt sĩ; quan tâm, tôn trọng mọi người; đoàn kết, hữu nghị với thiếu nhi quốc tế; có ý thức bảo vệ cây trồng, vật nuôi và nguồn nước

Nhưng thực tế cho thấy rằng, học sinh vi phạm những chuẩn mực hành vi đạo đức không phải do ý thức thấp kém của các em mà chính là do các em không được dạy và giáo dục một cách kĩ lưỡng Ví như, do không được chỉ bảo đến nơi đến chốn, có những em không biết cảm ơn khi được người khác giúp đỡ, không biết xin lỗi khi làm phiền lòng người khác, các em đưa đồ vật cho người lớn bằng một tay…

Như vậy tiết thực hành dạy đạo đức được làm tốt, có tổ chức không những hình thành cho các em thói quen hành vi đạo đức mà còn củng cố mở rộng những tri thức đạo đức tương ứng và phát triển được tình cảm đạo đức ở các em …

Như chúng ta đã biết: Cơ sở sinh lý của tiết luyện tập là ở chỗ củng cố và làm vững chắc những mối liên hệ thần kinh tạm thời đã được hình hành và tạo những mối liên hệ thần kinh tạm thời mới, đưa những mối liên hệ này vào hệ thống những mối liên hệ đã có

Từ thực tiễn như vậy, tôi nhận thấy rằng để biến chuẩn mực hành vi đạo đức, thành thói quen hằng ngày của các em, phải có thời gian kiên trì, thường xuyên phải thực hiện từng tiết dạy từng bài

7.1.2 Nội dung Hoạt động giáo dục khi giảng dạy môn Đạo đức lớp 4 - tiết thực hành.

Mỗi bài học trong chương trình Đạo Đức lớp 4 hiện hành được dạy trong 2 tiết trong 2 tuần đó là: Tiết 1 các em được học lý thuyết( được gọi là hoạt động cơ bản), Tiết 2 các em vận dụng lý thuyết đã được học ở tiết 1 để thực hành Tiết 2 thường được chia thành hai hoạt động nhỏ: Hoạt động thực hành và hoạt động ứng dụng Cụ thể:

7.1.2.1 Hoạt động thực hành

Chức năng chính của hoạt động thực hành là nhằm hình thành các kỹ năng sống thể hiện những kiến thức đạo đức, những cách ứng xử, các tình cảm đạo đức,

xã hội của học sinh Hoạt động thực hành luôn chiếm một phần lớn thời gian trong giờ học và giữ vị trí quan trọng Khi tổ chức hoạt động thực hành giáo dục đạo đức, có thể tổ chức dưới hình thức nhóm, hình thức cá nhân hoặc cả lớp tùy theo nội dung hoạt động

Ví dụ bài Tích cực tham gia việc lớp việc trường học sinh tham gia hoạt

động thực hành bằng cách vệ sinh lớp học, xung phong ghi tên vào các nhóm hoạt động trong lớp Hoạt động thực hành theo nhóm được giáo viên tổ chức ưu tiên vì hoạt động nhóm là môi trường giáo dục thuận lợi phát triển kỹ năng xã hội, tạo cơ hội cho học sinh tương tác, chia sẻ, kiểm tra, hướng dẫn lẫn nhau Kết quả của hoạt động thực hành là học sinh được rèn luyện các kỹ năng sử dụng hiểu biết về chuẩn mực, giá trị đạo đức, xã hội ngay taị lớp, tự đánh giá kết quả và nhận được sự phản hồi, đánh giá, hướng dẫn và hỗ trợ của giáo viên và các bạn học

7.1.2.2.Hoạt động ứng dụng

Chức năng chính của hoạt động này là tạo cơ hội cho học sinh vận dụng kiến thức đã được học vào các tình huống cụ thể ở gia đình và trong cộng đồng, có sự giúp đỡ của cha mẹ học sinh Học sinh ứng dụng kết quả học tập ở cộng đồng và gia đình Ví dụ như: tổ chức đến thăm một gia đình thương binh liệt sĩ; thể hiện sự quan tâm đến bố mẹ, anh chị em; tiết kiệm nước ở gia đình, ở trường … Cha mẹ là người giám sát, hỗ trợ hướng dẫn, đánh giá hoạt động ứng dụng của học sinh, học sinh học cách linh hoạt, chủ động thực hiện các hành vi đạo đức đa dạng tùy theo từng tình huống và các quan hệ cụ thể, củng cố quan hệ vững chắc giữa hành vi, kiến thức và tình cảm xã hội, học sinh có cơ hội khẳng định vị trí của mình trong gia đình cũng như ở nhà trường và tự đánh giá bản thân mình một cách phù hợp hơn

7.1.3 Một số giải pháp của việc áp dụng“Một số hình thức tổ chức hoạt động giáo dục khi giảng dạy môn Đạo đức lớp 4 - tiết thực hành”.

Thông qua các câu chuyện của 14 bài Đạo đức, người soạn thảo chương trình đã xuất phát từ đặc điểm khả năng nhận thức của lứa tuổi lớp 4 từ các chuẩn mực ứng xử phù hợp với các chuẩn mực đạo đức truyền thống của xã hội ta Tuy nhiên trong cuộc sống hằng ngày thì có rất nhiều những câu chuyện đưa ra chỉ là một khía cạnh của cuộc sống, mà người giáo viên phải thông qua tiết dạy bằng các hình thức sinh động và hấp dẫn, khái quát cho học sinh những kiến thức để học sinh nhận thức được, từ đó biến các chuẩn mực hành vi đạo đức trở thành thói quen hằng ngày

Từ những suy nghĩ trên nên tôi đã áp dụng các tiết luyện tập đạo đức thành một hoạt động sinh hoạt của trò, dưới sự hướng dẫn của giáo viên trên cơ sở tạo điều kiện cho học sinh đọc suy nghĩ nhiều hơn, làm việc nhiều hơn, bày tỏ ý kiến nhiều hơn và hợp tác với nhau nhiều hơn Tuỳ theo nội dung từng bài mà học sinh được luyện tập các thao tác, các hành động đạo đức bằng nhiều hình thức như:

- Đóng vai

- Chơi trò chơi

- Xử lý tình huống

- Thảo luận

- Nhận xét đánh giá hành vi đạo đức

- Xem phim về quà tặng cuộc sống

- Chia sẻ

- Tự thực hành …

7.1.3.1 Phương pháp đóng vai

a) Khái niệm

Đóng vai là phương pháp tổ chức cho học sinh nhập vai vào những nhân vật trong những tình huống giả định có vấn đề về đạo đức, để các em bộc lộ thái độ hành vi ứng xử

b) Mục đích

- Gây hứng thú và chú ý cho học sinh

- Tạo điều kiện làm phát triển óc sáng tạo của học sinh.

- Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinh theo hướng tích cực c) Các bước tiến hành

Có thể tiến hành đóng vai theo các bước sau:

Bước 1:Giáo viên nêu chủ đề, chia nhóm và giao tình huống, yêu cầu đóng

vai cho từng nhóm Trong đó có quy định rõ thời gian chuẩn bị, thời gian đóng vai của mỗi nhóm

Bước 2:Các nhóm thảo luận chuẩn bị đóng vai.

Bước 3:Các nhóm lên đóng vai.

Bước 4:Cả lớp thảo luận, nhận xét, thường thì thảo luận bắt đầu từ cách ứng

xử của các nhân vật cụ thể hoặc tình huống trong vở diễn, nhưng sẽ mở rộng phạm

vi sang thảo luận những vấn đề khái quát hơn hay những vấn đề mà vở diễn chứng minh

Bước 5: Giáo viên kết luân.

Ví dụ minh hoạ:

* Dạy tiết 2( tiết thực hành) bài “Tiết kiệm tiền của” - (Bài 4 - Đạo đức

lớp 4 trang 11)

- Sử dụng hình thức Đóng vai theo tiểu phẩm “Mẹ và con”

Hai học sinh sắm vai mẹ và con đang nói chuyện với nhau:

- Học sinh: Mẹ ơi mai mẹ mua cho con chiếc quần bò như bạn Lan Anh đi mẹ!

- Mẹ: Quần áo đồng phục của con vẫn mặc được cơ mà? Với lại đến trường không được mặc quần bò

- Học sinh: Mẹ mua cho con để con mặc đi chơi

- Mẹ: Bây giờ nhà ta đang phải tiết kiệm tiền để mua thuốc cho bà ốm

- Học sinh: Thế mẹ đi vay có được không ạ!

- Mẹ: Đi vay thì phải trả nợ người ta, mà mẹ không muốn mắc nợ Con cố gắng học giỏi cuối năm mẹ sẽ thưởng cho

- Học sinh: Mẹ ơi! Con hiểu rồi ạ! Con xin lỗi mẹ Con sẽ cố gắng học giỏi

để mẹ vui lòng

- Mẹ: Con gái mẹ ngoan lắm, như thế là con biết tiết kiệm rồi đấy

Cả lớp nhận xét lời nói việc làm của các nhân vật

Như vậy, qua tiểu phẩm nhỏ, học sinh thấy rõ được hành vi đúng và không đúng Và một lần nữa củng cố cho các em thói quen biết tiết kiệm trong cuộc sống hằng ngày

7.1.3.2 Phương pháp trò chơi

a) Khái niệm

Trò chơi là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hiện những thao tác, hành động thích hợp với bài học đạo đức thông qua trò chơi nào đó

b) Mục đích

- Tạo không khí sôi nổi, vui vẻ trước và sau khi học tập căng thẳng

- Thực hiện những thao tác, hành động đạo đức một cách nhẹ nhàng, tự nhiên , thoải mái

c) Các bước tiến hành

Bước 1: Giáo viên phổ biến, giúp học sinh nắm vững tên trò chơi.

Bước 2: Học sinh thực hiện trò chơi.

Bước 3:Đánh giá kết quả trò chơi.

Bước 4:Giáo viên hướng dẫn học sinh thảo luận để rút ra ý nghĩa giáo dục

từ trò chơi

Ví dụ minh hoạ: Dạy tiết 2 bài “Giữ gìn các công trình công cộng”- (Bài

11- Đạo đức lớp 4 trang 34)

Sử dụng hình thức:

- Thảo luận

- Chơi trò chơi

+ Thảo luận:

Giáo viên đưa ra các bài tập để học sinh thảo luận:

Câu 1: Lớp em tổ chức đi tham quan một di tích lịch sử Em phải chuẩn bị như thế nào để giữ được vệ sinh trên ô tô và nơi tham quan?

Câu 2:Một hôm, khi đi chăn trâu ở gần đường sắt, Hưng thấy một thanh sắt nối đường ray đã bị bọn trộm lấy đi

Nếu em là bạn Hưng, em sẽ làm gì khi đó? Vì sao?

Câu 3: Trên đường đi học về Toàn thấy mấy bạn nhỏ rủ nhau lấy đất, đá ném vào các biển báo giao thông ven đường

Theo em Toàn nên làm gì trong tình huống đó? Vì sao?

Từ các câu hỏi trên ta có thể giúp các em học sinh đưa ra những việc làm đúng thể hiện nếp sống văn minh của người học sinh

+ Trò chơi ”Phóng sự điều tra”

Cách chơi: Một em đứng ra điều khiển trò chơi Em điều khiển phải nêu một trong các sự việc cần điều tra dưới đây:

- Điều tra tình hình thực hiện giữ gìn tài sản của lớp, trường

- Điều tra xem có bao nhiêu bạn không vẽ bận lên bàn, ghế mình đang ngồi; hàng ngày không leo trèo lên cây, lên bàn ghế ở trong lớp, bàn ghế đá ở ngoài sân trường

Sau khi nêu việc cần điều tra, em điều khiển gõ một tiếng thước Tất cả các

em tham gia viết nhanh tất cả các sự việc, hiện tượng em thấy theo chủ đề người điều khiển nêu Khi viết cần ngắn và chỉ gạch đầu dòng Khoảng 1,2 phút, em điều khiển gõ thước một tiếng, các em ngừng không viết và nộp mảnh giấy cho em điều khiển Em nào nêu được nhiều người, nhiều hiện tượng là thắng Em nào không nêu được thì bị loại

7.1.3.3 Phương pháp thảo luận nhóm

a) Khái niệm

Thảo luận nhóm là phương pháp chia học sinh thành các nhóm nhỏ để các

em tự do trao đổi ý kiến, bày tỏ thái độ, chia sẻ kinh nghiệm về một vấn đề đạo đức nào đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên

b) Mục đích

- Giúp cho học sinh tính bạo dạn, tư tin, hứng thú trong học tập và sinh hoạt c) Các bước tiến hành

Bước 1: Giáo viên nêu chủ đề thảo luân

Bước 2:Giáo viên chia lớp thành các nhóm, giao nhiệm vụ và quy định thời

gian cho các nhóm thảo luận

Bước 3: Các nhóm thảo luận.

Bước 4: Đại diện mỗi nhóm trình bày Các nhóm khác có thể chất vấn hoặc

bổ sung ý kiến

Bước 5: Giáo viên tổng kết các ý kiến.

Tuy nhiên có những bài chúng ta phải kết hợp nhiều hình thức dạy học để học sinh tiếp thu bài hiệu quả hơn

Ví dụ minh họa: Dạy tiết 2( tiết thực hành) bài “Hiếu thảo với ông bà, cha mẹ”- (Bài 6- Đạo đức lớp 4 trang 17)

Sử dụng hình thức:

- Khởi động: Cả lớp hát bài Cả nhà thương nhau.

- Tự đánh giá việc thực hiện bổn phận của mình

- Xử lý tình huống

- Hoạt động ứng dụng

+ Tự đánh giá việc thực hiện bổn phận của mình.

Học sinh tự xây dựng một danh mục các việc thể hiện sự quan tâm, chăm sóc ông bà, cha mẹ (theo mẫu):

Thứ

tự

Các việc làm Việc đã làm Việc dự định

làm

Thời gian thực hiện

1

Với ông bà:

- Hỏi thăm sức khoẻ

ông bà

- Chúc mừng trong

ngày lễ, tết

-

2

Với bố mẹ:

- Giúp bố mẹ làm

các việc nhà vừa

sức

- Thăm hỏi sức

khoẻ bố mẹ khi bố

mẹ ốm mệt,

-

Sau khi làm việc cá nhân, các nhóm học sinh chia sẻ các việc chăm sóc người thân đã làm trước đây, so sánh, nhận xét các công việc với nhau

Sau khi thảo luận nhóm, học sinh hoàn thiện, bổ sung, điều chỉnh bảng danh mục công việc của mình

Giáo viên kết luận và giao nhiệm vụ: Mỗi em đều đã tự đánh giá việc quan tâm, chăm sóc người thân trong gia đình Bản kế hoạch của các em chính là lời cam kết của mình với ông bà, cha mẹ Em hãy nhờ bố mẹ hướng dẫn, giúp đỡ, nhắc nhở hằng ngày

Xử lý tình huống: Nếu em là bạn nhỏ trong mỗi tranh dưới đây, em sẽ làm gì? Vì sao?