SKKN dạy học tích hợp liên môn bài người lái đó sông đà nhằm nâng cao năng lực vận dụng kiến thức của học sinh lớp 12

Lời giới thiệu Đề tài Dạy học tích hợp liên môn bài Người lái đò sông Đà nhằm nâng cao năng lực vận dụng kiến thức của học sinh lớp 12 thực hiện theo những quan điểm, chỉ đạo, định hướng

BÁO CÁO KẾT QUẢ

NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

Đề tài Dạy học tích hợp liên môn bài Người lái đò sông Đà nhằm nâng cao năng

lực vận dụng kiến thức của học sinh lớp 12 thực hiện theo những quan điểm, chỉ đạo,

định hướng lớn về đổi mới của ngành giáo dục hiện nay Luật Giáo dục, năm 2005

nêu rõ: Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng bảo vệ Tổ quốc Chiến lược

phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020 ban hành kèm theo Quyết định 711/QĐ- TTg

ngày 13/06/2012 của Thủ tướng Chính phủ cũng chỉ rõ:“ Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học” Trong Dự thảo

Đề án Đổi mới chương trình, sách giáo khoa phổ thông cho sau năm 2015 ở ViệtNam, phát triển năng lực người học là một định hướng quan trọng, được khẳng định.Theo định hướng này, giáo dục không đơn thuần chỉ trang bị kiến thức, kĩ năng chohọc sinh mà còn chú ý hơn vào việc phát triển năng lực người học Đó là các năng lựcgiải quyết vấn đề, đặc biệt là năng lực vận dụng những hiểu biết vào việc giải quyếtnhững vấn đề thực tiễn của cuộc sống

Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trong việc xác

định nội dung dạy học ở nhà trường phổ thông và trong xây dựng chương trình mônhọc ở nhiều nước trên thế giới Dạy học tích hợp được xây dựng trên cơ sở nhữngquan điểm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học Vận dụng hợp lí quanđiểm tích hợp trong giáo dục và dạy học sẽ giúp phát triển các năng lực giải quyếtnhững vấn đề phức tạp làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn với học sinh sovới việc các môn học, các mặt giáo dục được thực hiện riêng rẽ Tích hợp là mộttrong những quan điểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạo

ra những con người có đủ phẩm chất năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sốnghiện đại Tích hợp là tư tưởng, là nguyên tắc và là quan điểm hiện đại trong giáo dục.Đối với nền giáo dục Việt Nam hiện nay hiểu đúng và vận dụng phù hợp quá trìnhtích hợp có thể đem lại những hiệu quả cụ thể đối với từng phân môn trong nhàtrường phổ thông

Theo hướng dạy học tích hợp, nhiều nước trên thế giới, trong đó có khu vựcĐông Nam Á, đã đưa vào trường phổ thông các môn học/lĩnh vực như khoa học tựnhiên, khoa học xã hội và nhân văn Một số nghiên cứu ở trong nước cho thấy, việcdạy học tích hợp ở môn Khoa học cũng đóng góp hình thành năng lực tìm hiểu khoahọc từ đó giúp học sinh vận dụng để giải quyết những vấn đề trong thực tiễn ; dạy họctích hợp chính là phương thức phát triển năng lực của học sinh Kinh nghiệm trong vàngoài nước cho thấy việc dạy học tích hợp sẽ giúp cho học sinh hình thành các nănglực trong đó có năng lực vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề đặc biệt là vậndụng kiến thức vào thực tiễn vì những vấn đề nảy sinh trong đời sống, sản xuất ít khichỉ liên quan với một lĩnh vực tri thức nào đó mà thường đòi hỏi vận dụng tổng hợpcác tri thức thuộc một số môn học khác nhau Điều đó có nghĩa là giáo dục phổ thôngphải giúp học sinh có cái nhìn về thế giới trong tính chỉnh thể vốn có của nó, không bịchia cắt, tách rời thành từng môn, từng lĩnh vực quá sớm Vì thế, nếu chúng ta tổ chứctốt dạy học tích hợp (từ việc xây dựng chương trình, biên soạn sách giáo khoa theođịnh hướng tích hợp cho đến việc tổ chức dạy học tích hợp) thì sẽ hình thành và pháttriển năng lực cao nhất của người học: năng lực vận dụng kiến thức đặc biệt là vậndụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống

Trong thực tiễn giảng dạy nói chung và dạy học học môn Ngữ văn nói riêng, đã

có một thời gian quá dài, chúng ta dạy học theo phương pháp thuyết giảng, lấy kiếnthức của thầy truyền đạt lại cho học trò, lấy niềm đam mê của thầy, thắp sáng ngọnlửa đam mê của người tiếp nhận Khả năng nhận thức của học sinh, thái độ của ngườihọc đối với mỗi bài giảng là những tiêu chí đặc biệt quan trọng để giáo viên đánh giáchất lượng dạy và học Đó là những quan điểm dạy học đúng đắn nhưng chưa đủ vàtoàn diện Cần phải nhìn nhận lại để đánh giá và phát huy năng lực của người học bởinăng lực của người học là kho tri thức phong phú không bao giờ vơi cạn mà chúng tathực sự chưa khai thác hết Nhiều nguồn năng lượng dồi dào, phong phú vẫn chưađược phát huy, vận dụng trong thực tiễn giảng dạy Qua thực tiễn nghiên cứu và giảngdạy, chúng tôi nhận thấy môn Ngữ văn là môn học có nhiều tiềm năng và cơ hội trongviệc xác định và xây dựng các nội dung, chủ đề dạy học tích hợp liên môn, hay cácchủ đề định hướng phát triển năng lực học sinh, trong đó bài Người lái đó sông Đàcủa tác giả Nguyễn Tuân ( Sách giáo khoa Ngữ văn 12) là một bài học điển hình

2 Tên sáng kiến

Dạy học tích hợp liên môn bài Người lái đó sông Đà nhằm nâng cao năng lực

vận dụng kiến thức của học sinh lớp 12

3 Tác giả sáng kiến

- Họ và tên: Nguyễn Thị Phương Thúy

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Trần Phú

- Số điện thoại: 0917175976 E_mail: phuongthuy.tranphu@gmail.com

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Nguyễn Thị Phương Thúy

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kến: Việc giảng dạy môn Ngữ văn ở các trường THPT

7.1.1 Khái niệm dạy học tích hợp

Khái niệm dạy học tích hợp được đưa ra dưới nhiều tiếp cận khác nhau

Theo Từ điển Giáo dục học: Dạy học tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học Có thể có tích hợp hoàn toàn hoặc một phần của

các môn khoa học tự nhiên như Vật lí, Hóa học, Sinh học, Địa lí tự nhiên cũng như cảvới một vài môn Khoa học Xã hội Cũng như có sự tích hợp một phần của hai hay bamôn Khoa học xã hội như: Địa lí- Ngữ văn, Lịch sử- Ngữ văn- Địa lí

Hội nghị phối hợp trong chương trình của UNESCO, Paris 1972 có đưa ra định

nghĩa: Dạy học tích hợp các khoa học là một cách trình bày các khái niệm và nguyên

lý khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm sự sai khác giữa các lĩnh vực khoa học khác nhau

Quan điểm của Ban chỉ đạo đổi mới chương trình, sách giáo khoa sau 2015 cho

rằng: Dạy học tích hợp được hiểu là giáo viên tổ chức để học sinh huy động đồng thời kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó lại hình thành những kiến thức, kỹ năng mới, từ đó phát triển những năng lực cần thiết

Liên môn theo ngữ nghĩa học là liên kết giữa các môn học Thuật ngữ này chỉ

ra các dạng hợp tác giữa các môn tạo nên Có thể phân biệt ba dạng tích hợp: đa mônhọc, liên môn học và xuyên môn học Đa môn học thể hiện sự đặt cạnh nhau một cáchđơn giản của các môn học mà không phá vỡ quá nhiều logic nội tại của nội dung khoahọc mỗi môn học Liên môn áp dụng cho sự tương tác giữa các môn học nhưng đãthay đổi một cách tinh tế Quan điểm nhận thức luận cho rằng liên môn cho phép xâydựng lại sự thống nhất của khoa học Một công cụ có hiệu quả nhất tạo nên tiếp cậnliên môn là đặt người học trong tiến trình giải quyết vấn đề xung quanh một tìnhhuống phức hợp, có tính thực tiễn

Như vậy, dạy học tích hợp liên môn có thể hiểu đó là một quan điểm dạy họcnhằm hình thành và phát triển ở học sinh những năng lực cần thiết trong đó có nănglực vận dụng kiến thức của nhiều môn học để giải quyết có hiệu quả các tình huốngthực tiễn Điều đó cũng có nghĩa là để đảm bảo cho mỗi học sinh biết vận dụng kiếnthức được học trong nhà trường vào các hoàn cảnh mới lạ, khó khăn, bất ngờ; qua đótrở thành một người công dân có trách nhiệm, một người lao động có năng lực Dạyhọc tích hợp liên môn đòi hỏi việc học tập ở nhà trường phổ thông phải được gắn vớicác tình huống của cuộc sống sau này mà học sinh có thể phải đối mặt và chính vì thế

nó trở nên có ý nghĩa đối với học sinh Như vậy, dạy học tích hợp sẽ phát huy tối đa

sự trưởng thành và phát triển cá nhân mỗi học sinh, giúp các em thành công trong vaitrò người chủ gia đình, người công dân, người lao động tương lai

7.1.2 Mục tiêu của dạy học tích hợp liên môn

Với quan niệm trên, dạy học tích hợp liên môn nhằm các mục tiêu:

+ Làm cho quá trình học tập có ý nghĩa bằng cách gắn học tập với cuộc sốnghàng ngày, trong quan hệ với các tình huống cụ thể mà học sinh sẽ gặp sau này, hòanhập thế giới học đường với thế giới cuộc sống

+ Phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn Cái cốt yếu là những năng lực

cơ bản cần cho học sinh vận dụng vào xử lý những tình huống có ý nhĩa trong cuộcsống, hoặc đặt cơ sở không thể thiếu cho quá trình học tập tiếp theo

+ Dạy sử dụng kiến thức trong tình huống thực tế, cụ thể, có ích cho cuộc sốngsau này của học sinh

+ Xác lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học.Thông tin càng đa dạng,phong phú thì tính hệ thống phải càng cao, có như vậy học sinh mới thực sự làm chủ

Mục đích của dạy học tích hợp là để hình thành và phát triển năng lực học sinh,giúp học sinh vận dụng để giải quyết những vấn đề trong thực tiễn của cuộc sống Bảnchất của năng lực là khả năng của chủ thể kết hợp một cách linh hoạt, có tổ chức hợp

lý các kiến thức, kỹ năng với thái độ, giá trị, động cơ, nhằm đáp ứng những yêu cầuphức hợp của một hoạt động, bảo đảm cho hoạt động đó đạt kết quả tốt đẹp trong mộtbối cảnh (tình huống) nhất định; và phương pháp tạo ra năng lực đó chính là dạy họctích hợp Dạy học tích hợp có những đặc điểm sau đây :

- Thiết lập các mối quan hệ theo một logic nhất định những kiến thức, kỹ năngkhác nhau để thực hiện một hoạt động phức hợp

- Lựa chọn những thông tin, kiến thức, kỹ năng cần cho học sinh thực hiệnđược các hoạt động thiết thực trong các tình huống học tập, đời sống hàng ngày, làmcho học sinh hòa nhập vào thế giới cuộc sống

- Làm cho quá trình học tập mang tính mục đích rõ rệt

- Giáo viên không đặt ưu tiên truyền đạt kiến thức, thông tin đơn lẻ, mà phảihình thành ở học sinh năng lực tìm kiếm, quản lý, tổ chức sử dụng kiến thức để giảiquyết vấn đề trong tình huống có ý nghĩa

- Khắc phục được thói quen truyền đạt và tiếp thu kiến thức, kỹ năng rời rạclàm cho con người trở nên"mù chữ chức năng", nghĩa là có thể được nhồi nhét nhiềuthông tin, nhưng không dùng được

Như vậy, dạy học tích hợp là cải cách giảm tải kiến thức không thực sự có giátrị sử dụng, để có điều kiện tăng tải kiến thức có ích Để lựa chọn nội dung kiến thứcđưa vào chương trình các môn học trước hết phải trả lời kiến thức nào cần và có thểlàm cho học sinh biết huy động vào các tình huống có ý nghĩa Biểu hiện của năng lực

là biết sử dụng các nội dung và các kỹ năng trong một tình huống có ý nghĩa, chứkhông ở tiếp thụ lượng tri thức rời rạc

7.2 Năng lực vận dụng kiến thức của học sinh

2.2.1 Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức của học sinh

Năng lực vận dụng kiến thức của học sinh là khả năng của bản thân người họchuy động, sử dụng những kiến thức, kĩ năng đã học trên lớp hoặc học qua trải nghiệmthực tế của cuộc sống để giải quyết những vấn đề đặt ra trong những tình huống đadạng và phức tạp của đời sống một cách hiệu quả và có khả năng biến đổi nó Nănglực vận dụng kiến thức thể hiện phẩm chất, nhân cách của con người trong quá trìnhhoạt động để thỏa mãn nhu cầu chiếm lĩnh tri thức

Với cách hiểu trên, cấu trúc năng lực vận dụng kiến thức của học sinh có thểđược mô tả dưới dạng các tiêu chí như sau:

- Có khả năng tiếp cận vấn đề thực tiễn

- Có kiến thức về tình huống cần giải quyết

- Lập kế hoạch để giải quyết tình huống đặt ra

- Phân tích được tình huống; phát hiện được vấn đề đặt ra của tình huống

- Xác định được và biết tìm hiểu các thông tin liên quan đến tình huống

- Đề xuất được giải pháp giải quyết tình huống

- Thực hiện giải pháp giải quyết tình huống và nhận ra sự phù hợp hay khôngphù hợp của giải pháp thực hiện

Từ các tiêu chí trên của năng lực vận dụng kiến thức có thể mô tả thành nhiềuchỉ báo với các mức độ khác nhau để thông qua đó giáo viên có thể xây dựng thangđánh giá mức độ phát triển năng lực này của học sinh thông qua dạy học tích hợp Cónhiều cách khác nhau để xác định các mức độ của năng lực vận dụng kiến thức củahọc sinh, cụ thể:

- Theo cơ sở kiến thức khoa học cần vận dụng để xác định các mức độ khácnhau như: học sinh chỉ cần vận dụng một kiến thức khoa học hoặc vận dụng nhiều

- Theo mức độ nhận thức của học sinh: tái hiện kiến thức để trả lời câu hỏimang tính lý thuyết; vận dụng kiến thức để giải thích các sự kiện, hiện tượng của lýthuyết; vận dụng kiến thức để giải quyết những tình huống xảy ra trong thực tiễn; vậndụng kiến thức, kĩ năng để giải quyết những tình huống trong thực tiễn hoặc nhữngcông trình nghiên cứu khoa học vừa sức, đề ra kế hoạch hành động cụ thể hoặc viếtbáo cáo…

7.2.2 Sự cần thiết của việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh

* Năng lực vận dụng kiến thức của học sinh hiện nay: Đa số học sinh còn lúng túngtrong vận dụng kiến thức hoặc vận dụng kiến thức còn yếu Tình trạng học sinh cảmthấy nhàm chán khi học sinh được học kiến thức các bộ môn một cách nhồi nhét màkhông có điều kiện áp dụng trong các bộ môn khác Học sinh không biết vận dụngkiến thức liên môn mà mình đã được học Trước một tình huống trong thực tế, có liênquan đến kiến thức mà học sinh được học, học sinh không biết vận dụng để giải quyếttình huống Tất cả các thực trạng trên đều bắt nguồn từ cách dạy và ra đề không yêucầu vận dụng kiến thức liên môn, không chú ý đến việc phát huy năng lực của ngườihọc

* Việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh có ý nghĩa quan trọngtrong việc giải quyết những nhiệm vụ đặt ra của học sinh như: vận dụng kiến thức đểgiải bài tập, tiếp thu và xây dựng tri thức cho những bài học mới hay cao nhất là vậndụng để giải quyết những vấn đề trong thực tiễn cuộc sống của các em Phát triểnnăng lực vận dụng kiến thức có thể giúp cho học sinh:

- Nắm vững kiến thức đã học để vận dụng những kiến thức nhằm xây dựng kiến thứccho bài học mới hoặc giải quyết những bài tập; nắm vững kiến thức đã học, có khảnăng liên hệ, liên kết các kiến thức bởi những vấn đề thực tiễn liên quan đến kiến thứckhoa học

- Vận dụng các kiến thức, kĩ năng vào trong học tập, trong cuộc sống giúp các em học

đi đôi với hành Giúp học sinh xây dựng thái độ học tập đúng đắn, phương pháp họctập chủ động, tích cực, sáng tạo; lòng ham học, ham hiểu biết; năng lực tự học

- Hình thành cho học sinh kĩ năng quan sát, thu thập, phân tích và xử lý thông tin,hình thành phương pháp nghiên cứu khoa học; hình thành và phát triển kĩ năng nghiêncứu thực tiễn; Có tâm thế luôn luôn chủ động trong việc giải quyết những vấn đề đặt

ra trong thực tiễn

- Thông qua việc hiểu biết về thế giới tự nhiên bằng việc vận dụng kiến thức đã học

để tìm hiểu giúp các em ý thức được hoạt động của bản thân, có trách nhiệm vớichính mình, với gia đình, nhà trường và xã hội ngay trong cuộc sống hiện tại cũngnhư tương lai sau này của các em

- Đem lại niềm vui, tạo hứng thú học tập cho học sinh Phát triển ở các em tính tíchcực, tự lập, sáng tạo để vượt qua khó khăn, tạo hứng thú trong học tập

7.3 Dạy học tích hợp liên môn bài Người lái đò sông Đà nhằm nâng cao năng lực vận dụng kiến thức của học sinh lớp12

7.3.1 Lựa chọn nội dung tích hợp liên môn phải đảm bảo những nguyên tắc cơ bản

- Việc lựa chọn nội dung bài học tích hợp để nhằm phát triển năng lực vận dụng kiếnthức của học sinh là rất quan trọng Để kết quả dạy học đạt được mục tiêu phát triểnnăng lực vận dụng kiến thức cho học sinh, khi lựa chọn nội dung bài học tích hợp, cầnphải đảm bảo các nguyên tắc sau đây:

+ Đảm bảo mục tiêu giáo dục, hình thành các năng lực cần thiết cho người học Đó lànăng lực làm việc theo nhóm, năng lực ứng dụng công nghệ thông tin

+ Đảm bảo tính giáo dục và giáo dục vì sự phát triển bền vững.

+ Tăng tính thực hành, tính thực tiễn; quan tâm tới những vấn đề mang tính xã hội củađịa phương

- Khi dạy bài Người lái đò sông Đà theo hướng tích hợp liên môn, tôi đã chọn các nộidung tuân thủ theo các nguyên tắc trên đây Các nội dung được chọn trong bài dạynhư sau:

- Học sinh nắm được những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích, thấyđược vẻ đẹp và sức hấp dẫn của cuộc sống, con người và quê hương qua những trangviết chân thực, đa dạng, hấp dẫn của Nguyễn Tuân

- Cảm nhận được vẻ đẹp của con sông Đà và hình tượng người lái đò.Từ đó hiểu đượctình yêu, sự đắm say của Nguyễn Tuân đối với thiên nhiên và con người lao động ởmiền Tây Bắc tổ quốc

- Hiểu một số đặc điểm và sự đóng góp của thể loại kí Việt Nam từ sau Cách mạngtháng Tám 1945 đến hết thế kỉ XX

- Làm sáng tỏ kiến thức bài học qua việc tích hợp kiến thức môn học:

* Môn Ngữ văn

Lớp 12 Bài : Khái quát văn học Việt Nam từ cách mạng tháng Tám năm 1945 đến hếtthế kỷ XX

Lớp 11 Bài: Chữ người tử tù ( Nguyễn Tuân), Thao tác lập luận so sánh

Lớp 10 Bài: Thực hành các biện pháp tu từ ẩn dụ và hoán dụ, Thực hành các biệnpháp tu từ phép điệp, phép đối Tại lầu Hoàng Hạc tiễn Mạnh Hạo Nhiên đi QuảngLăng

* Môn Địa lý

Tích hợp:

Lớp 12 Bài 10: Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa

Bài 12 - Thiên nhiên phân hóa đa dạng

nhiều giáo viên áp dụng trong mấy năm gần đây và đạt hiệu quả giáo dục cao Dạy học theo dự án (DHDA) là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một

nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, có tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế họach, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của DHDA.

Dạy tác phẩm Người lái đò sông Đà, tôi chọn phương pháp dạy học dự án bởiđây là phương pháp dạy học có nhiều ưu điểm và đặc biệt là phát huy được năng lựccủa người học Đây cũng là phương pháp rất phù hợp với nội dung bài học Học sinh

sẽ được phát huy tinh thần làm việc theo nhóm, vận dụng kiến thức của nhiều bộ môn

để tạo ra những sản phẩm có thể giới thiệu

7.3.3.Thiết kế giáo án ( có phụ lục )

- Giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn không phải là một bản đề cươngkiến thức để giáo viên lên lớp giảng giải, truyền thụ áp đặt cho học sinh, mà là mộtbản thiết kế các hoạt động, thao tác nhằm tổ chức cho HS thực hiện trong giờ lên lớp

để lĩnh hội tri thức, phát triển năng lực và nhân cách theo mục đích giáo dục và giáodưỡng của bộ môn Đó là bản thiết kế gồm hai phần hợp thành hữu cơ: Một là, hệthống các tình huống dạy học được đặt ra từ nội dung khách quan của bài dạy, phùhợp với tính chất và trình độ tiếp nhận của học sinh Hai là, một hệ thống các hoạtđộng, thao tác tương ứng với các tình huống trên do giáo viên sắp xếp, tổ chức hợp línhằm hướng dẫn HS từng bước tiếp cận, chiếm lĩnh bài học một cách tích cực và sángtạo

- Thiết kế giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn phải bám chặt vàonhững kiến thức các bộ môn có liên quan

- Thiết kế giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn phải bảo đảm nội dung

và cấu trúc đặc thù nhưng không gò ép vào một khuôn mẫu cứng nhắc mà cần tạo ranhững chân trời mở cho sự tìm tòi sáng tạo trong các phương án tiếp nhận của họcsinh, trên cơ sở bảo đảm được chủ đích, yêu cầu chung của giờ học

- Nội dung dạy học của thiết kế giáo án giờ học vận dụng kiến thức liênmôn phải làm rõ những tri thức và kĩ năng cần hình thành, tích luỹ cho HS qua phântích, chiếm lĩnh kiến thức; mặt khác, phải chú trọng nội dung tích hợp giữa tri thức bộmôn mình dạy với các bộ môn khác

- Giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn theo quan điểm tích hợp phảichú trọng thiết kế các tình huống tích hợp và tương ứng là các hoạt động phức hợp đểhọc sinh vận dụng phối hợp các tri thức và kĩ năng của các phân môn vào xử lí cáctình huống đặt ra, qua đó chẳng những lĩnh hội được những tri thức và kĩ năng riêng

rẽ của từng phân môn mà còn chiếm lĩnh tri thức và phát triển năng lực tích hợp

- Trong thiết kế giáo án phải xây dựng bộ câu hỏi có tính định hướng: Bộ câu hỏi định

hướng giúp học sinh kết nối những khái niệm cơ bản trong cùng một môn học hoặcgiữa các môn học với nhau Các câu hỏi này tạo điều kiện để định hướng việc học tậpcủa học sinh thông qua các vấn đề kích thích tư duy Các câu hỏi định hướng giúp gắncác mục tiêu của dự án với các mục tiêu học tập và chuẩn của chương trình

- Bộ câu hỏi định hướng bao gồm:

+ Câu hỏi khái quát Câu hỏi khái quát là những câu hỏi mở, có phạm vi rộng,

kích thích sự khám phá, nhắm đến những khái niệm lớn và lâu dài, đòi hỏi các em làmviệc theo nhóm và có sản phẩm

Ví dụ: Để chuẩn bị cho bài học hôm nay, theo yêu cầu từ buổi trước, các nhómbạn học sinh trong lớp đã cùng nhau tìm hiểu sâu hơn về Tây Bắc từ trải nghiệm thực

tế hoặc qua các phương tiện thông tin đại chúng Sau đây xin mời một bạn đại diện

nhóm 2, nói về ấn tượng Tây Bắc trong em

+ Câu hỏi bài học Câu hỏi bài học là những câu hỏi mở có liên hệ trực tiếp

với dự án hoặc bài học cụ thể, đòi hỏi các kỹ năng tư duy bậc cao thường có tính chấtliên môn, giúp học sinh tự xây dựng câu trả lời và hiểu biết của bản thân từ thông tin

+ HS: (vận dụng kiến thức địa lí để hiểu và trả lời)

+ GV: Trình bày khái quát hoàn cảnh nước ta những năm 1960?

+ HS: (vận dụng kiến thức địa lí để hiểu và trả lời)

+ Câu hỏi nội dung Câu hỏi nội dung là những câu hỏi đóng có các câu trả lời

“đúng” được xác định rõ ràng, trực tiếp hỗ trợ việc dạy và học các kiến thức cụ thể,thường có liên quan đến yêu cầu phát hiện, nhận xét chi tiết (như các câu hỏi kiểm trathông thường)

- Tổ chức hoạt động đọc hiểu vận dụng kiến thức liên môn trên lớp, giáoviên phải chú trọng mối quan hệ giữa học sinh và nội dung dạy học, phải coi đây làmối quan hệ cơ bản, quan trọng nhất trong cơ chế giờ học Theo đó, giáo viên khôngdạy nội dung cần học theo cách truyền thống mà từ nội dung nhìn ra sự liên quan của

nó tới các vấn đề của cuộc sống, hình thành ý tưởng về một dự án liên quan đến nộidung học, tạo vai trò cho học sinh trong dự án, làm cho vai trò của học sinh gằn vớinội dung cần học (thiết kế các bài tập cho học sinh)

- Phát huy vai trò của công nghệ thông tin:Công nghệ thông tin có thể nâng caokinh nghiệm học tập và đem lại cho học sinh cơ hội để hòa nhập với thế giới bênngoài, tìm thấy các nguồn tài nguyên và tạo ra sản phẩm và thể hiện được những kiếnthức của nhiều môn học mà học sinh có được trong quá trình học tập và trải nghiệm

7.4 Về khả năng áp dụng của sáng kiến

Để từng bước cải thiện được thực trạng về dạy học Làm văn nghị luận ở nhàtrường phổ thông hiện nay, thiết nghĩ cần phải có một hệ thống các biện pháp, phươngpháp dạy học.Trong khuôn khổ của sáng kiến này, tôi đã mạnh dạn đề xuất và thử

nghiệm dạy học tích hợp liên môn trong bài Người lái đò sông Đà (được dạy trong 2

tiết) Trong 2 tiết học này, tôi chuẩn bị giáo án công phu, với những tình huống đượcđặt ra để triển khai trong dạy học cho học sinh Trong khi dạy học liên môn được ápdụng tôi đã chú ý thẩm định kết quả dạy học Sau khi dạy học áp dụng được thựchiện, tôi cho học sinh làm bài kiểm tra để tiếp tục thẩm định kết quả dạy học Do vậy,việc tổ chức thực hiện các tiết dạy đòi hỏi phải có những yêu cầu và quy trình hợp lý,ghi chép tỉ mỉ, cẩn thận, chi tiết

Giáo án tôi biên soạn thực sự là bản thiết kế với các hoạt động, thao tác nhằm

tổ chức cho HS thực hiện trong giờ lên lớp để lĩnh hội tri thức, phát triển năng lực vànhân cách theo mục đích giáo dục và giáo dưỡng của bộ môn Đó là bản thiết kế gồmhai phần: Một là, hệ thống các tình huống dạy học được đặt ra từ nội dung khách quancủa bài dạy, phù hợp với tính chất và trình độ tiếp nhận của học sinh Hai là, một hệthống các hoạt động, thao tác tương ứng với các tình huống trên do giáo viên sắp xếp,

tổ chức hợp lí nhằm hướng dẫn HS từng bước tiếp cận, chiếm lĩnh bài học một cáchtích cực và sáng tạo Giáo án được biên soạn phù hợp với các đối tượng học sinh họctheo ban KHTN và học sinh học theo ban KHXH Tôi còn áp dụng sáng kiến để bồidưỡng học sinh giỏi, học sinh có năng khiếu để nâng cao, mở rộng vốn tri thức và kĩnăng thực hành cho các em

Dạy học tích hợp liên môn trong bài Người lái đò sông Đà nhằm nâng cao năng lực vận dụng kiến thức của học sinh lớp 12 hi vọng là một hướng đi đúng góp

phần nâng cao chất lượng dạy học Văn Tuy vậy, những nghiên cứu trên của tôi cũngchỉ là bước đầu và có giới hạn trong nội dung phạm vi hẹp Mong rằng vấn đề này sẽđược các đồng nghiệp và các cấp quản lý quan tâm, nghiên cứu một cách đầy đủ vàsâu sắc hơn cả về cơ sở lý luận và thực tiễn, cũng như bổ sung thêm các giải pháp để

có thể áp dụng phổ biến rộng rãi hơn, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Làm văn ởtrường THPT

8 Các thông tin được bảo mật: không

9 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

9.1 Phải có học sinh lớp học thực nghiệm và học sinh lớp học đối chứng.

- Chọn đối tượng dạy học thực nghiệm và đối chứng phải là những lớp mà họcsinh có trình độ nhận thức về bộ môn tương đương nhau Qua khảo sát trình độ củahọc sinh, tôi chọn như sau:

+ Lớp dạy học thực nghiệm: lớp 12I, gồm 41 học sinh Lớp học do bản thân tác

giả áp dụng dạy học vận dụng kiến thức liên môn qua bài Người lái đò sông Đà

+ Lớp dạy đối chứng: lớp 12K, gồm 39 học sinh Học sinh lớp này dạy bài

Người lái đò sông Đà không vận dụng tích hợp liên môn

- Về đặc điểm, cả hai lớp đều học theo ban KHXH, chủ yếu học chuyên đề ônthi THPTQG theo các môn Toán, Anh, Văn Qua khảo sát từ đầu năm học 2018-2019,học sinh ở hai lớp này có nhận thức tương đương nhau, đa số học sinh trong lớp có tưduy khá và yêu môn Văn Tuy nhiên phương pháp, kĩ năng vận dụng kiến thức củahọc sinh chưa tốt

- Việc lựa chọn hai đối tượng có trình độ nhận thức và tinh thần thái độ học tậpgiống nhau như trên để triển khai sáng kiến sẽ giúp chúng tôi có quá trình đánh giá,phân tích, chính xác sự chuyển biến về nhận thức, ý thức, kĩ năng của học sinh và chấtlượng giảng dạy Đây là cơ sở quan trọng để chúng tôi khẳng định lại ý nghĩa của dạyhọc theo dự án trong dạy học tích hợp liên môn trong môn Ngữ văn một lần nữa

9.2 Thời gian áp dụng sáng kiến: chia làm hai giai đoạn, giai đoạn áp dụng thử vào

tháng 1 năm 2019, giai đoạn này áp dụng bài dạy cho học sinh lớp 12 năm học

2018-2019 Giai đoạn hai là giai đoạn áp dụng chính thức vào tháng 12 năm 2019 và tháng

1 năm 2020 nhằm nâng cao năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh lớp 12 năm học

2019 - 2020 Trong thời gian đó, giáo viên ghi chép tỉ mỉ, thẩm định kết quả áp dụngsáng kiến qua bài kiểm tra khảo sát cho cả hai lớp Giáo viên có điều kiện đánh giáchiều sâu kiến thức, năng lực vận dụng và khả năng giải quyết tình huống của mỗihọc sinh, từ đó năng lực vận dụng kiến thức của học sinh được nâng cao

10 Đánh giá lợi ích thu được do áp dụng sáng kiến

10.1 Dạy học khi chưa áp dụng sáng kiến

- Giáo viên quan tâm nhiều đến việc truyền đạt kiến thức bộ môn riêng rẽ mà ítcho học sinh vận dụng những kiến thức bộ môn khác vào bài học môn Văn nên họcsinh không biết vận dụng vào trong bài làm

- Giáo viên quan tâm đến truyền đạt kiến thức mà chưa chú ý đến phát huynăng lực người học cho nên chưa tạo được hứng thú trong học tập và vận dụng kiếnthức trong thực tế

- Chất lượng bài viết của học sinh chưa được nâng cao, học sinh ngày càng nản

và không còn hào hứng với học tập bộ môn

10.2 Dạy học khi áp dụng sáng kiến

Mục đích của dạy học môn Ngữ văn là giúp học sinh có được và nâng cao nănglực Làm văn nói chung, văn nghị luận nói riêng, trong đó có năng lực vận dụng kiến

thức liên môn Qua việc áp dụng sáng kiến qua dạy học tích hợp liên môn bài Người lái đò sông Đà kết hợp với việc kiểm tra khảo sát chất lượng ở lớp 12I, tôi nhận thấy:

* Về phía giáo viên:

- Giáo viên được trang bị thêm kiến thứ lí luận về dạy học tích hợp liên môn nhằmnâng cao năng lực vận dụng kiến thức của học sinh

- Giáo viên các môn liên quan được tăng cường trao đổi thảo luận về các kiến thứcliên quan, về việc lựa chọn phương pháp, lựa chọn cách thức tổ chức các hoạt độngdạy học Vì vậy mỗi giáo viên được chủ động về kiến thức, tự tin khi tổ chức các hoạtđộng dạy học và lựa chọn phương pháp tối ưu

- Tận dụng được sức mạnh của công nghệ thông tin vào quá trình dạy học

* Về phía học sinh:

- Dạy học vận dụng kiến thức liên môn giúp cho giờ học sẽ trở nên sinh động hơn,các em học sinh tích cực chủ động, hứng thú trong việc tìm ra tri thức mới với nhữngbiểu hiện như: các em sôi nổi, tích cực trao đổi, chủ động bày tỏ quan điểm

- Các kiến thức mới hình thành trong bài học được thực hiện theo đúng qui trình logiccủa nhận thức: các em được quan sát, trải nghiệm thực tế rồi tự rút ra kiến thức chonên các em hiểu bản chất, dễ nhớ và nhớ lâu

- Các kiến thức mới hình thành đều được gắn với những tình huống cụ thể nên họcsinh được nâng cao năng lực vận dụng kiến thức vào thực tế cuộc sống

- Học sinh được phát huy kiến thức ở nhiều môn học cho nên tạo động lực cho họcsinh học toàn diện các môn, tránh xu hướng học lệch ở nhiều học sinh

- Bài kiểm tra sau khi triển khai dạy học áp dụng dự án tích hợp liên môn của Người lái đò sông Đà, các em đạt kết quả cao hơn trước khi áp dụng dạy học tích hợp liên

môn đối với học sinh lớp thực nghiệm Bài kiểm tra của lớp thực nghiệm có kết quảcao hơn lớp đối chứng

BẢNG ĐỐI CHIẾU

* B¶ng 1: So s¸nh kÕt qu¶ bµi viÕt sè 3 vµ 5 ë líp 12I

Bài kiểm tra

Điểm dưới trung bình

Điểm trung bình

Điểm khá Điểm giỏi

Số lượn g

Nhỡn vào số liệu từ bảng theo dừi kết quả ta thấy:

- Kết qủa bài viết số 5 so với bài viết số 3: khụng cũn học sinh cú điểm dướitrung bỡnh, điểm trung bỡnh giả tương đối 4,88 %; điểm khỏ tăng: 2,45%; Đặc biệtgiỏi tăng 21,19%

* Bảng 2: Kết quả bài viết số 5 của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng.

Đối tợng

Điểm dưới trung bỡnh

Điểm trung bỡnh

Điểm khỏ Điểm giỏi

Nhìn vào kết quả bài viết số 5 giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng ta cũng thấy sựkhác nhau rõ rệt

- Ở lớp thực nghiệm: không còn học sinh có điểm dưới trung binh, điểm trung bìnhthấp (4,88 %); điểm khá giỏi cao (95,12 %)

- Ở lớp đối chứng: vẫn có học sinh bị điểm dưới trung bình, điểm trung bình vẫnchiếm tỉ lệ cao(35,90 %)

Trên đây là những kết quả thu được qua việc tổ chức dạy thực nghiệm, điều đó

có nghĩa là: việc dạy học tích hợp liên môn đối với bài Người lái đò sông Đà đã nâng

cao năng lực vận dụng kiến thức của học sinh lớp 12 Đó là một trong các phươngpháp dạy học hợp lí, có hiệu quả, phần nào kiểm chứng được tính khả thi của sángkiến, đó là tín hiệu khả quan đáng mừng nhất là trong tình hình đổi mới phương phápdạy học hiện nay

Tuy nhiên, năng lực vận dụng kiến thức của học sinh không thể đánh giá đượcmột cách hoàn toàn chính xác qua một bài viết trên lớp Tôi xác định nâng cao nănglực vận dụng kiến thức của học sinh qua dạy học tích hợp liên môn là một quá trình

Vì vậy, đây là một vấn đề không hề đơn giản, không phải thực hiện dễ dàng trong mộtthời gian ngắn Mặc dù vậy, thông qua kết quả bài làm của học sinh, tôi đã có thểkiểm tra kết quả dạy học thực nghiệm trong tương quan với các giờ học đối chứng.Đây là cơ sở quan trọng nhất để chúng tôi có thể đi đến những kết luận khoa học cầnthiết

10.3 Kiến nghị

- Năng lực vận dụng kiến thức thể hiện phẩm chất, nhân cách của con người trong quátrình hoạt động để thỏa mãn nhu cầu chiếm lĩnh tri thức Phát huy năng lực của họcsinh là việc làm cần thiết và học sinh đại đa số đề có tiềm năng về năng lực cho nêndạy học cần chú ý nâng cao năng lực học sinh qua mỗi tiết dạy