báo cáo kết quả nghiên cứu ứng dụng sáng kiến hiện tượng lười phát biểu xây dựng bài của học sinh THPT thực trạng và giải pháp

Đây không phải là hiện tượnghiếm, cá biệt nữa mà là hiện tượng phổ biến trong nhà trường phổ thông, nhất là ởbậc THPT, rất đáng để chúng ta phải suy nghĩ.Chính vì vậy để học sinh THPT có

`BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

I LỜI GIỚI THIỆU

1 Lí do chọn đề tài

Trong hành trang bước vào đời, kiến thức là thứ tài sản vô giá không thể thiếutrong công việc cũng như trong cuộc sống của mỗi con người Bởi "Học tập là hạtgiống của kiến thức, kiến thức là hạt giống của hạnh phúc" Để bắt kịp những tiến bộphát triển vượt bậc của một số nước trên thế giới, nhân dân ta đã nhận thức rất đúngđắn về tầm quan trọng của việc học tập nên mới có câu: “Đá mài mới sắc, người cóhọc mới nên”, coi đó là điều kiện quyết định sự thành công hay thất bại trên conđường học vấn mà mỗi chúng ta sẽ trải qua

Thật vậy! Kiến thức không phải tự nhiên mà có bởi “Ngọc không giũa khôngthành ngọc sáng - Người không học không biết lẽ phải” Việc học có ảnh hưởng rấtlớn đến tương lai của mỗi người Đó là tích lũy hiểu biết của nhân loại, của cộngđồng, của nhiều thế hệ thông qua quá trình học tập mà thành Học tập chính là quátrình tích lũy kiến thức! Câu ngạn ngữ trên đã có một ví von rất hay khi đưa ra hìnhảnh "hạt giống" để nhấn mạnh tầm quan trọng của học tập Hạt giống sẽ nảy nở pháttriển thành cây Quá trình học tập cũng như gieo hạt giống cho trí não và tâm hồn.Kiến thức nhiều cũng là kết quả tích lũy hạt giống để hứa hẹn một mùa bội thu Kiếnthức tốt, đầy đủ, phong phú sẽ gieo những hạt giống cho tương lai của mỗi con người.Tuy nhiên cần phải hiểu thấu đáo hơn câu ngạn ngữ này ở nghĩa bao quát của nó Hạtgiống chuẩn bị không tốt, cây sẽ phát triển èo uột, cũng giống như kiến thức nông cạn

ít ỏi khiến chúng ta gặp vô vàn khó khăn, lúng túng và bế tắc trong công việc Và mộtngười học tập được điều hay lẽ phải thì cũng chính là tích lũy hạt giống tốt, còn kiếnthức lệch lạc, sai lầm thì như hạt giống xấu làm hủy hoại tư duy và tâm hồn, sẽ khôngtránh khỏi gây tác hại cho đời sống Cũng như vậy, chỉ trên nền tảng một kiến thứcđầy đủ mới có tương lai hạnh phúc Bởi vậy, trong đời sống, ta gặp không ít nhữngtấm gương đổi đời nhờ kiến thức

Lênin nói: “Học, học nữa, học mãi” Quả thật là đúng, con người chúng ta từkhi cha sinh mẹ đẻ đến giờ cái gì mà ta muốn biết thì cũng phải học Học từ cách đi,đứng, nói năng, học lấy cái chữ để còn biết đọc, biết viết lấy thêm tri thức, hiểu biết

để sử dụng trong cuộc sống Một người nếu không được học tập thì khó mà đứngvững được trên con đường đời Bởi thế mà từ xa xưa ông cha ta luôn nhắc nhở concháu cố gắng học tập rèn luyện phấn đấu

Thế nhưng trong thời hiện đại ngày nay có một hiện tượng rất đáng chê trách đó

là có nhiều bạn lười học không chịu học bài, làm bài trước khi đến lớp, có một bộ

phận không nhỏ học sinh thường hay lơ là, chán học, lười phát biểu xây dựng bài, cóthái độ học tập không nghiêm túc, có những suy nghĩ lệch lạc, thiếu chín chắn dokhông xác định rõ mục đích của việc học Thực trạng học sinh thụ động, học sinhcàng lên lớp lớn càng lười, ngại phát biểu trong giờ học, không chịu phát biểu xâydựng bài đang xảy ra rất phổ biến trong giới học sinh Đây không phải là hiện tượnghiếm, cá biệt nữa mà là hiện tượng phổ biến trong nhà trường phổ thông, nhất là ởbậc THPT, rất đáng để chúng ta phải suy nghĩ.

Chính vì vậy để học sinh THPT có thể tự do phát biểu ý kiến về những suy nghĩcủa mình, thoải mái bày tỏ những nhu cầu, mong muốn của bản thân với thầy cô, vớibạn bè, khẳng định những quan điểm, đánh giá, cách lí giải của bản thân về nội dung,phương pháp liên quan đến các môn học mà không phải lo lắng, sợ sệt, thụ động,

trông chờ vào người khác tôi đã quyết định chọn đề tài “Hiện tượng lười phát biểu xây dựng bài của học sinh THPT Thực trạng và giải pháp” Qua đó có thể

nghiên cứu, đánh giá, phân tích và đóng góp ý kiến của mình về vấn đề này của các

em học sinh Ở phạm vi đề tài này người nghiên cứu không những đi nghiên cứu thựctrạng về vấn đề học sinh “lười phát biểu” mà còn đề ra những giải pháp khắc phục đểmỗi học sinh tích cực, chủ động hơn trong việc xây dựng bài học Đặc biệt giúp họcsinh có khả năng tự tin, mạnh dạn trong các hoạt động học tập và vui chơi, trang bịcho các em những kĩ năng cần thiết làm hành trang bước vào đời

2 Mục tiêu nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng lười phát biểu xây dựng bài của học sinh THPT

Đề xuất các biện pháp để giúp học sinh chủ động lĩnh hội kiến thức, có thể cởi

mở hơn, có thể nói hết được những khúc mắc cần giải đáp, những yêu cầu và nguyệnvọng của mình

Phát huy khả năng sáng tạo, tự tin của học sinh khi thể hiện quan điểm, chínhkiến của bản thân trước thầy cô, bạn bè Đặc biệt là phát hiện và phát triển khả năngriêng biệt của từng học sinh gắn với hoạt động học tập và các hoạt động ngoài giờ lênlớp

Học sinh tự đánh giá khả năng của mình và tiến bộ lên nhờ khả năng vươn lên

và sự dìu dắt giúp đỡ của thầy cô, bạn bè

3 Phương pháp nghiên cứu

3.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Phương pháp nghiên cứu lý thuyết là phương pháp thu thập thông tin thông quađọc sách báo, tài liệu nhằm mục đích tìm chọn những khái niệm và tư tưởng cơ bảnlàm cơ sở lý luận của đề tài, hình thành giả thuyết khoa học, dự đoán những thuộc

tính của đối tượng nghiên cứu, xây dựng những mô hình lý thuyết hay thực nghiệmban đầu Trong đề tài này chúng tôi sử dụng phương pháp nghiên cứu lý thuyết trên

cơ sở thu thập, phân loại, tổng hợp các sách báo, tài liệu, luận văn, luận án có liênquan đến tâm lý học sinh THPT và thực trạng học sinh lười phát biểu khi học tập, khigiao tiếp hang ngày

3.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

3.2.1 Phương pháp quan sát

Phương pháp này thực hiện bằng cách theo dõi, phân loại học sinh để đưa racách thực hiện cho từng đối tượng Vì thế chúng tôi quan sát các bạn học sinh trongtrường, lớp và thấy được những thực trạng của học sinh xung quanh vấn đề lười phátbiểu

3.2.2 Phương pháp điều tra

Điều tra là phương pháp khảo sát một nhóm đối tượng trên một diện rộng nhằmphát hiện các quy luật phân bố, trình độ phát triển, đặc điểm của đối tượng nghiêncứu Kết quả của phương pháp điều tra là những thông tin quan trọng về đối tượngnghiên cứu làm cơ sở thực tiễn để đề xuất các giải pháp

Trong đề tài này chúng tôi dùng phương pháp điều tra bằng bảng hỏi với các câuhỏi đóng, mở khác nhau về mức độ để học sinh THPT trả lời Các câu hỏi điều trathực trạng, nguyên nhân và giải pháp về hiện tượng học sinh “lười phát biểu” vớithầy cô, bạn bè

3.2.3 Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn, trao đổi trực tiếp với phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, thamkhảo ý kiến của tất cả giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn về các vấn đề có liênquan đến đề tài

Chúng tôi tiến hành những cuộc phỏng vấn với các bạn học sinh THPT vềnhững vấn đề liên quan đến hiện trạng học sinh lười phát biểu Chúng tôi cũng tiếnhành phỏng vấn thầy cô, cha mẹ học sinh để thu thập những thông tin các bạn họcsinh THPT có dám bày tỏ tình cảm, quan điểm, ý kiến của mình trong gia đình vàhoạt động giao tiếp hang ngày hay không

3.2.4 Phương pháp thống kê toán học

Sau khi thu thập các phiếu thăm dò ý kiến, dựa vào kết quả điều tra, cho họcsinh kiểm tra các kiến thức đã học, từ đó rút ra tỷ lệ phần trăm, đánh giá thực trạng vàđịnh hướng nâng cao hiệu quả của các phương pháp

3.2.5 Phương pháp chuyên gia

Phương pháp chuyên gia là phương pháp điều tra qua đánh giá của các chuyêngia về vấn đề của một sự kiện khoa học nào đó.Thực chất đây là phương pháp sửdụng trí tuệ, khai thác ý kiến đánh giá của các chuyên gia có trình độ cao để xem xét,nhận định một vấn đề, một sự kiện khoa học để tìm ra giải pháp tối ưu cho vấn đề, sựkiện đó

Phương pháp chuyên gia rất cần thiết cho người nghiên cứu không chỉ trong quátrình nghiên cứu mà còn cả trong quá trình nghiệm thu, đánh giá kết quả, hoặc thậmchí cả trong quá trình đề xuất giả thuyết nghiên cứu, lựa chọn phương pháp nghiêncứu, củng cố các luận cứ…

Phương pháp chuyên gia là phương pháp có ý nghĩa kinh tế, nó tiết kiệm về thờigian, sức lực, tài chính để triển khai nghiên cứu

Trong đề tài này vì điều kiện hạn chế nên chúng tôi chỉ có thể tham khảo củagiáo viên hướng dẫn, và các thầy cô chuyên môn khác

3.2.6 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành thực nghiệm sư phạm để đánh giá kết quả của những giải pháp đề ranhằm mục đích cho học sinh tích cực, chủ động hơn khi bày tỏ chính kiến của mình

II TÊN SÁNG KIẾN

Hiện tượng lười phát biểu xây dựng bài của học sinh THPT Thực trạng và giải pháp.

III TÁC GIẢ SÁNG KIẾN

VI NGÀY SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU: 10/2018

VII MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN

Đề tài nghiên cứu về một vấn đề đang nổi cộm của học sinh hiện nay nhưngchưa có đề tài nào chi tiết nghiên cứu về nó Ở đề tài này, chúng tôi nghiên cứu trênhai phương diện của vấn đề:

Thực trạng học sinh THPT đang lười phát biểu xây dựng bài trong các giờhọc, các môn học, nghĩa là không dám bày tỏ ý kiến và cảm xúc của mình với thầy

cô, bạn bè về kiến thức, cũng như phương pháp học tập sao cho hiệu quả

Các biện pháp nhằm thúc đẩy tính chủ động, tích cực của học sinh trongviệc bày tỏ thái độ, ý kiến, tình cảm và mong muốn của bản thân với thầy cô, bạn bè

và gia đình khi phát biểu xây dựng bài Cung cấp tư liệu cho giáo viên trong việc thayđổi nhận thức của học sinh về sự cần thiết của việc phát biểu xây dựng bài

Khi nghiên cứu đề tài này, chúng tôi sẽ có thể trả lời được những câu hỏi, nhữngbăn khoăn lớn về hiện tượng lười phát biểu của học sinh THPT như:

Tại sao học sinh THPT mặc dù nhu cầu bày tỏ chính kiến rất lớn nhưng lạikhông dám phát biểu những suy nghĩ của mình về nội dung bài học với thầy cô, bạnbè?

Nếu học sinh THPT cứ không chịu phát biểu xây dựng bài trong tất cả cácgiờ học, các cấp học mà giữ tất cả những suy nghĩ, những ý kiến của mình ở tronglòng thì sẽ gây ra hậu quả gì?

Khi học sinh dám thẳng thắn trình bày những chính kiến của mình với thầy

cô, bạn bè về phạm vi kiến thức trong chương trình giáo dục thì sẽ có lợi gì cho họcsinh, có hiệu quả gì với thầy cô và bạn bè?

Qua những nghiên cứu trong đề tài này chúng tôi muốn đưa ra những giải pháp

để các bạn học sinh có thể nói trực tiếp trao đổi thẳng thắn với các nhà quản lí giáodục, với thầy cô giáo, với bạn bè trong chương trình giáo dục THPT Từ đó thúc đẩytính chủ động, tích cực của học sinh khi phát biểu ý kiến xây dựng bài trong các tiếthọc, cấp học ở tất cả các nhà trường

Đề tài của chúng tôi muốn hướng tới một môi trường giáo dục thân thiện, tíchcực, muốn biến trường học không phải chỉ là nơi để học sinh lĩnh hội tri thức mà còn

là nơi học sinh được giao lưu, được tâm sự, được chia sẻ và khẳng định mình

Cũng qua đề tài chúng tôi muốn tạo ra sự gần gũi giữa thầy cô giáo và học sinh,tạo sự cởi mở, thân tình trong cách tiếp cận nội dung và phương pháp học tập sao chohiệu quả

VII.1 VỀ NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

1 Tổng quan các đề tài nghiên cứu liên quan đến hiện tượng học sinh phát biểu xây dựng bài của học sinh THPT.

Các nhà tâm lí học nghiên cứu và chỉ ra rằng phát biểu ý kiến có một vai tròquan trọng trong quá trình hoạt động của con người Nó là động cơ thúc đẩy conngười tham gia tích cực vào hoạt động giao tiếp xã hội Khi được chủ động phát biểu

ý kiến con người cảm thấy thoải mái và đạt được hiệu quả cao Trong hoạt động họctập, phát biểu ý kiến có vai trò hết sức quan trọng

Trên thực tế hiện tượng lười phát biểu xây dựng bài của học sinh THPT nóiriêng cũng như của con người nói chung là một vấn đề khá mới nhưng lại đang diễn

ra phổ biến ở mọi lứa tuổi của con người Đây là vấn đề mà đối với mọi người, đặcbiệt là với đối tượng là giáo viên và học sinh tưởng như là đã quá đỗi quen thuộc, gầngũi nên nhiều người lại bỏ qua và không để ý tới Nhưng vấn đề này lại đang nỗiniềm trăn trở các các nhà quản lí giáo dục, của giáo viên bấy lâu nay

Đã có một vài bài nghiên cứu về vấn đề học sinh lười phát biểu xây dựng bàitrong các nhà trường hiện nay như:

Bài tiểu luận “Những diến biến tâm lý học giai đoạn đầu của THPT” của ThiềuThị Thơm, Trương Thị Trang đã chỉ ra : Hiện tượng lười phát biểu trong giờ học domột số câu hỏi nhàm chán; do áp lực khối lượng kiến thức các môn học quá nhiều; domột số thầy cô quá nghiêm khắc; một số học sinh lại chưa đủ tự tin về năng lực củabản thân nên ngại phát biểu; do các em càng học lên cao nên chỉ tập trung vào một sốmôn nhất định Và trong giờ dạy, một số thầy cô chưa thu hút được học sinh

Nguyễn Thị Mai Lan trong bài viết “Định hướng giá trị nhân cách của học sinhTHPT” thể hiện trong quan hệ gia đình và quan hệ bạn bè đã chỉ rõ: Có thể nói, tựkhẳng định bản thân trong quan hệ gia đình là một nhu cầu tích cực của học sinhTHPT, thể hiện mong muốn khẳng định cái Tôi của bản thân theo hướng thay đổi vaitrò và mối quan hệ trong gia đình, các em mong muốn được tự khẳng định bản thânmình theo hướng tự quyết định, tự chịu trách nhiệm cho những việc làm của mình Tiếp đến là mong muốn được thể hiện sở thích và tính cách của mình trong quan hệvới bạn

Có thể nói, đối với lứa tuổi học sinh THPT đây cũng là một nhu cầu và mongmuốn rất lớn của các em, thể hiện rõ nét đặc trưng tâm lý của lứa tuổi này, đó là sựthể hiện và khẳng định cá tính riêng của mình, muốn cá tính của mình được bạn bèthừa nhận

Nguyễn Thị Hiền có nói trong đề tài “Kỹ năng tự nhận thức của học sinh trunghọc phổ thông hiện nay” thì: Xét về mặt tâm sinh lí, học sinh THPT là một lứa tuổinhạy cảm, có những thay đổi to lớn về tâm sinh lý và các mối quan hệ xã hội Do đó,trang bị những kỹ năng tự nhận biết và định hướng bản thân là một yêu cầu đầu tiên,hết sức cần thiết…

Như vậy, các bài viết nghiên cứu từ trước tới nay mới chỉ đi sâu nghiên cứu vềtâm lý và những diễn biến tâm lý lứa tuổi của học sinh THPT Cũng có những đề tàinghiên cứu về tâm lý, về hành vi lệch chuẩn, về nhận thức nhưng chưa có một đề tàinào nghiên cứu sâu về hiện tượng lười phát biểu của học sinh THPT một cách hệthống Có thể đây là một hiện tượng đang rất phổ biến của học sinh THPT nhưngđồng thời nó cũng là một hiện tượng phổ biến ở các cấp học, các nhà trường Nếuhiện tượng cứ tiếp tục diễn tiến thì hệ lụy của nó là vô cùng nguy hại

2 Đặc điểm tâm lí lứa tuổi gắn của học sinh THPT

2.1 Học sinh THPT là gì?

Học sinh THPT còn gọi là tuổi thanh niên, là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúcdậy thì và kết thúc khi bước vào tuổi người lớn

Tuổi thanh niên được tính từ 15 đến 25 tuổi, được chia làm 2 thời kì:

Thời kì từ 15-18 tuổi: gọi là tuổi đầu thanh niên

Thời kì từ 18-25 tuổi: giai đoạn hai của tuổi thanh niên

2.2 Tính chất tâm lí phức tạp học sinh THPT

Tuổi thanh niên cũng thể hiện tính chất phức tạp và nhiều mặt của hiện tượng,

nó được giới hạn ở hai mặt: sinh lí và tâm lý Đây là vấn đề khó khăn và phức tạp vìkhông phải lúc nào nhịp điệu và các giai đoạn của sự phát triển tâm sinh lý cũngtrùng hợp với các thời kỳ trưởng thành về mặt xã hội Có nghĩa là sự trưởng thành vềmặt thể chất, nhân cách trí tuệ, năng lực lao động sẽ không trùng hợp với thời gianphát triển của lứa tuổi Chính vì vậy mà các nhà tâm lý học Macxit cho rằng: Khinghiên cứu tuổi thanh nên thì cần phải kết hợp với quan điểm của tâm lý học xã hội

và phải tính đến quy luật bên trong của sự phát triển lứa tuổi

Việc phát triển tâm lý của tuổi thanh niên không chỉ phụ thuộc vào giới hạn lứatuổi, mà trước hết là do điều kiện xã hội có ảnh hưởng đến sự phát triển lứa tuổi.Trong thời đại ngày nay, hoạt động lao động và xã hội ngày càng phức tạp, thời gianhọc tập của các em kéo dài làm cho sự trưởng thành thực sự về mặt xã hội càng đếnchậm Điều đó cho ta thấy rằng thanh niên là một hiện tượng tâm lý xã hội Vì thế

trong mỗi giai đoạn phát triển các nét tâm lý lứa tuổi nảy sinh trên cơ sở kết hợp cácđiều kiện khách quan và chủ quan.

Trong số các điều kiện khách quan, vị thế xã hội của chủ thể có ý nghĩa vô cùngquan trọng, đó là:

Những thay đổi vị thế xã hội sẽ làm nảy sinh nhu cầu phát triển mới

Vị thế xã hội của lứa tuổi thanh niên có nhiều thay đổi so với lứa tuổi trước

đó Một mặt các quan hệ xã hội của thanh niên được mở rộng Trong các quan hệ đóngười lớn, kể cả thầy cô giáo và bố mẹ đều nhìn nhận thanh niên như những người

"chuẩn bị thành người lớn” và đòi hỏi họ phải có các cách ứng xử phù hợp với vị thếcủa mình

Với học sinh THPT đứng trước một thách thức khách quan của cuộc sống:phải chuẩn bị lựa chọn cho mình một hướng đi sau khi tốt nghiệp phổ thông, phải xâydựng cho mình một cuộc sống độc lập trong xã hội… Những thay đổi trong vị thế xãhội, sự thách thức khách quan của cuộc sống dẫn đến làm xuất hiện ở lứa tuổi thanhniên những nhu cầu về hiểu biết thế giới hiểu biết xã hội và các chuẩn mực quan hệngười - người, hiểu mình và tự khẳng định mình trong xã hội

Trong điều kiện chủ quan thì đặc điểm tâm lí của chính học sinh THPT là rấtquan trọng, ở đó:

Các nghiên cứu tâm lý học cho thấy rằng hoạt động tư duy của thanh niênrất tích cực và có tính độc lập tư duy lý luận phát triển mạnh Thanh niên có khả năng

và rất ưa thích khái quát các vấn đề

Sự phát triển mạnh của tư duy lý luận liên quan chặt chẽ với khả năng sángtạo Nhờ khả năng khái quát thanh niên có thể tự mình phát hiện ra những cái mới.Với họ điều quan trọng là cách thức giải quyết các vấn đề được đặt ra chứ không phải

là loại vấn đề nào được giải quyết

Học sinh cấp ba đánh giá các bạn thông minh trong lớp không dựa vàođiểm số mà dựa vào khả năng học sinh bày tỏ quan điểm, ý kiến của bản thân trướccác vấn đề gặp phải trong cuộc sống, khả năng xử lí nhanh, phương pháp phù hợp vàchính xác, đặc biệt là cách thức phát biểu ý kiến khi trao đổi nội dung bài học với bạn

bè và thầy cô Họ có xu hướng đánh giá cao các bạn thông minh và những thầy cô cóphương pháp giảng dạy tích cực, tôn trọng những suy nghĩ độc lập của học sinh, phêphán sự gò ép, máy móc trong phương pháp sư phạm

Trên cơ sở các điều kiện khách quan, chủ quan nêu trên học sinh càng có nhucầu được khẳng định mình thông qua hoạt động phát biểu xây dựng bài khi tham giahoạt động học tập

2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của học sinh THPT

2.3.1 Đặc điểm về sự phát triển thể chất

Tuổi học sinh THPT là thời kì đạt được sự trưởng thành về mặt cơ thể Sự pháttriển thể chất đã bước vào thời kì phát triển bình thường, hài hòa, cân đối Cơ thể củahọc sinh đã đạt tới mức phát triển của người trưởng thành, nhưng sự phát triển củacác em còn kém so với người lớn Khả năng hưng phấn và ức chế ở vỏ não tăng lên

rõ rệt có thể hình thành mối liên hệ thần kinh tạm thời phức tạp hơn Tư duy ngônngữ và những phẩm chất ý chí có điều kiện phát triển mạnh

Sự phát triển thể chất ở lứa tuổi này sẽ có ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý vànhân cách đồng thời nó còn ảnh hưởng tới sự lựa chọn giao tiếp của học sinh

2.3.2 Điều kiện sống và hoạt động của học sinh THPT

Vị trí trong gia đình: Trong gia đình, học sinh THPT đã có nhiều quyền lợi

và trách nhiệm như người lớn, cha mẹ bắt đầu trao đổi với các bạn về một số vấn đềquan trọng trong gia đình Các bạn cũng thấy được quyền hạn và trách nhiệm của bảnthân đối với gia đình Các bạn bắt đầu quan tâm chú ý đến nề nếp, lối sống sinh hoạt

và điều kiện kinh tế chính trị của gia đình

Vị trí trong nhà trường: Ở nhà trường, học tập vẫn là hoạt động chủ đạo

nhưng tính chất và mức độ thì phức tạp và cao hơn hẳn so với tuổi thiếu niên Đòi hỏihọc sinh THPT phải tự giác, tích cực độc lập hơn, phải biết cách vận dụng tri thứcmột cách sáng tạo Nhà trường lúc này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì nội dung họctập không chỉ nhằm trang bị tri thức và hoàn chỉnh tri thức mà còn có tác dụng hìnhthành thế giới quan và nhân sinh quan cho các bạn Việc gia nhập Đoàn TNCS HCMtrong nhà trường đòi hỏi các bạn phải tích cực độc lập, sáng tạo, phải có tính nguyêntắc, có tinh thần trách nhiệm, biết phê bình và tự phê bình

Vị trí ngoài xã hội: Xã hội đã giao cho lứa tuổi học sinh THPT quyền công dân,

quyền tham gia mọi hoạt động bình đẳng như người lớn Khi tham gia vào hoạt động

xã hội các bạn được tiếp xúc với nhiều tầng lớp xã hội khác nhau, quan hệ xã hộiđược mở rộng,các bạn có dịp hòa nhập và cuộc sống đa dạng phức tạp của xã hộigiúp các bạn tích lũy vốn kinh nghiệm sống để chuẩn bị cho cuộc sống tự lập saunày

2.3.3 Hoạt động học tập của học sinh THPT

Hoạt động học tập vẫn là hoạt động chủ đạo đối với học sinh THPT nhưng yêucầu cao hơn nhiều đối với tính tích cực và độc lập trí tuệ của các bạn Thái độ của cácbạn đối với việc học tập cũng có những chuyển biến rõ rệt

Học sinh đã lớn, kinh nghiệm của các bạn đã được khái quát, các bạn ý thứcđược rằng mình đang đứng trước ngưỡng cửa của cuộc đời tự lập

3.4 Hoạt động phát triển trí tuệ của học sinh THPT

Lứa tuổi học sinh THPT là giai đoạn quan trọng trong việc phát triển trí tuệ Do

cơ thể các bạn đã được hoàn thiện, đặc biệt là hệ thần kinh phát triển mạnh tạođiều kiện cho sự phát triển các năng lực trí tuệ Cảm giác và tri giác của các bạn đãđạt tới mức độ của người lớn Quá trình quan sát gắn liền với tư duy và ngôn ngữ.Khả năng quan sát một phẩm chất cá nhân cũng bắt đầu phát triển ở các bạn

Trí nhớ của học sinh THPT cũng phát triển rõ rệt Trí nhớ có chủ định giữ vaitrò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ Hoạt động tư duy của học sinh THPT phát triểnmạnh Các bạn đã có khả năng tư duy lý luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập vàsáng tạo hơn Năng lực phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa phát triển caogiúp cho các bạn có thể lĩnh hội mọi khái niệm phức tạp và trừu tượng Các bạnthích khái quát, thích tìm hiểu những quy luật và nguyên tắc chung của các hiệntượng hàng ngày, của những tri thức phải tiếp thu…Năng lực tư duy phát triển đã gópphần nảy sinh hiện tượng tâm lý mới đó là tính hoài nghi khoa học Trước một vấn đềcác bạn thường đặt những câu hỏi nghi vấn hay dùng lối phản đề để nhận thức chân

Biểu hiện của sự tự ý thức:

Là nhu cầu tìm hiểu và tự đánh giá những đặc điểm tâm lý của mình theochuẩn mực đạo đức của xã hội, theo quan điểm về mục đích cuộc sống…

Là sự quan tâm sâu sắc tới đời sống tâm lý, những phẩm chất nhân cách vànăng lực riêng

Là sự tự nhận thức về cái tôi hiện tại của mình, về vị trí của mình trong xãhội tương lai

Là ý thức làm người lớn khiến các bạn có nhu cầu khẳng định mình, muốnthể hiện cá tính của mình một cách độc đáo, muốn người khác quan tâm, chú ý đếnmình

3.2 Sự hình thành thế giới quan

Sự hình thành thế giới quan là nét chủ yếu trong tâm lý thanh niên vì lứa tuổinày các em sắp bước vào cuộc sống xã hội nên có nhu cầu tìm hiểu khám phá để cóquan điểm về tự nhiên, xã hội, về các nguyên tắc và quy tắc ứng xử, những địnhhướng giá trị về con người

Thanh niên biết quan tâm đến nhiều vấn đề như: thói quen đạo đức, cái xấu cáiđẹp, cái thiện cái ác, quan hệ giữa cá nhân với tập thể, giữa cống hiến với hưởng thụ,giữa quyền lợi và nghĩa vụ trách nhiệm…

Tuy nhiên vẫn có thanh niên chưa được giáo dục đầy đủ về thế giới quan, chịuảnh hưởng của tư tưởng bảo thủ lạc hậu như: có thái độ coi thường phụ nữ, coi khinhlao động chân tay, ý thức tổ chức kỉ luật kém, thích có cuộc sống xa hoa, hưởng thụhoặc sống thụ động

3.4 Hoạt động giao tiếp

Ở lứa tuổi học sinh THPT điều dễ thấy và cũng là nét đặc trưng trong giao tiếpcủa các bạn đó là sự trong sáng và thái độ chân thành của các bạn với người đối diện

Ở lứa tuổi này việc xây dựng lí tưởng sống và một quan điểm cho riêng mình luônchi phối quá trình giao tiếp của các bạn Các bạn luôn hướng tới một tình bạn, tìnhcảm trong sáng, chân thành với mọi người, nên những suy nghĩ của các bạn thườngđược bộc lộ qua giao tiếp Mặt khác, đây là lứa tuổi đang ở trong quá trình giáo dụccủa nhà trường, những mô phạm trong nhà trường giúp các bạn khi giao tiếp thườngrất lễ phép, đó cũng là đặc điểm mà các lứa tuổi sau đó không dễ duy trì khi ra ngoài

xã hội

Nhu cầu giao tiếp với bạn bè cùng lứa tuổi trong tập thể phát triển mạnh Ở đócác em thấy được vị trí, trách nhiệm của mình và cũng cảm thấy mình cần cho tậpthể Khi giao tiếp trong nhóm bạn sẽ xảy ra hiện tượng phân cực – có những ngườiđược nhiều người yêu mến và có những người ít được bạn bè yêu mến Điều đó làmcho các bạn phải suy nghĩ về nhân cách của mình và tìm cách điều chỉnh bản thân.

Ở lứa tuổi học sinh phổ thông điều dễ thấy và cũng là nét đặc trưng trong giaotiếp của các em đó là sự trong sáng và thái độ chân thành với người đối diện Ở lứatuổi này việc xây dựng lí tưởng sống và một quan điểm cho riêng mình luôn chi phốiquá trình giao tiếp Các em luôn hướng tới một tình bạn, tình cảm trong sáng, chânthành với mọi người, nên những suy nghĩ thường được bộc lộ qua giao tiếp Mặtkhác, đây là lứa tuổi đang ở trong quá trình giáo dục của nhà trường, những mô phạmtrong nhà trường giúp các em khi giao tiếp thường rất lễ phép, đó cũng là đặc điểm

mà các lứa tuổi sau đó không dễ duy trì khi ra ngoài xã hội

Khi tiếp cận các mối quan hệ xã hội khác nhau nên tùy theo năng lực của mỗi

em mà hiệu quả giao tiếp cũng không giống nhau, có những em giao tiếp tốt khi đứngtrước đám đông, nhưng cũng có những em khi giao tiếp khả năng diễn đạt ý tưởngcòn hạn chế, phần lớn các bạn biết và nghĩ được nhiều hơn những gì các bạn có thểnói ra Do vốn từ ít, diễn đạt không lưu loát vì vậy thường dẫn đến sự nhàm chán vàhiệu quả giao tiếp không cao Với phần lớn các em được giao làm cán bộ lớp, cán bộđoàn khi giao tiếp với các bạn thường chưa xác định được mục đích giao tiếp, cónhững em khi cần góp ý cho bạn khác thì chưa lựa chọn được hoàn cảnh và ngôn ngữgiao tiếp phù hợp, chưa hiểu và nắm được đối tượng giao tiếp của mình Thôngthường, khi các em nói chuyện hay trả lời câu hỏi thì chỉ biết trả lời vào những nộidung chính, mà chưa biết dẫn dắt, lập luận để câu trả lời, lần giao tiếp của mình cósức thuyết phục hơn

Như đã nói ở trên, lứa tuổi học sinh nhu cầu được giãi bày, được người kháclắng nghe mình lại càng mãnh liệt Đây là lứa tuổi luôn luôn khao khát được giãi bàybởi các bạn có quá nhiều điều thắc mắc, quá nhiều thứ muốn nói, nhiều tình cảmmuốn được sẻ chia Học sinh THPT là lứa tuổi mới lớn, không còn là trẻ con nhưngcũng chưa thể là người lớn nên luôn muốn tìm tòi, muốn thể hiện, muốn tỏ bày, muốnđược nói lên suy nghĩ của mình với thầy cô, với cha mẹ, với bạn bè, với cả xã hội Với thầy cô, các em luôn muốn bày tỏ thái độ của mình về phương pháp giảngdạy của thầy cô, về cách thầy cô nên quan tâm tới học sinh sao cho hiệu quả

Với cha mẹ, mỗi học sinh THPT luôn muốn nói thẳng suy nghĩ của mình vềđịnh hướng lựa chọn nghề nghiệp theo sở thích của bản thân, về tâm tư, những trăntrở về hạnh phúc gia đình, hay sự vô tâm của cha mẹ với con cái

Với bạn bè, học sinh cũng luôn muốn góp ý với nhau về cách sống, về tính cáchcủa nhau để cùng tiến bộ.

4 Đặc điểm môi trường giáo dục nhà trường hiện nay với học sinh THPT

4.1 Môi trường giáo dục là gì?

Môi trường là toàn bộ các yếu tố tự nhiên và xã hội hiện hữu, bao xung quanh

và có ảnh hưởng lớn lao đến đời sống con người

Môi trường giáo dục nhà trường là tập hợp các yếu tố về vật chất và tâm lý, xãhội có tác động trực tiếp đến hiệu quả và chất lượng quá trình dạy học và giáo dụcnhằm hình thành và phát triển nhân cách cho người học

Môi trường giáo dục nhà trường là tập hợp các yếu tố bao gồm: yếu tố vật chất

và yếu tố tâm lý, xã hội Các yếu tố vật chất như sự sắp xếp, bố trí không gian trongtrường học; các điều kiện về cơ sở vật chất, phương tiện hỗ trợ quá trình sư phạm Như vậy trường học không chỉ có môi trường vật chất mà là một không gian tâm

lý chất đầy vốn sống của giáo viên và học sinh, luôn có sự tương tác giao tiếp sưphạm

4.2 Tác động của môi trường giáo dục đối với sự phát triển của học sinh THPT.

4.2.1 Tác động tích cực

So với gia đình, nhà trường là môi trường rộng lớn hơn, phong phú và hấp dẫnhơn đối với thế hệ trẻ Trong nhà trường, học sinh được giao lưu với thầy cô, bạn bè,được tham gia vào các hoạt động mang tính xã hội Môi trường nhà trường có ảnhhưởng rất lớn đến nhận thức, tình cảm và hành vi của học sinh cũng như ảnh hưởngđến hiệu quả và chất lượng giáo dục Thông qua môi trường nhà trường, mỗi học sinhđược bồi dưỡng phẩm chất đạo đức, kiến thức khoa học, kỹ năng thực hành cần thiết

để họ hoàn thiện bản thân và phù hợp với yêu cầu của xã hội

Môi trường nhà trường còn là nơi diễn ra các hoạt động dạy học, giáo dục vàhoạt động giao tiếp sư phạm giữa giáo viên và học sinh và giữa các học sinh vớinhau

Môi trường nhà trường là điều kiện và chất xúc ảnh hưởng đến việc hình thànhnhận thức, thái độ, tình cảm và hành vi của học sinh Môi trường nhà trường thânthiện, lành mạnh với mối quan hệ sư phạm được xây dựng trên sự tôn trọng, hợp tác

và thấu hiểu sẽ thúc đẩy các hành vi tích cực ở người học Ngược lại, môi trường nhàtrường thiếu tính thân thiện không những không giúp học sinh hình thành hành vitích cực mà sẽ tạo điều kiện để học sinh bộc lộ những hành vi tiêu cực Điều đó cho

thấy trong các điều kiện và môi trường khác nhau sẽ hình thành những đặc điểm tâm

lý khác nhau ở học sinh Sự phát triển tâm lý và phát triển nhân cách của học sinhtrong môi trường nhà trường không thể tách rời với quá trình giáo dục

4.2.2 Tác động tiêu cực

Tuy nhiên hiện nay nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục còn lạc hậu,chậm đổi mới, chậm hiện đại hóa, chưa gắn chặt với đời sống xã hội và lao độngnghề nghiệp, chưa phát huy tính sáng tạo, năng lực thực hành của học sinh Chấtlượng giáo dục có mặt bị buông lỏng, giảm sút, nhất là giáo dục đạo đức, lối sống;giáo dục mới quan tâm nhiều đến dạy “chữ”, còn dạy “người” và dạy “nghề” vẫn yếukém; yếu về giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống, lịch sử dân tộc, tư duy sáng tạo, kỹnăng thực hành, kỹ năng sống…

Trong nhà trường chủ yếu các thầy cô vẫn đơn thuần truyền thụ kiến thức mộtcách máy móc, ít cởi mở Có nhiều giáo viên khó tính, hay quát mắng thậm chí đánhđập khiến học sinh luôn có tâm lý lo sợ , căng thẳng khi chuẩn bị bước vào tiết họchay có cơ hội gặp thầy cô ngoài giờ học các bạn vẫn có tâm lý e dè, sợ sệt Có nhữngbạn học sinh rất muốn nói lên những quan điểm của mình, rất muốn bày tỏ chínhkiến của mình về phương pháp giảng dạy của thầy cô hay về cách thầy cô quản lýhọc sinh nhưng các bạn luôn ngại ngùng Các bạn thấy thầy cô quá khắt khe, khôngcười, không niềm nở Và như vậy khoảng cách giữa thầy và trò thật sự xa cách

5 Khái niệm và vai trò của phát biểu ý kiến

5.1 Khái niệm phát biểu ý kiến

Có nhiều quan niệm về cách phát biểu ý kiến của học sinh Dù hiểu theo quanniệm nào thì phát biểu ý kiến của học sinh đơn giản là cách học sinh phải chủ độngbày tỏ quan điểm, suy nghĩ, hiểu biết của bản thân trong các giờ học, môn học để cóthể thích ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngày

Phát biểu là trình bày bằng lời trước nhiều người về một vấn đề nào đónhằm cung cấp thông tin hoặc thuyết phục, gây ảnh hưởng đến người nghe.Phát biểu là hoạt động thường xuyên, diễn ra hàng ngày của giáo viên và họcsinh trong không gian lớp học và các hoạt động giáo dục

Qua những phân tích trên ta có thể hiểu:Phát biểu là phương pháp nhằm giúpcho hoạt động giáo dục giữa thầy và trò đạt hiệu quả cao

Kỹ năng phát biểu là một trong những kỹ năng được sử dụng phổ biếntrong hoạt động giao tiếp và học tập

5.2 Các loại phát biểu ý kiến

Trong quá trình hoạt động dạy và học thường xuyên phải thực hiện hoạt độnggiao tiếp, trong đó có phần phát biểu ý kiến Vì thế, kỹ năng phát biểu ý kiến sẽđược cả giáo viên và học sinh vận dụng trong các tình huống phát biểu ý kiến cụ thểsau đây:

Phát biểu ý kiến ngắn trước tập thể hoặc thể hiện chính kiến khi tranhluận, thảo luận các vấn đề trong công việc, học tập

Phát biểu, diễn thuyết trong các thảo luận, họa động ngoại khóa, ngoài giờlên lớp

Trình bày ý tưởng và kế hoạch công tác với giáo viên, với các nhà quản lí giáodục…; giao và yêu cầu các thành viên trong lớp thực hiện nhiệm vụ; trao đổi công việcvới đoàn viên, thanh niên

Giải thích, hướng dẫn cho người nghe hiểu được các các vấn đề cần nói

5.3 Quá trình hình thành để đi đến phát biểu ý kiến

Phát biểu ý kiến của học sinh được hình thành theo một cách tự nhiên qua những

va chạm, những trải nghiệm trong cuộc sống và qua giáo dục mà có

Tuy nhiên để học sinh có thể học tập đạt hiệu quả cao nhất, đáp ứng yêu cầu đổimới của xã hội đòi hỏi học sinh phải có kĩ năng mạnh dạn, tự tin trước mọi người,trước công việc

Tất cả những lí do đó khiến các em thiếu tự tin, rụt rè không dám thể hiện mìnhdẫn đến nhiều thiệt thòi trong hoạt động học tập và vui chơi của các em Đây là bàitoán không quá khó, nhưng theo chúng tôi cũng không thật sự dễ dàng nếu muốn giảiquyết tận gốc rễ vấn đề này, chúng ta cần nghiêm túc giải quyết từ cả hai phía ngườihọc và người dạy

5.4 Vai trò của phát biểu

Bản chất tâm lý của quá trình hình thành khái niệm trong hoạt động học tập củangười học là quá trình người học tích cực, chủ động nắm lấy tri thức, kỹ năng, kỹ xảodưới sự hướng dẫn của người dạy Hoạt động dạy học ở các bậc học, trong đó có bậchọc THPT là lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo củangười học Muốn đạt được mục tiêu trên thì giáo viên và học sinh phải có sự hợp tácchặt chẽ Giáo viên phải nắm rõ cách thức định hướng, dẫn dắt học sinh tự tìm tòi trithức Học sinh phải biến quá trình học thành quá trình tự học

Để quá trình học đạt được mục tiêu học tập, học sinh phải có tính tích cực tronghọc tập Tính tích cực trong học tập biểu hiện ở khát khao chiếm lĩnh tri thức, sựnăng động về mặt trí tuệ, hứng thú đối với môn học, nỗ lực ý chí vượt qua những khó

khăn trong quá trình học tập Thái độ tích cực học tập của học sinh được thể hiện rõnhất qua những giờ học trên lớp, trong đó việc phát biểu ý kiến trong giờ học là mộtminh chứng quan trọng Để trả lời những câu hỏi giáo viên đặt ra đòi hỏi học sinhphải có sự chuẩn bị bài trước ở nhà, có nhu cầu hiểu biết tri thức, có sự động não, có

sự tự tin ở bản thân, sự tập trung chú ý trong giờ học, Chính vì thế mà:

Phát biểu mang lại hình ảnh, tác phong và quan trọng hơn là sự tự tin khiđứng trước một đám đông, phát biểu đóng vai trò to lớn trong sự thành công củamỗi cá nhân

Phát biểu thể hiện, truyền đạt được những quan điểm, ý kiến, hiểu biếtcủa bản thân trước một vấn đề nào đó trong cuộc sống hàng ngày cũng như tronghọc tập

Phát biểu thuyết phục được mọi đối tượng hiểu, ủng hộ hoặc thực hiệnnhững ý tưởng, kế hoạch do mình đề xuất

Phát biểu giải thích, hướng dẫn, thuyết phục, thương lượng thành côngvới đối tượng giao tiếp

Phát biểu nâng cao chất lượng công tác, nâng cao uy tín của cá nhân và tổchức

nhất là trong giai đoạn mà toàn ngành đang thực hiện cuộc vân động “hai không”,

“đoạn tuyệt với đọc chép” và chủ trương “lấy học sinh làm trung tâm”

Qua các tiết dự giờ, tìm hiểu và tiếp xúc với giáo viên, học sinh một số năm quatại trường học nơi tôi công tác, hiện tượng học sinh lười phát biểu trong các tiết dạyngày càng nhiều, đây là một thực trạng đáng buồn, tôi xin nêu ra một số nguyên nhân

có thể dẫn tới thực trạng học sinh lười học như sau:

1 Thực trạng và nguyên nhân chủ quan

1.1 Học sinh lười học, không chuẩn bị bài ở nhà

1.1.1 Biểu hiện

Nếu như trước kia học sinh khi đến trường, lớp đều có tinh thần học tập, hănghái phát biểu bài với một khí thế hào hứng sôi nổi Sau tiết học, thầy trò bước ra khỏilớp cảm thấy lòng dạ nhẹ nhàng, nét mặt rạng rỡ, tươi tắn thì hiện nay có một hiệntượng khá phổ biến là học sinh lười học, thậm chí tình trạng học sinh lười học khôngchỉ biểu hiện ở những em học yếu kém, hay vi phạm nội quy, thích ham chơi, khôngchịu làm bài tập, học thuộc bài trước khi đến lớp mà còn biểu hiện ở một số tiếthọc ngay cả đối với những em có học lực khá Những học sinh ấy thường trốn học,

bỏ tiết, rúc đầu vào quán điện tử cày ngày cày đêm Đây đang là vấn đề diễn ra ở phổbiến các cấp học trong lứa tuổi học sinh Chính vì thế những người làm công tác giáodục cũng như toàn xã hội hết sức quan tâm, trăn trở

Không đọc trước tài liệu ở nhà cũng làm tăng tính rụt rè của học sinh khi phátbiểu trước lớp Hiện tượng học sinh lười học dường như khá phổ biến Nó xuất hiện ởhầu hết các lớp, các trường, từ học sinh lớp một đến lớp chín, lớp mười đều có họcsinh lười học

Nhiều thầy cô bị “ức chế” vì mỗi khi mình đưa ra câu hỏi là y như rằng học sinhcúi đầu im thin thít, động viên rồi răn đe đủ kiểu mà không có ai chịu mở miệng.Cuối cùng đành phải cầm danh sách lớp và chỉ định bất kì Dù biết như thế là gượng

ép nhưng cũng chẳng còn cách nào Nhiều giáo viên than phiền: "Thực tế lâu nay họcsinh trường em rất lười phát biểu bài Thầy cô giáo đặt câu hỏi ra, rồi tự trả lời thôi".Học sinh càng lên lớp lớn càng lười, ngại phát biểu trong giờ học, không còn là hiệntượng hiếm, cá biệt, mà là hiện tượng phổ biến trong nhà trường, nhất là ở bậc THPT.Một giáo viên từng đứng bục giảng ngót 10 năm ở trường THPT Liễn Sơn cũng phànnàn: “Các em rất ít chuẩn bị bài trước ở nhà, thay vào đó là thói quen thụ động:chờ đến lớp chờ thầy cô giảng rồi chép Thành ra, trong giờ dạy, để chống “cháygiáo án”, nhiều thầy cô đặt câu hỏi ra, rồi tự trả lời”

1.1.2 Nguyên nhân

Nguyên nhân chủ yếu là do các em lười học, không chịu, hoặc rất ít chuẩn bị bàitrước ở nhà mà có thói quen đợi đến lớp chờ thầy cô giảng rồi chép vào vở nên không

có kiến thức để trả lời các câu hỏi của giáo viên chiếm con số rất cao là 80% Trong

đó THPT Liễn Sơn 23/25; THPT Thái Hòa 19/25; THPT Ngô Gia Tự 22/25; THPTTriệu Thái 23/25 học sinh đều tán đồng, cho đây là một trong những nguyên nhândẫn đến việc học sinh lười phát biểu xây dựng bài

1.2 Học sinh thụ động dẫn tới việc lười phát biểu xây dựng bài.

ra một cảm giác rất áp lực mỗi khi thầy cô đặt câu hỏi Học sinh thì cảm thấy áp lực,còn giáo viên cũng cảm thấy chán nản vì chỉ có sự làm việc một chiều

Đa phần học sinh rất ngại phát biểu, trừ khi gặp những vấn đề khúc mắc không

tự tìm hiểu được thì mới cần phải hỏi trực tiếp giáo viên Ở một số môn học, đặc biệt

là các môn Công nghệ, Giáo dục công dân, Sử, Địa… có thể nói giáo viên chỉ truyềnđạt lại cho học sinh theo cách đọc - chép nên không tạo được bầu không khí học tậpsôi động Một số giáo viên có nêu câu hỏi rồi chỉ định hoặc để học sinh tự giơ tay trảlời, nhưng phần đông học sinh không hưởng ứng lắm Nói như TS Phạm Đức Trọng(Phó trưởng khoa Xã hội học - ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM):“Khôngdám phát biểu nghĩa là bỏ qua một cơ hội” hay như chia sẻ của một học sinh trườngTHPT Ngô Gia Tự: "Ngại phát biểu trong giờ học sẽ dẫn đến ngại phát biểu trong

giao tiếp hằng ngày Ngại phát biểu cũng đồng nghĩa với việc không dám nói lên sựthật, không dám nhìn nhận cái sai "

Với lối giảng dạy truyền thống và nếp sống của cộng đồng, học sinh khá thụđộng trong học tập, gần như chỉ tiếp thu kiến thức một chiều và ít khi đặt ra câu hỏihay đưa ra những suy nghĩ đi ngược lại với điều được dạy 39% học sinh “Chỉ thíchghi chép nội dung bài học” Vì vậy, các em không hào hứng với việc phát biểu xâydựng bài

Tuy nhiên, cũng có một số học sinh dám bộc lộ chủ kiến của mình thì lại ít đượcgiáo viên khuyến khích, thậm chí còn bị bác bỏ, bị phủ nhận

1.2.2 Nguyên nhân

Do quan niệm phát biểu là việc của người khác:

Trước hết từ phía sinh viên, nhiều bạn có quan niệm rất kì cục là: Chuyện phátbiểu ý kiến là chuyện của ai đó chứ không phải của mình Mình không phát biểu thì

sẽ có người khác Kim Anh, học sinh lớp 12A5 trường THPT Liễn Sơn cho rằng:

“Hầu hết đều không muốn mình là người đầu tiên Đây là tâm lý khá phổ biến vìmình thấy khi có ai đó đã giơ tay phát biểu ý kiến rồi và thầy cô tiếp tục hỏi thì lại cókhá nhiều người xung phong”

Không phát biểu không sao, vì thầy cô gọi mãi không ai xung phong thì sẽ

"chọn mặt gửi vàng" trong danh sách lớp Xong, thế là qua chuyện, họa hoằn lắmthầy cô mới gọi trúng mình Các em nghĩ rằng mình không trả lời thì có bạn khác trảlời, và nếu không có ai trả lời thì đằng nào thầy cô cũng giải đáp thôi

Đa phần những người hay phát biểu không phải là những "sao" trong lớp.Không hiểu rằng các "sao" này sợ phát biểu nếu sai sẽ bị mất hình tượng hay sao màkhông bao giờ giơ tay phát biểu nhưng lại thích ngồi ở dưới trả lời nho nhỏ

Do tâm lý học sinh:

“Việc học sinh lười phát biểu nhiều khi không phải vì các em không hiểu bàihay thiếu sự mạnh dạn mà còn vì những lý do khác về tâm lý” - cô giáo Nguyễn ThịThúy, giáo viên Hóa Trường THPT Liễn Sơn nhận định Cũng theo cô Thúy, hiệntượng các em lười phát biểu một phần là do chính suy nghĩ của các em Các em quanniệm học sinh cấp THPT là lớn rồi và vì thế việc giơ tay xin phát biểu là rất trẻ con,các em nghĩ mình tự hiểu là được rồi Bởi khi giáo viên gọi các em, các em vẫn trảlời được Nhiều khi có một em hăng hái phát biểu còn bị các bạn khác cười, cho làthích “chơi trội”

Không muốn là người đầu tiên phát biểu Đây là một tâm lý khá phổ biến bởihọc sinh cho rằng khi một người nào đó đã giơ tay phát biểu và khi thầy cô tiếp tụchỏi về vấn đề đó thì có khá nhiều người xung phong nhưng lại không giơ tay ngay từđầu Tâm lí quen “đọc - chép” mỗi khi trên lớp cũng dẫn tới tình trạng thụ động củahọc sinh Nếu giáo viên không đọc thì học sinh cũng không chép, chỉ ngồi nghe vàthực tế là kiến thức đọng lại trong đầu khi đó sẽ rất ít, thậm chí là không có gì

Do học sinh chưa hiểu được vai trò quan trọng của việc phát biểu xây dựng bài: 61% học sinh “Chưa biết được ý nghĩa của việc phát biểu xây dựng bài học” nên

không quan tâm đến việc phát biểu ý kiến Thật ra việc phát biểu ý kiến trong giờ họccủa học sinh dù câu trả lời là đúng hay sai đều có một ý nghĩa tích cực Đối với họcsinh các em cảm thấy tự tin hơn, ghi nhớ bài tốt hơn, hiểu kiến thức sâu sắc hơn, rènluyện kỹ năng giao tiếp, kỹ năng diễn đạt bằng ngôn ngữ, kỹ năng đánh giá, kíchthích sự sáng tạo, rèn tư duy độc lập,…Ngoài ra, học sinh hăng hái phát biểu ý kiếngiúp cho giáo viên hiểu được mức độ nắm vững kiến thức, khả năng tư duy, thậm chí

cả những tâm tư của các em Từ đó, giáo viên điều chỉnh nội dung dạy học, phươngpháp dạy học phù hợp với đối tượng giảng dạy Bên cạnh đó, việc tham gia xây dựngbài còn giúp cho không khí lớp học sôi nổi, sinh động hơn, tạo hưng phấn cho cảngười dạy và người học

Theo phong trào: Một em học sinh lớp 11 chia sẻ “Ở cấp 2 hầu như em tiết

nào em cũng giơ tay 4,5 lần (bất kể là Toán, Lý, Hóa hay Văn, Sử, Địa), thế nhưng từkhi lên cấp 3 em lại thấy khác, lớp có 36 đứa thì thằng nào cũng học như con trâu,hầu như câu hỏi thầy cô đặt ra bọn em đều có câu trả lời nhưng chẳng đứa nào dámgiơ tay, em hỏi vài thằng bạn thì tụi nó bảo: "giơ tay làm gì, để lấy lệ à, lớp mình aichẳng biết, mày có giơ tay cũng vô ích thôi", cứ thế dần dần em cũng chẳng còn hứngthú giơ tay nữa, nhiều tiết có thầy cô giáo khác vào dự giờ mà cả lớp cứ ngồi im mộtcục, cô giáo chỉ đại một đứa bất kỳ thì đứng lên trả lời được, mà giơ tay thì khôngchịu giơ tay”

Sự bị trù dập: một bộ phận học sinh đã từng phát biểu rất hăng trong lớp hồi

học, thậm chí còn thắc mắc rất nhiều đối với những bài giảng của giáo viên, cuốicùng bị liệt vào loại học sinh cứng đầu, việc này cũng khiến học sinh bị chán việcphát biểu

Thiếu kĩ năng: Do học sinh chưa được rèn luyện nhiều về kĩ năng sống, kĩ năng

ứng xử, kĩ năng giao tiếp vì như thế học sinh chưa thực sự chủ động cho việc xâydựng phát biểu bài

Học sinh không có động lực để học: Phân tích dưới góc độ tâm lý giáo dục,

Th.s Vũ ĐứcThịnh - hiệu trưởng Trường THPT Liễn Sơn cho rằng, nguyên nhân chủ

yếu vẫn do động lực và ham muốn học của học sinh Điều này được thể hiện rõ ở chỗđối với các lớp chọn đầu cao thì hiện tượng này rất ít nhưng đối với các lớp đại trànơi mà có nhiều học sinh yếu kém thì tình trạng học sinh không xác định được mụcđích học là rất phổ biến.

Học sinh ngại phát biểu trước đám đông: 39% học sinh cho rằng “Ngại khi

phải đứng lên và trả lời câu hỏi trước đám đông” Đây cũng là nguyên nhân khiến các

em không phát biểu ý kiến Học sinh không trả lời câu hỏi không phải là vì các emkhông biết trả lời câu hỏi đó, không có thời gian học mà xuất phát từ chính tâm lý

“ngại” của các em

1.3 Cảm giác sự sai, bị bạn bè chê cười nên không phát biểu

1.3.1 Biểu hiện

Điều khiến cho học sinh bây giờ ngại phát biểu là cảm giác sợ sai Sự áp đặt củagiáo viên như trong lớp có người rất hăng hái phát biểu, những ý kiến của học sinh đóđược lớp rất thích nhưng thầy (cô) lại bảo phải làm theo cách của thầy (cô) 55% họcsinh “Sợ trả lời sai” nên không phát biểu ý kiến Trong thực tế giảng dạy có những

em không giơ tay phát biểu nhưng khi giáo viên mời thì lại trả lời đúng câu hỏi Khiđược hỏi tại sao em biết nhưng lại không giơ tay phát biểu thì em trả lời rằng do emchưa dám chắc câu trả lời của mình là đúng Nếu trả lời sai thì xấu hổ với thầy cô vàbạn bè

Trong một bài viết trên báo, có một bạn trẻ tâm sự: "Tôi ưa nói, ưa tranh luận,nhưng khi tôi 17 tuổi nếu tôi giơ tay phát biểu trước lớp về một vấn đề không đồng ývới quan điểm của thầy cô, tôi bị dòm ngó, tẩy chay, cười mỉa Hình như ở ViệtNam, người ta rất khó chấp nhận chuyện người nhỏ hơn mình "sửa sai" hay tranhluận thẳng thắn với người lớn" (Đặng Anh Sống đúng là chính mình, trang wep:tuoitre.vn ngày 9/9/2013) Nhận định cho thấy những người trẻ tuổi có tư duy độclập, khi vượt qua rào cản tuổi tác có chủ kiến cá nhân thường phải đối mặt với cáinhìn và đánh giá mang tính định kiến của cộng đồng xã hội Từ đấy, chính bản thânngười trẻ cũng dễ mang tâm lí kém tự tin, luôn có thái độ rụt rè, thụ động khi bộc lộchủ kiến, thậm chí không bao giờ nói ra suy nghĩ của mình trước đám đông

1.3.2 Nguyên nhân

Do ý thức về bản thân và lòng tự trọng, tự ái quá cao: Tình trạng này xảy ra

ở trường THPT nhiều hơn do ý thức về bản thân và lòng tự trọng, tự ái của các bạnhọc sinh này cao hơn Nếu ngày trước đứng trước lớp trả lời những câu hỏi của côthầy sai là chuyện quá bình thường, thì khi lên đến cấp III nếu trả lời sai sẽ bị các bạnkhác chê cười và xem thường, đánh giá này nọ về trình độ của mình và chính vì thế

các học sinh ngại vì chuyện này Tính ngây thơ, vô tư không còn hiện diện ở học sinhcấp ba Họ luôn sợ mình trả lời sai này nọ và chấp nhận yên phận ngồi chờ các bạnkhác trả lời, nhất là các bạn có học lực bình thường

Sự bị bạn bè trêu trọc: 59% học sinh cho rằng Vì sợ phát biểu sai bị bạn bè

cười nhạo và đôi khi sợ bị thầy cô la (hoặc có thể bị trừ điểm) thì "quê độ" làm chocác em ngại phát biểu Các em có tâm lý mong muốn hành vi, cách cư xử của mìnhhòa nhập với tập thể, sợ bị tập thể lên án, chê trách, bạn bè tẩy chay, cô lập Do đó,các em ngại phát biểu, cả lớp không ai phát biểu nếu mình giơ tay thì các bạn cho làmình chảnh (36%), muốn nổi bật, không giống ai Thực tế, có rất nhiều học sinh đếnlớp chỉ để nghe giảng bài, ghi bài chứ không phải là để tìm tòi tri thức (39%). Những

lời nói kháy từ phía những người không bao giờ phát biểu làm cho các học sinh cótinh thần tích cực dần dần cũng không còn ham muốn Thầy giáo Nguyễn CôngHoàng, giáo viên dạy môn Hóa học trường THPT Liễn Sơn phân tích tâm lý “lớn lênngại nói sai bị các bạn cười” cũng tác động tới hành vi thụ động ngồi nghe bạn kháctrả lời thay vì phát biểu

Đa số học sinh hiện nay đều có phương pháp học thụ động kèm theo việc bịphân tán trong việc lên lớp nên dẫn đến tình trạng thiếu tự tin Sự thiếu tự tin cộngvới kỹ năng giao tiếp chưa tốt dẫn đến “lười” tham gia phát biểu Kết quả là học sinhtốt nghiệp THPT rồi mà vẫn nhút nhát và e ngại khi diễn đạt trước đám đông, dẫn đến

sự hạn chế tinh thần làm việc theo nhóm và khả năng lãnh đạo nhóm Nếu tâm lýnhút nhát này phổ biến rộng rãi thì sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của đất nước Tựtin phát biểu nghĩa là mạnh dạn trước công chúng Điều này càng quan trọng học sinh

đi ra ngoài thực tế, vì đây là khả năng thuyết phục được người khác thông qua lời nói.Trong một số trường hợp, chẳng hạn cả lớp đều ít và lười phát biểu có học sinhhay phát biểu nhưng nhiều khi câu trả lời chưa được chính xác bị một số bạn

bè chê rằng hay phát biểu lụi mà vẫn còn hay phát biểu vì vậy cũng ngại giơ tay

1.4.2 Nguyên nhân

Sự thiếu tự tin của học sinh nói cộng với kỹ năng giao tiếp chưa tốt vào bản thân(58%) trên là do một số các nguyên nhân chủ yếu như sau:

Thứ nhất là, do các em lười học, không chịu, hoặc rất ít chuẩn bị bài trước ở nhà mà có thói quen đợi đến lớp chờ thầy cô giảng rồi chép vào vở nên không

đủ, hay không có kiến thức để trả lời các câu hỏi của giáo viên

Thứ hai là, thiếu tự tin vào bản thân mình, ngại ngùng, rụt rè khi đứng lên và trảlời trước đám đông, nhất là các bạn nữ trong lớp

Thứ ba là do tâm lý của học sinh "thà im lặng" còn hơn lỡ phát biểu sai thì "êmặt" trước “bàn dân thiên hạ”

Thứ tư là học sinh có hoàn cảnh "cá biệt" như: sống trong gia đình không hạnhphúc, bổ mẹ ly thân, nghiện ngập, đánh đập nhau khiến các em tự ti về bản thân

tự các em thấy mặc cảm không muốn giao lưu, tiếp xúc với mọi người Trong nhữngnguyên nhân trên nguyên nhân cơ bản nhất dẫn đến sự thiếu tự tin của học sinh lànguyên nhân thứ hai

1.5 Chỉ đầu tư vào những môn học chính.

1.5.1 Biểu hiện

Do các em càng học lên cao nên chỉ tập trung vào một số môn nhất định Thực

tế qua quá trình giảng dạy chúng tôi nhận thấy, học sinh ngày nay rất thực dụng, chỉquan tâm và đầu tư vào các môn học khối, các môn thi tốt nghiệp, thi Đại học, caođẳng như Toán, Vật lý, Hóa học, Ngữ văn, Ngoại ngữ nên những bộ môn các emkhông theo khối và đặc biệt các môn không liên quan đến thi cử như Giáo dục côngdân, Công nghệ, Kỷ thuật… các em cho là “môn phụ” nên các em không đầu tư, cábiệt có những học sinh không học bài cũ, thầy cô chấm điểm thấp cũng không

hề “nao núng”,thậm chí cũng không cần phát biểu để “gỡ” điểm kém, vô hìnhtrung thầy cô đã hết “thuốc” điều trị rồi

1.5.2 Nguyên nhân

48% học sinh cho rằng do “Môn học không phải là môn chính” nên học qua loa.Các em chỉ chú tâm học những môn học chính, còn các môn học khác thì lại xaolãng, chỉ cần đạt điểm để lên lớp là được Thậm chí có em đi học không chuyên cần,

ý thức học tập kém, không hoàn thành những nhiệm vụ học tập bị điểm thấp nhưngvẫn không chịu phấn đấu để đạt điểm cao hơn

2 Thực trạng và nguyên nhân khách quan tác động đến việc lười phát biểu của học sinh THPT

Với sự hỗ trợ của Ban Giám hiệu, chúng tôi đã có cuộc khảo sát lấy ý kiến diễnđàn "Vì sao học sinh ít giơ tay phát biểu?" từ nhiều lớp học trong trường Dưới đây làkết quả những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng "ít phát biểu".

2.1 Từ phía các thầy cô giáo

2.1.1 Biểu hiện

Phần lớn học sinh được khảo sát cho rằng những nguyên nhân có ảnh hưởng tiêucực tới hứng thú học tập và sự chủ động trong việc phát biểu xây dựng bài là trongquá trình giảng dạy, giáo viên không đưa ra các tình huống để kích thích học sinh tưduy, không cập nhật thông tin về đời sống xã hội

57% học sinh cho rằng do “Câu hỏi quá khó” nên các em không thể trả lời câuhỏi Ngoài ra “Sự áp đặt của giáo viên cũng khiến học sinh sợ sai!” Cụ thể, trong lớpmình có một bạn rất hăng hái phát biểu Những ý kiến của bạn được lớp rất thíchnhưng một thầy lại bảo phải làm theo cách của thầy Thêm vào nữa là thầy cô ngàycàng nói nhiều Giảng bài lan man, hay lấy ví dụ xa xôi quá, làm cho học trò muốnphát biểu nhưng cứ ngại thầy cô đang nói không dám làm phiền đến cuối câu chuyệncủa thầy cô xong thì trò cũng nản

Bên cạnh đó là trên lớp học, nhiều thầy cô giảng bài quá nhanh hoặc phươngpháp truyền đạt chưa hiệu quả khiến các bạn không hiểu bài Các bạn cứ ngồi, lắngnghe một cách thụ động, một số bạn thì ngủ trong giờ hay ngồi làm việc, lười phátbiểu để rồi bị mất gốc các môn học, không hiểu từ những điều sơ đẳng nhất Các thầy

cô hỏi các câu hỏi thường là có trong sách giáo khoa rồi nên học sinh chán khôngmuốn trả lời còn không thì hỏi khó quá không biết trả lời như thế nào cả Nghĩa là từtrước tới giờ hầu có nhiều tiết học diễn ra theo khuôn: Thầy đọc, trò nghe và chép,không tạo sự thân thiện giữa thầy và trò Giáo viên ít tạo ra những câu hỏi gây nên sựhứng thú để học trò mạnh dạn giơ tay trả lời Minh chứng cho vấn đề này, một họcsinh chia sẻ: “Thường thì thầy cô chỉ hỏi một vài câu có sẵn trong sách, ai mà chả trảlời được, thế nên cũng chẳng ai thèm giơ tay trả lời”; “Em thấy chỗ em đa số thầy côdạy quá chán toàn như trong sách chả nói thêm ở ngoài Với mấy câu hỏi là toàntrong sách khoa mà cũng hỏi Có còn phải học lớp một đâu mà hỏi gì toàn trong sáchnên nản”

Thêm vào đó có thể giáo viên giảng bài cũng thao thao bất tuyệt không chú ý tớihọc sinh, suy nghĩ và cảm nhận mong muốn của học sinh, đồng thời không lôi cuốnhọc sinh vào bài giảng Giáo viên dạy hay đến đâu nhưng chỉ coi bục giảng là sânkhấu của riêng mình, thì cũng chỉ có thể truyền đạt được kiến thức tới một số họcsinh mà thôi Đối với những người thầy giỏi luôn biết cách tạo ra sự sôi nổi cho lớphọc, còn những thầy mà yếu kém và kiến thức chưa sâu thì dạy sẽ nhàm chán ngay

Giảng dạy giống như hoạt động nghệ thuật của một nghệ sĩ đòi hỏi người thầy phảitìm tòi và sáng tạo”.

Hơn nữa trong một số giờ học giáo viên chưa khích lệ được tính tự giác, tích cựcxây dựng bài của học sinh nên học sinh không thể chủ động phát biểu ý kiến được.Nhằm làm rõ vấn đề này chúng tôi cũng đã thực tế tại một số trường THPT trên địabàn huyện Lập Thạch Quá trình quan sát cho thấy, đa số giáo viên đều theo conđường diễn giải bằng cách đọc lại sách giáo khoa phân tích từ đầu đến cuối Tích cựchơn một chút thì cho học sinh làm một số bài tập Giáo viên ít quan tâm đến phươngpháp nêu vấn đề, kỹ thuật đặt câu hỏi trong bài giảng thường không cao

Như vậy, cần thẳng thắn nhìn nhận rằng dù ở góc độ nào đi chăng nữa thì ngườithầy vẫn phải chịu trách nhiệm chính Hiện nay người thầy chỉ lo về mặt kiến thứcnhưng phương pháp dạy thì không phát huy được trí lực của học sinh, không tổ chứccho học sinh chiếm lĩnh kiến thức mà chỉ “tung, vãi” kiến thức ai nhặt được gì thìnhặt

2.1.2 Nguyên nhân

Phương pháp giảng dạy của thầy (cô): 51% học sinh cho rằng “Phương pháp

giảng dạy của giảng viên không sinh động, hấp dẫn” cũng ảnh hưởng đến việc các emlười học Ngày nay, quan điểm dạy học hiện đại hướng đến sự hợp tác giữa người dạy

người học, giữa người học người học thay thế cách dạy học một chiều thầy giảng trò lắng nghe, ghi chép nên giáo viên vẫn chưa phát huy được phương pháp dạy họclấy người học làm trung tâm Giáo viên chủ yếu thuyết trình, thậm chí “độc diễn” trênbục giảng không cần biết học sinh có tiếp thu được nội dung bài học không Học sinhthì cố gắng ghi chép, học theo cách đối phó mà trong lòng ngổn ngang một mớ kiếnthức lộn xộn Chính điều đó làm cho khoảng cách giữa giáo viên và học sinh ngàycàng lớn Mặt khác, học sinh cũng cần phải hiểu rằng, muốn cho giờ học sinh độngkhông phải chỉ cần người thầy giỏi mà rất cần đến sự chuẩn bị bài trước, thái độ họctập tích cực của các em trong giờ học

-Thầy (cô) quá nghiêm khắc: Một số thầy cô quá nghiêm khắc, chưa tạo ra

được sự hưng phấn cho người học, nhiều thầy cô quá chú trọng vào việc truyền đạtkiến thức, gây ra sự căng thẳng mệt mỏi cho học sinh trong các tiết học, thế nênkhông chỉ bản thân người dạy cảm thấy áp lực, ngược lại các em cũng cảm thấy áplực từ sự “nghiêm khắc” và đây cũng là nguyên nhân khiến trò không hưng phấn vớikhả năng phát biểu bài

Thầy (cô) độc đoán trong suy nghĩ: Có nhiều giáo viên còn độc đoán trongsuy nghĩ, nghĩa là bắt học sinh răm rắp theo ý của mình

Thầy (cô) đặt câu hỏi nhàm chán: Có thể do một số câu hỏi của thầy cô nhàm

chán Sự nhàm chán này thường rơi vào hai khả năng: hoặc là do câu hỏi quá dễ (họcsinh coi thường) hoặc là do câu hỏi quá khó (quá sức với học sinh) nên chưa thu hútđược tính tò mò, sáng tạo của học sinh; vì vậy mỗi khi gặp những tình huống như thếthường học sinh mang tâm lí, phản ứng khác nhau Với câu hỏi dễ quá, thường các

em có tâm lí “coi thường” không thèm trả lời, ngược lại câu hỏi quá khó các em sẽchờ đợi hay ỷ lại cho học sinh khá, giỏi

Thầy (cô) không thích lớp ồn: Một nguyên nhân nữa đó là do các thầy cô giáo

không thích nghe những ý kiến ngược chiều, không thích lớp ồn Bởi những em họcsôi nổi thường thích trao đổi, thậm chí tranh luận với bạn bè, có khi ngay cả trong giờhọc Hơn nữa lớp học ồn sẽ gây ảnh hưởng đến các lớp khác, BGH sẽ nhắc nhở, phêbình giáo viên quản lớp học không tốt…

Học sinh không có thiện cảm với thầy cô: Do ấn tượng không tốt của một số

thầy cô trong quan hệ thầy - trò ảnh hưởng đến sự hợp tác phát biểu Thực tế, tronghàng triệu thầy cô giáo trực tiếp tham gia giảng dạy không phải thầy cô nào cũngchiếm được cảm tình của các em như nhau, một số thầy cô vì những lý do khác nhaunên ít chiếm được cảm tình của người học và đương nhiên, hậu quả là học sinh ít hợptác, lười phát biểu Mặt khác việc sắp xếp thời khóa biểu trong một buổi học nêntránh những buổi chỉ có các môn tự nhiên hoặc các môn xã hội, vì như thế sẽ tạo ra

sự mệt mỏi, nhàm chán, căng thẳng cho người học

Thầy (cô) thiếu nhiệt tình: Một số giờ dạy, một số thầy cô chưa thu hút được

học sinh bởi những hạn chế về năng lực, phương pháp, nghệ thuật giảng dạy và cả độnhiệt tình, “thiếu lửa” ở thầy cô giáo cũng đã góp phần “tiếp tay” cho sự lười biếng, ỉlại của các cô tú cậu tú

Thầy (cô) bị chi phối bởi mặt trái của cơ chế thị trường: Với đồng lương ít ỏi

như hiện nay mà tất cả mọi thứ đều đắt đỏ, thì giáo viên không tâm huyết với nghềmới cũng không còn là chuyện lạ nữa Chưa tăng lương mà giá cả đã tăng vùn vụt tớichóng mặt thì làm sao mà giáo viên có thể yên tâm công tác và toàn tâm toàn ý vớinghề trong khi cuộc sống của họ còn bao nhiêu thứ phải lo toan? Bên cạnh đó có một

bộ phận giáo viên còn bị tha hóa về đạo đức, nghề nghiệp nên học sinh không kínhtrọng giáo viên

2.2 Do tác động từ chương trình học và tài liệu giảng dạy.

Từ chương trình học:

Chương trình học ngày nay so với học sinh ngày càng nặng hơn, chính vì vậy

mà thầy giáo luôn luôn chạy đua với tốc độ để kịp thời gian tiến độ Dạy trên lớp còn

chưa đủ thời gian, còn phải dạy thêm ở nhà (vậy mới có chuyện học thêm), khi đógiáo viên dù có giỏi đến đâu thì cũng phải dùng đến phương pháp thầy đọc và họcsinh chép Thời gian trên lớp còn trống rất ít để thầy trò có thể trao đổi ý kiến, giaolưu Và khi đó thầy nêu ra câu hỏi và chính thầy cũng là người trả lời (sợ mất thờigian với vài ba câu trả lời của học sinh).

Cách thiết kế sách giáo khoa (SGK) Qua nhiều lần đổi mới, chỉnh sửa SGK,học sinh đang cõng trên lưng một núi lý thuyết Là người giáo viên, chỉ nhìn lượngkiến thức nhồi nhét trong SGK từng bộ môn một cách thiếu thực tế, thiết nghĩ việcchống cháy giáo án đã là khó, huống chi là dành thời gian làm sinh động từng tiết học

để học sinh hăng hái tham gia phát biểu Và hiển nhiên, việc đọc chép là điều khótránh khỏi

Do áp lực khối lượng kiến thức các môn học quá nhiều Bên cạnh các môn họctrước đây, hiện nay các em còn phải học thêm các môn học khác như: Quốc phòng;các môn học tự chọn; các phân môn lồng ghép; học thêm ở trường, ở nhà thầy cô, ởcác lò luyện thi để đảm bảo kiến thức cho các kỳ thi và yêu cầu của thầy cô ngàycàng cao, đặc biệt là thầy cô chủ nhiệm nên thời gian đầu tư việc học ở nhà có phầnhạn chế Vì vậy học sinh không có thời gian tự học, chuẩn bị bài, đọc bài trước ở nhà,không có thời gian đầu tư cho môn học làm ảnh hưởng đến chất lượng học tập trênlớp Mặt khác, về tinh thần học sinh dễ cảm thấy mệt mỏi, căng thẳng, không muốnhọc, khó tập trung trong giờ học nên chẳng quan tâm đến câu hỏi của giáo viên

Từ tài liệu giảng dạy và học tập:

Hiện nay có rất nhiều các loại sách tham khảo, sách giải bài tập… tràn lan trênthị trường Do yêu cầu của thầy cô về việc chuẩn bị bài, nhưng các em đang trong độtuổi ham chơi, thời gian đầu tư việc học ở nhà có phần hạn chế, có rất nhiều các emhọc sinh thường chỉ soạn bài đối phó, chỉ sử dụng sách hướng dẫn, sách giải bài

tập ghi chép bài soạn mà không chú ý đến việc ghi nhớ mà chỉ học vẹt, máy móc,

không thể khắc sâu kiến thức; cá biệt có những học sinh còn mượn vở soạn của bạn

về chép cho nhanh để đối phó với thầy cô bộ môn Vì thế nên mới có chuyện đaulòng khi một thầy giáo trong chức trách của mình đã tiến hành kiểm tra bài cũ củamột học sinh, mặc dù em này đã soạn bài khá đầy đủ từ bài học đầu tiên đến bài cuốicùng nhưng lại không thể nhớ nổi một vấn đề nào liên quan đến bài học Đây thực sự

là điều đáng báo động cho toàn ngành cần phải sớm vào cuộc để có những giải pháptích cực, những biện pháp mạnh tay để góp phần chấn chỉnh nề nếp chất lượng dạy-học

2.3 Tác động từ gia đình đến việc học sinh lười phát biểu xây dựng bài

Nuông chiều con cái: Thực trạng học sinh lười lao động và học tập ngày một

nhiều đương nhiên lười phát biểu ý kiến khi đến lớp tham gia học tập Bởi lẽ gia đình

cứ tưởng con em mình đang vất vả, lao tâm khổ tứ trên con đường học tập, luôn sợcon vất vả hơn bạn bè, gởi tiền dư giả, nuông chiều, bao bọc con cái quá mức

Bố mẹ không quan tâm: cha mẹ không quan tâm do phải lo toan cho cuộc sống

gia đình,…Vì vậy tất yếu các em sẽ lười học và hậu quả là lười phát biểu

Bố mẹ mâu thuẫn: Do cha mẹ thường cãi cọ mất đoàn kết, cuộc sống gia đình

các em không hạnh phúc, và vì vậy tất yếu dẫn tới việc học sinh bị áp lực tinh thần,buồn bã,các em sẽ lười học, không muốn học, không có động lực để học và hậu quả

là lười phát biểu

Bố mẹ, con cái ít nói chuyện: Trong gia đình, cha mẹ, ông bà ít khi tiếp xúc,

nói với con cháu nên kĩ năng trao đổi, đối thoại các em thiếu sự phát triển, khả năngdiễn đạt bị hạn chế Khi đến lớp các em muốn phát biểu ý kiến cũng có phần khó

2.4 Do sự bùng nổ của công nghệ thông tin.

Ngày nay thông tin bùng nổ, phát triển mạnh mẽ của ngành công nghệ giải trínhư những trò chơi điện tử, phim ảnh, game online, facebook,… đã tạo sức hút đốivới các em học sinh dẫn tới tình trạng thiếu tập trung trong học tập Như chia sẻ củahọc sinh Đỗ Mạnh Hùng, học sinh lớp 12A6, trường THPT Liễn sơn, người vừa rờighế trường THPT cho rằng: một nguyên nhân quan trọng khiến học sinh phổ thôngngày càng lười phát biểu là sự xen ngang của “kẻ thứ ba”

sự tồn tại trong một bộ phận lớn những người chủ tương lai của đất nước

Lười phát biểu xây dựng bài trong lứa tuổi học sinh, nhất là học sinh THPT đã

và đang để lại những hậu quả bất lợi cho cả thầy và trò, cho chất lượng dạy và học,trong đó người chịu thiệt thòi nhiều nhất chính là học sinh

1 Đối với cá nhân học sinh

Lười phát biểu sẽ làm giảm hiệu quả quá trình tiếp thu tri thức của học sinh,thiếu tư duy sáng tạo, thiếu tự tin trong giao tiếp, thiếu kĩ năng tự đánh giá bản thân.

Vì vậy trí nhớ và học lực giảm sút, không phát huy được ưu điểm cũng như khôngkhắc phục được nhược điểm của mình

Việc lười phát biểu ý kiến trong giờ học có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả học tậpcủa học sinh vì họ chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động, cứ đi theo lối mòn có sẵn

mà không có sự chủ động suy nghĩ, tìm tòi, trao đổi với giáo viên và bạn bè Nhưng ít

ai nghĩ sâu xa hơn: Từ việc ngại phát biểu ấy sẽ góp phần hình thành lên những conngười thiếu tự tin trong giao tiếp và trước đám đông Trong một môi trường học tập,sinh hoạt bình đẳng trong nhà trường, trong lớp học mà không dám nói lên ý kiến củamình thì làm sao chúng ta có thể chắc chắn họ sẽ có đủ tự tin đương đầu với nhữngvấn đề phức tạp của cuộc sống

Bên cạnh đó, việc lười phát biểu của các em còn nảy sinh tâm lí thụ động, chờđợi, ỷ lại nên học sinh khó nắm bắt và làm chủ kiến thức của bài học, lâu ngày sẽ tạothành thói quen thiếu tự tin Từ đó việc rèn luyện kỹ năng: khả năng giao tiếp, kỹnăng ứng xử của các em với cộng đồng sẽ gặp nhiều hạn chế Điều đó sẽ tạo ra mộtlớp người lạc hậu, kém năng động, sáng tạo, không dám khẳng định mình, khôngdám mạnh dạn đứng lên phê phán, chống lại cái sai, cái ác, bảo vệ cái đúng cái thiện,thậm chí đồng tình, đồng lõa với các thói hư tật xấu là điều khó tránh khỏi

Lười phát biểu sẽ dẫn đến sự lãnh đạm, thụ động, ít hoặc không phát biểu tronggiờ học của học sinh không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học mà còn có tácđộng tiêu cực trong tương lai Tương lai mờ mịt, không có định hướng cho phíatrước, khi trưởng thành sẽ khó có nghề nghiệp ổn định, từ đó làm gánh nặng của xãhội, có sự tha hoá và xuống dốc về đạo đức, không nhận ra giá trị của cuộc sống vàkhông biết cách trân trọng, lỡ mất tuổi trẻ khi ấy chúng ta sẽ có những thế hệ trẻluôn nhút nhát, e dè, sợ sệt khi phát biểu trước cơ quan, đám đông, thiếu bản lĩnh, tựtin trong giao tiếp, không dám nói lên sự thật, đối diện cái sai trái Như thế, cái saikhông được đưa ra ánh sáng, không được làm rõ nên sẽ không thể tìm ra được cáchgiải quyết, không thể tiến bộ Một đất nước mà có thế hệ trẻ như thế thì lạc hậu làchuyện không thể tránh khỏi Thế hệ trẻ mà có nhiều hạn chế, khiếm khuyết như vậythì làm sao thúc đẩy được phát triển của đất nước đi lên? Nếu không chịu học tập thìkhông nhận ra giá trị của cuộc sống, lỡ mất tuổi trẻ

Một bộ phận không nhỏ học sinh ở một số trường phổ thông do việc lơ là, chánhọc nên thành tích học tập sa sút, mất kiến thức dễ tham gia vào các tệ nạn xã hội như

cờ bạc, rượu chè, hút chích… làm ảnh hưởng đến gia đình và xã hội Có trường hợp

do nghỉ học quá sớm rồi tụ tập, gia nhập vào các băng nhóm cướp của, giết người để

rồi hậu quả phải gánh chịu là những bản án của pháp luật, thử hỏi tương lai củanhững em đó rồi sẽ đi về đâu, hay chỉ một khoảng không gian mù mịt cho chặngđường phía trước Hậu quả đó có quá nặng nề cho một phút bồng bột, ham chơi củatuổi trẻ hay không?

2 Đối với giáo viên

Việc học sinh lười phát biểu sẽ dễ gây tâm lý chán nản, thiếu nhiệt tình, khôngcòn tâm huyết với nghề nghiệp, mất hứng thú trong giờ giảng Bởi rất nhiều thầy cô,trong giờ dạy, đặt câu hỏi ra, rồi tự trả lời luôn, vì chờ cho các em giơ tay phát biểuthì có hết giờ, cháy giáo án Nhiều thầy, cô giáo sẽ buồn chán, không khí giờ dạy -học sẽ đơn điệu khi thiếu vắng những cánh tay học trò giơ lên

Việc học sinh lười phát biểu còn khiến giáo viên ngại sử dụng phương pháp dạyhọc lấy người học làm trung tâm do học sinh không có sự hợp tác tích cực với giáoviên trong giờ học

3 Đối với tập thể lớp học

Học sinh lười phát biểu sẽ gây nên bầu không khí tâm lý căng thẳng, nặng nề,nhàm chán vì chỉ có một mình giáo viên “độc diễn” Làm cho người học mất hứngthú học tập, đi học chỉ để ghi chép hoặc đcược nói chuyện với bạn bè, chờ trống hếtgiờ là ra chơi Đi học không còn là niềm vui khi được tiếp cận tri thức mới mà lại làtrách nhiệm nặng nề bắt buộc phải thực hiện

4 Đối với gia đình và xã hội

Gia đình: Mất đi niềm tin nơi con cái, khi thấy thành tích của con không như

mình mong đợi thì có những thái độ gắt gỏng, không vui, dẫn đến gia đình không hòahợp

Xã hội: về lâu dài sẽ tác động rất lớn đến sự phát triển của toàn xã hội, học sinh

là thế hệ trẻ của xã hội nhưng đội ngũ này không có chất lượng thì không đảm bảophát triển bền vững, nguồn nhân lực kém

* Đánh giá chung:

Như vậy, việc học sinh lười phát biểu ý kiến xây dựng bài đã gây nên rất nhiềuhậu quả to lớn đối với bản thân người học và toàn xã hội Khi các bạn học sinh đólười học sẽ bị hổng kiến thức, kết quả học tập sẽ bị ảnh hưởng dẫn đến thành tích củalớp, của nhà trường cũng sẽ bị ảnh hưởng Không những thế, việc làm đó còn làmcho cha mẹ chúng ta buồn lòng Còn những bạn ham chơi điện tử, đua đòi thì sẽ làmcho kinh tế của gia đình bị hao hụt Nhiều bạn như thế thì sẽ làm ảnh hưởng đếnnguồn kinh tế của nhà nước Khi các bạn không học, đua đòi thì sẽ bị lôi kéo vào các

tệ nạn xã hội như ma túy, cờ bạc gây nên nhiều tệ nạn xã hội cho đất nước ảnh hưởngđến sức khỏe của bản thân.

Không chỉ những người công tác trong ngành giáo dục, các nhà quản lí hay giáoviên trực tiếp tham gia giảng dạy mới nhận ra thực trạng học sinh lười phát biểu, màngay cả học sinh khi tham gia học tập cũng nhận thức được vấn đề này Nghe chia sẻcủa chính các em và phụ huynh học sinh trên những trang mạng xã hội thì thấy: Một bạn có tên nick là yokotran@yahoo.com chia sẻ trên mạng xã hội

facebook cho rằng: Học sinh cấp 3 mà thậm chí là học sinh cấp 1, 2 hiện nay cũng rất

"ngại" phát biểu Phần lớn những học sinh hăng hái phát biểu là học sinh khá giỏi cònlại thì hầu như không Song nhìn chung lại thì không thể đổ lỗi tất cả cho học sinh.Mình cũng từng là học sinh, cũng từng trải qua nhiều tiết học trên ghế nhà trường.Mình nhận thấy thực trạng các tiết học ở nước mình cụ thể là trường C3 mình trướcđây thì trong lớp học giáo viên luôn mang một khoảng cách rất lớn với học sinh,những câu hỏi đặt ra luôn mang tính chất áp đặt và dập khuôn theo giáo án hay SGK

vì thế mà chưa gây được sự hứng thú Đồng thời cũng phải nói đến một số cá nhântrong lớp có xu hướng phá hỏng tiết học Nhớ lại trước đây lớp mình có một cô giáomới ra trường vào dạy tiếng anh Ban đầu, cô rất nhiệt tình, hứng khởi khi dạy Côbày ra hàng loạt trò chơi để kích thích tính ham học hỏi của lờp nhưng chỉ có một nửalớp là hào hứng tham gia trò chơi, còn lại thì không Dần dần về sau các trò chơi cũnghết tác dụng khi một số các thành viên trong lớp tỏ ra nhàm chán và không quan tâm

Cô giáo mình cũng không còn hứng thú dạy khi lên lớp Từ đó trở đi, mỗi tiết họctiếng Anh của lớp lại diễn ra "bình thường" như những tiết học khác Cô giảng, tròghi, không có giao lưu, không có trò chơi Khoảng cách vì thế mà ngày càng xa Sứctrẻ và lòng nhiệt huyết của cô giáo mới ra trường cũng hết dần luôn Vậy nên để cóhướng giải quyết tốt nhất cho vấn đề này, theo mình thì cần có sự nỗ lực của cả giáoviên và học sinh, mỗi bên cùng cố gắng một chút thì mọi việc sẽ trở nên đơn giảnhơn!!Hi vọng nhà trường sẽ luôn là nơi thân thiện, nơi lĩnh hội tri thức tôt nhất chohọc sinh

Các bậc phụ huynh học sinh cũng giãi bày: Tôi nhận thấy bây giờ học sinh đihọc chỉ chủ tâm vào việc làm sao đến trường có xe đẹp, điện thoại đẹp quần áo hànghiệu, chứ ko quan tâm đến việc học anhung11296@gmail.com phụ huynh hs lop

12 : “Con trai lớn của tôi đang học lớp 12 Tôi thường động viên cháu phải hăng háiphát biểu xây dựng bài, nhưng có lẽ con tôi cũng hơi nhút nhát (điều này chính cháucũng đã thừa nhận như vậy) Nhưng bên cạnh đó, tôi thấy hiện nay có rất nhiều vởbài tập đủ các loại từ Toán, lý, Hóa đến Sử, Địa cũng có vở bài tập in sẵn nên cáccháu chỉ việc điền một vài từ còn thiếu vào chỗ trống” Linhhd93@gmail.com

“Theo tôi thấy càng lên lứa tuổi lớp trên thì học sinh thường lười phát biểu hơn.Nhiều câu hỏi dễ, học sinh biết nhưng cũng không muốn trả lời”.

* * * * * * *

CHƯƠNG 4.

GIẢI PHÁP ĐỂ HỌC SINH CHỦ ĐỘNG PHÁT BIỂU Ý KIẾN XÂY DỰNG BÀI TRONG CÁC GIỜ HỌC

Chúng ta không ai muốn sống trong một đất nước lạc hậu, chúng ta phấn đấu đểtrở thành một nước công nghiệp vào năm 2020 Điều đó không thể xảy ra nếu ngay từbây giờ chúng ta không quan tâm đúng mức đến vấn đề con người, xây dựng một thế

hệ trẻ chủ động, sáng tạo, có nhiệt huyết

1 Về phía các thầy cô giáo

1.1 Giáo viên chủ nhiệm

1.1.1 Biện pháp 1: giáo viên chủ nhiệm quan tâm tới hoàn cảnh, tâm lý lứa tuổi của học sinh.

Khi nhận phân công nhiệm vụ từ Ban giám hiệu nhà trường, giáo viên chủnhiệm đã dành nhiều thời gian cho học sinh được giới thiệu về bản thân, động viênkhuyến khích các em chia sẻ với nhau về những sở thích, ước mơ tương lai cũngnhư mong muốn của học sinh thông qua việc thăm nắm tình hình lớp giờ truy bài vàqua tiết dạy

Giáo viên chủ nhiệm nắm được hoàn cảnh của học sinh lớp chủ nhiệm, hiểuđược tâm tư, nguyện vọng và tính cách của từng học sinh, từ đó gần gũi với các em

để trao đổi, tâm sự giúp đỡ kịp thời đôi với những học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khókhăn

Sự tương tác chân tình giữa giáo viên và học sinh

Giáo viên chủ nhiệm hiểu được tâm lý lứa tuổi học sinh, giúp cho xác định đượcđây là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc khi bước vào tuổingười lớn Qua đó ta có thể hiểu rõ những phẩm chất nhân cách và những biểu hiệnquan hệ nhiều mặt của nhân cách của các em Cho nên giáo viên chủ nhiệm cần phảitôn trọng ý kiến, biết lắng nghe ý kiến của học sinh, đồng thời có biện pháp khéo léo

để các bạn hình thành được một biểu tượng khách quan về nhân cách của mình Trong các tiết sinh hoạt cuối tuần giáo viên chủ nhiệm cho học sinh tự do lựachọn sở thích riêng của mình về các lĩnh vực như: văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao,

tổ chức trò chơi tập thể… qua đó nắm được đặc điểm tính cách của học sinh: mạnhdạn hay nhút nhát, thụ động, thích thể hiện hay lãng mạn Qua những tuần học kếtiếp, giáo viên chủ nhiệm chú ý quan sát những biểu hiện về thái độ học tập, những

cử chỉ, hành vi về các môn học mà các em đã chọn để bắt đầu có điều chỉnh phù hợp.Một điều không thể thiếu để tạo sự hưng phấn, vui vẻ, phấn khởi, giúp học sinh

có ý thức cao trong việc chủ động phát biểu ý kiến xây dựng bài là giáo viên chủnhiệm luôn chú ý mối quan hệ cô - trò thật cởi mở, thật gần gũi Khi ấy giáo viên

không chỉ đóng vai trò người thầy mà còn là người bạn, người anh, người chị tốt luôngần gũi với học sinh để học sinh có thể tin tưởng bộc bạch hết những ưu điểm cũngnhư những mặt còn tồn tại

1.1.2 Biện pháp 2: Phối kết hợp với giáo viên bộ môn trong các tiết dạy chính khóa.

Giáo viên chủ nhiệm dự giờ thăm lớp: phối kết hợp với giáo viên bộ môn bằngviệc tham gia dự giờ lớp chủ nhiệm để thăm nắm tình hình học tập, đồng thời cũng đểquan sát việc tham gia phát biểu xây dựng bài của các em Qua đó phát hiện và bồidưỡng những học sinh có tính mạnh dạn, tự tin để tôi luyện hơn nữa cho các em Quaviệc dự giờ giáo viên chủ nhiệm cũng dễ dàng nhận thấy những học sinh rụt rè, nhútnhát đề từ đó có biện pháp kết hợp với giáo viên dạy bộ môn tạo cơ hội để các em tựtin hơn khi phát biểu xậy dựng bài như: cung cấp cho giáo viên bộ môn những họcsinh rụt rè, nhút nhát để giáo viên bộ môn thông qua môn học của mình rèn kỹ năng

tự tin cho các em

Đặc biệt là những em lười phát biểu, không dám phát biểu cần tập trung rèn luyện cho học sinh trầm, lười phát biểu hay e rè, ngại ngùng được phát biểu trướcđám đông, rèn kĩ năng trình bày trước nhóm, trước lớp của học sinh

Xây dựng tập thể đoàn kết, tạo nhóm học tập, đôi bạn cùng tiến, những học sinhkhá, giỏi kèm những học sinh yếu, kém để nâng dần kết quả học tập của từng cánhân

Học sinh khi làm việc tích cực, vui vẻ, tự mỗi em nói được tiếng nói, suynghĩ của mình với bạn bè, với thầy cô một cách tự tin mạnh dạn Việc rèn luyệncác kĩ năng này đã tạo ra được thói quen tốt cho bản thân mỗi em, các em thamgia một cách chủ động tích cực vào quá trình học tập, tạo điều kiện cho các emchia sẻ những kinh nghiệm, ý kiến hay để giải quyết một vấn đề nào đó

1.1.3 Biện pháp 3: Hình thành kĩ năng giao tiếp, ứng xử có văn hóa.

Ngay những ngày đầu tiên khi các em bước chân vào lớp 10, giáo viên chủnhiệm đã phát động các phong trào: "Nói lời hay làm việc tốt" qua cách ứng xử lễphép như biết đi thưa về trình, chào hỏi những người lớn tuổi, biết xin lỗi khi cókhuyết điểm, cám ơn khi được tặng quà, vui vẻ hoà nhã với bạn bè