cần được tham gia nhiều hơn vào các hoạt động thí nghiệm thực hành, ứng dụngkiến thức đã học vào cuộc sống.Nghị quyết số 29/NQ-TW ngày 04/11/2013 của Ban chấp hành Trung ươngkhóa XI về đ
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO LẬP THẠCH
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ LẬP THẠCH
Tên sáng kiến kinh nghiệm:
XÂY DỰNG MÔ HÌNH TỔ KHOA HỌC XÃ HỘI
TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
Lĩnh vực : Quản lí
Mã: 44
Người thực hiện: TRẦN NGỌC KHANG
Điện thoại: 0988753176 Email: khangthao76@gmail.com
Trang 2Năm học: 2018 - 2019 BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
XÂY DỰNG MÔ HÌNH TỔ KHOA HỌC XÃ HỘI
TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
MỞ ĐẦU
1 Lời giới thiệu
Chiến lược phát triển kinh tế xã hội Việt Nam 2011- 2020 đã nêu rõ: “ Pháttriển giáo dục là quốc sách hàng đầu Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dụcViệt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hộinhập quốc tế ” Chiến lược đó cũng chỉ rõ: “ Phát triển và nâng cao nguồn nhânlực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một đột phá chiến lược”
Đứng trước nhiệm vụ đó, việc đổi mới cách dạy và cách học ở tất cả cáctrường học là hết sức quan trọng Trong những năm qua, đổi mới phương phápdạy học không còn là vấn đề tự thân của nhà trường mà thu hút sự quan tâm củanhiều tầng lớp xã hội Điều đó đã được quán triệt từ Nghị quyết Trung ương 2khóa VIII của ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam: “Phải đổimới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyệnthành nếp tư duy sáng tạo của người học; từng bước áp dụng những phương pháptiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm thời gian tự học,
tự nghiên cứu cho học sinh”
Theo tinh thần Đại hội XI của Đảng: Về phương pháp dạy học, cần đổi mớinội dung và phương pháp dạy học theo hướng “ coi trọng việc bồi dưỡng năng lực
tự học của học sinh” ở tất cả các lớp Đối với các môn khoa học tự nhiên, cần tạođiều kiện cho người học phát huy tư duy sáng tạo, rèn kĩ năng thực hành, học sinh
Trang 3cần được tham gia nhiều hơn vào các hoạt động thí nghiệm thực hành, ứng dụngkiến thức đã học vào cuộc sống.
Nghị quyết số 29/NQ-TW ngày 04/11/2013 của Ban chấp hành Trung ươngkhóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo, cụ thể là yêu cầu đổimới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, phát huy tính tíchcực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; tập trungdạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật
và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực
Nhận thấy tầm quan trọng của việc quản lý đổi mới phương pháp dạy học,trong những năm qua, Bộ GD&ĐT đã triển khai thực hiện chủ trương: “Mỗi giáoviên, cán bộ quản lý giáo dục thực hiện một đổi mới trong phương pháp dạy học
và quản lý Mỗi trường có một kế hoạch cụ thể về đổi mới phương pháp dạy học.Mỗi tỉnh có một chương trình đổi mới phương pháp dạy học”
Trong hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của Sở GD&ĐT Vĩnh Phúc,của Phòng GD&ĐT Lập Thạch trong hai năm gần đây luôn xác định đổi mớiphương pháp dạy học một trong các nhiệm vụ trọng tâm của các nhà trường Cụthể, trong năm học 2017- 2018 là : “Đổi mới phương pháp dạy học; Đổi mới hìnhthức tổ chức dạy học; Đổi mới kiểm tra đánh giá; Tăng cường quản lý đổi mớiphương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá” Năm học 2018-2019: “ Xây dựng kếhoạch bài học theo hướng tăng cường, phát huy tính chủ động, tích cực, tự lực củahọc sinh thông qua viẹc thiết ké tiến trình dạy học thành các hoạt động học”
Trong những năm qua, trường THCS Lập Thạch, huyện Lập Thạch, tỉnhVĩnh Phúc nói chung, Tổ khoa học xã hội của nhà trường mà tôi đang phụ tráchnói riêng đã có nhiều cố gắng trong việc tổ chức các hoạt động đổi mới phươngpháp dạy học, nhưng hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học vẫn còn hạn chế
Trang 4Xuất phát từ những lí do trên tôi chọn đề tài: “Xây dựng mô hình Tổ Khoa học xã hội tổ chức các hoạt động đổi mới phương pháp dạy học”
2 Tên sáng kiến: “Xây dựng mô hình tổ Khoa học xã hội tổ chức các hoạt động đổi mới phương pháp dạy học”
3 Tác giả sáng kiến:
Họ và tên: Trần Ngọc Khang
Địa chỉ: Trường THCS Lập Thạch, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc
Số điện thoại: 0988.753.176; Email: khangthao76@gmail.com
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Trần Ngọc Khang
5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
- Chỉ đạo hoạt động đổi mới phương pháp dạy học các tổ chuyên môn ở trường THCS
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: Tháng 10/2018
7 Mô tả bản chất của sáng kiến:
7.1 Về nội dung của sáng kiến
7.1.1 Tình hình thực tế tổ chức các hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở tổ Khoa học xã hội trường THCS Lập Thạch, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc
7.1.1.1 Tình hình chung của nhà trường và tổ Khoa học xã hội trường THCS Lập Thạch, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc
Trang 5Trường THCS Lập Thạch là một trường THCS của huyện Lập Thạch, tỉnhVĩnh Phúc hoạt động theo mô hình trường THCS chất lượng cao của huyện LậpThạch Với nhiệm vụ là nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, phát hiện và bồidưỡng học sinh giỏi học sinh năng khiếu bậc THCS tạo nguồn nhân tài cho quêhương Lập Thạch, trong những năm qua, Trường THCS Lập Thạch đặc biệt chútrọng phát triển sự nghiệp giáo dục, tạo môi trường học tập tốt nhất cho học sinh.Ban Giám hiệu (BGH) nhà trường đã làm tốt công tác tham mưu với cấp ủy Đảng,chính quyền đầu tư xây dựng cơ sở vật chất (CSVC), tăng cường đội ngũ giáoviên nhằm đảm bảo đáp ứng yêu cầu của một trường chất lượng cao Đồng thời,đẩy mạnh công tác xã hội hóa giáo dục đến mọi tầng lớp nhân dân Đến nay,trường có 5 dãy nhà cao tầng kiên cố bao gồm: 18 phòng học văn hóa, 4 phònghọc bộ môn, 1 phòng Lab, 1 phòng tiếng, các phòng chức năng; thư viện với trên1.000 đầu sách và các thiết bị đồ dùng dạy học phát huy hiệu quả trong nâng caochất lượng dạy - học của nhà trường; phòng y tế thực hiện tốt nhiệm vụ chăm sócsức khỏe ban đầu cho học sinh; dãy nhà 3 tầng có bếp ăn và 40 phòng nghỉ đảmbảo cho trên 300 học sinh ở xa ăn bán trú
Năm học 2018- 2019 nhà trường có 16 lớp với tổng số 546 học sinh, độingũ giáo viên, cán bộ, nhân viên có tổng số 47 người, trong đó CB quản lý: 04( 01CBQL tăng cường công tác tại Phòng Giáo dục và Đào tạo Lập Thạch), giáo viên
38 , nhân viên 05 100%CBQL và giáo viên có trình độ trên chuẩn, 4 đồng chíCBQL có trình độ Thạc sĩ
Tổ Khoa học tự xã hội là một trong hai tổ chuyên môn của nhà trường, tổ được biên chế giáo viên được đào tạo giảng dạy các bộ môn: Ngữ văn, Lịch sử, Địa
lí, Giáo dục công dân, Ngoại ngữ, Âm nhạc, Mỹ Thuật Tổng số giáo viên của tổ là
17 đồng chí Đa số giáo viên trong tổ tích cực đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới hình thức kiểm tra, đánh giá; soạn giảng giáo án chu đáo, chất lượng và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và thiết bị dạy học vào bài giảng đem lại
Trang 6hiệu quả giáo dục.
7.1.1.2 Thực trạng việc tổ chức các hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở tổ Khoa học xã hội của nhà trường
a Thực trạng nhận thức về đổi mới phương pháp dạy học ở giáo viên và Tổtrưởng, Tổ phó tổ Khoa học xã hội:
Nhận thức đúng và đầy đủ về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học sẽgiúp cho giáo viên, cán bộ quản lý triển khai tốt những chỉ đạo về đổi mới phươngpháp dạy học trong thực tiễn Qua điều tra cho thấy có 14/17 đồng chí ( 83%) hiểuđúng định hướng, lợi ích, hiệu quả cũng như yêu cầu của đổi mới phương phápdạy học Khi tổ chức dạy học, một số giáo viên đã chú ý nhiều hơn đến việc ápdụng các phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động củahọc sinh đổi mới hình thức tổ chức các hoạt động học tập của HS, tạo điều kiện
để học sinh tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau (81,5%), dành thời gian để học sinhđược thực hành luyện tập(66,67%), khuyến khích sự hợp tác cùng tham gia của tất
cả học sinh (50%) Tuy nhiên vẫn còn 3/17 giáo viên (17%) hiểu chưa đầy đủ đổimới phương pháp dạy học, một số tiêu chí cốt lõi của đổi mới phương pháp dạyhọc là tạo điều kiện để học sinh tìm tòi, phát hiện kiến thức và khuyến khích tínhchủ động sáng tạo của học sinh thì GV chưa quan tâm (63,3%) Các giáo viênchưa nhận thức được tự học là con đường đi tới kiến thức, là cách thức nghiêncứu, tìm hiểu và chiếm lĩnh cần thiết ở mỗi học sinh Nhiều giáo viên chưa có nhucầu thường xuyên tìm đọc tài liệu về đổi mới phương pháp dạy học để tăng cườngnăng lực chuyên môn, chỉ khi hội giảng hay chỉ định giảng dạy thì giáo viên mớiđầu tư cho một tiết dạy để “ biểu diễn” Động lực đổi mới phương pháp chỉ là từngoài vào, từ trên xuống, chưa phải là động lực từ bên trong mỗi giáo viên
Trang 7b Thực trạng vận dụng các phương pháp dạy học trong các giờ học của tổKhoa học xã hội
Giáo viên mới chỉ quan tâm việc đảm bảo đủ nội dung bài học, chưa quantâm hoặc lúng túng trong việc vận dụng các phương pháp dạy học sao cho phù hợpvới đối tượng học sinh để phát huy năng lực học tập của tất cả học sinh
Giáo viên dạy học còn thuyết trình nhiều, thậm chí áp đặt cách hiểu củamình cho học sinh 60% học sinh cho biết các em phải thường xuyên nghe giảng
và ghi chép; 65,3% số học sinh thường xuyên được thảo luận nhóm
Việc phân hóa đối tượng học sinh trong môt lớp để giảng dạy có hiệu quảchưa được quan tâm đầu tư (58.33% giáo viên chỉ quan tâm đến câu trả lời củahọc sinh khá - giỏi)
c Thực trạng việc rèn luyện kĩ năng tự học cho học sinh trong các giờ họccủa tổ Khoa học xã hội
Cơ bản các giáo viên trong tổ đã khuyến khích được tính chủ động, sáng tạocủa học sinh trong giờ học, tăng cường sự tham gia của học sinh vào quá trình dạyhọc, tăng cường sự tương tác giữa giáo viên với học sinh, giữa học sinh với nhau.Bên cạnh đó vẫn còn những giáo viên chưa phân hóa được đối tượng, chưa cóbiện pháp phù hợp tác động tới đối tượng học sinh với năng lực khác nhau, đặcbiệt chưa quan tâm rèn luyện kĩ năng tự học cho học sinh Có giáo viên chỉ chútrọng đến việc cho học sinh ghi nhớ nội dung kiến thức của bài học mà chưa chútrọng đến việc hình thành các kĩ năng, đặc biệt là kĩ năng tự học của học sinh.Nguyên nhân cơ bản là do giáo viên chưa hiểu đầy đủ về đổi mới phương phápdạy học và cách thức tích cực hóa các hoạt động học tập của học sinh
Trang 8d Thực trạng việc tạo lập môi trường học tập, hứng thú học tập cho họcsinh trong các giờ học ở tổ Khoa học xã hội
Các giáo viên đã quan tâm đến việc tạo không khí thoải mái và tăng cườnghứng thú học tập cho học sinh qua tạo tình huống học tập, sử dụng phương tiệndạy học như bảng phụ, phiếu học tập
Đa số các giáo viên (15/17- tỉ lệ 88%) đã biết phối hợp nhiều hình thức tổchức như: tổ chức học tập cả lớp, theo nhóm, cá nhân trong một tiết học để lôicuốn học sinh tham gia
e Thực trạng việc sử dụng các phương tiện dạy học trong giờ học của tổKhoa học xã họi:
Đa số giáo viên đã nhận thức được vai trò của phương tiện dạy học và có ýthức sử dụng phương tiện dạy học để tăng cường hiệu quả đổi mới phương phápdạy học Hiện nhà trường có đủ cơ sở vật chất, các phương tiện dạy học phục vụgiảng dạy của giáo viên như máy chiếu đa năng, phòng bộ môn…
Phương tiện dạy học được sử dụng thường xuyên nhất là hệ thống các thiết
bị công nghệ được trang bị trên 9 phòng học lí thuyết và 5 phòng bộ môn Thiết bịđược giáo viên tự làm nhiều nhất là các bảng biểu, biểu đồ, tranh ảnh Phương tiệndạy học chủ yếu để minh họa hoặc tăng tính trực quan cho nội dung dạy học(65%), kích thích hứng thú học tập của học sinh (70%), hướng dẫn học sinh làmviệc với phương tiện dạy học để phát hiện kiến thức ( 62%) Một số ít giáo viên sửdụng phương tiện dạy học để hình thành và rèn kĩ năng hay tăng cường thực hànhluyện tập cho học sinh theo hướng phát huy tính tích cực của người học (20%)
Do chưa được trang bị đầy đủ kiến thức và kĩ năng nên vẫn giáo viên cònlúng túng trong sử dụng phương tiện dạy học nhất là các phương tiện hiện đại như
Trang 9sử dụng máy chiếu đa năng, liên kết mạng Internet (11%), chỉ có lực lượng trẻ tiếpcận và khai thác tốt việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học (91%)
f Thực trạng kết hợp đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới đánh giátrong các giờ học của tổ Khoa học xã hội
Đa số các giáo viên trong tổ đã kết hợp đổi mới phương pháp dạy học vớiđổi mới đánh giá, có nhận thức tốt về tác dụng tương tác giữa hai nhân tố nàytrong thực tiễn dạy học Trong các giờ học giáo viên đã chú ý kiểm tra kiến thứchọc sinh bằng nhiều hình thức khác nhau nhưng tập trung chủ yếu vẫn là kiểm tramiệng đầu giờ Giáo viên đã chú ý đến việc tạo lập và duy trì sự tương tác giữagiáo viên với học sinh, học sinh với học sinh bằng hệ thống câu hỏi, câu trả lời,những lời bình, nhận xét (13/17-76,47% GV đã thực hiện tốt yêu cầu này) Tuynhiên hình thức giáo viên sử dụng trong giờ học vẫn chủ yếu là hỏi- đáp, ít tạođiều kiện để học sinh đánh giá kết quả học tập của bạn hoặc của chính mình hoặcmới chỉ cho học sinh nhận xét chung về trình bày hay câu trả lời của bạn Nguyênnhân cơ bản là do giáo viên chưa đưa ra đáp án và yêu cầu cần đạt ở mỗi câu hỏi,bài tập để học sinh có thể tự đánh giá lẫn nhau
g Thực trạng đổi mới thiết kế kế hoạch bài học của tổ Khoa học xã hội
Đa số giáo viên nhận thức đúng về tầm quan trọng của kế hoạch dạy họccũng như cách thiết kế bài học theo hướng tổ chức hoạt động khi đổi mới phươngpháp dạy học Tuy nhiên hiệu quả vận dụng vào thực tiễn thiết kế kế hoạch dạyhọc của giáo viên chưa cao, còn một số hạn chế cần khắc phục như:
- Việc thiết kế bài học chưa thể hiện được hướng đổi mới phương pháp dạy học theo quan điểm tích cực hóa các hoạt động học tập của học sinh
Trang 10- Nội dung thiết kế chưa bám sát chuẩn chương trình môn học, chưa thểhiện đúng mục tiêu và yêu cầu cần đạt về kiến thức, kĩ năng của nội dung dạy học
- Nhiều giáo viên quan niệm chưa đúng về giáo án điện tử, lạm dụng trình chiếu giáo án điện tử trong giờ học
h Thực trạng các điều kiện hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học ở tổ Khoahọc xã hội
Về chương trình, sách giáo khoa, sách giáo viên: Đã có nhiều điểm mới đặc
biệt là thể hiện được tương đối rõ nét định hướng đổi mới phương pháp dạy học,một số hướng dẫn của sách giáo viên bước đầu giúp giáo viên hình dung cách thiết
kế bài học theo hướng chú trọng tới phát triển năng lực tự học của học sinh
Các tài liệu đổi mới phương pháp dạy học: 100% giáo viên đã được tiếp
cận với các văn bản hướng dẫn chỉ đạo của ngành về đổi mới phương pháp dạyhọc
Việc tập huấn, bồi dưỡng giáo viên về đổi mới phương pháp dạy học: 100%
giáo viên được tham gia các lớp tập huấn bồi dưỡng về đổi mới phương pháp dạyhọc
Cơ sở vật chất, phương tiện dạy học: Nhà trường được công nhận trường
đạt chuẩn quốc gia đoạn 2 và là trường trọng điểm nên nên cơ sở vật chất, thiết bịphục vụ dạy và học tương đối đầy đủ, đảm bảo tốt cho hỗ trợ việc đổi mới phươngpháp dạy học của giáo viên
Nguồn nhân lực của tổ: Đa số giáo viên trẻ, được đào tạo đại học (Trình độ
đạt trên chuẩn) nên việc ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ có nhiều thuận lợi
và hiệu quả
Trang 11* Những điểm mạnh của tổ trong việc xây dựng mô hình tổ chuyên môn tổ chức các hoạt động đổi mới phương pháp dạy học
Đội ngũ trẻ, nhiệt tình, đã được tập huấn về đổi mới phương pháp dạy học
và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học của tổ có nhiều thuận lợi
Tổ có tinh thần đoàn kết, hợp tác giúp đỡ nhau trong hoạt động
* Những điểm yếu của tổ trong việc tổ chức các hoạt động đổi mới phương pháo dạy học:
Còn giáo viên trong tổ chưa bắt nhịp với yêu cầu đổi mới phương pháp dạyhọc, có sức ỳ nên việc đổi mới phương pháp dạy học còn thực hiện chưa tốt, còngặp khó khăn trong việc tiếp cận và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trongdạy học
7.1.2 Một số kinh nghiệm của bản thân trong việc xây dựng mô hình tổ chuyên môn tổ chức các hoạt động đổi mới phương pháp dạy học:
a Sự quyết tâm của người thầy, yếu tố đầu tiên đảm bảo cho sự thành côngcủa việc đổi mới
Để đổi mới phương pháp dạy học, yếu tố quyết định là bản thân người giáoviên có quyết tâm hay không Nếu quyết tâm thì trong hoàn cảnh nào chúng tacũng tìm ra phương pháp phù hợp Trong mỗi bài giảng, người thầy phải đầu tưthời gian để tìm hiểu nội dung bài dạy thông qua các hình thức như: tham khảosách giáo viên, tham khảo từ đồng nghiệp, từ mạng Internet, thậm chí từ học trò
để tìm ra lối đi riêng cho tiết dạy của mình
Tất nhiên chuyên môn vững vàng và nghiệp vụ giỏi là yếu tố quan trọng đểgiáo viên có thể đổi mới phương pháp dạy học Có chuyên môn vững thì giáo viên