Việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triểnnăng lực được thể hiện qua nhiều đặc trưng, trong đó có hai đặctrưng mà tôi muốn đề cập đến là: - Tăng cường phối hợp học tập c
Trang 1SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC
TRƯỜNG THPT LIỄN SƠN
SƠN
TÁC GIẢ SÁNG KIẾN: CAO PHƯƠNG HỒNG
MÃ SÁNG KIẾN: 13.55.01
Trang 2Vĩnh phúc, 02/2020
Trang 3MỤC LỤC
MỤC LỤC 1
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 2
BÁO CÁO KẾT QUẢ 3
NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN 3
1 Lời giới thiệu: 3
2 Tên sáng kiến: 4
3 Tác giả: 4
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến : 4
5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: 4
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 4
7 Mô tả bản chất của sáng kiến: 5
7.1 Nội dung của chuyên đề: 5
PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ 5
1.1 Cơ sở lý luận: 5
1.2 Cơ sở thực tiễn: 5
1.3 Phương pháp thực hiện: 5
PHẦN 2: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 6
2.1 Thực trạng vấn đề: 6
2.2 Các biện pháp giải quyết vấn đề: 7
2.2.1 Phạm vi sử dụng phương pháp hợp tác theo nhóm: 7
2.2.2 Quy trình hoạt động nhóm: 8
2.2.3 Vai trò của giáo viên trong hoạt động nhóm: 9
2.2.4 Đánh giá kết quả hoạt động nhóm: 9
2.2.5.Ví dụ: 12
7.2 Khả năng áp dụng của sáng kiến 19
8 Những thông tin cần được bảo mật: Không 19
9 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: 19
10 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả và theo ý kiến của tổ chức, cá nhân đã tham gia áp dụng sáng kiến lần đầu, kể cả áp dụng thử (nếu có) 19
10.1 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến 20
10.2 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tổ chức, cá nhân: 21
11 Danh sách những tổ chức/cá nhân đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu (nếu có): 22
TÀI LIỆU THAM KHẢO 23
Trang 5BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 Lời giới thiệu:
Trong các năm học gần đây, Sở giáo dục và đào tạo Vĩnh Phúc đã tổ chức cácbuổi tập huấn bồi dưỡng giáo viên cốt cán và toàn bộ giáo viên hóa học trên địa bàntỉnh nhằm bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ, cập nhật và khắc phục các vấn đề cầnthay đổi để bổ sung một cách kịp thời Các buổi tập huấn đã mang lại ý nghĩa rất caocho giáo viên đặc biệt là các buổi Sở đã mời được các giảng viên giàu kinh nghiệm từcác trường ĐHSP về trao đổi, thảo luận trực tiếp với giáo viên trong tỉnh
Trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới cănbản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh
mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tíchcực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của ngườihọc; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc.Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở đểngười học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển nănglực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập
đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoahọc Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trongdạy và học” Để thực hiện tốt mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diệnGD&ĐT theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, cần có nhận thức đúng về bảnchất của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triểnnăng lực người học và một số biện pháp đổi mới phương pháp dạyhọc theo hướng này
Việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triểnnăng lực được thể hiện qua nhiều đặc trưng, trong đó có hai đặctrưng mà tôi muốn đề cập đến là:
- Tăng cường phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác, lớp học trở thành môitrường giao tiếp GV - HS và HS - HS nhằm vận dụng sự hiểu biết và kinh nghiệm củatừng cá nhân, của tập thể trong giải quyết các nhiệm vụ học tập chung
Trang 6- Chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt tiến trìnhdạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập (đánh giá lớp học) Chú trọng phát triển kỹnăng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh với nhiều hình thức như theo lờigiải/đáp án mẫu, theo hướng dẫn, hoặc tự xác định tiêu chí để có thể phê phán, tìmđược nguyên nhân và nêu cách sửa chữa các sai sót.
Với các phương pháp mà chúng ta đã được biết đến thì có một phương pháp màtôi đã suy nghĩ và muốn đi sâu hơn nữa để phương pháp này thực hiện đạt hiệu quảcao nhất đó là phương pháp hợp tác theo nhóm Phương pháp này có thể áp dụng đốivới tất cả các môn học, phù hợp với mọi đối tượng, cấp học, loại bài học Vậy đểphương pháp này phát huy và đạt hiệu quả cao nhất đặc biệt đối với môn hóa học áp
dụng cụ thể tại trường THPT Liễn Sơn thì tôi đã nghiên cứu và đưa ra đề tài: “Một số kinh nghiệm để phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm trong dạy học môn Hóa học đạt hiệu quả cao tại trường THPT Liễn Sơn.”
2 Tên sáng kiến:
“Một số kinh nghiệm để phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm trong dạy học mônHóa học đạt hiệu quả cao tại trường THPT Liễn Sơn.”
3 Tác giả:
- Tác giả sáng kiến: Cao Phương Hồng
- Địa chỉ: Trường THPT Liễn Sơn – Lập Thạch – Vĩnh Phúc
- Số điện thoại: 0982507956
E- mail: caophuonghong.gvlienson@vinhphuc.edu.vn
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến :
- Tác giả sáng kiến: Cao Phương Hồng
5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
- Giáo dục – Đào tạo
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:
6/09/2018
Trang 77 Mô tả bản chất của sáng kiến:
7.1 Nội dung của chuyên đề:
PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 Cơ sở lý luận:
Để có những tiết học đạt hiệu quả cao nhất luôn là niềm trăn trở, suy nghĩ, làmục đích hướng tới của từng người giáo viên nhưng đây không phải là điều đạt được
dễ dàng Nếu sử dụng tốt phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm trong dạy và họchóa học ở trường THPT sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học hóa học theo hướngtích cực hóa hoạt động học ở HS, giúp HS nâng cao khả năng tự học, phát triển nănglực tư duy, phát hiện và giải quyết vấn đề, góp phần rèn luyện cho HS những kỹ năngcần thiết của con người trong thời kỳ công nghiệp hoá hiện đại hóa
1.2 Cơ sở thực tiễn:
Hoạt động nhóm là một hình thức dạy học đang được ngành giáo dục quan tâm
vì tác dụng đặt biệt của nó trong việc hình thành nhân cách con người mới năng động sáng tạo, có khả năng giao tiếp và hợp tác Hoạt động nhóm có thể được tiến hành dưới những hình thức khác nhau Người giáo viên nếu biết cách chia nhóm, tổ chức vàđiều khiển hoạt động thì sẽ phát huy được các mặt mạnh, khắc phục mặt yếu của hoạt động nhóm, từ đó nâng cao hiệu quả dạy học
Dạy học hợp tác theo nhóm rất cần thiết trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học Khi học theo nhóm các em được chia sẻ ý kiến cho nhau, được hỗ trợ giúp đỡ nhau để cùng tiến bộ nhằm phát triển năng lực và phẩm chất, hoànthiện bản thân trong quá trình học tập
2.3 Vai trò của giáo viên trong hoạt động nhóm
2.4 Đánh giá kết quả hoạt động nhóm
Trang 8PHẦN 2: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2.1 Thực trạng vấn đề:
Từ trước tới nay chúng ta đều nhận thấy phương pháp hợp tác theo nhóm được ápdụng rộng rãi cho tất cả các môn học, trong đa dạng các thể loại bài học Tuy nhiên,vấn đề áp dụng phương pháp khi nào, áp dụng như thế nào và cách đánh giá kết quảhợp tác nhóm để thu được kết quả tốt nhất thì không phải ai cũng làm được
Tôi đã được dự giờ rất nhiều với các môn học khác nhau và tôi nhận thấy thực trạngkhó khăn hiện nay mà khi áp dụng phương pháp này còn gặp phải như sau:
+ Sĩ số học sinh của 1 lớp quá đông (trên 40hs) dẫn tới khó khăn trong việc chia nhóm.Nếu chia nhiều nhóm thì mất rất nhiều thời gian trong việc kiểm tra việc thực hiệnnhiệm vụ của các nhóm Nếu chia ít nhóm thì số lượng học sinh trong một nhóm quáđông dẫn đến học sinh có khi vừa tiếp cận vấn đề trong thời gian ngắn đã phải trìnhbày và hs thường ỉ nại, dựa dẫm vào nhau (chỉ để bạn học tốt làm) dẫn đến hs dốt lạicàng dốt
+ Giáo viên áp dụng phương pháp một cách tràn lan như: một tiết học áp dụng hoạtđộng nhóm quá nhiều dẫn đến nhàm chán, không hiệu quả, lãng phí thời gian, hs thìcảm thấy mệt mỏi hay tiết nào cũng hoạt động nhóm
+ Do hợp tác nhóm đánh giá kết quả không thường xuyên nên hs chỉ hăng hái trongmột vài lần đầu về sau chán nản, làm chống đối dẫn đến tiết học không đạt hiệu quả,
hs không có ý thức nên bị mất nhiều thời gian, hs không hiểu bài
+ Nhiều gv chuẩn bị giờ dạy rất công phu nên kinh phí để tổ chức 1 giờ học còn tốnkém
+ Một số hs do nhút nhát hoặc vì một lí do nào đó không tham gia vào hoạt động chung của nhóm, nên nếu GV không phân công hợp lí có thể dẫn đến tình trạng chỉ có một vài hs khá tham gia còn đa số hs khác không hoạt động
+ Ý kiến các nhóm có thể quá phân tán hoặc mâu thuẫn gay gắt với nhau
+ Thời gian có thể bị kéo dài
Trang 9+ Với những lớp có sĩ số đông hoặc lớp học chật hẹp, bàn ghế khó di chuyển thì khó tổchức hoạt động nhóm Khi tranh luận, dễ dẫn tới lớp ồn ào, ảnh hưởng đến các lớp khác.
Mặt khác, đặc điểm học sinh của trường THPT Liễn Sơn:
Ưu điểm: Đa số học sinh ngoan, thực hiện tương đối tốt nền nếp, quy định của trường
lớp đề ra
Hạn chế:
- Số lượng hs trên 1 lớp đông (đều trên 40hs)
- Hs có điểm đầu vào thấp, hs có hoàn cảnh khó khăn nhiều nên tiếp cận CNTT, mua
và nghiên cứu tài liệu là rất hạn chế
- Số lượng hs theo môn KHTN ít, (chỉ khoảng 2 lớp trên 1 khối), hs có tố chất nổi trội
là rất ít
- Nhiều hs kĩ năng giao tiếp, hợp tác nhóm là rất kém
Chính vì vậy đây là 1 khó khăn rất lớn đối với gv trường THPT Liễn Sơn khithực hiện phương pháp này Về nội dung phương pháp, các loại hợp tác nhóm tôi thấy
đã có rất nhiều tác giả đã đề cập đến nên trong đề tài này tôi xin được đề cập một sốkinh nghiệm mà bản thân đúc rút được trong quá trình giảng dạy để phương pháp nàymang lại hiệu quả cao trong quá trình dạy học
2.2 Các biện pháp giải quyết vấn đề:
+ Nội dung của chủ đề
+ Nhiệm vụ giao cho các nhóm nên giống hay khác nhau?
Trang 10+ Năng lực của HS đã có đủ kiến thức điều kiện để hoàn thành nhiệm vụ không?+ Cách thức trình bày nhiệm vụ.
+ Chia nhóm, phân công nhóm trưởng phù hợp
2.2.2 Quy trình hoạt động nhóm:
Các bước của một hoạt động theo nhóm (trong một phần của tiết học, hoặc một tiết,một buổi) có thể là như sau:
Thứ nhất Làm việc chung cả lớp
- GV giới thiệu nội dung thảo luận nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ cần thực hiện
- Tổ chức các nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm, quy định thời gian và quy định vịtrí làm việc cho các nhóm
- Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm (nếu cần)
Thứ hai Làm việc theo nhóm
- Lên kế hoạch làm việc
- Phân công nhiệm vụ trong nhóm, từng cá nhân làm việc độc lập
- Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm
- Nhóm trưởng trình bày kết quả làm việc của nhóm
Thứ ba Thảo luận, tổng kết trước toàn lớp
- Nhóm trưởng từng nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm
- Các nhóm khác quan sát, lắng nghe, chất vấn, bình luận và bổ sung ý kiến
- GV tổng kết và nhận xét, đặt vấn đề cho bài tiếp theo hoặc vấn đề tiếp theo
1 Chia nhóm:
- Chia nhóm dựa vào các đặc điểm sau: Sĩ số hs trong 1 lớp, nội dung bài học, đặcđiểm năng lực hs Đối với các lớp trường THPT Liễn Sơn theo tôi nên chia 6 nhóm(trung bình mỗi nhóm là 7-8 hs)
- Chia đều các đối tượng năng lực hs theo nhóm
Trang 11- Nhiệm vụ phải đảm bảo đủ độ khó, cần đến sự hợp tác của hs để giải quyết vấn đề.Nhiệm vụ có thể giống nhau, tương tự nhau hoặc khác nhau tùy theo loại bài học.
- Nhiệm vụ phải phù hợp với đặc điểm đối tượng hs
2.2.3 Vai trò của giáo viên trong hoạt động nhóm:
- Chuẩn bị nội dung học tập cho mỗi nhóm
- Chỉ định nhóm trưởng cho mỗi nhóm, nên chỉ định bất ngờ và có sự luân phiên.(Nhóm trưởng là người quan trọng nhất: là người khởi động buổi thảo luận, phân côngnhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm, theo dõi và nhắc nhở các thành viên trongnhóm, tổng hợp ý kiến, trình bày Là người trực tiếp nhận các nhiệm vụ yêu cầu từgiáo viên.)
- Giao nhiệm vụ học tập cho từng nhóm
- Chia nhóm (nên ổn định theo nửa kì hoặc một kì)
- Quản lí bao quát chung các nhóm hoạt động và hỗ trợ hướng dẫn khi cần thiết
2.2.4 Đánh giá kết quả hoạt động nhóm:
- Yêu cầu: Sau khi kết thúc thời gian hoạt động nhóm, mọi thành viên trong nhóm đềuphải hiểu và nắm được nội dung của nhóm mình thông qua quá trình thảo luận củanhóm Tất cả thành viên trong nhóm đều phải hoàn thiện nội dung trong vở ghi
- Đánh giá kết quả:
+ Nhóm trưởng lên trình bày kết quả thảo luận của nhóm
+ Gv yêu cầu các nhóm còn lại lắng nghe, phát biểu ý kiến bổ sung hoặc yêu cầu giảithích một nội dung nào đó
+ Gv đặt ra câu hỏi cho nhóm trưởng hoặc yêu cầu một thành viên bất kì trong nhómtrả lời (chú ý hơn tới hs yếu kếm)
+ Căn cứ vào kết quả và sự hoạt động của các thành viên trong nhóm gv nhận xét vàcho điểm
Gv có thể ghi lại kết quả hs trong một kì thông quả sổ theo dõi kết quả hoạt độngnhóm của hs
Trang 12Đề xuất mẫu sổ theo dõi kết quả hoạt động nhóm của học sinh:
Ví dụ: Lớp 11A1 (lớp học tự nhiên tốt nhất khối) – Trường THPT Liễn Sơn: Sĩ số lớp
là 42hs
- Trước tiên tôi sẽ phân loại hs theo các nhóm năng lực:
+Năng lực giỏi: 6hs +Năng lực Khá: 18hs
+Năng lực trung bình: 12hs +Năng lực yếu: 6hs
- Chia đều các hs của các nhóm năng lực trên ra theo 6 nhóm (từ nhóm I đến nhómVI) Vậy mỗi nhóm sẽ có: 1 giỏi, 3 khá, 2 trung bình, 1 yếu Số lượng hs mỗi nhóm là7hs
- Lập sổ theo dõi kết quả hoạt động nhóm của hs:
+Kì I: 35 tiết + 18 tiết tự chọn, thời lượng dạy 3 tiết/1 tuần/ 1 lớp
Nhóm chuyên môn đã thống nhất quy định số làn điểm như sau:
Kiểm tra miệng: ít nhất 1 làn điểm
Kiểm tra 15 phút+thực hành: 3 làn điểm
Kiểm tra 1 tiết: 2 làn điểm
Kiểm tra học kì: 1 làn điểm
- Số làn điểm quy định hoạt động nhóm của hs tùy theo mỗi lớp (lớp học tốt hơn thì sốlàn điểm hoạt động nhóm nhiều hơn)
- Thay cho 2 bài 15 phút thì tôi sử dụng kết quả đánh giá này
- Điểm của hs trong nhóm có thể như nhau hoặc khác nhau dựa vào kết quả hoạt động,
ý thức và nhận thức của từng hs
Trang 13SỔ THEO DÕI KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG NHÓM LỚP 12A1 MÔN HÓA HỌC - NĂM HỌC 2018-2019 - HỌC KÌ I
Nhóm STT Họ
tên
ĐL1 ĐL2 … ĐL11 Điểm
TB lần 1
ĐL1 ĐL2 … ĐL11 Điểm
TB lần 2
Trang 14VD1: Khi học bài: ”Hiđro clorua - Axit clohiđric và muối clorua”- lớp 10, sau khi học
xong phần tính chất vật lí hoặc đến phần củng cố bài thì giáo viên có thể cho hoạtđộng nhóm với cùng một nội dung câu hỏi như sau:
Nội dung câu hỏi và đáp án
Câu hỏi: Vào ngày 04/11/2014, tại khu vực vòng xoay đoạn giao nhau giữa đường Võ
Nguyên Giáp và đường Bùi Văn Hòa (thuộc khu phố 3, phường Long Bình Tân,
Thành phố Biên Hòa) đã xảy ra một vụ lật xe làm đổ gần 5.000 lít hóa chất HCl ra mặt
đường nơi có nhiều dân cư sinh sống Nếu không xử lí kịp thời sẽ gây ra thiệt hạinhiều về người và tài sản Em hãy liệt kê cho biết các nguyên tắc để có thể xử lí được
sự cố trên?
Đáp án:Axit clohiđric và axit nitric đặc, khi bị tràn, chúng lập tức phá hủy mặt đường
và bề mặt các vật tiếp xúc,mặt khác trong không khí chúng nhanh chóng bốc khói –tạo các mù axit, khi tiếp xúc gây phá hủy mô, tổn thương mắt và cơ quan hô hấp Cònaxit sunfuric đặc, khi bị tràn, chúng xâm lấn xung quanh mặt đường chậm hơn do có
độ nhớt cao tương tự dầu vừng, dầu oliu nhưng mức độ phá hủy còn mạnh hơn nhiều.Khi có sự cố xảy ra, trinh sát mục tiêu sử dụng nghiệp vụ, nhanh chóng xác định tínhchất của axit chảy tràn để có hướng xử lí thích hợp nhất
Nguyên tắc chung:
Trang 15+ Lập tức cách li người, vật nuôi và phương tiện
+ Sử dụng cát (SiO 2 ) hạn chế dòng chảy lan
+ Dùng vôi bột (CaO, CaCO 3 ), natrihiđrocacbonat (NaHCO 3 ),…các hóa chất có kiềm tính phun đều – chuyển axit về dạng muối
+ Phun nước rửa ít nhất với tỉ lệ thể tích 1:5
Khi không thực hiện; lượng axit bị rửa trôi xuống cống sẽ tiếp tục phá hủy trên đường
đi của chúng, gây tác hại lớn cho các hệ thủy sinh, công trình ngầm (điện ngầm, cápquang, mố, trụ cầu…) và gây ô nhiễm môi trường nặng nề
Với H2SO4 chảy tràn, tuyệt đối không phun nước rửa trực tiếp, do khi gặp nước tỏanhiệt cực mạnh, gây nổ
VD2: Khi học bài “Saccarozơ, tinh bột và xenlulozơ”- lớp 12, sau khi dạy xong phần
tinh bột thì giáo viên có thể cho hoạt động nhóm với cùng một nội dung câu hỏi nhưsau:
Nội dung câu hỏi và đáp án
Bài tập: Phản ứng tổng hợp glucozơ của cây xanh có phương trình hóa học:
6CO2 + 6H2O + 673 kcal C6H12O6 + 6O2
Giả sử, trong 1 phút, mỗi cm2 lá xanh hấp thụ 0,5 cal của năng lượng mặt trời và chỉ
có 10% được dùng vào việc tổng hợp glucozơ
Một cây có 1000 lá xanh, có diện tích trung bình mỗi lá là 10 cm2 Tính thời giancần thiết để cây tổng hợp được 18 gam glucozơ
Đáp án: 2 giờ 14 phút 36 giây
VD3: Khi học bài “Axit cacboxylic”- lớp 11, sau khi dạy xong phần điều chế hoặc đến
phần luyện tập thì giáo viên có thể cho hoạt động nhóm với cùng một nội dung câu hỏinhư sau:
Nội dung câu hỏi và đáp án
Câu hỏi: Hãy giải thích tại sao trong quá trình sản xuất giấm ăn người ta thường dùng