Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong một số bài của môn địa lí lớp 9

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾNTên sáng kiến: " Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong một số bài của môn Địa lí lớp 9" Vĩnh Phúc, Năm 2017... Vì vậy tôi đ chọn đề tài:

ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN YÊN LẠC

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

=====***=====

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

Tên sáng kiến: " Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong một

số bài của môn Địa lí lớp 9"

Tác giả sáng kiến: Trần Thị Ngọc Hà

Môn: Địa lí

Trường THCS: Trung Hà

Vĩnh Phúc, năm 2017

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

Tên sáng kiến: " Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong một số bài của

môn Địa lí lớp 9"

Vĩnh Phúc, Năm 2017

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu:

Trong quá trình phát triển kinh tế x hội, biến đổi khí hậu (do phát thải khínhà kính gây ra) là một trong những vấn đề an ninh phi truyền thống, đe dọa tới

sự tồn vong của toàn nhân loại Các nhà khoa học đ khẳng định rằng ngày naycon người đ làm biến đổi, đảo lộn hệ thống Trái Đất với qui mô ngày càng rộnglớn, tốc độ chóng mặt Biến đổi khí hậu đ trở thành một thách thức và nguy cơlớn nhất đối với loài người trong thế kỉ 21

Việt Nam là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất từ biếnđổi khí hậu, cả về chính trị, kinh tế - x hội và quốc phòng - an ninh Hiện nay, ởViệt Nam đ xuất hiện ngày càng nhiều những bằng chứng cho thấy biến đổi khíhậu tác động tiêu cực như thế nào đến sự phát triển kinh tế - x hội Các hiệntượng như: lượng mưa thất thường và luôn biến đổi, nhiệt độ tăng cao hơn, tìnhhình thời tiết khốc liệt hơn, tần suất và cường độ của những đợt b o lũ, triềucường tăng đột biến, các dịch bệnh xuất hiện và lan tràn….trong những năm gầnđây đều liên quan nhiều đến việc biến đổi khí hậu.Vì thế, chủ động ứng phó vớibiến đổi khí hậu ở nước ta là vấn đề quan trọng, cấp thiết

Nhận thức sâu sắc vấn đề biến đổi khí hậu là hết sức cần thiết đối với tất cảmọi người, mọi lứa tuổi, … để có các hành động cụ thể vào việc ứng phó với sựbiến đổi khí hậu Nhà trường phổ thông, với sứ mệnh nâng cao dân trí, đào tạonhân lực và bồi dưỡng nhân tài, với mạng lưới rộng khắp cả nước, với hệ thốngchương trình, nội dung, kế hoạch và phương pháp giáo dục và đội ngũ hùng hậucủa những người làm công tác giáo dục đóng một vai trò to lớn và có tầm ảnhhưởng sâu rộng đến việc nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu cho học sinh

Là một giáo viên Địa lí tôi mong muốn và luôn ý thức được trách nhiệmcủa mình đối với việc phải giáo dục biến đổi khí hậu cho học sinh, nhằm thực

hiện mục tiêu phát triển bền vững Vì vậy tôi đ chọn đề tài: " Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong một số bài của môn Địa lí lớp 9"

Trong các giờ học trên lớp, để làm được nhiệm vụ giáo dục môi trường, giáodục biến đổi khí hậu thông qua tiết học bài học, chúng ta có thể thực hiện nhiềuphương pháp, tuỳ thuộc vào đặc trưng của mỗi tiết, mỗi bài, mỗi phần mà có thểlựa chọn phương pháp phù hợp Trong phạm vi chuyên đề này tôi chỉ giới thiệumột số phương pháp cơ bản với tính chất gợi ý theo tôi thấy là phù hợp nhất khidạy nội dung tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu, còn trong quá trình giảng dạytuỳ theo đối tượng học sinh các thầy cô có thể sử dụng nhiều hình thức vàphương pháp khác miễn sao đạt được mục đích mình đề ra

2 Tên sáng kiến:

"

Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong một số bài của môn Địa lí lớp 9"

3 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:

3.1 Lĩnh vực có thể áp dụng sáng kiến:

- Môn: Địa lí lớp 9

- Đối tượng: Học sinh lớp 9 - Trường THCS

3.2 Vấn đề mà sáng kiến cần giải quyết:

3.2.1 Tích hợp giáo dục Biến đổi khí hậu (GDBĐKH) trong môn Địa lí 9 3.2.1.1 Mục đích và ý nghĩa của giáo dục biến đổi khí hậu.

Giáo dục về biến đổi khí hậu phải giúp cho học sinh có hiểu biết về hiệntượng biến đổi khí hậu, nguyên nhân và những tác động của nó tới đời sống conngười và những biện pháp hạn chế các tác nhân dẫn đến biến đổi khí hậu(BĐKH), có được những kỹ năng cần thiết để ứng phó với những tác động doBĐKH gây ra Từ đó chuẩn bị cho học sinh tâm thế sẵn sàng tham gia các hoạtđộng nhằm chống lại hạn chế sự BĐKH

3.2.1.2 Nội dung về giáo dục Biến đổi khí hậu.

Nội dung của giáo dục biến đổi khí hậu đề cập đến thông qua tiết học, bàihọc:

 Khái niệm/ thuật ngữ về biến đổi khí hậu.

 Hiện trạng, nguyên nhân của sự biến đổi khí hậu, đặc biệt là những nguyên nhân do con người tạo ra

 Hậu quả của biến đổi khí hậu và tác động của nó trên phạm vi toàn cầu, quốc gia và khu vực - địa phương.

 Những biện pháp hạn chế các tác nhân gây nên biến đổi khí hậu trên phạm vi toàn cầu, quốc gia và địa phương.

 Ứng phó trước tác động của biến đổi khí hậu ở Việt Nam: Phòng, chống ngập lụt

ở đồng bằng châu thổ và vùng ven biển, sạt lở đất vùng ven biển, lũ và sạt lở đất ởvùng núi…

 Cung cấp, rèn luyện những kỹ năng cần thiết để ứng phó với thiên tai do biến đổikhí hậu gây nên ở địa phương (kỹ năng cụ thể phòng chống lũ lụt, sạt lở đất, bo….)

3.2.2 Khả năng tích hợp GDBĐKH thông qua một số bài học trong môn Địa

lí lớp 9- THCS.

Chương trình Địa lí 9 dành cho Địa lí Việt Nam, gồm cả Địa lí dân cư, Địa líkinh tế-x hội và các vùng kinh tế Học chương trình Địa lí 9, học sinh cần nắmđược các đặc điểm về dân cư, kinh tế, các đặc điểm tự nhiên - tài nguyên thiênnhiên, đặc điểm phát triển kinh tế của các vùng kinh tế nước ta và một số vấn đềđang được đặt ra nhằm sử dụng hợp lí tài nguyên, giảm thiểu hậu quả của thiêntai, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, phát triển kinh tế - x hội cảnước cũng như các vùng l nh thổ, địa phương nơi học sinh đang sinh sống Qua

đó, chúng ta có thể thấy môn Địa lí 9 có nhiều khả năng tích hợp GDBĐKH

2

4 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:

Thời gian: bắt đầu nghiên cứu và dùng thử từ tháng 9/

2016 5 Mô tả bản chất của sáng kiến:

5.1 Về nội dung của sáng kiến:

5.1.1 Thực trạng về việc học tập, chất lượng môn Địa lí của học sinh lớp 9 trường THCS hiện nay:

Việc dạy và học môn Địa lí ở lớp 9 nói riêng và cấp THCS nói chung còn gặp

không ít những khó khăn Theo điều tra khảo sát nghiên cứu trong nhiều năm tôi

thấy nhiều em học sinh còn chưa thực sự thích học bộ môn Địa lí do nhận thứclệch lạc của các em và các bậc phụ huynh, như:

- Chưa thấy được vai trò của môn học, cho rằng đây là môn học “phụ”, khôngquan trọng nên không chú trọng quan tâm, các các câu h i, bài tập liên quan đếnnội dung bài học giao về nhà nhiều em chỉ làm cho xong

- Nhiều phụ huynh yêu cầu con mình chỉ tập trung vào các môn như Ngữ văn,Toán, Tiếng Anh,….để chuẩn bị bước đệm cho thi vào THPT nên các em chỉhọc theo kiểu đối phó

- Về năng lực tư duy tổng hợp theo l nh thổ, năng lực vận dụng kiến thức vàothực tiễn,…của học sinh còn hạn chế dẫn đến hiều học sinh còn không đạt điểmtrong các câu h i vận dụng, liên hệ thực tế trong các bài kiểm tra

- Kết quả trước khi áp dụng (Khảo sát ban đầu)

Năm học 2016- 2017 tôi được phân công giảng dạy Địa lí ở ba lớp 9 là: lớp9B, 9C (lực học trung bình), 9A ( lực học khá) với bài kiểm tra khảo sát đầunăm như sau:

Bảng 1: Thống kê bài kiểm tra khảo sát đầu năm

* Bảng 2: Kết quả khảo sát việc ham thích môn Địa lí trước khi áp dụng thử nghiệm sáng kiến kinh nghiệm (trên 114 học sinh lớp 9):

Trả lời

1 Em có thích học môn Địa lí 20 17,5 55 48,2 39 34,3không?

2 Em cảm thấy thế nào khi học

các tiết học có tích hợp giáo dục 39 34,2 57 50 18 15,8môi trường môn Địa lí?

Với kết quả điều tra như vậy tôi quyết định lựa chọn và quan tâm đến đề

tài " Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong một số bài của môn Địa lí lớp 9"

nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trong môn Địa lí đồng thời thông qua đócũng giáo dục cho các em ý thức bảo vệ môi trường, chủ động ứng phó vớinhững biến đổi khí hậu Khi thực hiện chuyên đề này tôi cũng đ gặp nhiều thuậnlợi nhưng bên cạch đó cũng đ gặp không ít khó khăn

5.1.2 Thực trạng dạy học giáo dục biến đổi khí hậu (GDBĐKH) ở nhà trường phổ thông hiện nay.

a Về phía giáo viên

Trong quá trình thực hiện đề tài, để tìm hiểu về nhận thức, thái độ và phươngpháp tổ chức dạy học GDBĐKH của giáo viên qua môn Địa lí, tôi đ tiến hành ph

ng vấn, trao đổi ý kiến với các giáo viên và dự giờ các giáo viên đang giảng dạy

ở trường THCS trong huyện, thông qua một số câu h i:

Câu 1: Thầy cô có ý kiến gì về vấn đề biến đổi khí hậu hiện nay?

Câu 2: Theo các thầy cô chúng ta cần phải làm gì để giảm thiểu những biến đổi khí hậu?

Câu 3: Nếu đưa nội dung tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu vào công tác giảng dạy và học tập thì tích hợp như thế nào là phù hợp?

Sau khi tiến hành khảo sát trên 18 thầy cô đang giảng dạy môn Địa lí tronghuyện, kết quả điều tra như sau:

Về nhận thức:

Có 16/18 giáo viên được điều tra đều có nhận thức đầy đủ và đúng đắn về vấn

đề GDBĐKH (chiếm 88,9%)

4

cơ sở Đa số giáo viên cũng cho biết chương trình Địa lí lớp 9 có nhiều bài liên

hệ thực tiễn địa phương nên có một số cơ hội để tổ chức ngoại khóa cho các em

và khi thực hiện các buổi ngoại khóa mang lại hiệu quả khá cao Thực tế đánhgiá về mức độ tích hợp nội dung GDBĐKH qua các tiết dạy của mình, các giáoviên cũng thẳng thắn nói rằng chỉ thỉnh thoảng mới tích hợp được nội dung biếnđổi khí hậu (BĐKH) vào bài học

b Về phía học sinh

Khi thực hiện đề tài này, tôi đ tiến hành khảo sát, điều tra học sinh bằng cácphiếu điều tra, tôi đ thu được những kết quả cụ thể, từ đó kiểm tra được các mặtnhận thức, thái độ và hành vi của học sinh về vấn đề BĐKH cụ thể như sau:

Về nhận thức:

Qua điều tra, có thể thấy rằng phần lớn học sinh đều cho rằng môn Địa lí làmôn phụ, cho nên khi được h i về vấn đề BĐKH hiện nay đều có nhận thức chưađầy đủ (chiếm tới trên 50%), số học sinh biết tới BĐKH toàn cầu như một trongnhững vấn đề mà thế giới đang phải đối mặt còn quá ít và là một con số cực kìkhiêm tốn (6%) Đặc biệt, còn tới 42,5% các em học sinh hiểu biết rất ít, thậmchí là hiểu sai Đối với những đe dọa của BĐKH với đất nước và ngay địaphương mình các em cũng chưa có được hiểu biết đầy đủ, chỉ khoảng 5% trong

số học sinh được điều tra biết rằng Việt Nam nằm trong số những quốc gia chịuảnh hưởng năng nề nhất của BĐKH thông qua những hiện tượng biến đổi củathời tiết xảy ra trong những năm gần đây, chỉ khoảng 53,2% có hiểu biết vềnhững thiên tai ngay tại nơi các em sinh sống Qua điều tra cho thấy việc nhậnthức về vấn đề BĐKH của học sinh THCS còn rất hạn chế và chưa đầy đủ hoặc

có cái nhìn sai lệch, phiến diện

Sau khi dùng phiếu khảo sát, tất cả học sinh khi được h i đều trả lời rằng đ từng được nghe cụm từ BĐKH, song nguồn thông tin về vấn đề này còn rất hạn chế, mức độ hiểu biết rất mơ màng Chủ yếu các em được cung cấp thông tin

qua các phương tiện thông tin đại chúng như tivi, Internet, (chiếm 65%) Chỉ cókhoảng 35% học sinh được thu nhập thông tin về BĐKH qua môn Địa lí nhưngchủ yếu dưới hình thức thông báo thông tin từ giáo viên để mở rộng nội dungbài học Bởi vậy, ngay lúc này vấn đề quan trọng đặt ra là cần phải đẩy mạnhhơn nữa công tác giáo dục BĐKH trong các nhà trường phổ thông để nâng caonhận thức cho học sinh về các vấn đề BĐKH, giúp các em có những kỹ năngsống cần thiết.

Về thái độ:

Đa số học sinh khi được h i đều có thái độ tích cực đối với các vấn đề vềBĐKH và t ra rất hứng thú với những bài học có tích hợp nội dung giáo dụcBĐKH (75%) và trong đó có 65% cho đó là việc làm rất cần thiết

Hành vi:

Do nhận thức của học sinh còn thiếu về các vấn đề BĐKH dẫn tới hành độngliên quan đến BĐKH còn hạn chế, bao gồm cả những kỹ năng ứng phó vớinhững hiện tượng BĐKH và hành động để bảo vệ môi trường làm thay đổi hiệntượng BĐKH trong tương lai

Như vậy, thông qua ph ng vấn, trao đổi, điều tra các giáo viên và học sinh vềvấn đề giảng dạy nội dung BĐKH qua môn Địa lí, tôi nhận thấy việc giáo dụcBĐKH còn gặp không ít khó khăn mặc dù đa số giáo viên đ nhận thức tầm quantrọng của vấn đề Vì vậy, cần đẩy mạnh hơn nữa vấn đề đưa nội dung giáo dụcBĐKH vào trong dạy học Địa lí, bởi không chỉ truyền thụ cho học sinh nhữngkiến thức về kinh tế, x hội, môi trường mà còn phải hướng dẫn cho học sinh họcđược những kỹ năng, những giá trị để biết cách sống một cách bền vững, hài hoàvới tự nhiên và thân thiện với con người

Trên đây là một số kết quả nghiên cứu chính về cơ sở lý luận và cơ sở thựctiễn của việc giáo dục BĐKH trong chương trình Địa lí lớp 9 Đó là căn cứ quantrọng đầu tiên để người giáo viên Địa lí, nhất là giáo viên Địa lí dạy học khối lớp

9 thiết kế và tổ chức dạy học GDBĐKH cho học sinh của mình nhằm góp phầnthực hiện tốt các mục tiêu phát triển bền vững

5.1.3: Giải pháp thực hiện:

Để thực hiện đề tài đạt hiệu quả, trước hết giáo viên và học sinh cần phải nắmđược khái niệm thế nào là biến đổi khí hậu, nguyên nhân và những biểu hiện củabiến đổi khí hậu, những ảnh hưởng tiêu cực do biến đổi khí hậu gây ra đối vớicuộc sống và sản xuất con người và các giải pháp chủ yếu giảm thiểu sự biến đổikhí hậu Từ đó giáo viên lựa chọn những nội dung, những bài học liên quan đểtích hợp và hướng dẫn học sinh cách thu thập, phân tích, xử lí thông tin đem lạihiệu quả cao nhất cho bài học

Từ khi bắt đầu nghiên cứu cho đến khi hoàn thiện đề tài, tôi luôn cố gắngthông qua thực tế giảng dạy trên lớp để kiểm nghiệm đề tài và ngược lại Trướctiên cần giúp học sinh nắm vững các bước cơ bản để tiến hành thu thập và xử líthông tin thông qua tự nghiên cứu, hoạt động nhóm, chuẩn bị theo dự án Sau đó

từng bước nâng dần kỹ năng, và từ kỹ năng biến thành kỹ xảo Trong quá trìnhrèn luyện các em dần dần khắc phục các sai sót của mình khi gặp phải Học sinh

sẽ bắt đầu cảm nhận được niềm vui, sự hứng thú khi tự mình tìm tòi khám phá,vận dụng những hiểu biết vào giải thích một số hiện tượng địa lí đang xảy ra ởđịa phương

5.1.3.1 Khái quát về Biến đổi khí hậu.

5.1.3.1.1 Khái niệm về Biến đổi khí hậu (BĐKH).

“Biến đổi khí hậu Trái đất là sự thay đổi của hệ thống khí hậu bao gồm khíquyển, thủy quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi cácnguyên nhân tự nhiên và nhân tạo”

5.1.3.1.2 Nguyên nhân và biểu hiện của Biến đổi khí hậu.

* Nguyên nhân của Biến đổi khí hậu:

- Khí thải công nghiệp, chủ yếu là các nhà máy nhiệt điện đ đốt cháy nhiên liệu hóa thạch thải ra các chất khí như CO2, CH4,…

- Chất khí thải ra từ sử dụng ô tô, xe máy làm tăng lượng CO2

- Hoạt động đốt lò gạch, nung vôi,…

- Hiện tượng chặt phá rừng bừa b i, đốt rừng, cháy rừng, …

- Khí thải trong sinh hoạt, hoạt động nông nghiệp: đốt rơm, rạ,…

*Các biểu hiện của sự biến đổi khí hậu Trái Đất gồm:

Sự nóng lên của khí quyển và Trái Đất nói chung

Sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển có hại cho môi trường sốngcủa con người và các sinh vật trên Trái Đất

Sự dâng cao mực nước biển do băng tan dẫn tới sự ngập úng của các vùng đấtthấp, các đảo nh ven biển

Sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng nghìn năm trên các vùng khácnhau của trái đất dẫn đến nguy cơ đe dọa sự sống của các loài sinh vật, các hệsinh thái và hoạt động của con người

Đối với Việt Nam trong khoảng 50 năm qua, theo nghiên cứu của Viện khítượng Thủy văn và môi trường, nhiệt độ trung bình năm đ tăng khoảng 0.50Cđến 0.70C, mực nước biển dâng khoảng 20 cm, hiện tượng b o biển diễn ra ngàycàng tăng về số lượng và cường độ

5.1.3.1.3 Hậu quả của Biến đổi khí hậu.

Đối với Việt Nam, một trong năm nước chịu ảnh hưởng mạnh mẽ nhất từBĐKH, phải đối mặt với những hậu quả cụ thể sau:

- El Nino ảnh hưởng rõ rệt đến thời tiết của Việt Nam, thể hiện rõ nhất là sựthiếu hụt về lượng mưa dẫn đến hạn hán tại nhiều khu vực Mực nước các sôngkhu vực miền Bắc đ xuống thấp nhất trong vòng 100 năm qua Các tỉnh ở TâyNguyên, Nam Trung Bộ và Nam Bộ là những vùng chịu ảnh hưởng nhiều mặtcủa hiện tượng này

- BĐKH tác động đến hoạt động kinh tế - x hội của con người Mực nướcbiển dâng cao gây ngập úng, nhiễm mặn nguồn nước, ảnh hưởng đến sản xuấtnông nghiệp, gây rủi ro đối với công nghiệp và các hệ thống kinh tế - x hội.Theo tính toán của các chuyên gia nghiên cứu về BĐKH, đến năm 2100 nhiệt độtrung bình ở Việt Nam có thể tăng lên 300C và mực nước biển dâng đến 1m.Theo đó, khoảng 40.000km2 đồng bằng ven biển Việt Nam sẽ bị ngập, trong đó90% diện tích các tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long ngập hầu như toàn bộ,

và có khoảng 10% dân số bị ảnh hưởng trực tiếp, tổn thất đối với GDP khoảng10% Nếu mực nước biển dâng 3m sẽ có khoảng 25% dân số bị ảnh hưởng, cóthể dẫn đến mất nơi ở, ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế quốc dân…

5.1.3.1.4 Giải pháp ứng phó và thích ứng với Biến đổi khí hậu.

a Giảm sản xuất nhiệt điện, tăng cường sử dụng các nguồn năng lượng táitạo: như năng lượng Mặt trời, năng lượng gió, năng lượng thủy triều, năng lượngđịa nhiệt, năng lượng sinh khối (biomas), năng lượng khí sinh học (biogas)

b Ngăn chặn nạn phá rừng, tích cực bảo vệ rừng và trồng rừng sẽ có tác dụnglớn trong việc giảm thiểu nguy cơ biến đổi khí hậu

c Tiết kiệm năng lượng để giảm lượng khí CO2 thải ra bầu khí quyển

Thay vì đi lại bằng xe máy, ô tô mọi người chúng ta nên đi bằng nhữngphương tiện công cộng như đi xe buýt, đi xe đạp Với các loại phương tiện đi lạinày sẽ tiết kiệm không chỉ xăng dầu mà còn hạn chế khí thải gây ô nhiễm môitrường

Tiết kiệm điện, đặc biệt là sử dụng các thiết bị dân dụng tiết kiệm như bóng đèncompact, các loại pin nạp

d Cải tạo, nâng cấp hạ tầng

Theo số liệu thống kê nhà ở chiếm gần 1/3 lượng phát tán khí gây hiệu ứngnhà kính trên qui mô toàn cầu (riêng Mỹ là 43%) Vì vậy, việc cải tiến trong lĩnhvực xây dựng như tăng cường hệ thống bảo ôn, xây dựng các cầu thang điềuchỉnh nhiệt độ…sẽ tiết kiệm được rất nhiều nhiên liệu và giảm mức phát thải khíthải Ngoài ra, các công trình giao thông như cầu đường cũng là yếu tố cần đầu

tư th a đáng

e Ứng dụng các công nghệ mới trong việc bảo vệ Trái Đất

Hiện nay, các nhà khoa học đang tiến hành những thử nghiệm mới như quátrình can thiệp kỹ thuật địa chất hay kỹ thuật phong bế mặt trời….nhằm giảmhiệu ứng nhà kính Ngoài ra còn tính đến kỹ thuật phát tán các hạt Sulphate vàokhông khí để nó thực hiện quá trình làm lạnh bầu khí quyển

f Giáo dục tuyên truyền cho học sinh trong nhà trường

Nhận thức về hiểm họa của BĐKH đến các hoạt động sản xuất nông nghiệp,công nghiệp, dịch vụ, đến môi trường và tài nguyên thiên nhiên…

5.1.3.2.Giáo viên lựa chọn nêu ra những bài học có liên quan đến tích hợp:

Giáo viên cần xây dựng kế hoạch cụ thể ngay từ đầu năm học, rà soát chọnlọc ra những bài học có thể tích hợp giáo dục môi trường, tích hợp giáo dục biến

đổi khí hậu.Tùy từng bài dạy và nội dung cụ thể giáo viên có thể tích hợp cácnội dung liên quan đến vấn đề môi trường, biến đổi khí hậu cho bài học thêmphần sinh động

Yêu cầu học sinh chuẩn bị sẵn nôi dung ở nhà bằng cách phân công dự án dạyhọc theo nhóm ( giáo viên chỉ giao cho học sinh những dự án nh với những câu

h i cụ thể)

5.1.3.3 Hướng dẫn học sinh thu thập thông tin, xử lí thông tin liên quan đến môn học, bài học:

* Ngay từ đầu năm học giáo viên cần giới thiệu:

- Nội dung chương trình năm học

- Hướng dẫn học sinh nghiên cứu sách giáo khoa trước thông qua phần mụclục

- Nắm được một số thông tin liên quan đến chương trình học môn địa lí 9, cácbài học để tự thu thập những vấn đề liên quan đến bộ môn thông qua sách, báo,đài, tivi, Internet và học sinh có thể ghi chép, in ra giấy, sưu tập tranh ảnh,mẫu vật, các câu ca dao, tục ngữ nói về các hiện tượng của thời tiết, khíhậu tìm hiểu và giải thích nguyên nhân, hậu quả của các hiện tượng địa lí xảy

ra ở địa phương, xung quanh cuộc sống của chúng ta

-Khi đ thu thập được thông tin các em cần phải kiểm tra cẩn thận nhất là số liệu, phải có mốc thời gian cụ thể và phân nhóm đối tượng

*Hướng dẫn học sinh soạn bài mới ở nhà:

- Trước hết các em phải đọc kĩ nội dung bài mới, chú ý: Tên bài và các đề mục lớn

- Xác định nội dung chính của từng mục, đánh dấu những nội dung cần phải làm rõ

- Nghiên cứu và xử lí bản số liệu, tranh ảnh trong sách giáo khoa

- Tìm cách trả lời các câu h i giữa bài và cuối sách giáo khoa

- Thu thập những thông tin liên qua đến bài học thông qua sách báo, mạngInternet,

5.2: Về khả năng áp dụng của sáng kiến:

Thực hiện được nội dung tích hợp GDBĐKH trong việc dạy - học môn Địa lítrong nhà trường là hết sức cần thiết và quan trọng, hơn thế nữa nó còn góp phầnthay đổi phương pháp dạy học truyền thống bằng phương pháp mới nhằm pháthuy tính tích cực, tự giác, tính độc lập, sáng tạo của học sinh Đồng thời nó cũnggóp phần làm thay đổi cách kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh - tựkiểm tra, đánh giá bằng lý thuyết suông chuyển sang kiểm tra, đánh giá cả kỹnăng và khả năng vận dụng kiến thức vào việc giải quyết các bài tập, cũng nhưvào thực tiễn Vì vậy với đề tài này có thể áp dụng rộng r i cho tất cả các đốitượng học sinh lớp 9 và còn là tiền đề giúp các em học tập môn Địa lí THPTđược tốt hơn, lĩnh hội kiến thức một cách chủ động hơn

5.2.1: Các phương pháp vận dụng giáo dục biến đổi khí hậu vào một số bài học cụ thể:

Giáo dục về Biến đổi khí hậu có thể được thực hiện qua nhiều phương thứckhác nhau Tuy nhiên, giáo dục BĐKH qua môn Địa lí lớp 9, thì thực hiện bằngphương thức tích hợp là thích hợp nhất, tích hợp những nội dung liên quan vàomôn học, lớp học với những bài học cụ thể

Theo nghiên cứu tôi thấy việc tích hợp giáo dục BĐKH được triển khai ở bamức độ là: tích hợp toàn phần, tích hợp bộ phận và mức độ liên hệ

Sau đây tôi xin giới thiệu một số bài tích hợp giáo dục BĐKH trong chươngtrình Địa lí lớp 9:

Bài 7: Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố nông nghiệp Tiết 1- Mục I : Các nhân tố tự nhiên.

- Nội dung tích hợp GDBĐKH: Việc khai thác, sử dụng chưa hợp lí tài nguyên thiên nhiên, sẽ làm suy thoái về môi trường và gây biến đổi về khí hậu

và các giải pháp giảm thiểu BĐKH.

- Phương pháp: dạy học theo dự án; hoạt động nhóm

Giáo viên có thể chia nhóm, yêu cầu mỗi nhóm thảo luận về một loại tàinguyên với nội dung: tình hình sử dụng và biện pháp khai thác của từng loại tàinguyên đó

Sau khi hoàn thành nội dung trên, giáo viên có thể yêu cầu học sinh trả lới

một số câu h i:

- Tại sao cần phải sử dụng đất hợp lí?

- Tại sao cần phải sử dụng có hiệu quả, đảm bảo sự cân bằng và chống ô nhiễm môi trường nước?

- Tại sao phải khai thác, sử dụng hợp lí và bền vững các nguồn tài

nguyên: khí hậu, nước…?

- Theo em hiện tượng biến đổi khí hậu hiện nay đã ảnh hưởng như thế nào đến sản xuất nông nghiệp nước ta?

- Em hãy đề ra một số biện pháp giảm thiểu biến đổi khí hậu, khắc

phục những hậu quả do BĐKH gây ra cho sản xuất và đời sống?

Giáo viên phân công học sinh chuẩn bị trước nội dung thông qua tìm hiểu thực tế và truy cập thông tin trên mạng Internet,… học sinh có thể trả lời câu h idưới dạng trình chiếu Power point có hình ảnh hoặc video minh chứng

Trả lời những câu h i này chính là học sinh đ tìm được những nguyên

nhân sâu sa gây ra biến đổi khí hậu, tác hại do biến đổi khí hậu gây ra Qua đóhọc sinh biết bản thân cần phải làm gì để bảo vệ các loại tài nguyên ở ngay địa phương mình đang sinh sống

Cuối cùng giáo viên sử dụng một số video hoặc hình ảnh thể hiện tác hạicủa việc sử dụng không hợp lí các loại tài nguyên đó ( dưới đây là một số hìnhảnh minh họa tiêu biểu)

Hình 1 Xói mòn đất Hình 2 Sạt lở đất

HÌnh 3 Ô nhiễm nguồn nước HÌnh 4 Lũ quét

Những vấn đề chung đặt ra đối với các loại tài nguyên này là việc khaithác, sử dụng chưa hợp lí, sẽ làm suy thoái về môi trường và gây biến đổi về khíhậu

Từ đó các em thấy được đó cũng chính là những nguyên nhân gây ra biếnđổi khí hậu và hậu quả do biến đổi khí hậu gây ra

Giáo viên có thể bổ sung thêm kiến thức thực tế nếu học sinh không tìm ra,

ví dụ: Nước biển dâng, thời tiết cực đoan rét kỷ lục, hạn hán khốc liệt… đó là biểu hiện rõ nét của biến đổi khí hậu Trận rét kỷ lục cuối năm 2016 xảy ra tại nhiều tỉnh phía Bắc và miền Trung, hạn hán khốc liệt kéo dài ở các tỉnh Trung

Bộ, nước triều dâng cao ở các tỉnh Nam Bộ… đó là sự cực đoan của khí hậu, đ ảnh hưởng mạnh đến sản xuất nông nghiệp Bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càngđặt ra nhiều thách thức với nông nghiệp nước ta

Vùng Đồng bằng sông Cửu Long đ được nhiều nhà khoa học và các tổ chứcquốc tế cảnh báo là nơi chịu nhiều tác động tiêu cực của hiện tượng biến đổi khíhậu và nước biển dâng Nông dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay vừachịu tác động của lũ thượng nguồn vào mùa mưa, vừa chịu tác động của sự xâmnhập mặn vào mùa khô và các tác động do diễn biến thời tiết cực đoan khác.Đồng bằng sông Cửu Long, ước tính hàng trăm ngàn hecta đất bị ngập, hàngtriệu người có thể bị mất nhà cửa nếu nước biển dâng cao Sản lượng lương thực

có nguy cơ giảm sút lớn, đe doạ tới an ninh lương thực của quốc gia

Diện tích canh tác nông nghiệp sử dụng nguồn nước ngọt như lúa, màu, cây ăntrái và nuôi trồng thủy sản sẽ bị thu hẹp, năng suất và sản lượng sẽ suy giảm.Biến đổi khí hậu cũng làm thay đổi điều kiện sinh sống của các loài sinh vật,dẫn đến tình trạng biến mất của một số loài và ngược lại xuất hiện nguy cơ giatăng các loại “thiên địch” Trong thời gian 2 năm trở lại đây, dịch rầy nâu, vànglùn, lùn xoắn lá ở Đồng bằng sông Cửu Long diễn biến ngày càng phức tạp, ảnhhưởng đến khả năng thâm canh, tăng vụ và làm giảm sản lượng lúa Biến đổi khíhậu có thể tác động đến thời vụ canh tác lúa, làm thay đổi cấu trúc mùa vụ, quyhoạch vùng, kỹ thuật tưới tiêu, sâu bệnh, năng suất, sản lượng

Biện pháp: Cần chuyển dần qua cách sống và sản xuất nông nghiệp phùhợp với hoàn cảnh mới dưới điều kiện khí hậu ngày một thay đổi nhanh hơn Làhọc sinh các em cũng có thể góp phần tham gia vào giảm thiểu biến đổi khí hậu,như: Ngăn chặn nạn phá rừng, tích cực bảo vệ rừng và trồng rừng; tiết kiệmnăng lượng để giảm lượng khí CO2 thải ra bầu khí quyển, thay vì đi xe máy ô tôchúng ta có thể đi bằng xe đạp, xe đạp điện; vận động người thân, bà con hàngxóm sử dụng hợp lí phân bón, thuốc trừ sâu hay sử dụng biện pháp sinh học…Giáo viên giới thiệu mô hình sống chung với lũ của người dân vùng Đồngbằng sông Cửu Long:

Hình 5.Mô hình sống chung với biến đổi khí hậu của người dân vùng

Đồng bằng sông Cửu Long

Như vậy, sau khi học xong bài 7 này, Giáo viên cũng có thể giao nhiệm vụcho học sinh tìm hiểu thêm thực trạng môi trường và thiên tai ở địa phương các

em theo gợi ý sau:

- Tình trạng sử dụng phân bón hóa chất, thuốc trừ sâu của bà con nông dân.

- Các loại rác thải, nước thải ở nông thôn.