SKKN biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử 12 ở trường THPT sáng sơn thông qua khai thác bản đồ giáo khoa lịch sử phần lịch sử việt nam(1945 1954)

Đây là cuộc tiến công chiến lược của Pháp, phạm vi chiến dịch rộng 12 tỉnh,các cánh quân hình thành những mũi thọc sâu vào hậu phương của ta, với nhữnggọng kìm từ 300km đến 400km, đánh t

Tác giả sáng kiến: Lùng Thị Mý

* Mã sáng kiến: 18.57.03

MỤC LỤC

1 Lời giới thiệu………Trang 3

2 Tên sáng kiến: ……….Trang 4

3 Tác giả sáng kiến:……….Trang 4

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: ……….Trang 4

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: ………Trang 4

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: ………… Trang 4

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:……… Trang 4

7.1 Chuẩn bị của giáo viên……….Trang 5

7.2 Hệ thống bản đồ giáo khoa lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945-1945 và phương

pháp sử dụng……….Trang 6 7.3 Một số giáo án thực nghiệm………Trang 27

8 Những thông tin cần được bảo mật (nếu có):……… Trang 38

9 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:……… Trang 38

10 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến

…Trang 38

11 Danh sách những tổ chức/cá nhân đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng

kiến lần đầu (nếu có):………Trang 40

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

Chúng ta đã biết, theo chủ nghĩa Mác Lê Nin, quá trình nhận thức của conngười bao giờ cũng đi từ hình ảnh cụ thể trực tiếp đến trìu tượng, từ đơn giản đếnkhái quát Những hình ảnh này thông qua quá trình cảm giác, tri giác của con ngườiphản ánh vào sự nhận thức tư duy

Quá trình nhận thức lịch sử của học sinh cũng diễn ra theo quy luật chungnhư trên Đặc điểm của học tập lịch sử là học những điều đã qua không tái diễn trở

lại Vì vậy việc “ Trực quan sinh động” trong nhận thức Lịch sử không thể bắt

nguồn từ cảm giác trực tiếp về sự việc, hiện tượng mà từ những biểu tượng cụ thểđược tạo nên trên cơ sở tri giác tài liệu cụ thể Không có biểu tượng thì không cókhái niệm Cho nên để có cơ sở cho việc học sinh nhận thức khái quát, cần thiếtphải sử dụng đồ dùng trực quan kết hợp với các phương pháp khác nhau, trong đó

có hướng dẫn học sinh khai thác bản đồ trong sách giáo khoa Những bản đồ trongsách giáo khoa phản ánh những kiến thức lịch sử cụ thể, là điểm tựa của nhận thứccảm tính Trên cơ sở nhận thức cảm tính, học sinh lĩnh hội được những kiến thức lýluận, khái quát

Hiện nay, tình hình thế giới và trong nước đang có những biến đổi sâu sắc.Một số học sinh ngại và không thích học bộ môn Lịch sử Nhiều học sinh gặp khókhăn khi học bộ môn Lịch sử như: Khó nhớ, học trước quên sau, không biết nhậnxét phân tích sự kiện lịch sử và hiện tượng Lịch sử Trong sách giáo khoa bản đồvừa là phương tiện trực quan vừa là nguồn tri thức để học sinh học tập Nó cungcấp một khối lượng kiến thức lớn, giúp học sinh khắc ghi bài học sâu hơn, tốt hơn.Công cuộc cải cách giáo dục đòi hỏi người giáo viên Lịch sử phải đổi mới phươngpháp giảng dạy: Chống dạy chay, chống gò ép học sinh thụ động tiếp thu kiến thức

Bản đồ giáo khoa lịch sử giúp cho giáo viên giảng dạy, giúp cho học sinh quan sátphân tích để chủ động tiếp thu kiến thức.

Làm thế nào để học sinh yêu thích bộ môn Lịch sử, hiểu biết sâu sắc Lịch sửcủa quá khứ, củng cố lòng tin và xây dựng tư tưởng tình cảm đúng đắn đối với mỗi

sự kiện, hiện tượng Lịch sử, nâng cao chất lượng bộ môn Điều này phụ thuộc lớnvào việc lựa chọn nội dung, hình thức và phương pháp dạy học của giáo viên Việctăng cường các phương tiện trực quan, hướng dẫn học sinh khai thác bản đồ trongsách giáo khoa có ý nghĩa quan trọng đối với việc phát huy tính tích cực của họcsinh, nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn

Chính vì những lý do trên, bản thân tôi luôn suy nghĩ, để rút ra cho mình biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử 12 ở trường THPT Sáng Sơn thông qua khai thác bản đồ giáo khoa lịch sử phần lịch sử Việt Nam(1945-1954) trong sách giáo khoa lớp 12 chương trình chuẩn để phát huy tính tích cực học tập của họcsinh

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Sáng Sơn

- Số điện thoại: 0356 112 334 E_mail:

lungthimygv.c3songlo@vinhphuc.edu.vn

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Lùng Thị Mý

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Phương pháp dạy học lịch sử

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 01/10/2018

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:

Những năm gần đây ở trường THPT Sáng Sơn, nhiều học sinh lựa chọn mônLịch sử để thi tốt nghiệp THPT, tuy nhiên một số học sinh rất ngại học bộ môn Lịch

sử Nhiều em chưa biết cách học bộ môn Học trước quên sau Học xong rồi khôngnhớ gì cả Số lượng học sinh thi đại học môn Lịch sử rất ít Chất lượng điểm thi Đạihọc môn Lịch sử những năm gần đây chưa cao

Sách giáo khoa lịch sử lớp 12 chương trình chuẩn có nhiều kênh hình nóichung và lược đồ nói riêng Mỗi loại kênh hình có một chức năng riêng Học sinh íttìm hiểu về kênh hình, thường coi đó là phần minh hoạ Do đó nhiều học sinh chỉthuộc lòng câu chữ, không hiểu được bản chất sự kiện, không nắm được các quyluật vận động, phát triển của xã hội Vì vậy để giúp các em yêu thích học bộ mônLịch sử, tự giác tìm tòi, nghiên cứu những sự kiện trong sách, nắm vững kiến thứcngay tại lớp, hiểu sâu sắc các sự kiện, nhớ lâu, tôi đã tích cực sử dụng phương pháphướng dẫn học sinh khai thác bản đồ trong sách giáo khoa

Trong sách giáo khoa Lịch sử lớp 12 chương trình chuẩn có rất nhiều kênh

hình, có thể phân thành ba loại sau đây

- Tranh, ảnh lịch sử: Là kênh hình có khả năng khôi phục lại hình ảnh của

những con người, đồ vật, sự kiện lịch sử, biến cố một cách cụ thể sinh động và kháxác thực

- Lược đồ lịch sử: Nhằm xác định địa điểm của những sự kiện trong thời

gian và không gian nhất định Đồng thời giúp học sinh suy nghĩ và giải thích cáchiện tượng Lịch sử về mối quan hệ liên hệ nhân quả, có tính quy luật và trình độphát triển của quá trình Lịch sử, giúp các em học sinh ghi nhớ những kiến thức đãhọc

- Biểu đồ: Là kênh hình dùng để diễn tả quá trình phát triển, sự vận động của

một sự kiện Lịch sử, trên cơ sở sử dụng số liệu, tài liệu thống kê trong bài học

Biểu đồ thường được biểu diễn trên trục hoành ( Ghi thời gian) và trục tung ( Ghi

sự kiện).

7.1 Chuẩn bị của giáo viên

Thứ nhất: Trước khi hướng dẫn học sinh khai thác, tìm hiểu về bản đồ,tôi

chuẩn bị thật kĩ Tôi tìm hiểu kỹ nội dung của bản đồ đó bằng việc đọc sách thamkhảo, báo, mạng Internet, ti vi

Thứ hai: Để chuẩn bị cho một giờ học mới, tôi yêu cầu học sinh đọc trước

bài ở nhà, tự tìm hiểu về bản đồ trong bài học đó

Thứ ba: Khi giảng dạy, tôi yêu cầu các em học sinh quan sát bản đồ trong

SGK để xác định một cách khái quát nội dung cần khai thác.Tôi giải thích bảng chúgiải trong bản đồ , đặt câu hỏi để các em thảo luận, tự trình bầy về sự kiện, hiệntượng Lịch sử.Sau đó tôi nhận xét,bổ sung nội dung trả lời của học sinh, hoàn thiệnnội dung khai thác bản đồ cung cấp cho học sinh Đồng thời qua nghiên cứu, tìmhiểu bản đồ sẽ dễ dàng giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức cho học sinh Khi họcsinh trả lời câu hỏi đúng, tôi cho điểm luôn vào sổ để khích lệ tinh thần học tập củacác em Sau đây là hệ thống những lược đồ trong giai đoạn lịch sử 1945-1954 vàbiện pháp sử dụng từng bản đồ để khai thác kiến thức bài học:

7.2 Hệ thống bản đồ giáo khoa lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945-1945 và phương pháp sử dụng.

7.2.1.Lược đồ chiến dịch việt bắc thu đông 1947

Lược đồ chiến dịch Việt Bắc thu đông 1947 biểu thị diễn biến của chiến dịch

Đó là lược đồ miền Đông Bắc Việt Nam Đường biên giới giáp Trung Quốc được

ký hiệu bằng đường chấm gạch; đường chấm gạch; đường sông được biểu diễnbằng các nét màu xanh, đường bộ biểu diễn bằng nét đơn màu đen, có ghi ký hiệu

số đường; các địa danh liên quan đến sự kiện lịch sử ký hiệu bằng đường chấm tròntrên lược đồ; nơi địch nhảy dù kí hiệu bằng những chiếc dù; các đường tiến quâncủa ta và địch được biểu diễn bằng các mũi tên khác nhau

Thu đông 1947, thực dân Pháp quyết định dùng lực lượng lớn bao gồm cảthủy lục không quân với 12000 quân, mở cuộc tấn công qui mô lớn lên Việt Bắc

Kế hoạch tấn công của Pháp triển khai theo các hướng:

- Ngày 7 và ngày 8/10/1947, binh đoàn đổ bộ đường không nhảy dù xuốngBắc Kạn nhằm tạo thành gọng kìm bao vây căn cứ địa Việt Bắc ở phía Đông vàphía Bắc.

- Ngày 9/10/1947, binh đoàn bộ binh hỗn hợp và lính thủy đánh bộ từ HàNội ngược sông Hồng, sông Lô tạo thành gọng kìm lớn thứ hai lên Tuyên Quang,Chiêm Hóa, bao vây căn cứ địa Việt Bắc ở phía tây

Đây là cuộc tiến công chiến lược của Pháp, phạm vi chiến dịch rộng 12 tỉnh,các cánh quân hình thành những mũi thọc sâu vào hậu phương của ta, với nhữnggọng kìm từ 300km đến 400km, đánh thẳng vào trung tâm căn cứ địa của ta, nhằmphá tan cơ quan đầu não, tiêu diệt bộ đội chủ lực và khủng bố của nhân dân, lậpchính phủ bì nhìn

Thực hiện chỉ thị của Trung Ương Đảng: “Phải phá tan cuộc tấn công mùađông của giặc Pháp”, quân dân ta đã anh dũng chiến đấu, tiêu diệt nhiều sinh lựcđịch, bẻ gãy từng gọng kìm của chúng

Tại Bắc Cạn, quân địch vừa nhảy dù xuống, lập tức bị các lực lượng của ta

đã bao vây, bắn tỉa, khiến các cánh quân bị lạc không liên hệ được với nhau Lược

đồ chiến dịch Việt Bắc thu đông 1947 biểu thị diễn biến của chiến dịch Đó là lược

đồ miền Đông Bắc Việt Nam Đường biên giới giáp Trung Quốc được ký hiệu bằngđường chấm gạch; đường chấm gạch; đường sông được biểu diễn bằng các nét màuxanh, đường bộ biểu diễn bằng nét đơn màu đen, có ghi ký hiệu số đường; các địadanh liên quan đến sự kiện lịch sử ký hiệu bằng đường chấm tròn trên lược đồ; nơiđịch nhảy dù kí hiệu bằng những chiếc dù; các đường tiến quân của ta và địch đượcbiểu diễn bằng các mũi tên khác nhau

Thu đông 1947, thực dân Pháp quyết định dùng lực lượng lớn bao gồm cảthủy lục không quân với 12000 quân, mở cuộc tấn công qui mô lớn lên Việt Bắc

Kế hoạch tấn công của Pháp triển khai theo các hướng:

- Ngày 7 và ngày 8/10/1947,binh đoàn đổ bộ đường không nhảy

dù xuống Bắc Kạn nhằm tạo thànhgọng kìm bao vây căn cứ địa ViệtBắc ở phía Đông và phía Bắc

- Ngày 9/10/1947, binhđoàn bộ binh hỗn hợp và línhthủy đánh bộ từ Hà Nội ngượcsông Hồng, sông Lô tạo thànhgọng kìm lớn thứ hai lên TuyênQuang, Chiêm Hóa, bao vây căn

cứ địa Việt Bắc ở phía tây

Đây là cuộc tiến công chiếnlược của Pháp, phạm vi chiến dịchrộng 12 tỉnh, các cánh quân hình thành những mũi thọc sâu vào hậu phương của ta,với những gọng kìm từ 300km đến 400km, đánh thẳng vào trung tâm căn cứ địacủa ta, nhằm phá tan cơ quan đầu não, tiêu diệt bộ đội chủ lực và khủng bố củanhân dân, lập chính phủ bì nhìn

Thực hiện chỉ thị của Trung Ương Đảng: “Phải phá tan cuộc tấn công mùađông của giặc Pháp”, quân dân ta đã anh dũng chiến đấu, tiêu diệt nhiều sinh lựcđịch, bẻ gãy từng gọng kìm của chúng

Tại Bắc Cạn, quân địch vừa nhảy dù xuống, lập tức bị các lực lượng của ta

đã bao vây, bắn tỉa, khiến các cánh quân bị lạc không liên hệ được với nhau

Đây là cuộc tiến công chiến lược của Pháp, phạm vi chiến dịch rộng 12 tỉnh,các các cánh quân hình thành những mũi dọc sâu vào hậu phương của ta với nhữnggọng kìm dài từ 300 km đến 400 km, đánh thẳng vào trung tâm căn cứ địa của ta,

với nhằm gia tăng cơ quan đầu não tiêu diệt bộ đội chủ lực và khủng bố nhân dân,lập chính phủ bù nhìn.

Thực hiện chỉ thị của Trung ương Đảng “phải phá tan cuộc tấn công của thựcdân Pháp”, quân dân ta đã anh dũng chiến đấu, tiêu diệt nhiều sinh lực địch, bẻ gãytừng gọng kìm của chúng

Tại Bắc Kạn, quân tịch vừa nhảy dù xuống, lập tức bị các lực lượng của tabao vây, bắn tỉa, khiến các cánh quân bị liên lạc không liên hệ được với nhau Tạiđây, quân dân ta đã bắn rơi tại chỗ máy bay chỉ huy địch, tiêu diệt toàn bộ cơ quantham mưu chiến dịch của chúng và cái bản kế hoạch tấn công của Pháp bị rơi vàotay ta Đồng thời quân ta đã phục kích tập kích trên 20 trận lớn, nhỏ ở Chợ Mới,Chợ Đồn, Chợ Chu, Phổ Thông, cắt đứt đường tiếp tế của chúng, buộc chúng phảirút lui khỏi Chợ Đồn, Chợ Rã vào cuối tháng 11 năm 1947 Vừa đánh địch ta vừa bímật, khẩn trương di chuyển cơ quan trung ương kho tàng về nơi an toàn

Ở mặt trận phía Đông, các đơn vị bộ binh của ta đã phục kích, tiêu diệt hàngtrăm tên địch tại Đông Khê, Võ Nhai, Chẳng Xá Đặc biệt là tại đặc biệt là trậnphục kích tiêu diện gọi cả đoàn gồm 27 xe cơ giới và hơn một đại đội địch tại đèoBông Lau, thu toàn bộ vũ khí Đường số 4 trở thành con đường chết của địch Tacắt đường tiếp tế, không cho quân địch ở đây được binh đoàn hỗn hợp bộ binh vàlính thủy đánh bộ

Trên mặt trận phía tây, quân dân ta đã liên tục trận đánh hàng chục trận Tabắn chìm từng đoàn tàu chiến giặt tại Khoan Bộ, Đoan Hùng, Khe Lau, Sông Lôđầy xác giặc và tàu chiến của chúng Cuối cùng, hai gọng kìm đông và tây của địchkhông thể phép lạ mà bị bẻ gãy phối hợp với chiến trường Việt Bắc các chiếntrường khác trên toàn quốc quân dân ta đã hoạt động mạnh kiềm chế định khôngcho chúng tập trung binh lực nhiều vào chiến trường chính kết quả ta đã loại khỏivòng chiến đấu hơn 6.000 tên địch bắn rơi 16 máy bay bắn chìm 11 ca nô đại bộphận quân Pháp rút khỏi Việt Bắc cơ quan đầu não kháng chiến của ta được bảo vệ

an toàn Căn cứ địa Việt Bắc được giữ vững

Phương pháp

Lược đồ Chiến dịch Việt Bắc Thu Đông năm 1947 được sử dụng để khai thácBài 18, mục III- ý 1 (chương trình chuẩn), bài 21 mục IV chương trình nâng cao,

nhằm cụ thể hóa cho sự kiện Chiến dịch Việt Bắc Thu Đông năm 1947, khi phân

tích về âm mưu, hướng tiến công quân địch và chủ trương của ta cũng như lượcthuật diễn biến chiến dịch

Để thuận tiện cho việc quan sát của học sinh cần phóng to lật đổ theo nguyêntắc của bộ môn (hoặc sử dụng lược đồ treo tường in sẵn)

Để khai thác nội dung thực dân Pháp tấn công căn cứ địa Việt Bắc, giáo viên

giới thiệu khái quát lược đồ, rồi trình bày âm mưu kế hoạch của địch (Dựa vào nộidung đoạn trên đoạn, Thu Đông 1947 lập chính phủ bù nhìn) Tiếp đó, yêu cầu họcsinh nhận xét về âm mưu hành động của thực dân Pháp

Đối với ý 2 Quân dân ta chiến đấu bảo vệ căn cứ địa Việt Bắc, giáo viên

hướng dẫn học sinh quan sát lược đồ kết hợp với nội dung sách giáo khoa rồi rồigợi mở một số câu hỏi để học sinh tìm hiểu:

- Chủ trương đánh địch của ta như thế nào?

-Tại Bắc Kạn, mặt trận hướng Đông, hướng tây ta đánh địch như thế nào? Những trận tiêu biểu?

Sau khi thi học sinh tìm hiểu, giáo viên có thể gọi một học sinh lược thuậtdiễn biến trên lược đồ hoặc giáo viên lược thuật Tiếp đó, giáo viên cho học sinhtrao đổi về ý nghĩa chiến thắng Cuối cùng, giáo viên phân tích chất ý nghĩa chiếndịch (làm thất bại âm mưu “đánh nhanh thắng nhanh” của thực dân Pháp buộcchúng phải đánh lâu dài với ta)

Nếu thời gian cho phép, sau khi giới thiệu kí hiệu trong bảng chú giải, giáoviên lược thuật diễn biến của chiến dịch chiến lược đồ và yêu cầu học sinh phântích nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của chiến dịch Đồng thời, giáo viênhướng dẫn học sinh Tìm Về nhà làm bài tập dựa vào sách giáo khoa vẽ lược đồ

Chiến dịch Việt Bắc Thu Đông năm 1947 vào vở và tập trình bày diễn biến trênlược đồ.

7.2.2 Lược đồ chiến dịch biên giới thu đông năm 1950

Lược đồ chiến dịch Biên giới Thu Đông năm 1950 thể hiện khu Đông Bắccủa miền Bắc nước ta, trên đó biểu thị diễn biến của chiến dịch

Biên giới Việt-Trung là một dải núi rừng kéo dài từ miền Tây sang miềnĐông Bắc - Bắc Bộ Đường quốc lộ chiến lược số 4 dài 300 km qua Cao Bằng,Lạng Sơn và Hải Ninh thuộc tỉnh Quảng Ninh Tại đây có 11 tiểu đoàn 9 đại đội và

có bốn tiểu đoàn Âu - Phi là lực lượng cơ động

Đầu tháng 8 năm 1950, Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp cùng cơ quan bộ chỉhuy lên đường ra mặt trận Do tính chất quan trọng của chiến dịch, theo sự phâncông của Trung ương, Bác Hồ cũng ra mặt trận để trực tiếp giúp đỡ Bộ chỉ huychiến dịch

Hệ thống phòng ngự trên đường số 4 gồm Đình Lập, Lạng Sơn, Thất Khê,

Na Sầm, Đồng Đăng, Cao Bằng

Đông Khê nằm giữa đường số 4, tỉnh Cao Bằng cách 45 km, cách Thất Khê24km, xung quanh có bảy vị trí kiên cố, đóng trên núi đồi cao như một bức tườngvững chắc bao bọc Đồn Đông Khê có hàng chục lô cốt thấp sát mặt đất, nắp dàitrên 1 m, có hầm ngầm, đường cao dây thép gai bảo vệ xung quanh

Khoảng 6 giờ sáng ngày 16 tháng 9 năm 1950, đạn pháo nổ vang trên cứđiểm Đông Khê Trận đánh mở màn chiến dịch bắt đầu, sau những chiến đấu ác liệtquân ta chiếm được các vị trí xung quanh, nhưng đợt tấn công thứ nhất của quân talên cao không thành 17 giờ ngày 17 tháng 9 ta mở đợt tấn công thứ hai Sau haingày đêm chiến đấu dũng cảm quân ta giành thắng lợi ở trận Đông Khê

Đúng như dự định của ta phải kế hoạch “điệu hổ ly sơn” Đông Khê bị tiêudiệt, hệ thống phòng ngự của địch trên đường số 4 bị rung chuyển, như một con rắn

bị đánh gãy khúc Núng thế, chúng tìm cách thoát khỏi Cao Bằng Ngày 30 tháng 9năm 1950, binh đoàn Lơpagiơ Thất Khê lên thì điểm hộ cho quang cao bằng về

Ngày 3 tháng 10 năm 1950, binh đoàn Sáctông rút khỏi Cao Bằng Sợ quân ta bịquân ta mai phục kích, quân địch không hành quân trên đường chính mà đi quađường rừng.

Đoán được ý định của kẻ địch, quân ta bố trí mai phục, kiên nhẫn chờ để tiêudiệt Cuối cùng, địch đã lọt vào trận địa phục kích của ta Quân ta đánh địch, chiacắt đội hình của chúng khiến hai cánh quân này không thể liên lạc được với nhau.Sau 10 ngày chiến đấu, đại bộ phận lực lượng địch bình tỉnh Cao Bằng về và từThất Khê trở lên đều bị tiêu diệt Bọn còn lại chạy vào rừng bị truy kích Sáctông

và Lơ Pa giơ không gặp để tiếp ứng cho nhau được, mà lại gặp nhau trên đườngvào nhà giam của ta

Bị thất bại nặng nề, địch vội vàng rút khỏi các cứ điểm còn lại trên đường số

4, ngày 22 tháng 10 chiến dịch Biên giới kết thúc thắng lợi

Phương pháp

Lược đồ chiến dịch Biên giới Thu Đông năm 1950 được sử dụng khi dạy bài

18 mục III ý 2 (chương trình chuẩn) và bài 21, mục VI, ý 2 (chương trình nâng cao)giúp học sinh có biểu tượng sinh động cụ thể về diễn biến của chiến dịch Biên giớiThu đông 1950

Để thuận tiện cho học sinh quan sát, Giáo viên có thể vẽ lược đồ ra giấy khổlớn hơn theo nguyên tắc bổ môn, hoặc sử dụng bản đồ treo tường in sẵn Trước hết,giáo viên giới thiệu khái quát lược đồ (kí hiệu, hệ thống phòng ngự của địch, âmmưu của chúng…), rồi hướng dẫn học sinh quan sát lược đồ với sách giáo khoatrao đổi bằng một số câu hỏi:

- Vì sao ta chủ động mở chiến dịch biên giới?

- Chủ trương chiến thuật của ta trong chiến dịch này (đánh điểm, diệt viện)? -Chiến dịch của ta diễn ra như thế nào (Trình bày ngắn gọn quan lược đồ)?

Sau đó, giáo viên dựa vào lược đồ, kết hợp tài liệu tham khảo để lược thuật.Cuối cùng, giáo viên cho học sinh thảo luận kết quả ý nghĩa của chiến dịch Trong

đó, cần tập trung vào trận mở màn tấn công Đông Khê Giáo viên cần kết hợp với

chân dung của Trần Cừ, La Văn Cầu, tư liệu tham khảo để cụ thể hóa tấm gươngchiến đấu dũng cảm hi sinh của các anh và cách đánh sáng tạo của ta (đánh điểm,diệt viện) Khi hướng dẫn học sinh thảo luận kết quả và ý nghĩa của chiến dịch, tacần nhấn mạnh được những mục tiêu đã đề ra một cách xuất sắc đây là thắng lợi có

ý nghĩa chiến lược trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ( ta giành thế chủđộng trên chiến trường Chinh Bắc Bộ, địch rơi vào thế bị động đối phó)

Kết thúc tiết học, giáo viên có thể ra bài tập về nhà cho học sinh vẽ lược đồchiến dịch Biên giới Thu Đông 1950 vào vở học tập trình bày diễn biến chiến dịchtrên lược đồ

7.2.3 Lược đồ hình thái chiến trường đông dương 1953-1954

Đây là bản đồ ba nướcĐông Dương trên bản đồ thểhiện rõ hình thái chiến trườngcủa địch trong chiến Cuộcđông xuân 1953 -1954

Để cứu vãn tình thếngày càng sa lầy vào thế bịđộng lệ thuộc chặt chẽ và MỹPháp đề ra kế hoạch Navanhằm chuyển bại thànhthắng Điểm mấu chốt của kếhoạch này là tăng quân số vàtập trung quân xây dựng lựclượng cơ động chiến lượcmạnh dòng nhằm giành thếchủ động chiến trường trường đã mất

Để đập tan kế hoạch Nava, ngay từ đầu ta đã chủ trương đánh địch vàonhững hướng quan trọng về chiến lược mà định tương đối yếu buộc, chúng phảiphân tán lực lượng đối phó tạo điều kiện cho ta tranh thủ tiêu diệt thật nhiều sinhlực của chúng tháng 12 năm 1953 bộ đội chủ lực của ta tiến công địch ở thị xã LaiChâu huyện Điện Biên Phủ Nava buộc phải tăng cân cho Điện Biên Phủ đến nơiđây thành nơi tập trung binh lực lớn thứ hai của Đỉnh Song đồng bằng Bắc Bộ

Cũng vào tháng 12 năm 1953, liên quân Việt Lào tiến đánh giặc ở Trung Làogiải phóng 4 vạn km2 đất đai và thị xã Thà Khẹt, uy hiệp Xavanankhet và căn cứXênô Địch hốt hoảng phải điều quân từ đồng bằng Bắc Bộ đến cứu nguy và biếnthành nơi tập trung binh lực lần thứ 3 của địch Thừa thắng quân tình nguyện ViệtNam và bộ đội Pa Thét Lào men theo dãy Trường Sơn đánh đổi súng Hạ Lào, giảiphóng thị xã A tô pơ và cao nguyên boloven Sau đó, phối hợp với quân giải phóngCampuchia, giải phóng Vươn Sai… nối liền khu du kích Campuchia với căn cứ HạLào

Đầu năm 1954, liên quân Lào Việt tấn công địch ở Thượng Lào giải phóngKhu vực sông Nậm Hu và toàn tỉnh Phong sa lỳ, uy hiếp Luông Pha Băng vàMường Sài buộc chúng phải dùng cầu hàng không đưa quân từ đồng bằng Bắc Bộlên biến Luông Pha Băng và Mường Sài thành nơi tập trung quân địch lớn thứ tư

Cùng thời gian trên, ta tấn công địch ở Tây Nguyên loại khỏi vòng chiến đấu

2000 tên địch, giải phóng toàn tỉnh Kon Tum một vùng đất rộng lớn tới 20 vạn dân.Buộc địch phải ngừng cuộc tấn công ở Tuy Hòa, liên khu 5 để điều quân lên TâyNguyên, biến Pleiku thành nơi tập trung binh lực lớn thứ 5 của địch

Phối hợp với bộ đội chính quy, trên các chiến trường Nam bộ, Nam Trung

bộ, Bình Trị Thiên, Đồng bằng Bắc Bộ và vùng sau lưng địch chiến tranh du kíchphát triển mạnh cũng góp phần phân tán lực lượng của chúng

Cuộc tiến công chiến lược Đông Xuân 1953 -1954 đã làm phá sản bước đầu

kế hoạch Nava từ một nơi tập trung binh lực là đồng bằng Bắc Bộ, Pháp đã phảiphân tán lực lượng thành nơi vùng giải phóng của ta ngày càng mở rộng

Phương pháp

Lược đồ này sử dụng khi dạy bài 20, mục II (chương trình chuẩn) và bài 23

(chương trình nâng cao) nhằm khắc sâu cho học sinh kiến thức về Cuộc tiến công chiến lược Đông Xuân 1953 - 1954 Khi sử dụng, giáo viên có thể giới thiệu khái

quát về lược đồ, các ký hiệu, hướng dẫn học sinh quan sát và kết hợp sách giáokhoa để tìm hiểu, thảo luận:

- Chủ trương chiến lược của ta trong Đông Xuân 1953 1954?

- chủ trương đó được triển khai trên chiến trường như thế nào (chỉ rõ hướng

mở các chiến dịch của ta trên lược đồ) kết quả?

- Kết quả ý nghĩa của chiến dịch tiến công chiến lược Đông Xuân 1953 1954?

- Nhận xét về hình thái chiến trường Đông Xuân 1953 1954?.

Sau đó, giáo viên chốt lại những nét chính về cuộc tiến công của ta (theo nộidung trên) và nhấn mạnh, đến cuộc tiến công chiến lược của ta trong Đông Xuân

1953 -1954 làm cho kế hoạch Nava bước đầu phá sản Thắng lợi này đã chuẩn bị vềvật chất tinh thần cho quân dân ta mở cuộc tiến công quyết định vào Điện BiênPhủ Qua các cuộc tiến công của ta trong Đông Xuân 1953 – 1954, nhìn chiến lược

đồ ta thấy, vùng giải phóng của ta được mở rộng Từ chỗ chỉ giữ thế chủ động trênchiến trường chính Bắc Bộ, giờ đây ta đã tiến công tiến lên giành chủ động trênchiến trường trên toàn Đông Dương

Nếu thời gian không cho phép, giáo viên dựa vào lược đồ trình bày diễnbiến cuộc tiến công chiến lược, sau đó yêu cầu học sinh nhận xét về kết quả và ýnghĩa của nó Cuối cùng, Giáo viên yêu cầu sau bài tập về nhà cho học sinh, yêucầu học sinh vẽ lược đồ và trình bày diễn biến chiến lược đổ

7.2.4 Lược đồ diễn biến chiến dịch điện biên phủ 1954

Đây là lược đồ biểu thị diễnbiến của chiến dịch Điện Biên Phủnăm 1954 Trên lược đồ thể hiện rõ

sự phân bố lực lượng của địch ở ĐiệnBiên Phủ và thế trận của ta

Điện Biên Phủ là cánh đồngrộng lớn, nằm dọc theo sông NậmRốmnằm xuống ở phía Tây Bắc gầnbiên giới Việt Lào dài khoảng 18 kmchiều rộng từ 6 đến 8 km nữa là tronglĩnh Mường Thanh

Điện Biên Phủ có vị trí chiếnlược then chốt ở Đông Dương và cảĐông Nam Á Vì vậy, đế quốc Pháp

đã xây dựng Điện Biên Phủ thành tậpđoàn cứ điểm mạnh nhất ở Đông Dương Chúng đã xây dựng ở đây thành ba phòngthủ kiên cố: phần khu trung tâm, phân khu Bắc và phân khu Nam với 49 cứ điểm vàhai sân bay Phân khu trung tâm tập trung 2 phần 3 lực lượng của địch có cơ quanchỉ huy, trận địa pháo sân bay, kho hậu cần, hệ thống cứu điểm trên cao Phân khuBắc gồm có Độc Lập và bản Kéo

Phân khu Nam có trận địa pháo, sân bay Hồng Cúm Mỗi cụm cứ điểm làmột hệ thống hỏa lực nhiều tầng, có đường hào nối những điểm lại với nhau Toàn

bộ cơ quan chỉ huy địch là và nơi đặt súng đạn, đều nằm chìm dưới mặt đất Mỗi cứđiểm đều được bao bọc bởi nhiều chiến hào, những ụ súng đắp đất dày trên 3m vàhàng rào dây thép gai dài 20 m đến 50 m, với những bãi biển dày đặc, có lợi lướidây điện sát mặt đất Lực lượng của địch ở đây lên tới 16200 tên gồm đủ các binhchủng: Bộ Binh, Pháo binh, Công binh, thiết giáp, không quân Sau khi kiểm tra,

các tướng lĩnh của Pháp Mỹ đều coi Điện Biên Phủ là “một pháo đài bất khả xâm phạm” và tuyên bố “giữ căn cứ này với bất cứ giá nào” Nếu bộ đội Việt Nam đánh vào Điện Biên Phủ thì sẵn sàng “nghiền nát bộ đội chủ lực của Việt Nam”.

Ngày 13 tháng 3 năm 1954, quân ta tấn công cụm cứ điểm Him Lam, mở đầuchiến dịch Điện Biên Phủ Sau một đợt bắn pháo bắn yểm trợ, bộ đội bộ binh tatiến lên chiếm các cứ điểm Các chiến sĩ bộc phá được lệnh tiến lên phía trước.Địch bắn ráo riết, tuy bị thương vong nhiều nhưng họ vẫn tiến lên và phá được mộtnửa của mình Các chiến sĩ bộc phá được lại tiến lên đỉnh bán cháo giết tui bịthương nhiều nhưng họ vẫn tiến lên và phá được bốn hàng rào và một mạng lô cốt

số 1 Anh Phan Đình Giót đã bị thương, lô cốt số 3 vẫn phụt lửa như mưa đạn, ngănbước tiến của đồng đội Anh quyết định bò dưới là mưa đạn, đến tận chân tường lôcốt số 3, rồi bất ngờ tới áp chặt lưng mình vào lỗ châu mai Hỏa lực của địch tắthẳn, quân ta ào ạt tiến lên Nửa giờ sau, lá cờ chiến thắng của quân ta rất cao trên

cứ điểm Him Lam

Sau khi giải phóng Him Lam, quân ta tiến đánh căn cứ Độc Lập và Bản Kéo.Sau 5 ngày chiến đấu ta đã diệt được 2.000 tên địch, hạ 12 máy bay, uy hiếp trựctiếp sân bay Mường Thanh Pi rốt- chỉ huy pháo binh của địch ở Điện Biên Phủphải dùng lựu đạn để tự tử

Từ ngày 26 tháng 3 đến ngày 26 tháng 4, ta tấn công khu đông MườngThanh, bao gồm quả đồi B1, A1, B1, C1, A1, B2…Cuộc chiến đấu diễn ra ác liệt,quân ta giành giật địch với từng tấc đất Cuối cùng, ta chiếm hầu hết các quả đồi.Riêng đồi A1, C1 mỗi bên chiếm một nửa Đồng thời ta cũng phải thắt chặt bao vâyphân khu trung tâm của địch

Từ ngày 1 tháng 5 đến ngày 7 tháng 5 đã chiếm các cao điểm còn lại ở phíađông và tấn công vào phân khu trung tâm Mường Thanh, Hồng Cúm Tối ngày 1tháng 5, quân ta bất ngờ chiếm hoàn toàn đồi C1 và một số cao điểm khác, thu hẹpphạm vi chiếm đóng địch ở phía tây Chiều ngày mùng 6 tháng 5, ta đào đườngngầm vào tận đỉnh đồi A1, tiếng nổ của khối bộc phá 1000kg đã phá tan điểm cao

cuối cùng nguy hiểm này, đồng thời mở đầu hiệu lệnh tổng công kích của quân ta.

17 giờ 30 phút ngày 7 tháng 5, quân ta đánh thẳng vào trung tâm Mường Thanh.Như một cơn lốc, các chiến sĩ đại đội Tạ Quốc luật vượt cầu Mường Thanh, theovết xe tăng địch tiến sâu vào phân khu trung tâm

Đại đội trưởng Tạ Quốc luật cùng các chiến sĩ Vinh, Nhỏ và một số chiến sĩxông vào hầm chỉ huy được các đồ các châu lục và toàn bộ chỉ huy bị bắt sống lá

cờ quyết chiến quyết thắng của ta đã tung bay trên nóc hầm chỉ huy của Pháp Đêmhôm đó quân ta tiêu diệt nốt phân khu Hồng cúng chiến dịch Điện Biên Phủ kếtthúc thắng lợi hoàn toàn

Phương pháp

Lược đồ này sử dụng khi dạy bài 20, mục II, ý 2- Chiến dịch lịch sử ĐiệnBiên Phủ năm (1954) chương trình chuẩn và bài 23 mục II, ý 2 (chương trình nângcao), nhằm cụ thể hóa về vị trí Điện Biên Phủ, cách bố phòng của địch và diễnbiến chiến dịch

Để tiện cho học sinh theo dõi và học tập giáo viên nên phóng to lược đồ theođúng nguyên tắc bổ môn, hoặc sử dụng lược đồ treo tường in sẵn

Vị trí địa lý của Điện Biên Phủ và cách bố trí lực lượng của địch, giáo viêndựa vào lược đồ trình bày (theo nội dung trên) Tiếp đó, giáo viên yêu cầu học sinhtrình bày nhận xét về cách bố trí lực lượng của địch ở Điện Biên Phủ và chốt lại:Đây là một tập đoàn cứ điểm mạnh nhất của địch ở Đông Dương Lực lượng quânđịch Đông trang bị vũ khí hiện đại quân sự và cách bố phòng kiên cố vì vậy địch có

Điện Biên Phủ là một pháo đài bất khả xâm phạm.

Về diễn biến chiến dịch, giáo viên yêu cầu học sinh theo dõi sách giáo khoa,quan sát lược đồ và gợi mở một số câu hỏi để các em tìm hiểu:

- Vì sao ta tấn công vào căn cứ điểm Him Lam để mở đầu chiến dịch? Kết quả thắng lợi như thế nào?

- Diễn biến của đợt hai? Vì sao cuộc chiến giữa ta và địch diễn ra giằng co, quyết liệt và kéo dài?

- Đợt tấn công thứ 3 của Đội ta đã đánh vào đâu? kết quả ra sao?

Sau khi học sinh trao đổi, phát biểu ý kiến, giáo viên có thể yêu cầu một sốhọc sinh lên tường thuật diễn biến của chiến dịch Giáo viên chốt lại ý chính cụ thểhóa một số gương chiến đấu của bộ đội ta Kết thúc, giáo viên có thể đọc đoạn thơ

trong bài Hoan hô chiến sĩ Điện Biên của Tố Hữu hoặc bài thơ Quân ta thắng lợi ở Điện Biên Phủ của Hồ Chí Minh.

Cuối cùng, giáo viên có thể yêu cầu học sinh nói lên những suy nghĩ của bảnthân về cuộc chiến đấu của ta ở Điện Biên Phủ ( tính chất gay go ác liệt tinh thầnchiến đấu của quân dân ta…)

Nếu thời gian hạn hẹp, giáo viên giới thiệu khái quát lược đồ, thông báo cách

bố phòng của địch, yêu cầu học sinh nhận xét, rồi giáo viên lực thuật diễn biếnchiến dịch qua lược đồ, nhấn mạnh gương chiến đấu hi sinh của các liệt sỹ, sự chỉhuy tài tình của bộ chỉ huy chiến dịch…Sau đó, yêu cầu học sinh phân tích kết quả

ý nghĩa của chiến thắng

7.2.5 Một số tranh, ảnh minh họa.

Bác Hồ thăm một đơn vị tham gia chiến dịch Biên giới Thu Đông 1950

Tháng 6 năm 1950, Đảng và Chính Phủ đã quyết định mở chiến dịch biêngiới nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, giải phóng một phần biên giới, khaithông con đường liên lạc quốc tế giữa ta với Trung Quốc và các nước dân chủ trênthế giới, mở căn cứ địa Việt Bắc Lần đầu tiên, hầu hết các đơn vị bộ đội chủ lựcđược huy động tham gia chiến dịch( gồm Đại đoàn 308, trung đoàn 174 và trungđoàn 209) Ngoài ra, còn có bốn đại đoàn Sơn, 5 đại đội công binh của Bộ quốcphòng, ba tiểu đoàn bộ binh chủ lực của Liên khu liên khu Việt Bắc và lực lượng

vũ trang hai tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn

Do tính chấtquan trọng của chiếndịch, Hồ Chí Minh

đã đích tham gia mặttrận, cùng Bộ chỉ huychiến dịch chỉ đạo vàđộng viên bộ độichiến đấu Ngườinhắc nhở bộ đội:chiến dịch Cao Bắc Lạng rất quan trọng, các chú chỉ được đánh thắng không đượcđánh thua

Bức hình trong sách giáo khoa là hình ảnh Thông Tấn Xã Việt Nam chụp ảnhChủ Tịch Hồ Chí Minh đang đi thăm một đơn vị bộ đội và du kích tham gia chiếndịch Biên giới đóng quân tại Phúc Hòa, Cao Bằng, rút từ tập ảnh trong tư liệu trưngbày ở bảo tàng Cách mạng và bảo tàng Hồ Chí Minh Người giản dị trong bộ quần

áo ka ki, bên ngoài khoác chiếc áo choàng quen thuộc Trên người Bác Hồ là những

tư trang cần thiết Người tự mang theo trong túi đựng tài liệu ,bi đông đựng nước…Người đến trước hàng quân, thân mật hỏi thăm, động viên các chiến sĩ Thái độ âncần, chu đáo của Bác đã làm cho bộ đội và du kích vô cùng phấn khởi, cảm động

Phương pháp sử dụng

Hình Bác Hồ Tháp một đơn vị tham gia chiến dịch Biên giới Thu Đông năm

1950 được sử dụng khi dạy bài 18, mục IV, ý 2 (chuẩn) và bài 21 mục VI (nângcao) minh họa cho kiến thức về sự chỉ đạo Đảng, Chính phủ và đứng đầu là Chủtịch Hồ Chí Minh trong chiến dịch Biên giới thu đông 1950

Trước hết, giáo viên họ quan hướng dẫn học sinh quan sát giới thiệu nhữnghình ảnh như trên, yêu cầu học sinh kết hợp với kiến thức sách giáo khoa trao đổicâu hỏi:

-Việc Bác Hồ trực tiếp ra mặt trận cùng bộ chỉ huy chỉ đạo chiến dịch nói lên điều gì? Vì sao?

Sau khi trao đổi hỏi học sinh, giáo viên chốt lại phải nhấn mạnh: điều này thểhiện tầm quan trọng của chiến dịch này Đây là chiến dịch tấn công lớn đầu tiên củaquân ta trong chống thực dân Pháp, chiến dịch thắng lợi sẽ đưa cuộc kháng chiếncủa ta sang một giai đoạn mới Đồng thời, việc thăm hỏi động viên bộ đội và dukích của Bác đã có tác dụng của vũ, động viên tinh thần rất lớn cho các chiến sĩchuẩn bị cho những trận tiếp theo

Hình quang cảnh đại hội lần thứ II của Đảng

Vào đầu năm 1951,giữa nước cuộc khángchiến của nhân dân banước Đông Dương trên

đà phát triển mới quândân ta đã giành nhiềuthắng lợi.trên các mặt trậnquân sự chính trị ngoạigiao Cục diện chiếntranh thay đổi có lợi cho cách mạng Việt Nam Để tăng cường sự lãnh đạo củaĐảng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới của cuộc kháng chiến, Đại hội đại biểu toànquốc lần thứ II của Đảng được triệu tập từ ngày 11 đến ngày 19 tháng 2 năm 1951,tại xã Vinh Quang, huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang

Tham dự đại hội có 158 đại biểu chính thức, 53 đại biểu dự khuyết thay chomặt cho 76 vạn trong toàn Đảng viên

Thay mặt ban chấp hành Trung ương Đảng, chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Báo cáo chính trị nhằm tổng kết kinh nghiệm chiến đấu của Đảng trong suốt chặng

đường lịch sử suốt từ khi Đảng ra đời, khẳng định đường lối kháng chiến của toàn