Những năm gần đây, dạy học theohướng tích hợp kiến thức liên môn được đề cập và vận dụng nhiều, đem lại hiệuquả cho việc giảng dạy, trong đó có việc giảng dạy môn Ngữ văn.. Việc giảng dạ
Trang 1BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
I LỜI GIỚI THIỆU
1 Lí do chọn đề tài
Đổi mới phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều,rèn luyện tư duy sáng tạo và tích cực để học sinh chủ động nắm bắt kiến thứcđược coi là nhiệm vụ trọng tâm của công tác giáo dục Muốn thực hiện đượcnhiệm vụ này, trước hết, mỗi giáo viên phải tạo được hứng thú cho học sinh, đểcác em say mê, sau đó là tự giác học tập Những năm gần đây, dạy học theohướng tích hợp kiến thức liên môn được đề cập và vận dụng nhiều, đem lại hiệuquả cho việc giảng dạy, trong đó có việc giảng dạy môn Ngữ văn Qua tìm hiểu,nghiên cứu, tôi thấy cách dạy này có nhiều ưu điểm, phát huy được tính tích cực,chủ động, sáng tạo của học sinh Nhưng không phải ở tác phẩm nào, bài học nàocũng đạt được thành công Đặc biệt đối với thể loại bút kí trong chương trìnhsách giáo khoa Ngữ văn 12, tập 1, Nhà xuất bản (NXB) Giáo Dục là những tácphẩm đòi hỏi người đọc phải có sự suy ngẫm, phải nhập tâm vào dòng tâm tưcủa nhà văn, lưu tâm đến loại thể nhưng nhiều giáo viên hiện nay dạy tùy bútgiống như dạy truyện ngắn nghĩa là vẫn có tính chất truyện nên hiệu quả giảngdạy không cao Việc giảng dạy như vậy đã làm mất đi sức hấp dẫn riêng của thểvăn này
Việc giảng dạy tích hợp trong bài “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của
Hoàng Phủ Ngọc Tường trong chương trình Ngữ văn lớp 12 không phủ địnhviệc dạy các tri thức, kỹ năng riêng của từng phân môn (Đọc văn, Tiếng Việt,Làm văn) đồng thời đó còn là sự tích hợp liên môn giữa Ngữ văn và các mônhọc khác như Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân, Tin học, Âm nhạc … để đạttới mục tiêu chung của bài học
a Cơ sở lý luận
Việc vận dụng kiến thức liên môn với môn Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công
dân, và ứng dụng công nghệ thông tin làm cho hiệu quả của bài học Ai đã đặt tên cho dòng sông? được nâng cao, giúp cho học sinh học bài với niềm say mê,
hứng thú
b Cơ sở thực tiễn
Mặc dù phương pháp dạy học tích hợp đã được triển khai vào trường học
từ nhiều năm nay Sở giáo dục và đào tạo Vĩnh Phúc cũng đã có nhiều cuộc thisoạn giảng tích hợp liên môn dành cho giáo viên Nhưng có một thực tế là trongcác nhà trường phương pháp tích hợp chưa thực sự phổ biến dẫn đến hiệu quả
Trang 2thấp Thực trạng giảng dạy văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông? cũng gặp một
Nội dung hiện thực trong bút kí thường tản mạn, hòa lẫn với mạch xúccảm của người viết nên đòi hỏi khả năng tổng hợp của học sinh Mặt khác, bút kí
có lối diễn đạt tinh tế, thiên nhiều về những cảm nhận trực giác nên nó đòi hỏi ởngười đọc sự nhạy cảm tinh tế, khả năng liên tưởng, tưởng tượng phong phú
- Phong cách tác giả
Hoàng Phủ Ngọc Tường có một giọng văn say nồng chất men Huế, mộttình yêu thắm thiết dành cho lịch sử, văn hóa, thiên nhiên và con người xứ Huếthì việc giảng dạy tác phẩm bút kí của ông cũng gặp không ít gian nan, thửthách Để truyền tải được vẻ đẹp cổ kính, trầm mặc, lãng mạn bay bổng mà nhàvăn Hoàng Phủ Ngọc Tường đã dày công xây cất ấy đến một cách giản dị vàthấm thía với đối tượng tiếp nhận là học sinh trung học phổ thông là điều khôngđơn giản; sự sâu lắng trong những rung cảm và bề dày của sự trải nghiệm không
dễ để học sinh có thể cảm nhận và hiểu được một cách đầy đủ
b2 Về phương pháp giảng dạy
Thiết kế và giảng dạy tác phẩm văn học, đặc biệt là tác phẩm thuộc thểloại tùy bút, thể loại được coi là tương đối khó xác định ranh giới giữa tự sự vàtrữ tình thì việc lựa chọn phương pháp dạy học tích hợp sao cho hiệu quả vẫnđược xem như một vấn đề khó khăn Việc tìm kiếm và áp dụng phương phápdạy học phù hợp với đặc trưng thể loại tùy bút, phong cách tác giả và phát huytối đa năng lực tư duy sáng tạo, chủ động của học sinh là một điều trăn trở lớnđối với các thầy cô giáo
Là một giáo viên dạy môn Ngữ văn ở trường THPT, tôi luôn trăn trở vớicâu hỏi:
Phải làm thế nào để học sinh phải hiểu rõ ràng, cụ thể những giá trị nội
dung, nghệ thuật, tư tưởng của một tác phẩm văn học nói chung và bút kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” nói riêng?
Phải tích hợp như thế nào cho phù hợp, đặc biệt đối với những tác phẩmtùy bút mà ở đó học sinh vừa phải hiểu được nội dung, nghệ thuật vừa phải nắmđược quan điểm của người viết
Trang 3Tôi đã thử nhiều giải pháp, mỗi giải pháp đem lại thành công nhất định.
Vì thế qua mỗi lần thử nghiệm, tôi đã tự điều chỉnh và tự hoàn thiện dần phươngpháp dạy học Tôi nhận thấy sử dụng phương pháp tích hợp kiến thức của cácmôn mà học sinh đã và đang được học như môn Lịch sử, Địa lí, môn GDCD,phân môn Làm văn, Tiếng Việt… vào trong bài giảng đã đạt hiệu quả nhất định
Chính vì những lý do trên nên tôi đã chọn đề tài Phương pháp dạy học
tích hợp văn bản “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường để nghiên cứu và thực hiện, hy vọng sẽ giúp học sinh đến được với giá
trị đích thực của tác phẩm Thiết kế của tôi nhằm khắc phục khó khăn và pháthuy thuận lợi, hướng đến mục đích phát triển tri thức, bồi dưỡng tâm hồn, tình
cảm và rèn luyện kỹ năng tích hợp liên môn trong bút kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” cho học sinh.
2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
a Đối tượng nghiên cứu:
- Bài Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường
(Ngữ văn 12, tập 1)
- Học sinh lớp 12A1, 12A3, 12A6 trường THPT Ngô Gia Tự
b Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu:
- Phạm vi: Trường THPT Ngô Gia Tự
- Kế hoạch nghiên cứu: 5 năm (Từ tháng 9 năm 2014 đến hết tháng
9 năm 2019)
3 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Phương pháp phân tích - tổng hợp
Phương pháp so sánh
Phương pháp đọc - hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại
Phương pháp quan sát thực nghiệm
Phương pháp hệ thống, thảo luận nhóm
Tổ chức cho HS nghe băng, xem băng hình về dòng sông Hương của xứ
Huế qua bài hát Dòng sông ai đã đặt tên?
II Tên sáng kiến: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP VĂN BẢN “AI
ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?” CỦA HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG.
III Tác giả sáng kiến:
- Họ và tên: Trần Thị Thúy Nguyệt.
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Ngô Gia Tự.
- Số điện thoại: 0984 937 135.
Email: trantthuynguyet.gvtrieuthai@vinhphuc.edu.vn
IV Chủ đầu tư sáng tạo ra sáng kiến: Không
Trang 4V Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
Sáng kiến được áp dụng trong lĩnh vực giảng dạy bộ môn Ngữ văn trong
nhà trường THPT nói chung và trong văn bản “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”
của Hoàng Phủ Ngọc Tường nói riêng
VI Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:
- Sáng kiến được áp dụng lần đầu tiên vào học kì I năm học 2014 - 2015
VII Mô tả bản chất của sáng kiến:
1 Về nội dung lí luận của sáng kiến:
1.1 Khái niệm
Theo từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”.
Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”.
Trong tiếng Anh, tích hợp được viết là “integration” một từ gốc Latin (integer) có nghĩa là “whole” hay “toàn bộ, toàn thể” Có nghĩa là sự phối hợp
các hoạt động khác nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống để bảođảm sự hài hòa chức năng và mục tiêu hoạt động của hệ thống ấy
Đưa tư tưởng sư phạm tích hợp vào trong quá trình dạy học là cần thiết.Dạy học tích hợp là một xu hướng của lí luận dạy học và được nhiều nước trênthế giới thực hiện
1.2 Quan điểm vận dụng tích hợp vào dạy học Ngữ văn ở trường THPT
Việc vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học Ngữ văn ở trường THPTchẳng những dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cậptrong các phân môn Văn học, Tiếng Việt, Làm văn cũng như các bộ phận tri thứckhác như hiểu biết lịch sử xã hội, văn hoá nghệ thuật mà còn xuất phát từ đòihỏi thực tế là cần phải khắc phục, xoá bỏ lối dạy học theo kiểu khép kín, táchbiệt thế giới nhà trường và thế giới cuộc sống, cô lập giữa những kiến thức và kĩnăng vốn có liên hệ, bổ sung cho nhau, tách rời kiến thức với các tình huống có
ý nghĩa, những tình huống cụ thể mà HS sẽ gặp sau này Nói khác đi, đó là lốidạy học khép kín “trong nội bộ phân môn”, biệt lập các bộ phận Văn học, TiếngViệt và Làm văn vốn có quan hệ gần gũi về bản chất, nội dung và kĩ năng cũngnhư mục tiêu, đủ cho phép phối hợp, liên kết nhằm tạo ra những đóng góp bổsung cho nhau cả về lí luận và thực tiễn, đem lại kết quả tổng hợp và vững chắctrong việc giải quyết những tình huống tích hợp hoặc những vấn đề thuộc từngphân môn
Trang 51.3 Dạy học tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm bút kí
Việc dạy học tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm bút kí không chỉchú trọng nội dung kiến thức tích hợp mà cần thiết phải xây dựng một hệ thốngviệc làm, thao tác tương ứng nhằm tổ chức, dẫn dắt HS từng bước thực hiện đểchiếm lĩnh đối tượng học tập, nội dung môn học, đồng thời hình thành và pháttriển năng lực, kĩ năng tích hợp, tránh áp đặt một cách làm duy nhất Giờ họcNgữ văn theo quan điểm tích hợp phải là một giờ học hoạt động phức hợp đòihỏi sự tích hợp các kĩ năng, năng lực liên môn để giải quyết nội dung tích hợp,chứ không phải sự tác động các hoạt động, kĩ năng riêng rẽ lên một nội dungriêng rẽ thuộc nội bộ phân môn
Tích hợp kiến thức Địa lý, Lịch sử, Giáo dục công dân, Tiếng Việt, Làmvăn, kĩ năng sống… trong dạy học tác phẩm bút kí thực sự đã khơi dậy cho họcsinh niềm đam mê, ham hiểu biết đối với tác phẩm bút kí
1.4 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
1.4.1 Điều kiện để thực hiện
- Chuẩn bị của GV
+ Để xây dựng bài giảng theo hướng tích hợp kiến thức liên môn, giáoviên cần: Xác định đúng nội dung kiến thức nào trong bài cần tích hợp, tích hợpvới kiến thức thuộc môn học hay lĩnh vực nào, tích hợp ở mức độ nào; chọnhình thức tích hợp: giáo viên diễn giảng bằng lời, cung cấp trên giáo cụ trựcquan hay đưa ra nhiệm vụ học sinh thu thập, tìm hiểu ở nhà trước hoặc sau bàihọc
+ Xây dựng thiết kế bài giảng: phải bám sát kiến thức bài học, mục tiêu,thời lượng dành cho mỗi đơn vị kiến thức trong bài học để đưa ra phương pháp
và cách tổ chức dạy học phù hợp; cần đa dạng hóa các hình thức luyện tập sángtạo để phát huy khả năng liên tưởng, tưởng tượng của HS; dự kiến được các tìnhhuống phát sinh trước hoạt động tích hợp liên môn
+ Chuẩn bị phương tiện dạy học SGK, SGV, Chuẩn kiến thức kĩ năng, bàisoạn, phiếu học tập, hệ thống câu hỏi kiểm tra, đánh giá và các tiêu chí kiểm tra,đánh giá xếp loại HS
+ Chuẩn bị điều kiện học tập của học sinh
- Chuẩn bị của học sinh:
+ Ôn tập bài cũ, chuẩn bị bài mới
+ Chuẩn bị thái độ, tâm thế học tập
1.4.2 Vận dụng các kiến thức liên môn
1.4.2.1 GV sử dụng tài liệu lịch sử
Trang 6Trong các bài học ở sách giáo khoa, các nhà biên soạn đã có phần tiểu dẫntrình bày về tác giả, hoàn cảnh ra đời tác phẩm để giáo viên khai thác tuy nhiênvẫn cần có sự tham khảo thêm sử liệu để làm rõ yếu tố thời đại.
Chẳng hạn tìm hiểu phần Vẻ đẹp sông Hương ở góc độ lịch sử, GV tích
hợp kiến thức lịch sử Thế kỉ XV, trong “Dư địa chí” của Nguyễn Trãi, sông Hương được ghi là “linh giang”.
Thế kỉ XVIII, nó vẻ vang soi bóng kinh thành Phú Xuân, gắn liền với têntuổi của người anh hùng Nguyễn Huệ
Nó đọng lại đến bầm da, tím máu “nó sống hết lịch sử bi tráng của thế kỉ XIX”.
Nó đi vào thời đại của Cách mạng tháng Tám bằng những chiếncông rung chuyển
Thời chống Mỹ: nó chứng kiến cuộc nổi dậy tổng tiến công tết Mậu Thân
1968
(Lịch sử lớp 12- Bài 16: Phong trào giải phóng dân tộc và Tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám (1939-1945); Bài 22: Hai miền đất nước trực tiếp chiến
đấu chống đế quốc Mĩ)
1.4.2.2 GV sử dụng tài liệu địa lý
Về địa lý, Huế trong tổng thể là một đô thị cổ nằm suốt dọc hai bờ sông cónhiều biền bãi, nhiều cồn đảo và những nhánh sông đào mang nước sông Hươngtỏa đi khắp đô thị Về đến thành phố, dòng sông Hương càng trở nên mềm mại,gợi cảm và đa cảm hơn Dòng chảy hiền hòa, chậm rãi và yên tĩnh như mặt nước
hồ Diện mạo vô cùng xinh đẹp, lộng lẫy
Với những hiểu biết về vị trí địa lí, HS xác định vị trí của xứ Huế và dòngsông Hương trên bản đồ của Việt Nam; giúp các em hiểu thêm được địa hình vàđặc điểm sông ngòi của nước Việt Nam
GV tích hợp kiến thức địa lí sử dụng bản đồ sông Hương để nhận biết địahình của dòng sông một cách cụ thể
- Việc học các bài học Địa lí giúp các em hiểu địa hình Việt Nam, cácdòng sông chảy từ tây sang đông, hầu hết ở thượng nguồn đều là vùng núi cao,nhiều vực thẳm, rừng già khiến cho nước chảy xiết dữ dội
- Học sinh hiểu thêm về đặc điểm sông ngòi miền nhiệt đới ẩm gió mùa
Ở nước ta mạng lưới sông ngòi dày đặc, nước lên theo mùa, các con sôngthường nhiều nước, nhiều phù sa bồi đắp cho bờ bãi ven sông
(Địa lí lớp 12- Bài 6 tiết 1 “Đất nước nhiều đồi núi”; Bài 9,10: Thiên
nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa)
Trang 71.4.2.3 Sử dụng tư liệu về các tác phẩm nghệ thuật
Hội họa, kiến trúc, sân khấu, điêu khắc, ca nhạc, phim ảnh… là kết quảsáng tạo của xã hội loài người Một hình ảnh nghệ thuật giúp người học sử dụngtrí tưởng tượng của mình tập trung vào những điểm quan trọng
Giáo viên bổ sung hình ảnh tư liệu thuộc các lĩnh vực nói trên vào bàigiảng để học sinh có vốn văn hóa rộng khi tiếp nhận
Bản thân văn học có mối quan hệ mật thiết với các loại hình nghệ thuậtkhác
Học sinh tiếp nhận kiến thức văn học qua tranh ảnh đồ dùng trực quan kếthợp với bài viết sách giáo khoa và các tài liệu tham khảo sẽ nhớ lâu và hứng thúhơn
Để việc khai thác nguồn tư liệu này có hiệu quả, phát huy tính tích cựccủa học sinh, giáo viên cần nghiên cứu kỹ mục tiêu và nội dung của từng tư liệutrong bài học tư liệu thuyết minh hình ảnh
1.4.2.4 Sử dụng công nghệ thông tin
Ngày nay, với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, giáo viên trình chiếukênh hình sẽ có ưu thế hơn vì học sinh được trực tiếp quan sát với hình ảnh rõ,kích thước lớn, màu sắc sinh động và ấn tượng hơn
Ví dụ như khi vào bài, GV cho HS nghe một đoạn trong bài hát Dòng sông ai đã đặt tên của Trần Hữu Pháp để bước đầu hình dung và cảm nhận về xứ
Huế trong một văn bản văn học
Khi dạy phần vẻ đẹp sông Hương, GV có thể cho HS xem bản đồ địa lísông Hương, xứ Huế, thủy trình của sông Hương, màu sắc của sông Hương thay
đổi: Sớm xanh, trưa vàng, chiều tím.
Khi dạy phần vẻ đẹp sông Hương ở góc nhìn văn hóa, GV cho HS nghe và
xem đoạn video về nhã nhạc cung đình Huế - di sản phi vật thể của nhân loại và
là một trong những tài sản vô giá của dân tộc ta
1.4.2.4 Sử dụng tài liệu các lĩnh vực văn hóa khác: Việc vận dụng kiến thức
liên môn của Giáo dục công dân, giáo dục kĩ năng sống, kiến thức dân tộc họcgóp phần làm sáng rõ khi lí giải các khái niệm hay tư tưởng tác phẩm
GV tích hợp bồi dưỡng lòng yêu quê hương đất nước: Sông Hương củaHoàng Phủ Ngọc Tường không chỉ mang vẻ đẹp trời phú mà còn ánh lên vẻ đẹpcủa con người, những tài nữ đánh đàn, những người dân Châu Hóa lái thuyềnxuôi ngược, những người con anh dũng đã hi sinh, những Nguyễn Du, những Bàhuyện Thanh Quan, những Tố Hữu đã viết thơ trên dòng chảy long lanh inbóng mây trời
1.4.3 Cách tích hợp liên môn trong nội dung dạy học văn bản bút kí
* Để thực hiện tốt bài dạy của mình, tôi đã thực hiện các bước sau:
Bước 1: Đọc kỹ tác phẩm
Trang 8Bước 2: Nắm vững kiến thức cần đạt.
Bước 3: Tìm hiểu kiến thức có liên quan ở trong SGK, sách tham khảo,mạng internet… của các môn HS đã và đang học để liên hệ tích hợp
Bước 4: Lựa chọn, sắp xếp ý để soạn giáo án
* Để giúp học sinh nắm được văn bản bút kí, GV cần hướng dẫn học sinh tìm hiểu những nội dung sau:
- Nội dung 1: Tìm hiểu vị trí của văn bản được trích học
- Nội dung 2: Tìm hiểu giá trị nội dung của văn bản
- Nội dung 3: Tìm hiểu giá trị tư tưởng của văn bản
- Nội dung 4: Tìm hiểu giá trị nghệ thuật đặc sắc của văn bản
- Nội dung 5: Tìm hiểu ý nghĩa nhan đề của văn bản
1.4.3.1 Hướng dẫn HS tìm hiểu vị trí của văn bản
- Tìm hiểu vài nét về tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường
- Tìm hiểu về tác phẩm và vị trí của đoạn trích
Để hướng dẫn HS tìm hiểu nội dung này, GV cần tìm hiểu những kiếnthức về nhà văn xứ Huế Hoàng Phủ Ngọc Tường, phong cách viết văn tài hoa,uyên bác, giàu chất trí tuệ và trữ tình Đặc trưng của thể loại bút kí
1.4.3.2 Hướng dẫn HS khám phá nội dung tác phẩm qua hệ thống các luận điểm tư tưởng của văn bản.
Để làm được phần này, GV cần chú trọng vào các câu hỏi sau để khai thác
và chuẩn bị kiến thức:
- Văn bản có mấy luận điểm
- Luận điểm đó được triển khai bằng các lí lẽ, dẫn chứng nào? Nhận xétcách sử dụng lí lẽ, dẫn chứng của tác giả?
- Qua hệ thống tư tưởng luận điểm đó, văn bản hướng tới vấn đề (chủ đề) gì?Khi dạy văn bản này, GV xây dựng những luận điểm sau:
Luận điểm 1 Vẻ đẹp của sông Hương qua cảnh sắc thiên nhiên.
- Vẻ đẹp của sông Hương ở thượng nguồn
- Vẻ đẹp của sông Hương ở đồng bằng và ngoại vi thành phố
- Vẻ đẹp của sông Hương khi chảy trong lòng thành phố Huế
- Vẻ đẹp của sông Hương khi rời khỏi thành phố Huế
Luận điểm 2: Vẻ đẹp sông Hương được khám phá dưới góc độ lịch sử và văn hóa.
- Vẻ đẹp sông Hương trong mối quan hệ với lịch sử dân tộc
- Vẻ đẹp sông Hương được khám phá dưới góc độ văn hóa
Từ hai luận điểm trên rút ra ý nghĩa nhan đề “Ai đã đăt tên cho dòng sông?” 1.4.3.3 Hướng dẫn HS khám phá giá trị nghệ thuật của tác phẩm
Trang 9GV phải gợi ý căn cứ vào những lý thuyết môn Làm văn, Tiếng Việt để
HS phát hiện các thao tác lập luận và các biện pháp nghệ thuật để tăng tínhtruyền cảm, thuyết phục của bài kí, phần nào hiểu được phong cách của tác giả
Khi dạy văn bản này cần chú ý đến người trần thuật là chủ thể trữ tìnhtrong văn bản; chú ý đến điểm nhìn trần thuật ở nhiều góc độ khác nhau; phảichú ý đến giọng điệu của văn bản kí
1.4 Môn Giáo dục công dân
- Bồi dưỡng lòng yêu quê hương, đất nước, trách nhiệm xây dựng và bảo
vệ tổ quốc; tự hào về truyền thống tốt đẹp của dân tộc; có ý thức học tập, rènluyện để góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước
- Trân trọng, gìn giữ những danh lam thắng cảnh, những giá trị văn hóatinh thần của dân tộc Giáo dục các em ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường
1.5 Môn Âm nhạc
- Ngợi ca cảnh đẹp của non sông đất nước
- Bồi dưỡng lòng yêu quê hương, đất nước, trách nhiệm xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc
2 Kĩ năng
2.1 Môn Ngữ văn
- Đọc diễn cảm thể loại bút kí
Trang 10- Phân tích văn bản bút kí theo đặc trưng thể loại.
2.2 Môn Lịch sử
- Rèn kĩ năng xem xét các sự kiện lịch sử trong mối quan hệ với thiên nhiên
2.3 Môn Địa lí
- Kĩ năng thu thập thông tin, xem bản đồ, xây dựng kiến thức tổng hợp
2.4 Môn Giáo dục công dân
- Kĩ năng sống, kĩ năng ứng xử, xử lí tình huống
4 Những năng lực cụ thể học sinh cần phát triển
- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến kí hiện đại Việt Nam
- Năng lực đọc – hiểu các tác phẩm kí hiện đại Việt Nam
- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về kí văn học
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành tựu, hạn chế, nhữngđặc điểm cơ bản, giá trị của những tác phẩm kí văn học
Năng lực phân tích, so sánh đặc điểm của các thể loại tuỳ bút bút kí hồi kí
Năng lực tạo lập văn bản nghị luận
B Phương tiện dạy học
- Giáo viên:
+ Nghiên cứu SGK, SGV, thiết kế bài dạy, sách chuẩn kiến thức kỹ năng
và các tài liệu tham khảo khác liên quan đến bài học
+ Soạn giáo án, đồ dùng dạy học, hình ảnh về dòng sông Hương và xứHuế, bản đồ sông Hương
- Học sinh:
+ Đọc SGK, cả lớp phải thực hiện các câu hỏi, có trọng tâm của cả 4nhóm: Chia lớp ra thành các nhóm, tìm hiểu Vẻ đẹp của sông Hương qua cảnhsắc thiên nhiên:
* Vẻ đẹp của sông Hương nơi thượng nguồn
* Vẻ đẹp của sông Hương ở vùng đồng bằng và ngoại vi thành phố
* Vẻ đẹp của sông Hương trong lòng thành phố Huế
* Vẻ đẹp của sông Hương khi rời xa thành phố Huế
* Những phẩm chất của song Hương trong lịch sử và thơ ca
* Văn phong của Hoàng Phủ Ngọc Tường
+ Sưu tầm tài liệu về lịch sử, địa lí, âm nhạc
Trang 11C Phương pháp tiến hành
- Phân tích, tổng hợp
- Quan sát trực quan
- Đọc văn bản theo đặc trưng thể loại kí
- Đàm thoại, thảo luận nhóm
- Cho học sinh xem hình ảnh, video về dòng sông Hương, xứ Huế
D Tiến trình dạy học
1 Ổn định tổ chức
2 Bài mới
* Dẫn vào bài:
– GV cho HS nghe một bài hát về sông Hương
– HS thực hiện các yêu cầu sau:
+ Dòng sông nào được nhắc đến trong lời bài hát? Có những địa danh nào đượcnhắc đến ở đây?
+ Ghi lại những từ ngữ những từ ngữ, hình ảnh, chi tiết đặc sắc về sông đó.+ Qua những từ ngữ đó, trình bày cảm nhận về dòng sông này…
=> Dòng sông Hương được nhắc đến Địa danh: Huế
Từ ngữ, hình ảnh, chi tiết đặc sắc: Ai đặt tên, người đi nhớ Huế không quên…Dòng sông đẹp, gợi nhớ thương về Huế
+ GV kết nối để giới thiệu về tác phẩm:
Nếu con sông Đà trữ tình và hung bạo gắn liền với ngòi bút tài hoa uyên bác của nhà văn Nguyễn Tuân, thì dòng sông Hương êm đềm của xứ Huế mộng
mơ lại hết sức sinh động dưới ngòi bút giàu chất trí tuệ và tài hoa của Hoàng Phủ Ngọc Tường Hai nhà văn, hai dòng sông nhưng cùng chung một nỗi niềm yêu tha thiết cảnh săc thiên nhiên gắn liền với lịch sử dân tộc Ở bài học trước, chúng ta đã được tìm hiểu dòng sông Đà qua những trang viết độc đáo của Nguyễn Tuân, hôm nay, ta cùng nhau đi khám phá những vẻ đẹp kì thú của dòng
Hương Giang qua trích đoạn “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ
- Hoàng Phủ Ngọc Tường sinh năm 1937 tại Huế
- Là một trí thức yêu nước có vốn hiểu biết sâu rộng trên nhiều lĩnh vực.
- Là một trong những nhà văn chuyên viết về bút kí.
- Nét đặc sắc trong sáng tác của ông là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và tính trữ tình, giữa nghị luận sắc bén với suy tư đa chiều được tổng hợp từ vốn kiến thức phong phú về triết học,