SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO VĨNH PHÚCTRƯỜNG THPT NGÔ GIA TỰ =====***===== BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN Tên sáng kiến: PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP TRONG BÀI “TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP” CỦA
Trang 1SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC
TRƯỜNG THPT NGÔ GIA TỰ
=====***=====
BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
Tên sáng kiến: PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP TRONG BÀI
“TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP” CỦA HỒ CHÍ MINH.
Tác giả sáng kiến: Nguyễn Thị Thúy
Mã sáng kiến: 60
Lập Thạch, Năm 2020
Trang 2BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
A LỜI GIỚI THIỆU
I Lý do chọn đề tài:
Ngữ Văn là một môn học có ý nghĩa xã hội rất quan trọng Ở mỗi giai đoạn lịch
sử, môn Văn có vai trò và sứ mệnh riêng nhưng đều nhằm mục đích phục vụ cho sự pháttriển của xã hội Vận mệnh của Tiếng Việt và nền quốc văn gắn liền với vận mệnh của dân tộc Vì vậy, môn Ngữ Văn có vai trò, vị trí rất quan trọng trong nhà trường nói chung và nhà trường trung học phổ thông nói riêng giúp cho thế hệ trẻ thấy rằng: môn Văn là một nghệ thuật của cuộc sống, là quà tặng tinh thần, là kim chỉ nam của những tâm hồn đang lớn Vì thế đây là một trong những môn học chính, quan trọng trong nhà trường
Dạy học theo chủ đề tích hợp là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục, giúp người học nhận thức được sự phát triển xã hội một cách liên tục, thống nhất, thấy được mối quan hệ hữu
cơ giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội, khắc phục được tính rời rạc trong kiến thức
Dạy học tích hợp trong môn Ngữ văn là hình thức liên kết những kiến thức giaothoa như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, Tin học,… Rèn luyện kĩ năng sống, giáodục bảo vệ di sản văn hóa địa phương,…để học sinh tiếp thu kiến thức, biết vận dụngvào cuộc sống và ngược lại từ cuộc sống để giải quyết các vấn đề liên quan đến mônhọc
Nếu quan niệm nghệ thuật dạy học và nghệ thuật thức tỉnh trong tâm hồn các emthanh thiếu niên tính ham hiểu biết, dạy các em biết suy nghĩ và hành động tích cực, màtính ham hiểu biết đúng đắn và sinh động chỉ có được trong đầu óc sảng khoái
Để học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo trong học tập thì tất yếu phải đổi mớiphương pháp giảng dạy mà dạy học theo hướng tích hợp liên môn là một phương pháp
Trang 3tiêu biểu Việc giảng dạy tích hợp trong bài Tuyên ngôn Độc lập của Hồ Chí Minh trong
chương trình Ngữ văn lớp 12 không phủ định việc dạy các tri thức, kỹ năng riêng củatừng phân môn (Đọc văn, Tiếng Việt, Làm văn) đồng thời đó còn là sự tích hợp liên môngiữa Ngữ văn và các môn học khác như Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân, Tin học, Tưtưởng Hồ Chí Minh… để đạt tới mục tiêu chung của bài học
a Cơ sở lý luận:
Việc vận dụng kiến thức liên môn với môn Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, Tư tưởng Hồ Chí Minh và ứng dụng công nghệ thông tin làm cho hiệu quả của bài học
Tuyên ngôn Độc lập được nâng cao, giúp cho học sinh học bài với niềm say mê, hứng
thú Đồng thời làm cho các em hình dung được một cách chân thực, sinh động về những cuộc đấu tranh của nhân dân ta trong lịch sử gắn liền với truyền thống dựng nước và giữ nước của cha ông ta từ năm 1858 đến năm 1945 Qua đó hình thành ở các em thái độ biết ơn, biết quý trọng những con người, những vị anh hùng dân tộc có công dựng nước
và giữ nước; đồng thời tự hào hơn về truyền thống vẻ vang, hào hùng của dân tộc trong thời kì hiện đại
b Cơ sở thực tiễn:
Mặc dù phương pháp dạy học tích hợp đã được triển khai vào trường học từ nhiều
năm nay Sở giáo dục và đào tạo Vĩnh Phúc cũng đã có nhiều cuộc thi soạn giảng tíchhợp liên môn dành cho giáo viên và Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết một tìnhhuống thực tiễn dành cho học sinh Nhưng có một thực tế là trong các nhà trườngphương pháp tích hợp chưa thực sự phổ biến dẫn đến hiệu quả thấp Do cả nguyên nhânchủ quan và khách quan
b1 Về phía học sinh:
- Đa số học sinh còn nhiều hạn chế trong việc tiếp thu và cảm thụ văn bản vănhọc các em đọc mà không hiểu do ảnh hưởng nặng nề của lối sống hiện đại và đặc biệt làvăn hóa nghe - nhìn Một mặt do trình độ nhận thức của một số học sinh còn yếu, chưa
có tư duy sáng tạo
Trang 4- Một số học sinh chưa nắm bắt được mối liên hệ giữa thời đại lịch sử thông qua
bộ môn lịch sử, vị trí địa lí, kinh tế, xã hội qua bộ môn địa lí, với giá trị phản ánh củatác phẩm văn học
- Thực tế cho thấy, hiện nay một số học sinh lạm dụng sách tham khảo, tài liệuchất lượng kém làm cho các em lúng túng, thiếu tự tin, bị động, thiếu sự tìm tòi, đánhgiá, phân tích chi tiết Không phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo của từng cánhân dẫn đến hiện tượng sao chép tài liệu một cách máy móc không xác định được kiếnthức trọng tâm của bài học
- Một thực tế đang tồn tại ở trường THPT Triệu Thái (nay là Trường THPT NgôGia Tự) là học sinh bị hổng, kiến thức từ các cấp, lớp học dưới, các em học trước quênsau Cho nên học sinh rất khó tiếp thu được kiến thức của văn bản khi chưa hiểu hết ýnghĩa của các sự kiện lịch sử, vị trí địa lí, quyền và nghĩa vụ của công dân, được sửdụng trong bài học
- Phần lớn học sinh ít có tư liệu để đọc, tham khảo và cũng chưa có thói quen đọcsách tham khảo để bổ sung kiến thức môn học
- Nguyên nhân khách quan là hiện nay do thời lượng dạy bài Tuyên ngôn Độc lập
là quá ít để nghiên cứu trên lớp, học sinh rất khó có thể nắm bắt hết được toàn bộ cácgiá trị của văn bản và việc dạy tích hợp trở nên khó khăn và kém hiệu quả
b2 Về phía giáo viên:
- Có giáo viên chỉ tập trung chuyển tải một cách rập khuôn những thông tin cótrong bài học mà chưa cha chó träng khai th¸c những vấn đề liên quan
- Giáo viên còn lúng túng khi đưa ra hệ thống câu hỏi khai thác cũng như phươngpháp triển khai những văn bản văn học
- Vẫn còn hiện tượng giáo viên thiếu nhiệt tình trong quá trình tìm tòi, sưu tầmnhững kiến thức liên quan bổ sung cho nội dung bài dạy dẫn đến khả năng tích hợp cònhạn chế
Trang 5- Mặt khác, kiến thức lý luận văn học của một bộ phận giáo viên chưa thật sựvững
Từ những cơ sở trên, là một giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn, tôi thấy tính ưuviệt của phương pháp này hơn hẳn những phương pháp trước đây được vận dụng Tính
ưu việt của phương pháp thể hiện rõ qua thái độ, niềm say mê, kết quả tiếp nhận của họcsinh trong bài học Học sinh không chỉ được chiếm lĩnh kiến thức, có kĩ năng đọc - hiểuthể loại tuyên ngôn, văn bản chính luận mà còn có khả năng tạo lập văn bản, hiểu thêmnhiều kiến thức về cuộc sống
Với vấn đề đặt ra như trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài: Phương pháp dạy học tích
hợp trong bài Tuyên ngôn Độc lập của Hồ Chí Minh, hy vọng sẽ góp phần cùng đồng
nghiệp từng bước nâng dần chất lượng giờ học bài Tuyên ngôn Độc lập của Hồ Chí
Minh ở trường THPT Ngô Gia Tự nói riêng và các trường THPT nói chung
2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Đây là một đề tài gắn liền với thực tiễn giảng dạy nên tôi tập trung nghiên cứu, tìm hiểu và thực hiện trong nhà trường phổ thông một cách hiệu quả
Đối tượng nghiên cứu:
- Bài Tuyên ngôn Độc lập của Hồ Chí Minh (Ngữ văn 12, tập 1)
- Học sinh lớp 12 trường THPT Ngô Gia Tự
Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu:
- Phạm vi: Trường THPT Ngô Gia Tự
- Kế hoạch nghiên cứu: 7 năm (Từ tháng 9 năm 2012 đến hết tháng 12 năm 2019
3 Phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp phân tích - tổng hợp
Phương pháp so sánh
Phương pháp đọc - hiểu văn bản chính luận theo đặc trưng thể loại
Phương pháp khảo sát thống kê - phân loại
Trang 6Phương pháp hệ thống
Thảo luận nhóm, điều tra thực tiễn, tự liên hệ
Tổ chức cho HS nghe băng, xem băng hình về chủ đề “Bác Hồ”
II Tên sáng kiến: PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP TRONG BÀI “TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP” CỦA HỒ CHÍ MINH.
III Tác giả sáng kiến:
- Họ và tên: Nguyễn Thị Thúy
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Ngô Gia Tự
- Số điện thoại: 0976 187 272 E mail:nguyenthithuyv.gvtrieuthai@vinhphuc.edu.vn
IV Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
- Sáng kiến được áp dụng trong lĩnh vực giảng dạy bộ môn Ngữ văn trong
nhà trường THPT nói chung và trong bài “Tuyên ngôn Độc lập” của Hồ Chí Minh nói
riêng
V Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:
- Sáng kiến được áp dụng lần đầu tiên vào học kì I năm học 2012 - 2013
VI Mô tả bản chất của sáng kiến:
1 Về nội dung lí luận của sáng kiến:
a) Khái niệm:
Theo từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương
trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp có nghĩa là
sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”.
Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”.
Trong tiếng Anh, tích hợp được viết là “integration” một từ gốc Latin (integer) có nghĩa là “whole” hay “toàn bộ, toàn thể” Có nghĩa là sự phối hợp các hoạt động khác
nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống để bảo đảm sự hài hòa chức năng và
Trang 7mục tiêu hoạt động của hệ thống ấy.
Đưa tư tưởng sư phạm tích hợp vào trong quá trình dạy học là cần thiết dạy học tích hợp là một xu hướng của lí luận dạy học và được nhiều nước trên thế giới thực hiện
b Mục đích của dạy học tích hợp trong môn Ngữ văn
- Học đi đôi với hành, chú trong năng lực hoạt động
- Dạy học hướng đến hình thành các năng lực đọc – hiểu, tạo lập văn bản theo các thểloại
- Khuyến kích người học học một cách toàn diện hơn
- Nội dung dạy học có tính động hơn là dự trữ
- Người học tích cực, chủ động, độc lập hơn
c Đặc điểm của dạy học tích hợp
- Lấy người học làm trung tâm:
- Định hướng đầu ra
- Dạy và học các năng lực thực hiện
d Các bước thực hiện giải pháp cũng như các điều kiện cần thiết để áp dụng giải
pháp.
* Quan điểm dạy học trong tổ chức dạy học tích hợp
- Dạy học giải quyết vấn đề: nhằm phát triển khả năng tìm tòi khám phá độc lập của
học sinh bằng cách đưa ra các tình huống có vấn đề và điều khiển hoạt động của học sinh nhằm giải quyết các vấn đề Cách dạy này gồm có ba bước:
Bước 1: Tri giác vấn đề
- Tạo tình huống gợi vấn đề
- Giải thích và chính xác hóa để hiểu đúng tình huống
- Phát biểu vấn đề và đặt mục đích giải quyết vấn đề đó
Bước 2: Giải quyết vấn đề
- Phân tích vấn đề, làm rõ những mối liên hệ giữa cái đã biết và cái phải tìm
Trang 8- Đề xuất và thực hiện hướng giải quyết, có thể điều chỉnh, thậm chí bác bỏ và
chuyển hướng khi cần thiết
- Trình bày cách giải quyết vấn đề
Bước 3: Kiểm tra và nghiên cứu lời giải
- Kiểm tra sự đúng đắn và phù hợp thực tế của lời giải
- Kiểm tra tính hợp lý hoặc tối ưu của lời giải
- Tìm hiểu những khả năng ứng dụng kết quả
- Đề xuất những vấn đề mới có liên quan nhờ xét tương tự, khái quát hóa, lật ngược vấn đề và giải quyết nếu có thể
* Thực hiện dạy học giải quyết vấn đề theo 4 bước
Bước 1: Đưa ra vấn đề: Đưa ra các nhiệm vụ, tình huống và mục đích của hoạt động Bước 2: Nghiên cứu vấn đề: Thu thập hiểu biết của học sinh, nghiên cứu tài liệu
Bước 3: Giải quyết vấn đề: Đưa ra lời giải, đánh giá chọn phương án tối ưu
Bước 4: Vận dụng: Vận dụng kết quả để giải quyết bài tình huống, vấn đề tương tự.
- Dạy học định hướng hoạt động: trang bị cho học sinh các năng lực thực hiện nhiều
hơn những tri thức có tính tái hiện
Giai đoạn 1: Đưa ra vấn đề nhiệm vụ bài dạy - Trình bày yêu cầu về kết quả học tập
(sản phẩm)
Giai đoạn 2: Tổ chức lập kế hoạch hoạt động giải quyết vấn đề
Giai đoạn 3: Tổ chức thực hiện theo kế hoạch, qui trình đã lập
Giai đoạn 4: Tổ chức đánh giá
e Tổ chức dạy học tích hợp bài Tuyên ngôn Độc lập của Hồ Chí Minh
e1) Bài dạy học tích hợp:
Bài dạy tích hợp liên quan đến các thành phần sau:
- Giáo án tích hợp
- Đề cương bài giảng theo giáo án
Trang 9- Đề kiểm tra
- Các mô phỏng, bản vẽ, biểu mẫu sử dụng trong bài giảng
Trong đó, giáo án tích hợp là thành phần quan trọng nhất Vì vậy, để tổ chức dạy
học tích hợp thành công đó là GV phải biên soạn được giáo án tích hợp phù hợp với trình độ của người học, với điều kiện thực tiễn của cơ sở đào tạo, nhưng vẫn đảm bảo thời gian và nội dung theo chương trình khung đã quy định
e2) Giáo án tích hợp bài “Tuyên ngôn Độc lập” của Hồ Chí Minh
* Cấu trúc giáo án tích hợp
Kết hợp nghị định 62 và công văn 1610, người nghiên cứu đưa ra cấu trúc cơ bản của giáo án tích hợp
GIÁO ÁN:7, 8 Đọc văn
Thời gian thực hiện: 2 tiết
Tên bài học trước: Viết bài làm văn số 1
Thực hiện từ ngày 14/9/8 đến ngày 18/09/2018
TÊN BÀI:
TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP (Phần II: Tác phẩm) - Hồ Chí Minh
A MỤC TIÊU CỦA BÀI:
Sau khi học xong bài này người học có khả năng:
a Kiến thức
a.1 Môn Ngữ văn:
- Hiểu được Tuyên ngôn Độc lập là một áng văn chính luận mẫu mực: lập luận
chặt chẽ, lí lẽ đanh thép, bằng chứng hùng hồn, sức thuyết phục to lớn
a.2 Môn Lịch sử:
- Hiểu được Tuyên ngôn Độc lập là một văn kiện lịch sử lớn tổng kết về một thời
kì đau thương nhưng vô cùng anh dũng trong cuộc đấu tranh giành độc lập của dân tộc
và khẳng định mạnh mẽ quyền tự do, độc lập của nước Việt Nam
a.3 Môn Địa lý:
Trang 10- Hiểu được biên giới, lãnh thổ và vị trí của nước Việt Nam trên trường quốc tế từnhững ngày đầu được Độc lập.
a.4 Môn Giáo dục công dân:
- Hiểu được quyền cá nhân và quyền dân tộc cũng như trách nhiệm của mỗi côngdân Việt Nam khi Tổ quốc lâm nguy
b.4 Môn Giáo dục công dân:
- Biết sống hài hòa giữa quyền và nghĩa vụ của một công dân đối với đất nước
b.5 Kỹ năng sống:
- Nghiêm túc, thẳng thắn, biết phân biệt tốt – xấu, bạn – thù, sống vị tha, nhânđạo, khéo léo song cũng phải dũng cảm, kiên quyết; trong đấu tranh nên dùng lí lẽ thuyếtphục thay cho hành động, biết lập luận thấu tình đạt lí, đi vào lòng người,…
c Thái độ:
- Thái độ học tập tích cực, đam mê khám phá, tìm tòi và sáng tạo
- Giáo dục ý thức đấu tranh chống cái ác, cái xấu; Lòng yêu nước, yêu con người, yêu đạo lí và yêu chuộng hòa bình
B ĐỒ DÙNG VÀ TRANG THIẾT BỊ DẠY HỌC
1 Giáo viên:
- Một số hình ảnh về tội ác của thực dân Pháp gây ra cho dân tộc suốt gần một thế
kỉ, về nạn đói năm 1945
Trang 11- Hình ảnh về Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường
Ba Đình vào sáng ngày 02 tháng 09 năm 1945; Tội ác của thực dân Pháp đối với nhândân Việt Nam; Nạn đói năm Ất Dậu (1945)
- Phiếu học tập của học sinh
2 Học sinh:
- Chuẩn bị bài soạn ở nhà theo hệ thống câu hỏi Hướng dẫn học bài trong SGK
- Sưu tầm tài liệu về lịch sử Việt Nam năm 1945, những hình ảnh liên quan đếnbản Tuyên ngôn Độc lập và những sự kiện lịch sử quan trọng có liên quan
- Bài học về tư tưởng và đạo đức Hồ Chí Minh
C HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC
- Phân tích - tổng hợp
- Quan sát trực quan
- Đọc - hiểu văn bản chính luận theo đặc trưng thể loại
- Thảo luận nhóm, đàm thoại
- Tổ chức cho HS nghe băng, xem băng hình về chủ đề “Bác Hồ”, nạn đói năm 1945, cáctội ác dã man của thực dân Pháp đối với nhân dân ta
II THỰC HIỆN BÀI HỌC.
Dẫn nhập: “Nhân dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là truyền thống quí báu
của dân tộc ta”, chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định truyền thống cao quí và thiêngliêng của dân tộc Việt Nam được hun đúc từ những cuộc đấu tranh lên tục, gian khổ vàkiên cường chống giặc ngoại xâm Những mốc son trong lịch sử đấu tranh và chiến
Trang 12thắng đã ghi dấu trong lịch sử văn học dân tộc qua những áng văn hùng tráng còn mãivới muôn đời “Tuyên ngôn độc lâp” là áng “thiên cổ hùng văn” như thế.Bài học hômnay, cô cùng các con sẽ đi tìm hiểu tác phẩm.
Hoạt động 1: Tìm hiểu những vấn đề khái quát liên quan đến bản Tuyên ngôn Độc lập
Thường có bố cục ba phần : + Phần mở đầu : Nêu nguyên líchung
+ Phần hai: Chứng minh cho nguyênlí
+ Phần ba: Tuyên ngôn
- Tình hình trong nước:
Ngày 26/8/1945 Hồ Chủ Tịch từViệt Bắc về Hà Nội, tại căn nhà số 48Hàng Ngang, Người đã soạn thảo bảntuyên độc lập khai sinh ra nước ViệtNam DCCH và đọc tại Quảng trường
Ba Đình vào sáng ngày 2/9/1945trước hàng chục vạn đồng bào
Tích hợp kiến thức lịch sử lớp 12 – Bài
17: Nước Việt Namdân chủ cộng hòa từngày 2 – 9 – 1945 đếntrước ngày 19 – 12 -1946
GV tích hợp kiến thức lịch sử, địa lí:
- Bản đồ Việt Nam(Bài 2 – Địa lí lớp 12:
Vị trí địa lí và phạm vilãnh thổ)
- Bản đồ Hà Nội vàquảng trường Ba Đình(Bài 43 – Địa lí lớp 12:Địa lí địa phương):
GV tích hợp kiến thức nếp sống văn minh- thanh lịch của HS Hà Nội
Trang 13+ Đập tan những luận điệu xảo trácủa Mĩ, Anh, Pháp về việc “khaihóa”, “bảo hộ” nhằm tái chiếm ĐôngDương.
- Giá trị văn học: Tuyên ngôn Độc lập là áng văn chính luận mẫu mực,
phát huy thể loại văn tuyên ngôn:
ngắn gọn, súc tích, lập luận chặt chẽ,đanh thép, lời lẽ hùng hồn đầy sứcthuyết phục
- Tích hợp kĩ năng Hợptác, làm việc theonhóm
và thế giới Bác đại diện cho cáchmạng vô sản và mở đường khai sinh
ra nước Việt Nam DCCH
- Tích hợp kĩ năng Hợptác, làm việc theonhóm
Trang 14+ Thực sự là cuộc đấu lí, tranh luậnngầm với thực dân Pháp, xóa bỏ mọiđặc quyền đặc lợi của Pháp trên đấtnước ta, mở ra một kỉ nguyên mới –
nguyên lí chúng – luận điểm nềntảng, coi độc lập tự do, bình đẳng lànhững thành tựu lớn của nhân loại,đồng thời là lí tưởng hết sức cao đẹp
- Phần 2 (Tiếp theo cho đến “Dân tộc
đó phải được độc lập.’’: Tố cáo tội ác
của thực dân Pháp và khẳng địnhthực tế lịch sử là nhân dân ta đã kiêntrì đấu tranh và nổi dậy giành chínhquyền, lập nên nước Việt NamDCCH
- Phần 3 (Còn lại): Lời tuyên ngôn và
những tuyên bố về ý chí bảo vệ nềnđộc lập, tự do của dân tộc Việt Nam
- Phát triển kĩ nănglắng nghe băng ghi âmChủ tịch Hồ Chí Minh
đọc Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/ 9/ 1945
b Đọc văn bản
- Chú ý ngữ điệu, giọng văn
Hoạt động 2 : Tìm hiểu về cơ sở pháp lý của bản tuyên ngôn
sử 10: Chiến tranh