SKKN giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua giảng dạy tác phẩm “ rừng xà nu” ( nguyễn trung thành) bằng một số phương pháp dạy học tích cực

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH PHÚCTRƯỜNG THPT BÌNH XUYÊN --- BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN Tên sáng kiến: GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH QUA GIẢNG DẠY TÁC PHẨM “ RỪNG

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC

TRƯỜNG THPT BÌNH XUYÊN -

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

Tên sáng kiến: GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH QUA GIẢNG DẠY TÁC PHẨM “ RỪNG XÀ NU” ( NGUYỄN TRUNG THÀNH) BẰNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC

Tác giả sáng kiến: LÊ THỊ HỒNG LIỄU

*Mã sáng kiến: 31.51.11

Năm 2019

MỤC LỤC Trang

1.Lời giới thiệu 3

2.Tên sáng kiến 4

3 Tác giả sáng kiến 4

4.Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Lê Thị Hồng Liễu 4

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Ngữ văn 4

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử 5

7.Mô tả bản chất của sáng kiến 5

7.1 Thực trạng vấn đề 5

7.2 Giải pháp cho vấn đề .8

7.3 Tiến hành thực nghiệm sư phạm 9

7.4 Mô tả nội dung sáng kiến 15

7.5 Kết quả đạt được 28

Kết luận 33

Phụlục……… ………

+Phụ lục 1 34

+ Phụ luc 2……… 35

TÀI LIỆU THAM KHẢO 39

8 Những thông tin bảo mật ( nếu có) 40

9.Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến 40

10.Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả và theo ý kiến của tổ chức, cá nhân đã tham gia áp dụng sáng kiến lần đầu, kể cả áp dụng thử ( nếu có) 41

10.1 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả 41

10.2 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến của tổ chức, cá nhân 41

11.Danh sách những tổ chức/cá nhân đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu ( nếu có) 42

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

Nhiệm vụ và mục tiêu của giáo dục là nhằm xây dựng những con ngườivà thế hệ thiết tha, gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, cóđạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường xây dựng và bảo vệ tổ quốc, giữ gìn vàphát huy những giá trị văn hóa của dân tộc, có năng lực tiếp thu tinh hoa văn hóanhân loại, phát huy tiềm năng dân tộc và con người Việt Nam Hơn nữa, đó cònlà những con người có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của cá nhân,làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có tư duy sáng tạo, có kĩ năngthực hành giỏi, có tác phong công nghiệp, có tính tổ chức và kỉ luật, có sức

khỏe, là những người xây dựng xã hội vừa “ hồng” vừa “chuyên” như lời căn

dặn của Bác Hồ

Với mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh trong nhà trường, dạy họcsinh biết ứng dụng những kĩ năng cơ bản trong học tập vào cuộc sống đúng như

mục đích học tập mà Unesco đã đề ra “ Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để khẳng định mình” Trước những yêu cầu bức thiết của giáo dục và

cuộc sống, các nhà giáo dục đã và đang miệt mài đổi mới phương pháp theohướng phát huy tính tích cực, tự giác của người học Từ đó, phải làm sao để họcsinh say mê, hứng thú học tập, tìm thấy ở học tập tình cảm nhân văn

Giáo dục đã và đang hướng con người tới sự phát triển toàn diện, nhưngngành giáo dục và công tác giáo dục cũng đang đứng trước bao thử thách, khókhăn Từng ngày, từng giờ trên các phương tiện thông tin đại chúng, trong cáccâu chuyện giáo dục, chúng ta phải nghe biết bao nhiêu những câu chuyện đau

lòng khiến cho những con người đang “trồng người” phải trăn trở, lo âu: đó là

những học sinh vô lễ, đánh thầy cô giáo, học sinh đánh nhau trước cổng trường,những clip bạo lực được quay và tung lên mạng, những câu chuyện học trò yêuđương gây bao hậu quả đau lòng…Học trò ngày nay được tiếp cận với côngnghệ thông tin hiện đại lại vốn là thế hệ trẻ thời hiện đại để thích ứng với cáimới Rồi còn đó những lo ngại của cha ông khi giới trẻ quay lưng lại với truyềnthống, đang bỏ qua những nề nếp tốt đẹp mà bao thế hệ đã giữ gìn, phát huy

Phải làm sao để định hướng, dạy các em lựa chọn? Đó là câu hỏi lớn mà tất cảchúng ta phải đau đầu trăn trở Để từng bước giải đáp nó các nhà trường đangchú trọng mục tiêu giáo dục kĩ năng sống cho học sinh coi đây là một nội dungquan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Môn học Ngữ văn trongtrường THPT có vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục

này.Với sáng kiến kinh nghiệm: “Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua

giảng dạy tác phẩm “ Rừng Xà Nu” ( Nguyễn Trung Thành) bằng một số phương pháp dạy học tích cực” người viết sáng kiến kinh nghiệm nhận thấy

các tác phẩm văn chương có khả năng đặc biệt trong khơi gợi tình cảm, địnhhướng các giá trị sống cho học sinh THPT Đặc biệt nhất là tác phẩm thuộc thểloại truyện ngắn, có thể triển khai kĩ năng sống mà không cần đưa thêm thôngtin, kiến thức nặng nề vào nội dung bài học, chỉ thông qua các phương pháp dạyhọc tích cực Qua sáng kiến này, người viết muốn đi sâu vào một số nội dung

trong giáo dục kĩ năng sống: giáo dục kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng xác định các giá trị, kĩ năng kiên định, đảm nhận trách nhiệm…Từ đó, giúp học sinh có

nhận thức tư tưởng đúng đắn, nuôi dưỡng ước mơ, lí tưởng, biết sống và phấnđấu không chỉ cho bản thân mà còn biết sống vì gia đình, quê hương

2.Tên sáng kiến:

“Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua giảng dạy tác phẩm “ Rừng

Xà Nu” ( Nguyễn Trung Thành) bằng một số phương pháp dạy học tích cực”

3 Tác giả sáng kiến:

Họ và tên: Lê Thị Hồng Liễu

Địa chỉ: Trường THPT Bình Xuyên

Số điện thoại: 0979.233.012

Email:lehonglieu.c3binhxuyen@vinhphuc.edu.vn

4 Chủ đầu tư sáng kiến: Lê Thị Hồng Liễu.

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến và vấn đề mà sáng kiến giải quyết:

- Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:Bộ môn Ngữ văn

- Vấn đề mà sáng kiến giải quyết: Với đề tài: “Giáo dục kĩ năng sống

cho học sinh qua giảng dạy tác phẩm “ Rừng Xà Nu” ( Nguyễn Trung Thành)

bằng một số phương pháp dạy học tích cực”người viết mong muốn hướng tới:

+/ Khơi gợi tình cảm, định hướng các giá trị sống cho học sinh THPTthông qua các phương pháp dạy học tích cực

+/Qua sáng kiến này, người viết muốn đi sâu vào một số nội dung trong

giáo dục kĩ năng sống: giáo dục kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng xác định các giá trị, kĩ năng kiên định, đảm nhận trách nhiệm…

+/ Hình thành cho học sinh có nhận thức tư tưởng đúng đắn, nuôi dưỡngước mơ, lí tưởng, biết sống và phấn đấu không chỉ cho bản thân mà còn biếtsống vì gia đình, quê hương

6 Ngày sáng kiến áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:

Từ tháng 09/2017 đến tháng 05/2018 Sáng kiến được áp dụng vào giảng dạy tiết 64-65 ở lớp 12A1,12A8 trường THPT Bình Xuyên

7 Mô tả bản chất sáng kiến

7.1 Thực trạng vấn đề

7.1.1 Tình hình dạy môn Ngữ văn ở trường trung học phổ thông:

* Về phía giáo viên:

- Trong quá trình soạn giáo án đầu tư cho tiết dạy trên lớp, sách giáo viên,chuẩn kiến thức kĩ năng chỉ trình bày kiến thức cần đạt một số thao tác, phươngpháp giúp học sinh lĩnh hội kiến thức, không đưa ra nội dung, phương pháp cụthể để giáo dục kĩ năng sống Vấn đề này được giáo viên xem xét rối giáo dục kĩnăng phù hợp nên đòi hỏi người thầy phải đầu tư, phải có sự linh hoạt thì giáodục mới đạt hiệu quả

- Một số giáo viên trong quá trình giảng dạy chưa cân đối thời gian, cungcấp quá nhiều kiến thức nên không có thời gian phát vấn hay thảo luận một sốbài tập khác để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Hoặc việc giáo dục kĩ năngsống thông qua câu hỏi bài nào tiết nào cũng thế tạo sự nhàm chán, đơn điệu chohọc sinh

* Về phía học sinh:

- Hiện nay, việc học văn của các em chủ yếu là đọc và học thuộc văn bản,ghi nhớ lời dạy của thầy cô Đặc biệt là học sinh lớp 12, các em học lệch đểchuẩn bị cho thi đại học, cao đẳng khối A, B nên không dành thời gian đầu tưnhiều cho môn văn dẫn đến các em không tự bồi dưỡng cho mình kĩ năng sống.Thực tế cho thấy, môn Ngữ văn trong nhà trường chưa thực sự hấp dẫn học sinh.Điều đó có ảnh hưởng từ xu hướng chọn trường và khối thi, việc làm trong xãhội và việc đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn chưa có sự chuyển biếntích cực Trong một điều tra nhanh của chúng tôi trên đối tượng học sinh lớp12A1, 12A8 trường THPT, đa phần học sinh gặp khó khăn khi hỏi về kĩ năngsống của bản thân Năm học 2015-2016 đã có sự đổi mới trong yêu cầu thiTHPT Quốc gia Thực hiện đổi mới trong giáo dục, nâng cao chất lượng giáodục toàn diện thế hệ trẻ, trong đề thi tốt nghiệp, thi THPT Quốc gia, Bộ GD-ĐT

đã đưa giáo dục kĩ năng sống vào phần đọc hiểu, đề Nghị luận xã hội Ví dụ đề

thi THPT Quốc gia năm 2015 Có ý kiến cho rằng: việc rèn luyện kĩ năng sống cũng cần thiết như việc tích lũy kiến thức Anh/chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 từ) bày tỏ suy nghĩ của mình về vấn đề trên Cho nên, tôi nhận

thấy việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THPT qua một số truyện ngắn lớp

12 là vô cùng cần thiết.Đến năm học 2017-2018, một lần nữa nền giáo dục ViệtNam lại có một sự chuyển biến lớn trong việc tổ chức chung kì thi THPTQG vàxét tuyển Đại học Văn là một trong ba môn bắt buộc Đề thi môn Văn cũng córất nhiều đổi mới cho phù hợp với việc phân loại học sinh.Điều đó đặt ra yêu

cầu cần thiết phải chú trọng đến việc định hướng,đổi mới phương pháp dạy và

học đã đặt ra vấn đề không chỉ là phương pháp chung chung mà chính là đi vàocác thao tác giảng dạy cụ thể để đem lại hiệu quả thực sự, không phải chạy theothành tích mà là đào tạo những con người có tư duy và năng lực nhạy bén, thôngminh Hơn nữa, những năm gần đây, việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh ởcác trường THPT đang được các cấp quan tâm

7.1.2 Sự cần thiết phải giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

- Các em chính là những chủ nhân tương lai của đất nước, là những người

sẽ quyết định sự phát triển của đất nước trong những năm tới Nếu không có kĩnăng sống, các em sẽ không thể thực hiện tốt trách nhiệm đối với bản thân, giađình, cộng đồng và đất nước

- Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành những giá trị nhân cách,giàu mơ ước, thích tìm tòi, khám phá song còn thiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội,còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích động… Đặc biệt là trong bốicảnh hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường hiện nay, thế hệ trẻ thường xuyênchịu tác động đan xen của những yếu tố tích cực và tiêu cực luôn đặt vào nhữnghoàn cảnh phải lựa chọn những giá trị, phải đương đầu với những khó khăn ,thách thức, những áp lực tiêu cực Nếu không được giáo dục kĩ năng sống, nếuthiếu kĩ năng sống, các em dễ bị lôi kéo vào các hành vi tiêu cực, bạo lực, vàolối sống ích kỉ, lai căng, thực dụng dễ phát triển lệch lạc về nhân cách Mộttrong các nguyên nhân dẫn đấn các hiện tượng tiêu cực của một bộ phận họcsinh phổ thông trong thời gian vừa qua như : nghiện hút, bạo lực học đường, đua

xe máy, ăn chơi sa đọa,… chính là do các em thiếu những kĩ năng sống cấn thiếtnhư: kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng từ chối, kĩ năng kiên định, kĩ năng giảiquyết mâu thuẫn, kĩ năng thương lượng, kĩ năng giao tiếp…

-Việc giáo dục kĩ năng sống cho thế hệ trẻ là giúp các em rèn luyện hành

vi có trách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng đồng và Tổ quốc; giúp các em cókhả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống, xây dựng mốiquan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích cực, chủ động, antoàn, hài hòa và lành mạnh

- Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh với bản chất là hình thành và pháttriển cho các em khả năng làm chủ bản thân, khả năng ứng xử phù hợp vớinhững người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huốngcủa cuộc sống rõ ràng là phù hợp, nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục phổ thông.Phương pháp giáo dục kĩ năng sống, với các phương pháp và kĩ thuật tíchcực như hoạt động nhóm, giải quyết vấn đề, tranh luận động não, viết tích cực…

cũng là phù hợp với định hướng về đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổthông.

Như vậy, việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường phổthông là rất cần thiết để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông Môn Ngữvăn có vị trí, vai trò rất quan trọng trong việc hình thành phát triển nhân cách,

phẩm chất con người Vì thế đề tài: “Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua

giảng dạy tác phẩm “ Rừng Xà Nu” ( Nguyễn Trung Thành) bằng một số phương pháp dạy học tích cực” đề phần nào góp phần nâng cao chất lượng giáo

dục toàn diện thế hệ trẻ

7.2 Những giải pháp cho vấn đề

7.2.1 Những giải pháp chung

- Yêu cầu quan trọng nhất là phải đảm bảo chuẩn kiến thức kĩ năng bàihọc với học sinh lớp 12 khi các em đang chuẩn bị cho những kì thi quan trọngtrước mắt

- Mục tiêu giáo dục kĩ năng sống cần nhất quán với mục tiêu của bài họcNgữ Văn 12

- Giáo dục kĩ năng sống thông qua các phương pháp, kĩ thuật dạy học tíchcực cần thực hiện linh hoạt, phù hợp từng bài học và đối tượng học sinh

- Giáo dục kĩ năng sống có thể và cần được tiến hành ở nhiều tình huống,nhiều thời điểm, phù hợp với đối tượng, nhẹ nhàng, tự nhiên không gượng ép,cứng nhắc

- Yêu cầu về cách thức: Thông qua giáo dục môn học, qua thực hiện cácphương pháp dạy học tích cực, vừa giáo dục kĩ năng sống vừa giáo dục về tìnhcảm, tâm hồn

7.2.2 Giải pháp cụ thể về việc giáo dục kĩ năng sống qua giảng dạy tác

phẩm: Rừng Xà Nu (Nguyễn Trung Thành) bằng một số phương dạy họ

tích cực:

Dựa vào nội dung và yêu cầu giáo dục kĩ năng sống trong môn Ngữ văn đã được

nêu trong tài liệu “Giáo dục kĩ năng sống trong môn Ngữ văn ở trường THPT”

(Tài liệu của Bộ giáo dục và đào tạo- NXB Giáo dục 2010) Với giới hạn của đề

tài người viết chỉ xin nêu ra một vài nội dung dựa trên một số tài liệu hướng dẫnđối với một vài truyện ngắn trong chương trình SGK Ngữ văn 12, Đặc biệt là tác

phẩm văn học thời kháng chiến chống Mĩ “Rừng Xà Nu”(Nguyễn Trung

Thành)

7.2.2.1 Giáo dục kĩ năng sống:

- Kĩ năng giao tiếp: Trình bày, trao đổi về cách tiếp cận và cảm nhận

thông qua câu chuyện về những con người ở một bản làng hẻo lánh, bên nhữngcánh rừng xà nu bạt ngàn, xanh bất tận, tác giả đã đặt ra một vấn đề có ý nghĩalớn lao của dân tộc và thời đại: Để cho sự sống của đất nước và nhân dân mãitrường tồn, không có cách nào khác hơn là phải cùng nhau đứng lên, cầm vũ khíchống lại kẻ thù tàn ác

- Kĩ năng tư duy sáng tạo: Phân tích, bình luận về ý nghĩa tư tưởng của

tác phẩm, cách thể hiện tư tưởng thông qua hình tượng nghệ thuật, hệ thốngnhân vật, giọng điệu

- Kĩ năng tự nhận thức: Thông qua hình tượng rừng xà nu nà nhân vật Tnú

để nhận ra chân lí: Chúng nó cầm súng mình phải cầm giáo

- Kĩ năng xác định các giá trị: Học sinh tìm kiếm những giá trị đích thực

của độc lập tự do, của tinh thần đoàn kết, của bài học: dùng bạo lực cách mạngchống lại bạo lực phản cách mạng

7.2.2.2 Giáo dục kĩ năng sống thông qua các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực

- Dạy học tác phẩm theo đặc trưng thể loại

- Rèn luyện phương pháp đọc hiểu cho học sinh

- Sử dụng phương pháp bản đồ tư duy

-Các kĩ năng thông qua hệ thống câu hỏi:

7.3 Tiến hành thực nghiệm sư phạm: “Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

qua giảng dạy tác phẩm “ Rừng Xà Nu” ( Nguyễn Trung Thành) bằng một

số phương pháp dạy học tích cực”:

7.3.1 Về phương pháp

Do đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh là những bạn đọc còn hạn chế về vốn

sống, kinh nghiệm thực tế nhưng lại có khả năng rung động và có cảm xúc đặcbiệt với tác phẩm văn học Vì vậy vai trò của thầy cô giáo là phải bổ sung, bồidưỡng vốn sống, phát triển các năng lực cảm thụ cho học sinh và hướng dẫn họđến với tác phẩm văn học một cách đúng nhất, gần nhất Để làm được nhiệm vụcao quý và nặng nề này, thầy cô giáo cần có những phương pháp thích hợp,đồng thời phải biết cách sử dụng phối hợp các phương pháp phân tích tác phẩmmột cách nhuần nhuyễn nhất, nhằm giúp học sinh vừa nắm bắt tri thức, vừa nắmbắt phương pháp học tập nghiên cứu

7.3.2 Các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực:

- Động não: Học sinh suy nghĩ và nêu ý kiến về ý nghĩa biểu tượng của

rừng xà nu, về những bài học thông qua tác phẩm, ý nghĩa tác phẩm với thế hệtrẻ ngày nay

- Thảo luận nhóm: trao đổi về ý nghĩa, vẻ đẹp trong hình tượng nhân vật

Tnú và tập thể làng Xô Man

- Trình bày một phút: Học sinh trình bày cảm nhận, ấn tượng sâu sắc của

cá nhân về giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm

- Dạy học tác phẩm theo đặc trưng thể loại.

Chú ý đến đặc trưng của thể loại vừa là một yêu cầu vừa là một nguyêntắc của quá trình phân tích và giảng dạy tác phẩm văn học

- Rèn luyện phương pháp đọc hiểu cho học sinh

Môn Ngữ văn được coi là môn học công cụ, môn học bắt buộc ở cả 3 cấphọc, hướng tới việc hình thành phát triển năng lực đọc, viết tiếng Việt (năng lựctiếp nhận và xử lý thông tin, năng lực cảm thụ thẩm mỹ, năng lực trình bày,năng lực tạo lập các loại văn bản cần thiết trong cuộc sống) Dạy học đọc hiểu làmột trong những nội dung cơ bản của đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văntrong tiếp nhận văn bản Nếu như trước đây chúng ta coi phân tích tác phẩm haygiảng văn là một phương pháp đặc thù của dạy văn, thì hiện nay đã có nhữngthay đổi trong cách tiếp cận này Hướng dẫn học sinh đọc hiểu không có nghĩa

là nhằm cảm thụ một chiều cho học sinh những cảm nhận của giáo viên về vănbản được học mà hướng dẫn cung cấp cho học sinh cách đọc, cách tiếp cận,khám phá những vấn đề về nội dung và nghệ thuật của văn bản, từ đó hình thànhcho học sinh năng lực tự đọc một cách tích cực, chủ động, có sắc thái cá nhân.Hoạt động đọc hiểu của học sinh cần được thực hiện theo một trình tự từ dễ đếnkhó, từ thấp đến cao, từ đọc đúng, đọc thông, đến đọc hiểu, từ đọc tái hiện sangđọc sáng tạo Khi hình thành năng lực đọc hiểu của học sinh cũng chính là hìnhthành năng lực cảm thụ thẩm mỹ, khơi gợi liên tưởng, tưởng tượng và tư duy

Trong quá trình đọc hiểu học sinh cần thực hiện các nội dung cơ bản sau:

- Huy động vốn kiến thức và kinh nghiệm của bản thân – là những hiểubiết về chủ đề hay hiểu biết về các vấn đề văn hóa xã hội có liên quan đến chủđề, thể loại của văn bản

- Thể hiện những hiểu biết về văn bản

+ Tìm kiếm thông tin, đọc lướt để tìm ý chính, đọc kỹ tìm các chi tiết+ Giải thích, cắt nghĩa, phân loại, so sánh, phân tích, kết nối, tổng hợp…thông tin để tạo nên hiểu biết chung về văn bản

+ Phản hồi và đánh giá thông tin trong văn bản

- Vận dụng những hiểu biết về văn bản đã đọc hiểu vào việc đọc các loạivăn bản khác nhau, sẵn sang thực hiện các nhiệm vụ học tập, các nhiệm vụ trongđời sống yêu cầu dùng đến hoạt động đọc hiểu

+ Đọc các văn bản khác (ngoài chương trình, sách giáo khoa) có cùng đềtài/ chủ đề hoặc hình thức để thực hiện củng cố hiểu biết và rèn luyện kỹ năngđọc hiểu

+ Trình bày những giải pháp để giải quyết một vấn đề cụ thể từ việc vậndụng những hiểu biết về văn bản đã đọc hiểu

- Sử dụng phương pháp bản đồ tư duy.

Bản đồ tư duy là phương pháp được đưa ra như là một phương tiện mạnhđể tận dụng khả năng ghi nhận hình ảnh của bộ não Đây là cách ghi nhớ chi tiếtđể tổng hợp hay để phân tích một vấn đề thành một dạng của lược đồ phânnhánh Cách ghi chép này khoa học, giúp cho học sinh dễ nhớ và dễ ôn tập hơn

Việc nhớ và ghi lại các thông tin sau này sẽ dễ dàng, đáng tin cậy hơn so với khisử dụng phương pháp truyền thống Sử dụng phương pháp bản đồ tư duy sẽ cónhững ưu điểm sau:

- Ý chính sẽ ở trung tâm và được xác định rõ ràng

- Quan hệ hỗ trợ tương ứng giữa mỗi ý được chỉ ra tường tận Ý càngquan trọng thì sẽ nằm vị trí càng gần ý chính

- Liên hệ giữa các khái niệm then chốt sẽ được tiếp nhận lập tức bằng thị giác

- Ôn tập và ghi nhớ sẽ rất hiệu quả và nhanh hơn

- Thêm thông tin (ý) dẽ dàng hơn bằng cách vẽ chèn thêm vào bản đồ

- Mỗi bản đồ sẽ phân biệt nhau tạo sự dễ dàng cho việc gợi nhớ

- Các ý mới có thể được đặt vào đúng vị trí trên hình một cách dễ dàng,bát chap thứ tự của sự trình bày, tạo điều kiện cho việc thay đổi một cách nhanhchóng và linh hoạt cho việc ghi nhớ

Như vậy, bản đồ tư duy là một công cụ lý tưởng cho việc giảng dạy vàtrình bày các khái niệm trong lớp học Bản đồ tư duy giúp cho giáo viên tậptrung vào các vấn đề cần trao đổi cho học sinh, cung cấp một cái nhìn tổng quanvề chủ đề mà không có thông tin thừa Học sinh sẽ không phải tập trung vàoviệc đọc chép dài dòng, mà thay vào đó sẽ lắng nghe những gì mà thầy cô giáodiễn đạt Hiệu quả bài học sẽ tăng lên

Khi dạy học bài “ Rừng Xà Nu” của nhà văn Nguyễn Trung Thành, giáoviên có thể tóm tắt hoặc cho học sinh ghi lên bảng tóm tắt lại nội dung bài họctheo bản đồ tư duy

(Nguồn: internet.vn)

Với phương pháp bản đồ tư duy, giáo viên có thể cho học sinh tổng kết lạiở phần kết thúc bài học hoặc trong quá trình giảng bài, vừa tổng kết kiến thức vàvừa là để ghi nhớ bài học một cách ngắn gọn, dễ nhớ nhất Có một điều thú vịnữa là trong quá trình giảng dạy, thầy cô giáo có thể thêm ngay vào bản đồ tưduy bài giảng của mình những ý tưởng hay, đột phá mà thầy cô chợt nghĩ ra haytừ sự đóng góp, phát hiện của học sinh Làm như vậy bài học sẽ không bị nhàmchán mà lại gây được sự hứng thú cho học sinh, học sinh sẽ không còn sợ cảmgiác học môn văn dài, ghi chép mỏi tay đáng sợ nữa Môn văn sẽ trở nên khoahọc hơn, ngắn gọn và súc tích hơn

-Các kĩ năng thông qua hệ thống câu hỏi:

- Giáo viên đặt câu hỏi, nêu vấn đề để học sinh tìm hiểu: Hiện thực mà tácgiả đề cập trong truyện ngắn là gì?

Học sinh tìm ra đơn vị kiến thức:

+ Đó là cuộc chiến đấu kiên cường của dân làng Xô Man nói riêng vànhân dân Tây Nguyên nói chung trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước

- Qua đó, giáo viên rèn kĩ năng tự nhận thức cho học sinh

- Tiếp theo, giáo viên đặt câu hỏi hướng dẫn học sinh tìm hiểu hai hìnhtượng trong tác phẩm đó là hình tượng cây xà nu và hình tượng nhân vật Tnú

+ Khi phân tích nhân vật Tnú, giáo viên lưu ý kiến thức: Vợ con anh bịgiặc bắt đánh đập cho đến chết Anh bị giặc bắt, bị đốt mười đầu ngón tay bằngnhựa xà nu Mỗi ngón tay anh còn 2 đốt nhưng anh vẫn tham gia lực lượng vũtrang Anh đã vượt qua bi kịch cá nhân để cầm súng tiêu diệt kẻ thù bảo vệ quêhương

- Giáo viên giáo dục cho học sinh: Đứng trước lợi ích cá nhân và lợi íchdân tộc chúng ta phải biết hi sinh lợi ích cá nhân vì lợi ích cộng đồng, đất nước

- Tiếp theo, khi phân tích nhân vật cụ Mết, giáo viên đặt câu hỏi: Em cósuy nghĩ gì về lời nói của cụ Mết “ Chúng nó đã cầm súng, mình phải cầmgiáo!”

+ Học sinh sẽ tìm ra đơn vị kiến thức: Chứng kiến cái chết thảm thươngcủa Mai và sự bất lực của Tnú trước sự tra tấn dã man tàn bạo của bọn thằngDục, cụ Mết càng thấm hiểu là đối với kẻ thù chỉ có 2 bàn tay trắng, chỉ có 2 bàntay không thì không thể nào đối đầu với chúng được, phải cầm vũ khí đứng lên!

-Từ đó, giáo viên giáo dục cho học sinh: Trong cuộc sống, khi kẻ thù gâyrối, chống phá, xâm lược, chúng ta phải dùng bạo lực cách mạng chống lại bạolực phản cách mạng

7.4 Mô tả nội dung sáng kiến:

7.4.1 Tổ chức định hướng bài học:

Định hướng có nghĩa là xác định một phương hướng, con đường đi nhằmđạt đến kết quả, mục đích nhất định Đây cũng là khâu đầu tiên trong quá trìnhtiếp cận tác phẩm

Đối tượng áp dụng của đề tài là học sinh lớp 12A1,12A8 có học lực trungbình, khả năng tiếp nhận tác phẩm còn hạn chế bởi vậy cần tổ chức hoạt độngchuẩn bị bài ở nhà mang tính chất định hướng cho bài học trên lớp

Phần lược trích tác phẩm vẫn còn khá dài nên việc đọc ở trên lớp chỉmang tính chất chọn lọc Giáo viên yêu cầu học sinh phải đọc kĩ tác phẩm ở nhà,tóm tắt và chuẩn bị các câu hỏi theo sách giáo khoa

Để định hướng phân tích tác phẩm theo các phương pháp dạy học tích cực, giáoviên hướng dẫn học sinh tìm hiểu thể loại truyện ngắn, học sinh phát hiện đượcđặc điểm của “cái tôi” tác gỉa trong tác phẩm, vẽ sơ đồ tư duy

7.4.2 Tổ chức các hoạt động Đọc - hiểu văn bản

Trên cơ sở sử dụng tổng hợp các phương pháp, chú trọng đến dạy học nêuvấn đề, khai thác câu hỏi tình huống, sử dụng bản đồtư duy, nhấn mạnh liên hệthực tế chúng tôi thiết kế giáo án thử nghiệm (Lưu ý rằng đây là giáo án thửnghiệm minh họa dạy trong 2 tiết 64, 65 Trong giáo án không tách riêng từngtiết một để thấy được sự liền mạch Còn trong thực tế soạn và dạy, tôi có táchriêng từng tiết)

*Tiết dạy thực nghiệm

Ngày soạn: 01/03/2018

Ngày dạy, lớp dạy: 12A1 ( 4,5/3/2018), 12A8 ( 7,8/3/2018)

Tiết 64-65: Đọc văn: RỪNG XÀ NU( Nguyễn Trung Thành)

I Mục tiêu:Giúp học sinh:

a Kiến thức:

- Nắm vững đề tài, cốt truyện, các chi tiết sự việc tiêu biểu và hình tượngnhân vật chính; trên cơ sở đó, nhận rõ chủ đề cùng ý nghĩa đẹp đẽ, lớn lao củatruyện ngắn đối với thời đại bấy giờ và đối với thời đại ngày nay

- Thấy được tài năng của Nguyễn Trung Thành trong việc tạo dựng chotác phẩm một không khí đậm đà hương sắc Tây Nguyên, một chất sử thi bitráng và một ngôn ngữ nghệ thuật được trau chuốt kĩ càng

b Kỹ năng

b1 Kĩ năng chuyên môn

- Thành thục hơn trong công việc vận dụng các kĩ năng phân tích tácphẩm văn chương tự sự

- Tóm tắt, đọc hiểu văn bản tryện ngắn

- Vận dụng kiến thức liên môn Địa lý, Lịch sử, GDCD, Tin học, Giáo dụchướng nghiệp, Âm nhạc vào việc tìm hiểu bài học

b2 Kĩ năng sống

- Kĩ năng giao tiếp: Trình bày, trao đổi về cách tiếp cận và cảm nhận

thông qua câu chuyện về những con người ở một bản làng hẻo lánh, bên nhữngcánh rừng xà nu bạt ngàn, xanh bất tận, tác giả đã đặt ra một vấn đề có ý nghĩalớn lao của dân tộc và thời đại: Để cho sự sống của đất nước và nhân dân mãitrường tồn, không có cách nào khác hơn là phải cùng nhau đứng lên, cầm vũ khíchống lại kẻ thù tàn ác

- Kĩ năng tư duy sáng tạo: Phân tích, bình luận về ý nghĩa tư tưởng của

tác phẩm, cách thể hiện tư tưởng thông qua hình tượng nghệ thuật, hệ thốngnhân vật, giọng điệu

- Kĩ năng tự nhận thức: Thông qua hình tượng rừng xà nu nà nhân vật Tnú

để nhận ra chân lí: Chúng nó cầm súng mình phải cầm giáo

- Kĩ năng xác định các giá trị: Học sinh tìm kiếm những giá trị đích thực của

độc lập tự do, của tinh thần đoàn kết, của bài học: dùng bạo lực cách mạngchống lại bạo lực phản cách mạng

c Thái độ:

- Thái độ khách quan khi nhìn nhận, đánh giá sự vật, hiện tượng trong đời sống

- Bồi đắp tình yêu thiên nhiên, đất nước Tự hào về sự giàu đẹp của giangsơn đất nước

- Ý thức trân trọng, bảo vệ giữ gìn tài nguyên thiên nhiên - tiềm năng củađất nước Ý thức bảo vệrừng

- Ý thức giữ gìn sự trong sáng của ngôn ngữ dân tộc

- Ý thức lao động, cống hiến trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước

- Ý thức công việc, nghề nghiệp mình sẽ chọn trong tương lai

- Linh hoạt trước các dạng đề thi THPT Quốc gia theo hướng đổi mới gắnnội dung văn học với thực tiễn

d Định hướng năng lực hình thành

- Năng lực tiếp nhận văn bản

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ

- Năng lực tự học

- Năng lực sáng tạo

- Năng lực tự quản lí

- Năng lực giao tiếp

- Năng lực hợp tác

- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin

- Năng lực vận dụng kiến thức liên môn giải quyết vấn đề thực tiễn

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Giáo viên:

- Máy tính, máy chiếu, giáo án, các slide bài giảng của giáo viên,tranhảnh, clip nhạc…

- Các slide kết quả thảo luận nhóm của học sinh

2 Học sinh:

- Hoàn thành các nhiệm vụ học tập dưới dạng bài Powerpoint, bài Word

- Hoàn thành các Phiếu học sinh tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau trongnhóm, Phiếu nhìn lại dự án, Phiếu tổng hợp phiếu tự đánh giá và đánh giá lẫnnhau trong nhóm

III Phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá:

1 Phương pháp- kĩ thuật dạy học:

* Phương pháp:

- Dạy học giải quyết vấn đề

* Kỹ thuật dạy học:

1 Kiểm tra bài cũ:

- Cách làm bài văn nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi

- Cách xây dựng dàn ý cho bài văn nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi

2 Bài mới :

Khởi động:

GV chiếu lên một số hình ảnh về sinh hoạt truyền thống của Tây Nguyên,về cây Xà Nu.Bước đầu cảm nhận được vẻ đẹp của Tây Nguyên, của cây Xà Nu,đặc biệt vẻ đẹp của con người Tây Nguyên

Giáo viên dẫn dắt vào bài: Nguyễn Trung Thành( Nguyên Ngọc) là câybút văn xuôi hàng đầu của văn học hiện đại Ông viết nhiều và viết rất hay vềTây Nguyên Nếu không có những sáng tác của Nguyễn Trung Thành chúng ta

chỉ biết đến Tây Nguyên qua những pho sử thi Đăm Săn, Xinh Nhã, ĐămBri….Nếu Nguyễn Tuân suốt đời săn tìm cái đẹp thì Nguyễn Trung Thành suốtđời kiếm tìm các sự tích anh hùng, những nhân vật anh hùng “Rừng Xà Nu”(1965) là truyện ngắnxuất sắc của Nguyễn Trung Thành, là một “Đất nước đứng lên” thời chống Mỹ Có thể xem truyện ngắn như một khúc ca về Tây Nguyên với thiên nhiên tráng lệ với những con người gan góc quả cảm.

Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt

+ GV: Kết hợp với những

hiểu biết cá nhân, hãy giới

thiệu về nhà văn Nguyễn

Trung Thành (cuộc đời, sự

nghiệp, đặc điểm sáng tác,

…) ?

+ HS: giới thiệu về nhà văn

Nguyễn Trung Thành

+ GV: Chốt lại các ý chính

- Năm 1950, ông vào bộ đội, sau đó làm phóng viênbáo quân đội nhân dân liên khu V Năm 1962, ôngtình nguyện trở về chiến trường miền Nam

- Tác phẩm:

+ Đất nước đứng lên- giải nhất, giải thưởng Hội

văn nghệ Việt Nam năm 1954- 1955;

+ Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc

+ GV: cho biết xuất xứ của

truyện ngắn Rừng xà nu?

+ HS: nêu xuất xứ của

a Xuất xứ:

Rừng xà nu (1965) ra mắt lần đầu tiên trên Tạp chí văn nghệ quân giải phóng miền Trung Trung bộ (số

Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt

truyện ngắn Rừng xà nu

+ GV: bằng việc tham khảo

tài liệu và hiểu biết lịch sử,

cho biết hoàn cảnh ra đời của

truyện ngắn Rừng xà nu?

+ HS: nêu hoàn cảnh ra đời

của truyện ngắn Rừng xà nu.

+ GV điều chỉnh, nhận xét

và cho những HS khác phát

biểu bổ sung

- GV hướng dẫn HS đọc:

Đọc với giọng hào sảng thể

hiện âm hưởng sử thi và cảm

hứng lãng mạn của tác

phẩm

- Gọi HS tóm tắt tác phẩm:

Tóm tắt tác phẩm cần đảm

bảo những chi tiết chính

2- 1965), sau đó được in trong tập Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc.

b Hoàn cảnh ra đời:

- Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, hiệp định

Giơ-ne-vơ được kí kết, đất nước chia làm hai miền Kẻ thùphá hoại hiệp định, khủng bố, thảm sát Cách mạngrơi vào thời kì đen tối

- Đầu năm 1965, Mĩ đổ quân vào miền Nam và tiếnhành đánh phá ác liệt ra miền Bắc

- Rừng xà nu được viết vào đúng thời điểm cả nước

sục sôi đánh Mĩ, được hoàn thành ở khu căn cứ chiếntrường miền Trung Trung bộ

- Mặc dù Rừng xà nu viết về sự kiện nổi dậy của

buôn làng Tây Nguyên trong thời kì đồng khởi trước

1960, nhưng chủ đề tư tưởng tác phẩm vẫn có quan hệmật thiết với tình hình thời sự của cuộc kháng chiếnlúc tác phẩm ra đời

c Đọc, tóm tắt tác phẩm

Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt

nhận về nhan đề tác phẩm

+ HS: Thảo luận và phát

biểu tự do

+ GV định hướng, nhận xét

và điều chỉnh, nhấn mạnh ý

cơ bản

+ GV: Hai lớp ý nghĩa này

xuyên thấm vào nhau toát

lên hình tượng sinh động của

xà nu, đưa lại không khí Tây

Nguyên rất đậm đà cho tác

 Mang cả ý nghĩa tả thực và ý nghĩa tượng trưng

- Thao tác 2: Động não 2 Hình tượng rừng xà nu