Lời giới thiệu: Trong những năm qua Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai thực hiện đổimới giáo dục phổ thông, cải cách nội dung chương trình sách giáo khoa, đổimới phương pháp dạy và học
Trang 1SỞ GD& ĐT VĨNH PHÚC TRƯỜNG THPT NGUYỄN VIẾT XUÂN
(1965 – 1973)”
Tác giả sáng kiến: Đặng Hà Giang
Mã sáng kiến: 22 57.01
Vĩnh Phúc, năm 2019
Trang 2MỤC LỤC
1 Lời giới thiệu 2
2 Tên sáng kiến 2
3 Tác giả sáng kiến 3
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến 3
5 Lĩnh vực áp dụng sán kiến 3
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu 3
7 Mô tả bản chất của sáng kiến 3
7.1 Về nội dung sáng kiến 3
7.2 Khả năng áp dụng sáng kiến 17
8 Những thông tin cần thiết đươc bảo mật 17
9 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến 18
9.1 Đối với giáo viên 18
9.2 Đối với học sinh 18
10 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến tác giả hoặc theo ý kiến của tổ chức, cá nhân 10.1 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến tác giả 18
10.2 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của cá nhân, tổ chức 20
11 Danh sách những tổ chức/cá nhân đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu………21
Trang 3BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 Lời giới thiệu:
Trong những năm qua Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai thực hiện đổimới giáo dục phổ thông, cải cách nội dung chương trình sách giáo khoa, đổimới phương pháp dạy và học, đẩy mạnh và coi trọng vào việc đổi mới dạy học.Chỉ có đổi mới căn bản phương pháp dạy và học nhằm phát triển năng lực củahọc sinh, phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh thì chúng ta mới có thểtạo được sự đổi mới thực sự trong giáo dục, mới có thể đào tạo lớp người năngđộng, sáng tạo, có tiềm năng cạnh tranh trí tuệ trong bối cảnh nhiều nước trênthế giới đang hướng tới nền kinh tế tri thức
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trìnhgiáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học - từ chỗ quantâm tới việc học sinh tiếp thu được những gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinhhọc được những gì qua việc học Để thực hiện được điều đó, nhất định phải thựchiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “ truyền thụ mộtchiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hìnhthành năng lực và phẩm chất, đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáodục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra đánh giá năng lực vận dụng kiếnthức giải quyết vấn đề, coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra,đánh giá trong quá trình học tập để có tác động kịp thời nhằm nâng cao chấtlượng hoạt động dạy học và giáo dục Trong bối cảnh đó, việc dạy học và kiểmtra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực của người học là rất cần thiết
Ứng dụng việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh,phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong giáo dục, đào tạo đượcĐảng và Nhà nước rất coi trọng, coi yêu cầu đổi mới phương pháp dạy họcnhằm phát triển năng lực của học sinh, phát huy tính tích cực, chủ động của họcsinh có sự hỗ trợ của các phương tiện, đồ dùng trực quan hiện đại là điều hếtsức cần thiết
Trong những năm gần đây cùng các môn học khác, bộ môn Lịch sử đãtriển khai đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới chương trình sách giáo khoa
Trang 4và đổi mới trong các khâu cơ bản của quá trình dạy học Trong các khâu đó, bộphận khó khăn và chậm đổi mới là phương pháp dạy học Những năm qua đã
có rất nhiều hoạt động theo hướng đổi mới phương pháp dạy học như tăngcường công tác bồi dưỡng giáo viên thay sách giáo khoa ở mọi cấp học, lớp học
từ Trung ương đến các địa phương đã tổ chức nhiều hoạt động chuyên môn, cácsinh hoạt chuyên đề, sinh hoạt chuyên môn cụm, hội thảo về đổi mới phươngpháp dạy học lịch sử, ứng dụng công nghệ thông tin vào trong dạy học, tổ chứckhai thác của dạy học hiện nay để đề ra những giải pháp vừa căn bản, vừa thiếtthực và vừa có tính khả thi
Trong quá trình dạy học, ngoài việc đổi mới, ứng dụng phương phápgiảng dạy trên lớp theo hướng phát triển năng lực của học sinh, lấy học sinh làmtrung tâm, giáo viên nên tăng cường hướng dẫn học sinh tự học, tự nghiên cứutheo các chuyên đề Để đáp ứng mục tiêu đào tạo, đáp ứng sự nghiệp côngnghiệp hoá, hiện đại hoá trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay đòi hỏigiáo dục phổ thông phải đào tạo những con người phát triển toàn diện và để lịch
sử xứng đáng với vai trò, ý nghĩa của nó, việc dạy học bộ môn lịch sử ở trườngphổ thông phải có chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu đổi mới của giáo dục, của xãhội
Do đó, việc ứng dụng việc dạy học theo định hướng phát triển năng lựccủa học sinh, tính tích cực, chủ động của học sinh trong học tập sẽ góp phầnnâng cao chất lượng học tập của học sinh trong học tập bộ môn Lịch sử ởtrường phổ thông
Chính vì vậy tôi đã lựa chọn sáng kiến: “Dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh qua bài 22, lịch sử 12 - Tiết 39: Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế quốc Mĩ xâm lược Nhân dân Miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất (1965 – 1973)” để cùng trao đổi với các đồng
nghiệp
2 Tên sáng kiến kinh nghiệm:
“Dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh qua bài
22, lịch sử 12 - Tiết 39: Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế quốc Mĩ xâm lược Nhân dân Miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất (1965 – 1973)”
Trang 5luyện tập …để thực hiện sáng kiến “Dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh qua bài 22, lịch sử 12 - Tiết 39: Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế quốc Mĩ xâm lược Nhân dân Miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất (1965 – 1973)”
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:
Sáng kiến được dạy trên đối tượng là học sinh lớp 12D3 và 12D2 -
Trường THPT Nguyễn Viết Xuân vào 11/2018
7 Mô tả bản chất của sáng kiến
7.1 Về nội dung của sáng kiến:
Để đảm bảo việc thiết kế và sử dụng dạy học theo định hướng phát triểnnăng lực của học sinh, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo củahọc sinh có hiệu quả, giáo viên cần nắm được những đặc trưng của phươngpháp dạy học này và vận dụng một cách tốt nhất vào việc thực hiện nhữngnguyên tắc, biện pháp sử dụng nó theo hướng phát triển năng lực của học sinh
và có ý nghĩa rất quan trọng trong việc góp phần đổi mới phương pháp dạy học
và nâng cao chất lượng bài học lịch sử ở trường phổ thông
Hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thôngchưa mang lại hiệu quả cao Truyền thụ tri thức một chiều vẫn là phương phápdạy học chủ đạo của nhiều giáo viên Số giáo viên thường xuyên chủ động, sángtạo trong việc phối hợp các phương pháp dạy học cũng như sử dụng các phươngpháp dạy học phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh chưa nhiều
Trang 6Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức lí thuyết Việc rèn luyện kỹ năngsống, kỹ năng giải quyết các tình huống thực tiễn cho học sinh thông qua khảnằng vận dụng tri thức tổng hợp chưa thực sự được quan tâm Việc ứng dụngcông nghệ thông tin - truyền thông, sử dụng các phương tiện dạy học chưa đượcthực hiện rộng rãi và hiệu quả trong các trường trung học phổ thông.
Việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh, phát huytính tích cực của học sinh ở tiết 39 bài 22 “ Nhân dân hai miến trực tiếp chiếnđấu chống đế quốc Mĩ xâm lược Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sảnxuất (1965 – 1973)” sẽ góp phần lớn vào thành công của các tiết dạy trên lớp
và các tiết dạy khác
Qua thực tế giảng dạy ở trường phổ thông và tham dự các tiết thao giảng,
tôi thấy rằng từ những năm trước đây khi không sử dụng phương pháp pháttriển năng lực của học sinh ở tiết 39 bài 22 “ Nhân dân hai miến trực tiếp chiếnđấu chống đế quốc Mĩ xâm lược Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sảnxuất (1965 – 1973)” thì hiệu quả chất lượng không cao Vì vậy khi sử dụng dạyhọc theo định hướng phát triển năng lực của học sinh thì sẽ đạt hiệu quả caohơn Khi ứng dụng việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực của họcsinh, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh đã giúp họcsinh có hứng thú, tích cực, chủ động tham gia xây dựng bài, rèn luyện cho họcsinh phương pháp tự học, tự nghiên cứu để hoàn thành thói quen học suốt đời.Việc sử dụng dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh, nhằmphát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh ở trên lớp có tác dụngtích cực góp phần không nhỏ vào việc đổi mới phương pháp dạy học và gâyđược sự hứng thú học tập bộ môn lịch sử cho học sinh
Hiện nay vẫn còn có rất nhiều ý kiến khác nhau bàn về vấn đề này: có ýkiến cho rằng vẫn nên dạy học theo phương pháp truyền thống, nhưng lại có ýkiến nên dạy học theo phương pháp hiện đại và có ý kiến cho rằng nên kết hợp
cả hai - cả truyền thống và hiện đại
Còn đối với học sinh: một bộ phận lớn học sinh hiện nay chưa nhận thứcđúng về vai trò, tác dụng của môn lịch sử mà chỉ cho đó là một môn học thuộcvới nhiều sự kiện khô khan, khó nhớ, với lối học thực dụng “ thi gì học nấy”,
Trang 7thái độ học để đối phó…Vì không hiểu nên không yêu thích, không say mê vàchỉ học để đối phó với thi cử, kiểm tra.
Vì thế, theo tôi để việc dạy của thầy và việc học của trò đạt được hiệu quảcao cần kết hợp đa dạng các năng lực của học sinh, chú trọng tới việc dạy họctheo định hướng phát triển năng lực của học sinh, để học sinh có thể lĩnh hộikiến thức một cách toàn diện, có như vậy các em mới tự thực hành trực quan, tựbiết cách đánh giá, tự liên hệ với thực tế cuộc sống
Các biện pháp để giải quyết vấn đề
Để nâng cao hiệu quả của các phương pháp dạy học người giáo viêntrước hết cần nắm vững những yêu cầu và sử dụng thành thạo các kĩ thuật dạyhọc, ví dụ phương pháp trình bày, giải thích trong khi thuyết trình, phương phápđặt câu hỏi và xử lý các câu trả lời trong đàm thoại hay phương pháp làm mẫutrong luyện tập Vì thế bên cạnh các phương pháp dạy học truyền thống cần kếthợp và sử dụng các phương pháp dạy học mới, đặc biệt là những phương pháp
và kĩ thuật dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh, phát huytính cực, chủ động và sáng tạo của học sinh
Trong quá trình dạy học giáo viên cần kết hợp đa dạng các kỹ thuật dạyhọc nhằm phát triển các năng lực của học sinh Mỗi phương pháp và hình thứcdạy học đều có những ưu, nhược điểm và giới hạn sử dụng riêng Vì vậy việcphối hợp đa dạng các năng lực của học sinh và hình thức dạy học trong toàn bộquá trình dạy học là phương hướng quan trọng để phát triển năng lực của họcsinh và nâng cao chất lượng dạy học Do đó, trong tiết 39 bài 22 sách giáo khoalịch sử 12, tôi đã sử dụng một số phương pháp dạy học nhằm phát triển nănglực của học sinh, phát huy tính tích cực, chủ động , sáng tạo của học sinh
* Phát triển năng lực tự học :
Khai thác nội dung trong sách giáo khoa:
Việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh, nhằm pháthuy tính tích cực, sáng tạo của học sinh trong giảng dạy cần đi đôi với việc khaithác và sử dụng sách giáo khoa hợp lý Sách giáo khoa lịch sử hiện nay đượcbiên soạn theo tinh thần đổi mới, hình thức đẹp hơn, đặc biệt lượng kênh hìnhtăng lên đáng kể, nội dung bài viết có tính mở Đây là một điều kiện thuận lợisong cũng đòi hỏi giáo viên phải nâng cao trình độ và đổi mới cách dạy cho
Trang 8phù hợp để đạt chất lượng cao Trong bài 22 “Nhân dân hai miến trực tiếpchiến đấu chống đế quốc Mĩ xâm lược Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừasản xuất (1965 – 1973)” giáo viên cần xác định trọng tâm kiến thức và hướnghọc sinh vào trọng tâm đó, ngoài ra còn hướng dẫn học sinh phương pháp tựhọc ở nhà
Ví dụ: Để khai thác nội dung trong sách giáo khoa giáo viên có thể nêu
một câu hỏi: Mĩ đã tiến hành chiến lược “Chiến tranh cục bộ” ở miền Nam như thế nào? Ở đây giáo viên cần gợi ý cho học sinh thấy: dựa vào những ưu thế nào, mở những cuộc hành quân nào? Học sinh có thể theo dõi sách giáo
khoa để hoàn thành nội dung câu hỏi: Dựa vào ưu thế quân sự với số quân đông,
vũ khí hiện đại, quân Mĩ vừa mới vào miền Nam đã mở ngay cuộc hành quân
“tìm diệt” vào căn cứ Quân giải phóng ở Vạn Tường (Quảng Ngãi) Tiếp đó, Mĩ
mở liền hai cuộc phản công chiến lược mùa khô đông xuân 1965 -1966 và 1966– 1967) bằng hàng loạt cuộc hành quân “tìm diệt” và “bình định” vào vùng “Đấtthánh Việt Cộng”
giáo viên đã chuẩn bị sẵn, các nhóm khác bổ sung Sau đó, giáo viên yêu cầuhọc sinh đánh giá về các tiêu chí đã cho trong bảng so sánh Học sinh sẽ thấyđược về lực lượng, cuộc hành quân của mùa khô thứ hai lớn hơn so với mùakhô lần thứ nhất
Bảng so sánh giáo viên chuẩn bị cho học sinh điền vào để hoàn thành cácnội dung trong bảng so sánh:
Nội dung so
sánh
Lực lượng địch
Cuộc hành quân
Hướng tấn công chính
Mục tiêu Kết quả
Trang 9Bảng so sánh cuộc phản công trong hai mùa khô 1965 1966 và 1966
-1967 (giáo viên chuẩn bị trước trên khổ giấy A0):
Nội dung so
sánh
Lực lượng địch
Cuộc hành quân
Hướng tấn công chính
Đánh bại chủ lựcquân giải phóng
Tiêu diệt
104 nghìn tênđịch,bắn rơi
1430 máy bay
Mùa khô lần
II(1966-1967)
Minh Châu (Bắc Tây Ninh)
Tiêu diệt quân chủ lực và cơ quan đầu não của ta
Tiêu diệt
151 nghìn tênđịch,bắn rơi
1231 máy bay
Sau khi theo dõi bảng so sánh học sinh sẽ thấy được về lực lượng củađịch, về các cuộc hành quân, hướng tấn công, mục tiêu, kết quả của cuộc phảncông trong hai mùa khô 1965 – 1966 và 1966 – 1967
Khai thác lược đồ:
Khi dạy mục 2, phần chiến đấu chống chiến lược “Chiến tranh cục bộ
”giáo viên dùng lược đồ: Trận Vạn Tường - Quảng Ngãi, qua theo dõi lược đồ,học sinh có thể thấy được cuộc tấn công của Mĩ và thôn Vạn Tường như thếnào? Mĩ đã mở hai cuộc phản công mùa khô ra sao? Quân dân ta đã giành
Trang 10những thắng lợi như thế nào trong hai mùa khô? Cụ thể: Trước hết giáo viên đề
nghị học sinh quan sát lược đồ sau đó phát vấn: quan sát lược đồ em hãy cho biết quân dân miền Nam đã đập tan cuộc hành quân của Mĩ - Ngụy vào vùng đất thánh như thế nào ? Hay giáo viên có thể khai thác hình 69 trong sách giáo
khoa: Lược đồ trận Vạn Tường - Quảng Ngãi (8- 1965)
Lược đồ trận Vạn Tường - Quảng Ngãi (8/1965)
Giáo viên nêu câu hỏi: Qua quan sát lược đồ, hãy tường thuật lại trận Vạn Tường - Quảng Ngãi tháng 8 năm 1965? Trước tiên giáo viên chỉ trên lược
đồ các kí hiệu trên lược đồ Học sinh quan sát lược đồ và kết hợp tường thuật:Vạn Tường là một làng nhỏ ven biển huyện Bình Sơn (Quãng Ngãi) Tại đâymột đơn vị chủ lực quân Giải phóng đang đóng giữ Để tiêu diệt quân Giảiphóng, gây thanh thế cho quân viễn chinh Mĩ và thí nghiệm về chiến thuật, kĩthuật lục, hải quân Mĩ trên chiến trường miền Nam, mờ sáng ngày 18 tháng 8năm 1965, Mĩ đã huy động 9.000 quân Mĩ, nhiều xe tăng, xe bọc thép, máy baylên thẳng, máy bay phản lực chiến đấu, tấn công vào thôn Vạn Tường Lợi dụngđịa bàn nhỏ hẹp, chúng bao vây Vạn Tường, kết hợp đổ bộ bằng đường biển,đường không, tiến công trên bộ Lực lượng quân Giải phóng ở đây chỉ bằng
Trang 111/10 quân Mĩ, trang bị vũ khí thiếu thốn Nhưng do đề cao cảnh giác và sẵnsàng chiến đấu, chỉ sau một ngày giao chiến ác liệt, một trung đoàn chủ lực của
ta với quân du kích và nhân dân địa phương đã đẩy lùi cuộc hành quân của địch,loại khỏi vòng chiến đấu 900 tên địch, bắn hàng chục xe tăng và xe bọc thép, hạnhiều tàu chiến
Như vậy, khai thác lược đồ giúp học sinh có thể so sánh, phân tích, đánhgiá và khái quát được các sự kiện lịch sử
Khai thác tranh ảnh:
Trong tiết dạy cụ thể tôi còn sử dụng phương pháp khai thác tranh ảnh: Chân
dung đại tướng Oét – molen
ĐẠI TƯỚNG OÉT – MOLEN
Sau khi giáo viên chiếu hình ảnh đai tướng Oét – molen lên giáo viên
nêu câu hỏi: nhìn vào bức ảnh em có thể cho biết đôi nét về đại tướng? Học
sinh sẽ khai thác, trả lời: Đaị tướng Oét – molen chỉ huy quân Mĩ tại miền NamViệt nam Tướng Oét –molen là tư lệnh quân đội Mĩ là người khởi xướng chiếnlược “tìm diệt” và “bình định”được Tổng thống Giôn - Xơn chuẩn y ngày17/7/1965, ra đời sau sự phá sản của chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”
Khi khai thác hình ảnh: Sinh viên, học sinh Sài Gòn biểu tình