SKKN vận dụng kỹ thuật dạy học tích cực vào dạy phần công dân với kinh tế môn giáo dục công dân 11

Đối tượng nghiên cứu - Quá trình dạy và học phần Công dân với kinh tế môn Giáo dục côngdân lớp 11 phổ thông theo phương pháp dạy học tích cực.. Nhiệm vụ nghiên cứu - Phân tích nội dung p

SỞ GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC

TRƯỜNG THPT XUÂN HÒA

=====***=====

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

Tên sáng kiến: Vận dụng kỹ thuật dạy học tích cực vào dạy phần Công

dân với kinh tế môn Giáo dục công dân 11

Tác giả: Phạm Thị Hồng Nhung

Mã sáng kiến: 37.53.01

Năm học: 2019 - 2020

KTDHTC

MỤC LỤC Trang

CHƯƠNG 2: KỸ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG PHẦN

CÔNG DÂN VỚI KINH TẾ MÔN GDCD

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Theo quan điểm của Đảng và Nhà nước, giáo dục là quốc sách hàngđầu Đặc biệt trong thời đại kinh tế tri trức, vai trò của giáo dục và đào tạongày càng được coi trọng Tại Điều 29: Mục tiêu của giáo dục phổ thông –Luật Giáo dục sửa đổi năm 2019 cũng đã nêu rõ: “Giáo dục phổ thông nhằmphát triển toàn diện cho người học về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, kỹnăng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo; hìnhthành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa và trách nhiệm côngdân; chuẩn bị cho người học tiếp tục học chương trình giáo dục đại học, giáodục nghề nghiệp hoặc tham gia lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.”

Hơn nữa, tại Kỳ họp Quốc hội Khóa X năm 2000, Quốc hội nước ta đãthông qua Nghị quyết số 40/2000/QH10 về “ Đổi mới chương trình giáo dụcphổ thông.” Tiếp đó, ngày 11/6/2001 Thủ tướng Chính phủ ra Chỉ thị số14/2001/CT – TTg về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông thực hiệnNghị quyết số 40/2000/QH10 Trong đó nhấn mạnh mục tiêu của chươngtrình đổi mới giáo dục phổ thông là nhằm thay đổi cách dạy và học theohướng tích cực hóa hoạt động của học sinh, nâng cao chất lượng giáo dụctoàn diện thế hệ trẻ

Thực trạng dạy học Giáo dục công dân phổ thông những năm qua chothấy, đa số các giáo viên vẫn giảng dạy phương pháp thông báo, tái hiện, họcsinh ít được tạo điều kiện bồi dưỡng các phương pháp nhận thức, rèn luyện tưduy khoa học Điều này do nhiều nguyên nhân nhưng trong đó nguyên nhânchính và chủ yếu là do giáo viên chưa vận dụng đúng phương pháp – phươngtiện dạy học tối ưu

Việc đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng dạy và học

là vấn đề đang được quan tâm hiện nay Có rất nhiều các biện pháp khác nhau

để nâng cao chất lượng giáo dục như: đổi mới chương trình sách giáo khoa,

đổi mới phương pháp dạy học, đầu tư trang thiết bị dạy học Và một trongnhững nội dung cơ bản, thiết yếu là vấn đề đổi mới phương pháp, cách thứcgiảng dạy nhằm nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao hiệu quả lĩnh hội trithức của học sinh, khả năng vận dụng tri thức vào thực tiễn, phát huy đượctính năng động, tích cực, sáng tạo của học sinh trong giai đoạn hiện nay Bảnthân tôi khi giảng dạy luôn cố gắng tìm tòi, vận dụng những phương phápmới và cũng đã có những kết quả nhất định Một trong những chủ đề mà tôi

3 Đối tượng nghiên cứu

- Quá trình dạy và học phần Công dân với kinh tế môn Giáo dục côngdân lớp 11 phổ thông theo phương pháp dạy học tích cực

- Tổ chức thực nghiệm và đánh giá kết quả

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích nội dung phần Công dân với kinh tê môn Giáo dục công dân

11 –THPT để xác định từng phần để vận dụng phương pháp dạy học tích cực

- Xây dựng phương pháp dạy học thích hợp đối với từng bài giảng

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện tốt các nhiệm vụ đề ra và đạt được mục tiêu nghiên cứuthì tôi có sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khoa học thường được ápdụng, tôi sử dụng các phương pháp :

5.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Thông qua các giáo trình, mạng internet tôi tiến hành thu thập nghiêncứu, phân tích các thông tin liên quan đến đề tài nghiên cứu

5.2 Phương pháp điều tra

Thông qua dự giờ, trao đổi, thảo luận, nghiên cứu lịch trình, giáo án, sổđiểm, nhất là các phương tiện trực quan và cách sử dụng chúng… nhằm tìmhiểu việc dạy và học để có thể đánh giá sơ bộ kết quả dạy và học bộ môn

5.3 Phương pháp phân tích tổng hợp

Sử dụng phương pháp định lượng Sau khi thu thập thông tin cũng như

số liệu liên quan tôi tiến hành thống kê và xử lý các số liệu liên quan

Phân tích tài liệu nhằm xác định độ tin cậy, tính khách quan, cập nhậtcủa tài liệu, giới hạn và phạm vi của vấn đề mà tài liệu đề cập đến Trên cơ sởphân tích tài liệu mà xác định mức độ phải xử lý tài liệu theo mục tiêu vànhiệm vụ nghiên cứu của mình

Tổng hợp tài liệu nhằm mục đích tăng tính tương thích của tài liệu sovới mục tiêu nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra để lựa chọn tư liệu cần và đủ, sắpxếp chúng theo tiến trình thời gian hay quan hệ nhân quả

6 Phạm vi nghiên cứu và kế hoạch nghiên cứu

6.1 Phạm vi nghiên cứu

Vận dụng kỹ thuật dạy học tích cực vào dạy một số bài của phần Công

dân với kinh tế trong môn Giáo dục công dân 11 và tiến hành thực nghiệm tại

trường THPT

6.2 Kế hoạch nghiên cứu

Trong quá trình thực tế giảng dạy phần Công dân với kinh tế củachương trình môn Giáo dục công dân lớp 11, tôi nhận thấy nội dung một sốbài phù hợp với việc sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực Do đó, năm học

PHẦN 2: NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG KỸ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC VÀO DẠY PHẦN CÔNG

DÂN VỚI KINH TẾ MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN 11

I Cơ sở lý luận và thực tiễn

1 Cơ sở lý luận

1.1 Khái niệm về phương pháp dạy học

Theo quan điểm của P Bêcơn (1561-1626) nhà Triết học nổi tiếngngười Anh, phương pháp được ví như ngọn đèn lớn soi sáng cho con người đitrong đêm tối.Trong dạy học cần phải có phương pháp, vì phải làm cho họcsinh tiếp thu kiến thức bằng con đường ngắn nhất, với sự nỗ lực của bản thânmình dưới sự hướng dẫn của giáo viên Vì vậy kết quả trong trường phổthông được đánh giá không chỉ ở mặt nội dung mà còn cả ở mặt phương pháp

Ở Việt Nam, đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề quan trọng đãđược đề cập trong một số nghị quyết của Đảng và Nhà nước Nghị quyếttrung ương 2 Đại hội Đảng lần thứ VII đã khẳng định “ Đổi mới phương phápdạy học ở tất cả các cấp học, bậc học”

Điều 30 Luật Giáo dục 2019 quy định: “Phương pháp giáo dục phổthông phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợpvới đặc trưng từng môn học, lớp học và đặc điểm đối tượng học sinh; bồidưỡng phương pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác, khả năng tưduy độc lập; phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của người học; tăngcường ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào quá trình giáo dục.”

1.2 Một số vấn đề lí luận về kỹ thuật dạy học

1.2.1 Khái niệm kỹ thuật dạy học

- Học là quá trình tự giác, tích cực, tự chiếm lĩnh khái niệm khoa họcdưới sự điều khiển sư phạm của giáo viên (Cố Giáo sư Nguyễn Ngọc Quang)

- “Dạy là sự điều chỉnh tối ưu hóa quá trình người học chiếm lĩnh nộidung học, trong và bằng cách nào đó phát triển và hình thành nhân cách”

- “Dạy học là hai mặt của một quá trình luôn tác động qua lại, bổ sungcho nhau, thâm nhập vào nhau thông qua hoạt động cộng tác nhằm tạo chongười học khả năng phát triển trí tuệ, góp phần hoàn thiện nhân cách”

- Theo từ điển Tiếng Việt: “Kỹ thuật là những biện pháp, phương thức

sử dụng trong một lĩnh vực hoạt động nào đó của con người”

1.2.2 Một số vấn đề lý luận về kỹ thuật dạy học tích cực

Trong những năm gần đây, các kỹ thuật dạy học mới đã được vận dụngnhiều trong quá trình giảng dạy các môn học cơ bản ở trường phổ thông vàmang lại những tín hiệu khả quan Theo đó, các kỹ thuật dạy học tích cực(KTDHTC) đã giúp học sinh phát huy sự tham gia chủ động vào quá trình dạyhọc, kích thích tư duy, sáng tạo và cộng tác làm việc của từng em

Kỹ thuật dạy học tích cực là những động tác, cách thức hành động củagiáo viên và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện vàđiều khiển quá trình dạy học với các kỹ thuật mới nhằm phát huy tính tíchcực, sáng tạo của người học như: kỹ thuật động não, kỹ thuật thông tin phảnhồi, kỹ thuật bể cá, kỹ thuật tia chớp, kỹ thuật ổ bi, kỹ thuật XYZ, kỹ thuậtkhăn trải bàn, kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật kipling

- Theo từ điển tiếng Việt tích cực là chủ động, hăng hái, nhiệt tình vớinhiệm vụ được giao

- Tính tích cực là một phẩm chất của con người trong đời sống xã hội.Hình thành và phát triển tính tích cực là một trong các nhiệm vụ chủ yếu củagiáo dục, nhằm tạo ra những con người năng động, thích ứng và góp phầnphát triển cộng đồng Tính tích cực là điều kiện, đồng thời là kết quả của pháttriển nhân cách trong quá trình giáo dục

- Kĩ thuật dạy học tích cực là thuật ngữ dùng để chỉ các kỹ thuật dạy

1.2.3 Vai trò của kỹ thuật dạy học tích cực

* Đối với giáo viên

- Trong dạy học tích cực, học sinh là chủ thể của mọi hoạt động, giáoviên chỉ đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn Việc nắm vững cách sửdụng và vận dụng linh hoạt các kĩ thuật dạy học tích cực sẽ giúp giáo viêntương tác tốt hơn với học sinh Giáo viên có thể đánh giá được quá trình họctập của học sinh

- Khi vận dụng kĩ thuật dạy học tích cực giáo viên còn là người nghetích cực, là người phối hợp trong các hoạt động

* Đối với học sinh

- Vận dụng kĩ thuật dạy học tích cực giúp học sinh xác định đượcnhiệm vụ, động cơ, ý thức học tập, biết đánh giá quá trình học tập và tự điềuchỉnh cách học của mình

- Giúp học sinh ghi nhớ một cách khoa học, hệ thống và vận dụng kiếnthức một cách linh hoạt

- Vận dụng kĩ thuật dạy học tích cực giúp học sinh tích cực trong họctập và phát triển tính sáng tạo của người học

- Vận dụng kĩ thuật dạy học tích cực giúp học sinh hứng thú trong học tập

2 Cơ sở thực tiễn

- Việc sử dụng kỹ thuật dạy học tích cực tạo sự hấp dẫn cho giờ học

- Phù hợp với các bài dạy kinh tế khô khan, cứng nhắc và mang tính lýluận cao

- Phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh

- Hình thành kỹ năng sống cho học sinh

3 Một số kỹ thuật dạy học tích cực

3.1 Kĩ thuật “Các mảnh ghép”

* Là hình thức học tập hợp tác kết hợp giữa cá nhân, nhóm và liên kếtgiữa các nhóm nhằm:

- Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp (có nhiều chủ đề)

- Kích thích sự tham gia tích cực của học sinh

- Nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác (không chỉ hoànthành nhiệm vụ ở vòng 1 mà còn phải truyền đạt lại kết quả vòng 1 và hoànthành nhiệm vụ ở vòng 2)

* Cách tiến hành kĩ thuật “Các mảnh ghép”

VÒNG 1: Nhóm chuyên gia

- Hoạt động theo nhóm 3 đến 6 người

- Mỗi nhóm được giao một nhiệm vụ (ví dụ : nhóm 1 : nhiệm vụ A;nhóm 2: nhiệm vụ B; nhóm 3: nhiệm vụ C; …)

- Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút, suy nghĩ về câuhỏi, chủ đề và ghi lại những ý kiến của mình

- Khi thảo luận nhóm phải đảm bảo mỗi thành viên trong từng nhómđều trả lời được tất cả các câu hỏi trong nhiệm vụ được giao và trở thành

“chuyên gia” của lĩnh vực đã tìm hiểu và có khả năng trình bày lại câu trả lờicủa nhóm ở vòng 2

Hình 1 Mô hình kỹ thuật mảnh ghép

VÒNG 2: Nhóm các mảnh ghép

- Hình thành nhóm 3 đến 6 người mới (1–2 người từ nhóm 1, 1–2 người

- Các nhóm mới thực hiện nhiệm vụ, trình bày và chia sẻ kết quả

3.2 Kĩ thuật Chia sẻ nhóm đôi

Chia sẻ nhóm đôi (Think, Pair, Share) là một kỹ thuật do giáo sư FrankLyman đại học Maryland giới thiệu năm 1981 Kỹ thuật này giới thiệu hoạtđộng làm việc nhóm đôi, phát triển năng lực tư duy của từng cá nhân tronggiải quyết vấn đề

Hoạt động này phát triển kỹ năng nghe và nói nên không cần thiết sửdụng các dụng cụ hỗ trợ

- Nhóm đôi này lại chia sẻ tiếp với nhóm đôi khác hoặc với cả lớp

3.3 Kĩ thuật Khăn trải bàn

* Là hình thức tổ chức hoạt động mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạtđộng cá nhân và hoạt động nhóm nhằm:

- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực của học sinh

- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân học sinh

- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa học sinh với học sinh

* Cách tiến hành:

- Hoạt động theo nhóm 4 người / nhóm (có thể nhiều người hơn)

- Mỗi người ngồi vào vị trí như hình vẽ minh họa

Hình 2: Mô hình kỹ thuật khăn trải bàn

- Tập trung vào câu hỏi (hoặc chủ đề, )

- Viết vào ô mang số của bạn câu trả lời hoặc ý kiến của bạn (về chủđề ) Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút

- Kết thúc thời gian làm việc cá nhân, các thành viên chia sẻ, thảo luận

và thống nhất các câu trả lời

- Viết những ý kiến chung của cả nhóm vào ô giữa tấm khăn trải bàn(giấy A0)

3.4 Kỹ thuật Lược đồ tư duy

* Khái niệm: Lược đồ tư duy (còn được gọi là bản đồ khái niệm) là một

sơ đồ nhằm trình bày một cách rõ ràng những ý tưởng mang tính kế hoạchhay kết quả làm việc của cá nhân hay nhóm về một chủ đề Lược đồ tư duy cóthể được viết trên giấy, trên bảng hay thực hiện trên máy tính

* Cách làm:

- Viết tên chủ đề ở trung tâm, hay vẽ một hình ảnh phản ánh chủ đề

- Từ chủ đề trung tâm, vẽ các nhánh chính Trên mỗi nhánh chính viếtmột khái niệm, phản ánh một nội dung lớn của chủ đề, viết bằng chữ in hoa.Nhánh và chữ viết trên đó được vẽ và viết cùng một màu Nhánh chính đóđược nối với chủ đề trung tâm Chỉ sử dụng các thuật ngữ quan trọng để viếttrên các nhánh

- Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để viết tiếp những nộidung thuộc nhánh chính đó Các chữ trên nhánh phụ được viết bằng chữ inthường

- Tiếp tục như vậy ở các tầng phụ tiếp theo

3.5 Kĩ thuật tia chớp

* Kỹ thuật tia chớp là một kỹ thuật huy động sự tham gia của các thànhviên đối với một câu hỏi nào đó, hoặc nhằm thu thông tin phản hồi nhằm cảithiện tình trạng giao tiếp và không khí học tập trong lớp học, thông qua việccác thành viên lần lượt nêu ngắn gọn và nhanh chóng (nhanh như chớp) ýkiến của mình về câu hỏi hoặc tình trạng vấn đề

- Mỗi người chỉ nói ngắn gọn 1-2 câu ý kiến của mình

- Chỉ thảo luận khi tất cả đã nói xong ý kiến

3.6 Kĩ thuật Động não

* Động não (công não) là một kỹ thuật nhằm huy động những tư tưởngmới mẻ, độc đáo về một chủ đề của các thành viên trong thảo luận Các thànhviên được cổ vũ tham gia một cách tích cực, không hạn chế các ý tưởng(nhằm tạo ra "cơn lốc” các ý tưởng)

* Quy tắc của động não

- Không đánh giá và phê phán trong quá trình thu thập ý tưởng của cácthành viên

- Liên hệ với những ý tưởng đã được trình bày

- Khuyến khích số lượng các ý tưởng

- Cho phép sự tưởng tượng và liên tưởng

* Các bước tiến hành

1 Người điều phối dẫn nhập vào chủ đề và xác định rõ một vấn đề

2 Các thành viên đưa ra những ý kiến của mình: trong khi thu thập ýkiến, không đánh giá, nhận xét Mục đích là huy động nhiều ý kiến tiếp nốinhau

3 Kết thúc việc đưa ra ý kiến

* Động não viết là một hình thức biến đổi của động não Trong độngnão viết thì những ý tưởng không được trình bày miệng mà được từng thànhviên tham gia trình bày ý kiến bằng cách viết trên giấy về một chủ đề.Trongđộng não viết, các đối tác sẽ giao tiếp với nhau bằng chữ viết Các em đặttrước mình một vài tờ giấy chung, trên đó ghi chủ đề ở dạng dòng tiêu đềhoặc ở giữa tờ giấy Các em thay nhau ghi ra giấy những gì mình nghĩ về chủ

đề đó, trong im lặng tuyệt đối Trong khi đó, các em xem các dòng ghi củanhau và cùng lập ra một bài viết chung Bằng cách đó có thể hình thànhnhững câu chuyện trọn vẹn hoặc chỉ là bản thu thập các từ khóa Các HSluyện tập có thể thực hiện các cuộc nói chuyện bằng giấy bút cả khi làm bàitrong nhóm Sản phẩm có thể có dạng một bản đồ trí tuệ

* Cách thực hiện:

- Đặt trên bàn 1-2 tờ giấy để ghi các ý tưởng, đề xuất của các thành viên

- Mỗi một thành viên viết những ý nghĩ của mình trên các tờ giấy đó

- Có thể tham khảo các ý kiến khác đã ghi trên giấy của các thành viênkhác để tiếp tục phát triển ý nghĩ

- Sau khi thu thập xong ý tưởng thì đánh giá các ý tưởng trong nhóm

3.6.2 Kĩ thuật Động não không công khai

Động não không công khai cũng là một hình thức của động não viết.Mỗi một thành viên viết những ý nghĩ của mình về cách giải quyết vấn đề,nhưng chưa công khai, sau đó nhóm mới thảo luận chung về các ý kiến hoặctiếp tục phát triển

3.7 Kĩ thuật XYZ (Kỹ thuật 635)

Là một kỹ thuật nhằm phát huy tính tích cực trong thảo luận nhóm X là

số người trong nhóm, Y là số ý kiến mỗi người cần đưa ra, Z là phút dành chomỗi người

Ví dụ kỹ thuật 635 thực hiện như sau:

Mỗi nhóm 6 người, mỗi người viết 3 ý kiến trên một tờ giấy trong vòng

5 phút về cách giải quyết 1 vấn đề và tiếp tục chuyển cho người bên cạnh

Tiếp tục như vậy cho đến khi tất cả mọi người đều viết ý kiến của mình,

có thể lặp lại vòng khác;

Con số X-Y-Z có thể thay đổi

Sau khi thu thập ý kiến thì tiến hành thảo luận, đánh giá các ý kiến

3.8 Kĩ thuật Bể cá

Là một kỹ thuật dùng cho thảo luận nhóm, trong đó một nhóm HS ngồigiữa lớp và thảo luận với nhau, còn những HS khác trong lớp ngồi xungquanh ở vòng ngoài theo dõi cuộc thảo luận đó và sau khi kết thúc cuộc thảoluận thì đưa ra những nhận xét về cách ứng xử của những HS thảo luận

Trong nhóm thảo luận có thể có một vị trí không có người ngồi HStham gia nhóm quan sát có thể ngồi vào chỗ đó và đóng góp ý kiến vào cuộcthảo luận, ví dụ đưa ra một câu hỏi đối với nhóm thảo luận hoặc phát biểu ýkiến khi cuộc thảo luận bị chững lại trong nhóm Cách luyện tập này được gọi

là phương pháp thảo luận “Bể cá”, vì những người ngồi vòng ngoài có thểquan sát những người thảo luận, tương tự như xem những con cá trong một bể

cá cảnh Trong quá trình thảo luận, những người quan sát và những ngườithảo luận sẽ thay đổi vai trò với nhau

II Thực trạng sử dụng kỹ thuật dạy học tích cực trong dạy học môn Giáo dục công dân

1 Thuận lợi và khó khăn

Trên thực tế giảng dạy thì chất lượng dạy học phần Công dân với kinh

tế môn Giáo dục công dân 11 phổ thông nói riêng và môn Giáo dục công dânnói chung chưa đạt được hiệu quả cao, chưa đáp ứng được mục tiêu của mônhọc đề ra cũng như yêu cầu của xã hội Sở dĩ như vậy là vì:

Thực trạng hiện nay cho thấy có một bộ phận học sinh chưa thực sựchú ý học tập, chưa ý thức được vai trò, vị trí của môn học, học theo hìnhthức đối phó, nhận thức sai lầm dẫn đến hành động sai Đây cũng là một trongnhững nguyên nhân dẫn đến việc nhìn nhận sai lầm về kinh tế, sùng bái đồngtiền trong một số thanh thiếu niên hiện nay.

Sau khi học xong phần Công dân với kinh tế của chương trình Giáo dụccông dân 11 hầu như học sinh chưa nhận biết được các hiện tượng kinh tếtrong thực tiễn, chưa vận dụng được kiến thức để giải thích các hiện tượngkinh tế,… Học sinh chưa định hướng được mục đích mình học môn học này

để làm gì, áp dụng vào thực tế ra sao Chính vì vậy mà các em còn coi thườngmôn học này, chưa quan tâm học hỏi về nó nhiều

Mặt khác trong nội dung chương trình môn Giáo dục công dân ở phổthông còn thiếu tính thời sự, nặng về lý luận, phương pháp chưa phù hợp nênchưa kích thích được hứng thú học tập của học sinh Hơn thế, về nội dungmôn học đa dạng phức tạp nhưng số tiết/tuần quá ít (1tiết); do vậy học sinhkhó nhớ, mau quên

Về phía học sinh thì như vậy, còn về phía giáo viên cũng còn nhiều vấn

đề chưa được giải quyết Hiện nay, đội ngũ giáo viên dạy Giáo dục công dâncòn thiếu trầm trọng Lực lượng giáo viên đứng lớp dạy Giáo dục công dânchỉ chiếm khoảng 50-60% số giáo viên Giáo dục công dân đã được đào tạo ra

Số giáo viên học chuyên ngành ở trung học cơ sở là 10%, ở trung học phổthông là 30%, số còn lại được lấy từ nhiều nguồn khác nhau như giáo viêndạy văn, sử, địa Thậm chí nhiều trường còn sử dụng giáo viên chủ nhiệm đểgiảng dạy môn Giáo dục công dân

Như vậy, phần lớn giáo viên Giáo dục công dân là giáo viên kiêmnghiệm nên tâm lý người dạy không ổn định, chất lượng không đồng đều,hiệu quả bài dạy còn hạn chế

Về phương pháp giảng dạy hầu hết các giáo viên vẫn sử dụng cácphương pháp giảng dạy nặng về thuyết trình, giảng giải, ít sử dụng kỹ thuậtdạy học tích cực, ít liên hệ kiến thức với thực tế…

Môn Giáo dục công dân là môn gắn liền với thực tiễn Hầu hết các nộidung môn học đều gắn với những tình huống thực tiễn Vì vậy dạy học Giáodục công dân có hiệu quả đòi hỏi phải vận dụng những kỹ thuật dạy học tíchcực vào giảng dạy

Để cải thiện tình hình trên và nâng cao chất lượng dạy học phần Côngdân với kinh tế môn Giáo dục công dân lớp 11 thì cần giải quyết một số vần

đề sau:

- Hoàn thiện nội dung chương trình sao cho những vấn đề kinh tế đượcgiảng dạy vừa cơ bản, sát thực tiễn và đảm bảo tính hiện đại

- Xác định rõ vị trí vai trò của môn học

- Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị cho các trường phổthông

- Phải nâng cao trình độ giáo viên dạy Giáo dục công dân

- Phải đổi mới phương pháp dạy học

2 Việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực ở phổ thông

Việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực ở trường phổ thông là mộtvấn đề cần quan tâm đến hiện nay Thông qua giảng dạy trực tiếp, tìm hiểutrao đổi với đồng nghiệp, tham gia dự giờ giảng của giáo viên, tôi nhận thấyviệc sử dụng phương pháp dạy học tích cực để giảng dạy môn Giáo dục côngdân là quá ít Đối với tất cả các khối lớp phần lớn giáo viên dạy theo phươngpháp truyền thống không sử dụng phương pháp dạy học tích cực, nếu có sửdụng thì cũng chỉ sử dụng trong các giờ thao giảng, do giáo viên còn ngại sửdụng phương pháp dạy học tích cực trong giờ giảng Bởi vì khi sử dụngphương pháp dạy học tích cực trong giờ giảng đòi hỏi người giáo viên phải có

sự chuẩn bị bài giảng kỹ càng hơn để có thể giải đáp được những câu hỏi màhọc sinh đưa ra không bị bất ngờ hay khó xử.

Trong khi sử dụng phương pháp dạy học tích cực để giảng dạy, giáoviên còn mắc phải một số sai sót sau:

- Đánh giá chưa đúng hoặc đánh giá quá cao vai trò của phương phápdạy học tích cực

- Kiến thức và phương pháp giảng dạy của giáo viên trong việc sử dụngphương pháp dạy học tích cực còn lúng túng, dẫn đến hiệu quả sử dụngphương pháp dạy học tích cực bị giảm sút

- Giáo viên sử dụng phương pháp dạy học tích cực không chủ độngđược mặt thời gian trong quá trình dạy học nên thường bị cháy giáo án

- Nhiều giáo viên sử dụng quá nhiều kỹ thuật dạy học tích cực trongmột giờ dạy cũng làm cho tiết học bị rối, học sinh hoạt động nhiều nhưnghiệu quả ghi nhớ kiến thức không cao

- Kỹ thuật dạy học tích cực đã có từ rất lâu Tuy nhiên việc vận dụng nótrong giảng dạy hàng ngày còn chưa phổ biến Hiện nay phương pháp dạy họctích cực đang được phổ biến rộng rãi trong chương trình dạy học ở các cấphọc

Một điều đáng quan tâm hơn nữa là do phương pháp dạy học tích cựcđòi hỏi người giáo viên phải có lượng kiến thức rõ ràng, phải biết sử dụngmột cách linh hoạt các phương pháp dạy học, trong khi đó trình độ của giáoviên hiện nay chưa thể đáp ứng được nhu cầu trên Chính vì vậy mà việc sửdụng phương pháp dạy học tích cực trong dạy học Giáo dục công dân lớp 11phổ thông là chưa nhiều, chưa phổ biến

Thực trạng dạy học Giáo dục công dân phổ thông hiện nay còn nhiềuvấn đề tồn tại, đặc biệt là vấn đề phương pháp dạy học còn chậm đổi mới,chưa đáp ứng được nhu cầu của thực tiễn hiện nay.

Việc đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng dạy và học

là vấn đề đang được quan tâm hiện nay Vận dụng cơ sở lí luận và thực tiễntrên, ở chương 2 của đề tài sẽ trình bày việc nghiên cứu sử dụng phương phápdạy học tích cực trong dạy học phần Công dân với kinh tế môn Giáo dục côngdân lớp 11

CHƯƠNG 2: KỸ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG DẠY HỌC PHẦN CÔNG DÂN VỚI KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC

ra và bảo vệ quan điểm cá nhân của bản thân; đấu tranh với những quan điểmsai trái, ủng hộ cái mới, cái tiến bộ

Tuy nhiên, so với môn học khác ở phổ thông, môn GDCD còn có vị tríđặc biệt, đó là môn học duy nhất và trực tiếp nhất giáo dục lý tưởng, đạo đức,hình thành nhân cách, phẩm chất cho công dân tương lai Khẳng định vị trí

đặc biệt này trong quyết định 1501/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đãviết: “Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thế hệtrẻ Việt Nam nhằm tạo chuyển biến căn bản về đạo đức, lối sống phát triểntoàn diện” và “trở thành những công dân có ích, tích cực tham gia xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” Chỉ thị số 30/1998/CT-BGD

& ĐT của Bộ GD&ĐTcũng khẳng định: “Môn GDCD ở trường THPT có vịtrí hàng đầu trong việc định hướng phát triển nhân cách của HS thông quaviệc cung cấp hệ thống tri thức cơ bản về giá trị đạo đức – nhân văn, đườnglối chính sách lớn của Đảng, Nhà nước và pháp luật, kế thừa các truyền thốngđạo đức, bản sắc dân tộc Việt Nam; trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc

và xã hội chủ nghĩa; tiếp thu những giá trị tốt đẹp của nhân loại và thời đại”

Trong môn GDCD, thông qua các bài học về lối sống, đạo đức, phápluật, kinh tế bồi dưỡng cho học sinh các phẩm chất chủ yếu và năng lựcchung, đặc biệt là tình cảm, niềm tin, nhận thức, cách ứng xử phù hợp vớichuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật, có kỹ năng sống và bản lĩnh đểhọc tập, làm việc và sẵn sàng thực hiện trách nhiệm công dân trong sự nghiệpxây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam và hội nhập quốc tế

Môn GDCD là môn khoa học xã hội có vị trí rất quan trọng MônGDCD cung cấp cho học sinh hệ thống tri thức toàn diện trên tất cả các lĩnhvực của đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội… bao gồm kiến thức củanhiều môn học khác Môn học này góp phần hình thành nhân cách, phẩmchất, năng lực cho học sinh THPT; hình thành và phát triển phương pháp suynghĩ và hành động, giúp học sinh THPT trở thành con người có tri thức, phẩmchất năng lực; phát triển hoàn thiện các mặt: Đức, Trí, Thể, Mĩ Môn họctrực tiếp hình thành phẩm chất chính trị, đạo đức tư tưởng cho học sinh thôngqua việc trực tiếp trang bị cho học sinh THPT về thế giới quan và nhân sinhquan khoa học; trực tiếp hình thành niềm tin, lý tưởng, đạo đức, ý thức phápluật cho thế hệ công dân của đất nước Môn học còn góp phần đào tạo họcsinh thành những người lao động mới, góp phần hình thành phẩm chất tích

cực của người công dân tương lai Người dạy môn GDCD cần nắm vững cácchức năng cơ bản: chức năng giáo dục, chức năng giáo dưỡng và chức năngphát triển

Phần công dân với kinh tế: Cung cấp cho học sinh những hiểu biết cơbản về những phạm trù kinh tế, những quy luật kinh tế

2 Nội dung, đặc điểm phần Công dân với kinh tế trong môn Giáo dục công dân 11

2.1 Nội dung

Nằm trong môn Giáo dục công dân lớp 11 phần Công dân với kinh tế

có những nội dung sau:

Bài 1: Công dân với sự phát triển kinh tế

Bài 2: Hàng hóa - tiền tệ - thị trường

Bài 3: Quy luật giá trị trong sản xuất và lưu thông hàng hóa

Bài 4: Cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hóa

Bài 5: Cung-cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hóa

Bài 6: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Bài 7: Thực hiện nền kinh tế nhiều thành phần và tăng cường vai tròquản lý kinh tế của nhà nước

2.2 Đặc điểm phần công dân với kinh tế môn giáo dục công dân 11

Tính cụ thể và tính trừu tượng của môn học.

- Tính cụ thể: tính cụ thể của môn học thể hiển ở nội dung môn học đềcập đến các phạm trù kinh tế gần gũi như: sản xuất của cải vật chất, hàng hóa,tiền tệ, thị trường, cạnh tranh, cung - cầu… Những kiến thức này học sinh cóthể quan sát thông qua việc liên hệ các câu chuyện, tình huống thực tiễn củagiáo viên

- Tính trừu tượng: tính trừu tượng được phản ánh trong hệ thống cácquy luật kinh tế như quy luật giá trị trong sản xuất và lưu thông hàng hóa; quyluật cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hóa; quy luật cung - cầutrong sản xuất và lưu thông hàng hóa.

Những nội dung này học sinh muốn hiểu được phải thông qua các hoạtđộng phân tích tình huống, giải quyết vấn đề để tìm ra bản chất của quy luật

Tính thực tiễn của môn học.

Đối tượng nghiên cứu và nội dung của phần công dân với linh tế phảnánh các hiện tượng kinh tế thực tiễn trong cuộc sống Khi giảng dạy ngườigiáo viên cần phải vận dụng kiến thức thực tế cuộc sống đồng thời gợi mởnhững hiểu biết trong thực tế của học sinh

Tính tổng hợp – tích hợp

Tính tổng hợp thể hiện ở chỗ nội dung kiến thức phần công dân vớikinh tế của môn giáo dục công dân được xây dựng trên lý thuyết về kinh tếchính trị học Mác - Lê nin Do đó kiến thức mang tính phổ thông, chìa khóa,làm cơ sở cho những nội dung chuyên ngành

Phần Công dân với kinh tế của chương trình môn Giáo dục công dân 11chú trọng tích hợp nhiều nội dung giáo dục cơ bản, thiết thực, hiện đại về giákinh tế; Những nội dung này gắn bó chặt chẽ với cuộc sống thực tiễn và kinhnghiệm của học sinh, gắn liền với các sự kiện có tính thời sự trong đời sốngkinh tế, chính trị, văn hóa xã hội của địa phương, đất nước và thế giới

3 Đề xuất các mức độ và phạm vi, khả năng sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong dạy phần Công dân với kinh tế

3.1 Sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong bài “Công dân với sự phát triển kinh tế”

* Sử dụng phương pháp trực quan để tìm hiểu phần khái niệm sản xuấtcủa cải vật chất

- Giáo viên đưa ra một số đồ vật ( hạt thóc, cái áo, hộp sữa….) và yêucầu học sinh suy nghĩ, trình bày quá trình tạo ra chúng, vai trò của chúng là gì.

- Mục đích giúp HS tìm hiểu khái niệm sản xuất của cải vật chất, thấyđược vai trò của hoạt động sản xuất của cải vật chất đối với sự vận động vàphát triển của xã hội

* Sử dụng kỹ thuật mảnh ghép tìm hiểu các yếu tố của quá trình sản xuất

- Mục đích: giúp học sinh nắm được các yếu tố cơ bản của quá trình sảnxuất; phát triển năng lực hợp tác và giao tiếp

Kích thích sự tham gia tích cực của HS, nâng cao vai trò của cá nhântrong quá trình hợp tác

Vòng 1: Nhóm chuyên gia

GV tổ chức cho HS tiến hành thảo luận, chia lớp thành 3 nhóm, thảoluận và lấy ví dụ minh họa các vấn đề sau :

Nhóm 1 : Tìm hiểu yếu tố sức lao động

Nhóm 2 : Tìm hiểu yếu tố đối tượng lao động

Nhóm 3 : Tìm hiểu yếu tố tư liệu lao động

Vòng 2: Nhóm mảnh ghép

GV giao nhiệm vụ cho các nhóm mới: Quá trình sản xuất bao gồmnhững yếu tố nào? Yếu tố nào giữ vai trò quan trọng nhất? Tại sao?

* Sử dụng sơ đồ tư duy để củng cố bài học

- Mục đích: giúp học sinh nắm được hệ thống các nội dung cơ bản củabài học

Sơ đồ tư duy trong dạy và học sẽ mang lại hiệu quả cao, phát triển tưduy lôgic, khả năng phân tích tổng hợp, học sinh hiểu bài, nhớ lâu, thay choghi nhớ dạng thuộc lòng, học “vẹt”

Hình 3: Sơ đồ tư duy bài công dân với sự phát triển kinh tế

3.2 Sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong bài Hàng hóa tiền tệ thị trường

-* Sử dụng kỹ thuật chia sẻ nhóm đôi (Think, Pair, Share) trong tìm hiểukhái niệm hàng hóa

Giáo viên đưa ra tình huống, đặt câu hỏi, dành thời gian để học sinh suy nghĩ.Sau đó học sinh thành lập nhóm đôi và chia sẻ ý tưởng, thảo luận, phân loại.Nhóm đôi này lại chia sẻ tiếp với nhóm đôi khác hoặc với cả lớp

Tình huống: Nhà bác B nuôi được 100 con gà Bác dự định sẽ đem biếuông bà nội, ngoại 6 con; để 10 con để ăn tết; còn lại đem ra chợ bán để lấytiền chi tiêu gia đình

- Giáo viên đặt hệ thống câu hỏi:

? Trong các dữ liệu trên theo em dữ liệu nào được coi là hàng hóa? Vìsao nó là hàng hóa?

? Một sản phẩm muốn trở thành hàng hóa phải có những điều kiện gì?

- Học sinh thành lập nhóm đôi và chia sẻ, thảo luận Nhóm đôi này lại chia sẻtiếp với nhóm đôi khác hoặc với cả lớp

- Mục đích: phát triển năng lực tư duy của từng cá nhân trong giải quyết vấn

đề Thời gian suy nghĩ cho phép học sinh phát triển câu trả lời, có thời giansuy nghĩ tốt, học sinh sẽ phát triển được những câu trả lời tốt, biết lắng nghe,tóm tắt ý của bạn cùng nhóm

HS hiểu được khái niệm hàng hóa Phân biệt được đâu là hàng hóa, đâukhông phải hàng hóa trong thực tiễn

* Sử dụng kỹ thuật mảnh ghép trong tìm hiểu các chức năng của thịtrường

Vòng 1: Nhóm chuyên gia GV chia lớp thành 3 nhóm, giao nhiệm vụ.Nhóm 1: Tìm hiểu chức năng thừa nhận giá trị và giá trị sử dụng củahàng hóa? Ví dụ

Nhóm 2: Tìm hiểu chức năng thông tin? Ví dụ

Nhóm 3: Tìm hiểu chức năng điều tiết, kích thích hoặc hạn chế sản xuất

và tiêu dùng? Ví dụ

Vòng 2: Nhóm mảnh ghép

GV hình thành các nhóm mới có đủ thành viên của các nhóm chuyêngia, giao nhiệm vụ cho các nhóm mới:

+ Thị trường có những chức năng nào?

+ Học sinh xem clip và trả lời câu hỏi người nông dân trong clip đãthực hiện chức năng nào của thị trường?

- Mục đích: Kích thích sự tham gia tích cực của học sinh; Nâng cao vai tròcủa cá nhân trong quá trình hợp tác Học sinh hiểu được các chức năng củathị trường.

* Sử dụng sơ đồ tư duy để tổng kết bài học

- Mục đích: giúp học sinh hệ thống toàn bộ nội dung của bài học; Kích thíchhứng thú học tập và khả năng sáng tạo của học sinh; Phát huy tối đa tiềmnăng ghi nhớ của bộ não

Hình 4: Sơ đồ tư duy bài Hàng hóa- Tiền tệ- Thị trường