SKKN NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG tác tư vấn tâm lý CHO học SINH của GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM ở TRƯỜNG THPT

Nhìn vào thực tế môi trường học đường, chúng ta phải thừa nhận chính sự phát triển với tốc độ nhanh và đầy biến động của nền kinh tế xã hội, các yêu cầu ngày càng cao của nhà trường và c

MỤC LỤC Trang

1 Lời giới thiệu……… 1

2 Tên sáng kiến……… 3

3 Tác giả sáng kiến……… 3

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến……… 3

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến……… 3

6 Ngày sáng kiến được áp dụng……… 3

7 Mô tả bản chất của sáng kiến……… 4

A ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CHUNG……… 4

B GIẢI PHÁP……… 6

B.1 Tìm hiểu hoàn cảnh HS……… 6

B.2 Chú ý quan sát HS……… 6

B.3 Tổ chức các giờ sinh hoạt lớp theo các chuyên đề ……… 7

B.4 Thiết lập đường dây nóng giữa HS và GVCN……… 7

B.5 Phối hợp chặt chẽ với phụ huynh……… 8

B.6 Gắn kết tinh thần yêu thương chia sẻ của các thành viên …… ………… 8

C KẾT QUẢ VÀ ĐỀ XUẤT………. 9

C.1 Kết quả……… 9

C.2 Đề xuất……… 12

8 Những thông tin cần được bảo mật (nếu có)……… 14

9 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến……… 14

10 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được ……… 14

11 Danh sách những tổ chức/cá nhân đã tham gia áp dụng thử ……… 15

PHỤ LỤC

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Bộ Giáo dục và đào tạo, Tài liệu tập huấn Đổi mới công tác giáo viên chủ nhiệm lớp trong các hoạt động ở trường THPT, Hà Nội, 2015.

2.TS Đinh Thị Kim Thoa, Tập bài giảng Tâm lý học lứa tuổi và sư phạm, Hà Nội, 2014.

3 PGS.TS Đinh Thị Kim Thoa, Giáo viên chủ nhiệm với công tác tư vấn tâm lý – giáo dục cho học sinh trung học, NXB ĐHQG Hà Nội, 2016.

4 Phạm Minh Lăng, Tâm lý trẻ thơ: Từ sơ sinh đến 15, 17 tuổi, NXB Văn hóa

thông tin, 2013.

5.Viện ngôn ngữ học, Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, 2007.

6.Http://Vietnam.net

7.Http://Violet.vn

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

3 GVCN: Giáo viên chủ nhiệm

4 TVTL: Tư vấn tâm lý

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

Bàn về những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của con người, nhà

tâm lý học Ba Lan Krytyna Skarzyska đã khẳng định: “Chất lượng cuộc sống của

chúng ta phụ thuộc khá lớn vào việc xung quanh chúng ta có nhiều người thấu hiểu chúng ta hay không” Còn học giả Mỹ Kinixti cho rằng: “Sự thành công của mỗi người chỉ có 15% là dựa vào kĩ thuật chuyên ngành, còn 85% là dựa vào những quan

hệ giao tiếp và tài năng xử thế của người đó” Rõ ràng, cuộc sống hiện đại với nhịp

điệu phát triển như vũ bão đòi hỏi mỗi cá nhân phải không ngừng cập nhật giá trị và hoàn thiện giá trị của mình Để tồn tại và phát triển, với bất kỳ ai, cần phải nỗ lực học tập, bồi dưỡng, rèn luyện không ngừng để nâng cao chất lượng đời sống của mình, không chỉ chú ý trang bị bổ sung tri thức mà còn cần phải chú ý rèn luyện những hành

vi ứng xử tích cực để luôn luôn chủ động trong cuộc sống

Nhìn vào thực tế môi trường học đường, chúng ta phải thừa nhận chính sự phát triển với tốc độ nhanh và đầy biến động của nền kinh tế xã hội, các yêu cầu ngày càng cao của nhà trường và cả những điều bất cập trong thực tiễn giáo dục; thêm vào đó là

sự kỳ vọng quá cao của cha mẹ, thầy cô đang tạo ra những áp lực rất lớn và gây ra căng thẳng cho HS trong cuộc sống, trong học tập và trong quá trình phát triển Ở độ tuổi 15-18, các em chưa phải là người lớn nhưng cũng không còn là trẻ con, có khả năng nhận thức nhưng những nhận thức của các em chưa thật sự chín chắn và có thể sẽ sai lệch nếu không được định hướng Đa số các em còn lệ thuộc vào cha mẹ về cả kinh

tế lẫn tinh thần Tuy nhiệm vụ chính là học tập, nhưng các em thường phải đối mặt với rất nhiều áp lực, từ nhiều phía: gia đình, nhà trường, xã hội Ở nhà, đó là những yêu cầu, kỳ vọng của cha mẹ, ông bà, là bầu không khí trong gia đình, là mối quan hệ giữa con cái với cha mẹ… Ở trường, là áp lực về học tập, quan hệ với thầy cô, bạn bè, Ngoài xã hội, các em phải đối mặt với những cám dỗ của các trò chơi, các trang thông tin mạng… Và riêng bản thân các em cũng phải lúng túng với những vấn đề mới nảy sinh: những thay đổi về tâm sinh lý, tình yêu tuổi học trò, việc lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai… Cá biệt, có những em vấp phải vấn đề nghiêm trọng hơn: lệch lạc về giới tính, bạo hành gia đình, lạm dụng tình dục, tệ nạn xã hội… Đối diện với những

vấn đề phức tạp đó, rất nhiều em sẽ không biết nhìn nhận, giải quyết vấn đề như thế nào cho hợp lý

Trong những trường hợp như thế, học sinh rất cần đến sự chia sẻ, sự thông hiểu

từ người thân: gia đình, bạn bè… Thế nhưng trong cuộc sống, người lớn chúng ta thường đòi hỏi các em phải có ý thức trách nhiệm, có thái độ hợp lý, có tính độc lập, nhưng mặt khác lại cũng đòi hỏi các em phải chịu sự sắp đặt của của người lớn Vì vậy, thay vì cho con những lời khuyên, các bậc cha mẹ lại thường rót vào tai con cái

những câu đại loại như: Con phải …, Con người ta … còn con thì …, Hồi đó ba (mẹ)

…, … Không muốn bị áp đặt, không muốn bị so sánh, và không muốn nghe ba mẹ kể

"chuyện đời xưa", con cái thường che giấu cha mẹ những điều mà các em đang trăn trở, những vướng mắc của bản thân, …

Lâu dần, vì lý do này hay lý do khác, các em đâm ra đề phòng cha mẹ, thầy cô, thủ thế với bạn bè Trong khi đó, trên báo chí, trên các trang mạng xã hội, lại đầy những thông tin bất lợi đối với các em – những "người lớn - trẻ con" chưa đủ sức sàng lọc để lựa chọn, giữ lại những điều tốt và loại bỏ cái xấu Theo chuyên gia tư vấn thuộc Trung tâm Tư vấn học đường tại TP.HCM Chuyên viên Nguyễn Hồng Sơn

-thì: "Đối với trẻ vị thành niên, có thể bị mất thăng bằng bởi chính những điều tưởng

như vặt vãnh ấy nếu không được những người xung quanh quan tâm, giúp đỡ và chia

sẻ kịp thời" Bác sĩ Phạm Anh Tuấn, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Cấp cứu Trưng Vương

cho biết: 90% trẻ vị thành niên tự tử vì cảm thấy không được gia đình thấu hiểu

Có thể nói, lứa tuổi 15 – 18 là một trong những giai đoạn khủng hoảng và khó khăn trong cuộc đời của mỗi người Sự trợ giúp kịp thời và đúng đắn từ phía người lớn

là một nhu cầu bức thiết đối với trẻ, đặc biệt là khi các em đã rơi vào sự khủng hoảng tâm lý Học sinh cần được giãi bày, cần được tâm sự, cần được những lời khuyên đúng đắn từ người lớn, mà gần gũi với các em nhất chính là cha mẹ, thầy cô Và khi không thể có được điều đó từ gia đình, nhiều em đã xem thầy cô như một chỗ dựa tinh thần Cho các em những lời khuyên, định hướng đúng đắn cho các em con đường phải đi, giúp các em tìm lại niềm tin, niềm vui trong cuộc sống,… Đó là những điều mà người thầy cần phải thực hiện được để đáp ứng nhu cầu được tư vấn tâm lý, một nhu cầu có thực và vô cùng bức thiết của học sinh trong nhà trường phổ thông

Bản thân tôi nghĩ rằng, trong nhà trường phổ thông, hơn ai hết người giáo viên

chủ nhiệm cần phải phát huy vai trò của mình trong công tác tư vấn tâm lý học đường Qua công tác tư vấn học đường, giáo viên chủ nhiệm sẽ nắm được tâm tư tình cảm của các em, những khó khăn mà học sinh đang mắc phải, cùng sẻ chia, động viên

và hướng dẫn các em vượt qua khó khăn trong học tập cũng như trong cuộc sống, giúp học sinh tự trải nghiệm để nhận ra giá trị thật của cuộc sống, tự trang bị cho mình những kỹ năng sống cần thiết Đồng thời công tác tư vấn học đường còn là cơ hội để xây dựng quan hệ thầy – trò gắn bó, bạn bè mến thương nhau, tạo cơ sở để xây dựng nên lớp học thân thiện, học sinh tích cực Khi làm được điều đó là chúng ta đang góp phần nâng cao hiệu quả của công tác chủ nhiệm lớp

Từ những thực trạng và mong muốn trên, cùng với những trải nghiệm và kết quả đạt được trong công tác chủ nhiệm, tôi mạnh dạn thực hiện đề tài: “Nâng cao hiệu quả công tác tư vấn tâm lý cho học sinh của giáo viên chủ nhiệm ở trường THPT” để nghiên cứu

2 Tên sáng kiến: NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC TƯ VẤN TÂM LÝ CHO HỌC SINH CỦA GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM Ở TRƯỜNG THPT.

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: Trần Phương Hoa

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Bình Xuyên

- Số điện thoại: 0972 005 951

- E_mail: tranphuonghoa.c3binhxuyen@vinhphuc.edu.vn

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến:

Trần Phương Hoa

Giáo viên trường THPT Bình Xuyên

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:

Sáng kiến được áp dụng vào lĩnh vực chủ nhiệm trong nhà trường phổ thông, nhằm mục đích giáo dục, rèn luyện, bồi dưỡng và nâng cao hành vi ứng xử tích cực, văn hóa cho học sinh

6 Ngày sáng kiến được áp dụng:

Từ 25/8/2018 cho đến nay

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:

A ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CHUNG

Trường THPT Bình Xuyên là một trong số các trường có quy mô lớn trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc Năm học 2018- 2019, trường có 27 lớp (gồm 10 lớp khối 12, 08 lớp khối 11 và 09 lớp khối 10) với quy mô hơn 1000 học sinh Ban giám hiệu nhà trường đã có nhiều quan tâm đến vấn đề tư vấn tâm lý học đường như: Trường đã thành lập phòng Tư vấn tâm lý học đường do cô Nguyễn Thị Hạnh, Nguyễn Thị Huyền Trang giáo viên môn GDCD và cô Phan Thị Hoài, giáo viên môn lịch sử phụ trách Nhà trường đã phối hợp với các lực lượng giáo dục ngoài nhà trường như hội cha mẹ học sinh, công an huyện, công an tỉnh, hàng năm tổ chức các hoạt động để phổ biến kiến thức pháp luật cho học sinh; phối hợp với trung tâm y tế huyện, Bệnh viện

đa khoa tỉnh tư vấn cho học sinh về sức khỏe sinh sản vị thành niên; phối hợp với các trường đại học, cao đẳng, trung cấp để tư vấn tuyển sinh cho học sinh khối 12, tư vấn nghề nghiệp cho học sinh, giúp các em có cái nhìn đúng về các ngành nghề trong xã hội Ngoài ra còn có sự tham gia của các tổ chức Đoàn thanh niên, câu lạc bộ đàn ghi

ta, câu lạc bộ nhảy, câu lạc bộ tiếng Anh, câu lạc bộ văn học Thông qua việc tổ chức các hoạt động ngoại khoá, văn nghệ, vui chơi giải trí đã góp phần tạo điều kiện

để các em được tham gia sinh hoạt tập thể, rèn luyện kỹ năng hoà nhập với cộng đồng, vượt qua những mặc cảm tự ti về bản thân, dám thể hiện mình trước đám đông Như chúng ta đã biết, các em học sinh của trường đều ở độ tuổi từ 15 đến 18 tuổi, lứa tuổi gặp nhiều vướng mắc về tâm, sinh lý nên rất cần sự tư vấn và sự quan tâm, giúp đỡ của những người có chuyên môn Tuy nhiên công tác tư vấn học đường tại trường vẫn còn nhiều khó khăn và hạn chế Cụ thể:

Nhà trường chưa có cán bộ chuyên môn phụ trách công tác tư vấn học đường Các lực lượng tham gia vào công tác này hiện nay đều là những lực lượng không chuyên, không được đào tạo bài bản về công tác tư vấn Chính vì vậy, khi tư vấn cho học sinh các giáo viên chủ yếu tư vấn theo kinh nghiệm của bản thân và đồng nghiệp Quá trình nắm bắt tâm lý học sinh, gợi mở để các em mạnh dạn bày tỏ những khó khăn đang mắc phải, quá trình giúp đỡ các em chưa chuyên nghiệp dẫn đến học sinh còn mang tâm lý e ngại Khi có nhu cầu được tư vấn các em chủ yếu sẽ tìm kiếm

sự giúp đỡ từ bạn bè hoặc tự mình mò mẫm tìm cách xử lý

Bảng thăm dò các cách giải quyết của học sinh THPT khi gặp những khó khăn, vướng mắc

trong học tập và trong cuộc sống

Tổng số HS khảo sát: 45

Tìm đến sự trợ giúp của cha mẹ 2 4.44

Tìm đến sự trợ giúp của thầy cô 0 0

Tìm đến sự trợ giúp của bạn bè 35 77.78

Tìm đến sự trợ giúp của các chuyên gia tâm lý 0 0

Tìm đến sự trợ giúp từ mạng xã hội 40 88.89

Bảng thăm dò mức độ thường xuyên đến phòng tư vấn tâm lý học đường của trường

Tổng số HS khảo sát: 45 HS

Mức độ đến

phòng TVHĐ

Rất thường xuyên

Thường xuyên

Không thường xuyên

Chưa bao giờ

Mặt khác, phòng tư vấn của trường chưa đảm bảo được yêu cầu của một phòng

tư vấn vì chưa đảm bảo sự kín đáo, riêng tư, tạo cho các em cảm giác an toàn

Ngoài ra, thực tế đáng buồn nữa là nhiều giáo viên kể cả giáo viên chủ nhiệm là những người gần gũi với học sinh nhất vẫn chưa ý thức được tầm quan trọng của tư vấn học đường Trong các tiết sinh hoạt lớp giáo viên thường dành nhiều thời gian để phổ biến các hoạt động tuần tiếp theo, phê bình các học sinh vi phạm hoặc có những biểu hiện không tốt trong tuần vừa qua Một số giáo viên chưa quan tâm, tìm hiểu nguyên nhân tại sao học sinh lại như vậy và nếu tìm hiểu được nguyên nhân thì lại không biết phải tác động như thế nào, nhất là khi học sinh gặp những vấn đề nhạy cảm

về giới tính, tình bạn, tình yêu

Về phía gia đình, nhiều bậc cha mẹ còn mải mê lo kinh tế, ít dành thời gian để gần gũi và quan tâm đến con nên không hiểu được suy nghĩ của con mình Nhất là các

em học sinh cấp THPT đều bước vào độ tuổi đang lớn, tâm sinh lý có nhiều thay đổi, nhiều bậc phụ huynh không theo sát sự phát triển của con, chưa quan tâm đúng mức đến sự phát triển tâm sinh lý của con nên không thấy được những khó khăn các em đang mắc phải để kịp thời hỗ trợ

Một số học sinh bị ảnh hưởng từ cuộc sống gia đình không hạnh phúc, ba

mẹ thường xuyên cãi cọ, ly hôn… Sứt mẻ tình cảm gia đình làm các em thường cảm thấy mặc cảm, tự ti về bản thân, một số khác rơi vào trạng thái chán nản, mất phương hướng, muốn trả thù đời nên thường tìm cách quậy phá, chống đối Đối với những học sinh này, để giúp đỡ các em phải tác động từ gia đình Đây là một điều vô cùng khó khăn đối với nhà trường

B GIẢI PHÁP

Trên đây là một số những khó khăn vấp phải trong công tác tư vấn tâm lý cho học sinh ở trường THPT Để khắc phục phần nào những khó khăn, hạn chế trên, tôi đã mạnh dạn thực hiện một số giải pháp bước đầu và có đạt hiệu quả tích cực Cụ thể như sau:

B.1 Tìm hiểu hoàn cảnh HS

Là một GVCN, trước hết tôi phải tìm hiểu thật cặn kẽ tình hình học sinh thông

qua các nguồn khác nhau Từ bản thân các em thông qua Phiếu thông tin cá nhân, có thể nắm được hoàn cảnh kinh tế gia đình, tình hình nhà ở, mối quan hệ gia đình, xã hội, những ước muốn, sở trường, những khó khăn nếu có,… Với những thông tin đầu tiên này, tôi có thể sàng lọc chọn ra những học sinh có hoàn cảnh đặc biệt để nếu cần, thu thập thêm thông tin về các em thông qua bạn bè, cha mẹ, GVCN hay thầy cô cũ của các em

Đối với những HS có hoàn cảnh đặc biệt, tôi luôn gần gũi trò chuyện tiếp xúc với các em nhiều hơn, tạo cho các em sự thân thiết, tin tưởng để có thể dễ dàng bộc lộ tâm tư tình cảm, điều mong muốn của chính mình khi cần thiết Qua đó tôi sẽ hiểu các

em hơn và kịp thời ngăn chặn những suy nghĩ nông cạn, sai lầm hay các hành vi không hay… hướng các em nhận thức được giá trị bản thân, nâng cao lòng tự trọng và biết cố gắng để vượt qua những khó khăn trong học tập cũng như trong cuộc sống

Tuy nhiên, trong cuộc sống, không có gì là không thể xảy ra Vì vậy, đối với những học sinh được đánh giá thật bình thường về hoàn cảnh, về tâm lý, cũng không nên chủ quan cho rằng không cần phải quan tâm đến các em GVCN phải thể hiện sự quan tâm của mình đến với từng học sinh, nhưng cũng phải đặt trọng tâm, trọng điểm

ở một số học sinh đặc biệt Song song đó, GVCN cũng cần tự hình thành cho mình

một mạng lưới thu thập thông tin riêng từ các nguồn: giáo viên bộ môn, cha mẹ, bạn

bè của học sinh…

B.2 Chú ý quan sát HS

GVCN cần chú ý quan sát để phát hiện những thay đổi trong hành vi, những hiện tượng bất thường trong đời sống học đường, quan sát những biểu hiện của học sinh có nguy cơ rối nhiễu tâm lý Đó có thể là những biểu hiện nhỏ: đi trễ, không mang giày, không mặc đúng trang phục theo quy định, cáu gắt với bạn, lo âu,… hay lớn hơn: nghỉ học không xin phép, trốn tiết Và nghiêm trọng hơn, như vi phạm kiểm tra, vô lễ với giáo viên,…Với những học sinh cá biệt, việc nghỉ học, trốn tiết là chuyện thường ngày, nhưng với những học sinh vốn ngoan ngoãn, chăm chỉ thì một biểu hiện nhỏ nhất cũng là điều cần lưu ý Một học sinh học khá, chưa một lần đi trễ hay nghỉ học lại

đi học trễ Khi được hỏi trước lớp về lý do đi trễ, đã rơi nước mắt và im lặng GVCN gọi riêng hỏi han, em mới chia sẻ lý do thật sự về việc đi học muộn giờ của mình Với trường hợp này, nếu GVCN cứ cứng nhắc áp dụng kỷ luật mà không cần hỏi han, có thể sẽ gây một chấn động tâm lý cho học sinh

B.3 Tổ chức các giờ sinh hoạt lớp theo các chuyên đề

Ví dụ chuyên đề 1: Tình yêu, giới tính và quan hệ với bạn khác giới

Để thực hiện hiệu quả chuyên đề này, GVCN mời một vài phụ huynh có kinh nghiệm, hiểu biết sâu sắc hoặc các giáo viên được HS yêu mến đến cùng tham gia tư vấn để các em được thoải mái bộc lộ quan điểm của mình, tạo điều kiện các em được giao lưu, trao đổi các vấn đề còn vướng mắc của bản thân

GVCN hướng dẫn học sinh chuẩn bị trước ở nhà một số câu hỏi về các vấn đề bản thân đang mắc phải Thông qua các buổi tư vấn đó, học sinh được trang bị những kiến thức cơ bản về giới tính của bản thân, còn giáo viên cũng nắm được những vướng mắc mà học sinh mình đang mắc phải để có thể hỗ trợ các em hiệu quả nhất

Ví dụ chuyên đề: Quan hệ giao tiếp, ứng xử với gia đình, thầy cô và bạn

bè Trong những tiết sinh hoạt lớp, GVCN hướng dẫn học sinh chuẩn bị trước một số

tình huống (bằng câu hỏi hoặc clip) phản ánh những tình huống thường xảy ra trong qua hệ giữa các em với gia đình, với giáo viên và giữa các em với nhau Động viên học sinh mạnh dạn trả lời, bày tỏ suy nghĩ của bản thân, tham gia tranh luận, bổ sung