SKKN một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động nghiên cứu khoa học – kỹ thuật cho học sinh trường THPT xuân hòa – tỉnh vĩnh phúc

Lời giới thiệu: Nghiên cứu khoa học NCKH là quá trình nhận thức khoa học, là hoạt động trítuệ đặc thù bằng những phương pháp nghiên cứu nhất định để tìm ra một cách chínhxác và có mục đí

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC

TRƯỜNG THPT XUÂN HÒA

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu:

Nghiên cứu khoa học (NCKH) là quá trình nhận thức khoa học, là hoạt động trítuệ đặc thù bằng những phương pháp nghiên cứu nhất định để tìm ra một cách chínhxác và có mục đích những điều mà con người chưa biết đến hoặc biết chưa đầy đủ,tức là tạo ra sản phẩm mới dưới dạng tri thức mới về nhận thức hoặc phương pháp.Trong tiến trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo hiện nay thì đổi mới giáodục phổ thông đóng vai trò quan trọng và không thể thiếu của hoạt động NCKH, làsân chơi bổ ích giúp các em áp dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống, học điđôi với hành; tiếp cận, làm quen với phương pháp, kỹ năng NCKH, tạo đà cho cácbậc học tiếp theo; tạo sự tự tin, tìm tòi và sáng tạo; rèn luyện cách làm việc tự lực,làm việc nhóm, tính tích cực, chủ động, hứng thú trong học tập và sinh hoạt Từ đóphát hiện và bồi dưỡng năng khiếu cho học sinh ở một số môn học có liên quan, pháthiện các tài năng để bồi dưỡng nhân tài cho đất nước Không những thế, NCKH trongnhà trường là một trong những nội dung được đẩy mạnh, nhằm thực hiện mục tiêuđổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Để phát huy những lợi ích trên, hoạt độngNCKH phải được chú trọng ngay trong độ tuổi học trò, có như vậy mới có cơ sở xâydựng và phát triển được đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho xã hội

Nhận thấy Nghiên cứu khoa học kỹ thuật (NCKH-KT) là một hoạt động trảinghiệm bổ ích, thiết thực, gắn liền giữa lý thuyết với thực hành và thực tiễn lao độngsản xuất Hoạt động này giúp phát huy, khích lệ, định hướng, tiếp lửa, khơi dậy niềmđam mê nghiên cứu, sáng tạo của các em học sinh Đặc biệt, hoạt động nghiên cứukhoa học - kỹ thuật còn rèn luyện cho các em kĩ năng tự học, tự nghiên cứu, tự kiểmchứng kết quả bằng thực nghiệm Mặt khác qua việc định hướng, hướng dẫn chohọc sinh nghiên cứu, giáo viên được nâng cao năng lực của bản thân về những kiếnthức có liên quan đến các đề tài nghiên cứu khoa học Cuối cùng để có được sản

phẩm KHKT tốt thì cần phải có những giải pháp phù hợp Chính vì thế tôi đã tiến

hành đề tài với mong muốn tìm ra những giải pháp cụ thể giúp nâng cao chất lượngtrong hoạt động hướng dẫn học sinh NCKH-KT qua đó nhằm phát triển năng lực củahọc sinh

Với ý nghĩa đó, tôi đã nghiên cứu và áp dụng sáng kiến “Một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động nghiên cứu khoa học – kỹ thuật cho học sinh trường THPT Xuân Hòa – Tỉnh Vĩnh Phúc ”

2 Tên sáng kiến kinh nghiệm:

Một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động nghiên cứu khoa học – kỹ thuật cho học sinh trường THPT Xuân Hòa – Tỉnh Vĩnh Phúc

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: Phan Hồng Quân

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Xuân Hòa, Phúc Yên, Vĩnh Phúc

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: 9/2018

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:

7.1 Nội dung của sáng kiến

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI

Nghiên cứu khoa học kỹ thuật là một trong những hoạt động không thể thiếutrong trường phổ thông, thể hiện nguyên lý học đi đôi với hành, nhà trường gắn liềnvới xã hội Vì vậy, hoạt động này cần được các trường THPT quan tâm đẩy mạnhhơn

Thông qua phong trào nghiên cứu khoa học kỹ thuật, khuyến khích học sinhvận dụng kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn của cuộc sống mộtcách sáng tạo, qua đó giúp các em mở mang tầm nhìn, có cơ hội giao lưu với bạn bètrong nước cũng như quốc tế Hơn nữa, phong trào này còn góp phần đổi mới hìnhthức hoạt động dạy học, phương pháp đánh giá kết quả học tập, đẩy mạnh công tácbồi dưỡng và phát triển giáo viên; đồng thời, phát triển năng lực tự học, sáng tạo củahọc sinh, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện Đây là hoạt động khá mới mẻ trongnhà trường, đòi hỏi mỗi giáo viên và cấp lãnh đạo các trường cần quan tâm chỉ đạomột cách có hiệu quả

Để nâng cao chất lượng NCKH tại các trường phổ thông bằng việc tạo ra sânchơi khoa học từ Cuộc thi, cần có những giải pháp đồng bộ hóa để hoạt động NCKHthật sự đạt được kết quả

CHƯƠNG 2 : CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Nghiên cứu khoa học kỹ thuật là gì ?

Thật ra, công việc nghiên cứu khoa học kỹ thuật chỉ là những nghiên cứu, tìm tòinhằm phát hiện ra những cái mới, giải quyết những vấn đề mà thực tiễn và lý luận đặtra! Chẳng hạn như bạn nhìn thấy "nước máy bị nhiễm bẩn" tại TP Phúc Yên, bạnmuốn thực hiện một công trình NCKH để giảm thiểu tình trạng nước nhiễm bẩn tại

đô thị này đó chính là NCKH NCKH là một công việc phức tạp, đòi hỏi bạn phải

có tư duy và chịu khó

2 Nghiên cứu khoa học, được và mất gì?

Những năm gần đây công việc NCKH - KT là một hoạt động thường xuyên củahọc sinh và giáo viên trong các trường trung học cơ sở và THPT Ở Việt Nam chúng

ta, thuật ngữ NCKH không chỉ còn "lạ lẫm" với đa số học sinh mà kể cả đa số sinhviên ở các trường Đại học

Nghiên cứu khoa học sẽ mang lại cho bạn rất nhiều thứ! Bạn sẽ chủ động hơntrong học tập, những phương pháp học tập và tư duy mới sẽ hình thành! Cách thứcphát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, bạn sẽ giỏi hơn trong giao tiếp, trong cách làmviệc nhóm (teams word) bạn cũng sẽ có đựoc niềm vui từ sự thành công, sự tôntrọng, yêu quý từ mọi người xung quanh bạn! Đặc biệt đây là giai đoạn tiền đề tạođiều kiện cho bạn làm tốt luận văn tốt nghiệp sau này! Hơn nữa, bạn sẽ có nhữngkhoản tiền thưởng (thường thì rất ít), bạn còn đựoc cộng điểm, và được các nhà tuyểndụng ưu tiên trong quá trình phỏng vấn!

Tuy nhiên, để thành công trong NCKH bạn cũng phải mất đi nhiều thứ Thờigian, tiền bạc và công sức! Thời gian để tìm tòi, đọc tài liệu, đi thực tế, khảo sát, viếtbáo cáo Tiền để photo tài liệu, in ấn, và các chi phí khác! Công sức là rất lớn, bạn

sẽ phải nỗ lực tư duy trong một thời gian dài

3 Các bước để thực hiện một công trình nghiên cứu khoa học

Nếu thực sự bạn có niềm đam mê NCKH – KT, bạn đừng ngần ngại mà hãy bắt tayngay để thực hiện một công trình khoa học về bất cứ một vấn đề nào đó mà bạnthích! Nếu bạn chưa biết bắt đầu từ đâu, xin hãy làm theo 5 bước sau đây:

a Tìm ý tưởng

Bạn có thể tìm ý tưởng từ việc đọc sách, báo, Internet, nghe đài hoặc qua quansát thực tế Khi bạn phát hiện ra vấn đề, hẫy chọn cho mình một hướng nghiên cứuphù hợp

b Xác định hướng nghiên cứu

Khi bạn đã tìm ra ý tưởng hãy tìm đọc nhiều tài liệu về vấn đề đó Chẳng hạn như về "thực trạng vi phạm pháp luật của trẻ em vị thành niên trên địa bàn TP Vĩnh Yên", bạn hãy tìm đọc tất cả các laọi sách báo viết về chủ đề này

+Phạm vi nghiên cứu (Phạm vi về không gian, thời gian, đối tượng nghiên cứu)

+Phương pháp nghiên cứu

+Câu hỏi nghiên cứu

+Các giả thuyết

+Kết cấu đề tài

+Nguồn số liệu, tài liệu tham khảo

e.Tham khảo ý kiến của giáo viên hướng dẫn

Sau khi đã lập được đề cương sơ khởi học sinh chủ động tìm gặp giáo viên hướngdẫn để thầy cô định hướng các bước làm tiếp theo…

CHƯƠNG 3: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1 Mục tiêu của đề tài

Nhận thấy Nghiên cứu khoa học kỹ thuật (NCKH-KT) là một hoạt động trảinghiệm bổ ích, thiết thực, gắn liền giữa lý thuyết với thực hành và thực tiễn lao độngsản xuất Hoạt động này giúp phát huy, khích lệ, định hướng, tiếp lửa, khơi dậy niềmđam mê nghiên cứu, sáng tạo của các em học sinh Đặc biệt, hoạt động nghiên cứukhoa học - kỹ thuật còn rèn luyện cho các em kĩ năng tự học, tự nghiên cứu, tự kiểmchứng kết quả bằng thực nghiệm Mặt khác qua việc định hướng, hướng dẫn chohọc sinh nghiên cứu, giáo viên được nâng cao năng lực của bản thân về những kiếnthức có liên quan đến các đề tài nghiên cứu khoa học Cuối cùng để có được sản

phẩm KHKT tốt thì cần phải có những giải pháp phù hợp Chính vì thế tôi đã tiến

hành đề tài với mong muốn tìm ra những giải pháp cụ thể giúp nâng cao chất lượngtrong hoạt động hướng dẫn học sinh NCKH-KT qua đó nhằm phát triển năng lực củahọc sinh

2 Câu hỏi nghiên cứu:

Dựa vào mục đích của đề tài, hai câu hỏi nghiên cứu đã được đưa ra:

-“Làm thế nào để phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh trường THPT Xuân Hòa một cách có hiệu quả nhất thay vì hoạt động tiếp thu một cách thụ động thì cho học sinh tự trải nghiệm sáng tạo”

- “Để nâng cao chất lượng hoạt động NCKH-KT tại trường THPT Xuân Hòa thì cần

có những giải pháp cụ thể nào?”

3 Phương pháp nghiên cứu:

a, Đối tượng nghiên cứu: là học sinh khối 10 và khối 11 của trường THPT Xuân Hòa,

bao gồm những em ở cả các lớp đầu cao cũng như thấp, học lực bộ môn giỏi, khá,trung bình và yếu, dựa vào kết quả bài kiểm tra bộ môn ở trường

b, Các bước tiến hành:

- Đưa ra các câu hỏi điều tra để thu thập thông tin Một số thông tin khác có được từviệc quan sát, dự giờ, phỏng vấn học sinh

Hiện nay vẫn còn tồn tại hai quan điểm cho rằng hoạt động NCKH của họcsinh chỉ là hoạt động bổ trợ và được xem như là hoạt động phong trào; quan điểmkhác lại cho rằng hoạt động NCKH có vị trí quan trọng, liên quan tới việc nâng caochất lượng học tập và vận dụng kiến thức của học sinh đồng thời góp phần đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh

Tìm hiểu nhận thức của giáo viên và học sinh trường THPT Xuân Hòa về vaitrò của hoạt động NCKH của học sinh cho kết quả như trong bảng 1:

Bảng 1: Mức độ cần thiết của hoạt động NCKH đối với học sinh

Biểu đồ 1: Đánh giá mức độ cần thiết của NCKH đối với học sinh

Số liệu khảo sát cho thấy tỉ lệ giáo viên và học sinh đánh giá ở mức độ “Rất

cần thiết” khá thấp; một tỉ lệ khá cao ở giáo viên (45,45%) và học sinh (17,15%)

chưa coi hoạt động NCKH của học sinh là một hoạt động cần thiết trong nhà trường.Khó khăn hơn nữa khi chính đội ngũ giáo viên lại đánh giá sự cần thiết của hoạt độngNCKH thấp hơn so với học sinh đánh giá

1.1.2 Nhận thức ý nghĩa của hoạt động NCKH trong giáo viên và học sinh.

Các ý nghĩa của hoạt động NCKH được xem xét và đánh giá bởi giáo viên và học sinh bao gồm:

1) Tiếp thu được kiến thức môn học thuộc lĩnh vực tham gia nghiên cứu khoa học2) Tiếp thu được phương pháp học tập, phương pháp nghiên cứu bài bản khoa học3) Nâng cao khả năng tự học, tự nghiên cứu

4) Nâng cao kĩ năng giao tiếp và làm việc nhóm

5) Nâng cao kĩ năng sử dụng CNTT và ngoại ngữ

6) Nâng cao khả năng viết báo cáo khoa học

7) Có thêm các mối quan hệ với các bạn bè, thầy cô giáo, các cơ sở trung tâmnghiên cứu…

Kết quả đánh giá được thống kê trong bảng 2:

Bảng 2: Đánh giá về ý nghĩa của hoạt động NCKH

Như vậy đánh giá về ý nghĩa của hoạt động NCKH tập trung chủ yếu vào các ý

nghĩa thứ 1), 2), 4), 6) đều là các vấn đề có liên quan trực tiếp tới việc hoc tập của

học sinh như kiến thức, phương pháp và các nội dung thuộc về kĩ năng sống - điểm

yếu của các em học sinh Các ý nghĩa không được đánh giá cao là các ý nghĩa thứ 3), 5) và 7) liên quan tới vấn đề tự học, các mối quan hệ và sử dụng ngoại ngữ tin học

(chỉ trên mức trung bình, từ 2,14 – 2,84) Như vậy đánh giá về tầm quan trọng của

hoạt động NCKH vẫn còn có nhiều ý kiến coi nhẹ các vai trò nâng cao năng lực tựhọc, hiểu biết thêm ngoại ngữ, tin học và có thêm các mối quan hệ; đồng thời chỉđánh giá cao các vai trò có tác động trực tiếp tới kết quả học tập Điều này cho thấy

sự nhìn nhận chưa đầy đủ về vai trò của NCKH bắt nguồn từ một tư duy đơn giản làhọc tập để lấy kiến thức và đạt điểm số trong nhà trường chứ chưa chú ý tới việc pháttriển năng lực toàn diện của học sinh

Tình hình nắm bắt thông tin về hoạt động NCKH của học sinh trường THPTXuân Hòa được thể hiện ở bảng 3:

Bảng 3: Mức độ nắm bắt thông tin về hoạt động NCKH của học sinh

chỉ nắm bắt thông tin ở mức “biết rất ít” và “không biết” về hoạt động NCKH của

học sinh ở trường Số liệu cho thấy có sai khác trong đánh giá của giáo viên đối vớihọc sinh, trong vấn đề nắm bắt thông tin về NCKH thì có thực tế đang xảy ra là giáoviên cho rằng học sinh chỉ biết rất ít hoặc có biết nhưng học sinh lại biết nhiều hơnthế Như vậy trong công tác tuyên truyền và phổ biến chưa tập trung vào đội ngũ giáoviên - lực lượng tuyên truyền viên rất hiệu quả trong nhà trường và cũng là lực lượngchính để hướng dẫn học sinh tham gia NCKH

Trong thực tế các nguồn cung cấp thông tin tới học sinh về học sinh NCKHchủ yếu là thông qua giáo viên chủ nhiệm, bảng thông báo của trường và trong tiếtchào cờ đầu tuần Các nguồn thông tin chưa hiệu quả là thông tin của Đoàn thanhniên và do giáo viên trực tiếp hướng dẫn học sinh NCKH phổ biến Các số liệu chothấy thực tế đang diễn ra ở các trường THPT Xuân Hòa đó là nguồn cung cấp thôngtin về hoạt động NCKH của học sinh thì khá nhiều nhưng những nguồn cung cấp cógiá trị và hiệu quả, đến được đông đảo học sinh lại không nhiều Các nguồn thông tinđược đánh giá có hiệu quả tới đa số học sinh về thực chất là những nguồn thông tinmột chiều, nếu học sinh không hiểu rõ hoặc muốn tìm hiểu thêm thì các nguồn nàykhông đáp ứng được Trong khi đó nguồn thông tin từ giáo viên trực tiếp hướng dẫnchưa được quan tâm chú ý mặc dù đây là nơi cung cấp thông tin cụ thể nhất để học

sinh có thể tiến hành ngay hoạt động NCKH được Từ thực tế này đòi hỏi cần nhìnnhận đúng vai trò của các nguồn thông tin và sử dụng hợp lí.

* Mức độ tham gia vào quy trình NCKH của học sinh

Số liệu khảo sát thực tế cho thấy tỉ lệ học sinh đã từng tham gia hoạt độngNCKH trong nhà trường còn rất thấp, chỉ có 7 học sinh trong số 245 học sinh tham

gia khảo sát (chiếm 2,86%) trả lời là đã từng tham gia.

Tuy nhiên khi được hỏi cụ thể về các bước trong quy trình NCKH thì học sinhlại sẵn sàng lựa chọn các nhiệm vụ phù hợp để tự mình thực hiện hoặc thực hiện dưới

sự hỗ trợ của giáo viên Số liệu khảo sát được nêu trong bảng 2.2 (dưới đây), cho thấyhọc sinh hăng hái và sẵn sàng chủ động tham gia với các hoạt động như viết báo cáo,tìm kiếm tài liệu thông tin và tham gia hoàn thành sản phẩm NCKH Các hoạt động

mà học sinh thấy khó khăn khi tham gia là chuẩn bị vật liệu chế tạo sản phẩm, lập kếhoạch cho dự án, điều tra thực trạng Tuy vậy có thể thấy học sinh dù tham gia đượcnhiều hay ít vào quy trình NCKH thì vẫn thể hiện các em muốn tham gia nhưng với tỉ

lệ quá ít ỏi trong thực tế là 2,86% học sinh đã từng tham gia chứng tỏ còn rất nhiều

khó khăn ngăn trở học sinh tham gia vào hoạt động NCKH của học sinh

Bảng 4: Mức độ tham gia của HS trong các bước của quy trình NCKH

Nội dung

Không tham gia

Tham gia cùng GV

HS tự mình thực hiện

Chuẩn bị vật liệu để chế tạo sản

phẩm nghiên cứu,57 73 29,80 117 47,76 55 22,45

Hoàn thành sản phẩm nghiên cứu 37 15,10 105 42,86 103 42,04

Theo như kết quả điều tra đánh giá, đa phần học sinh trường THPT Xuân Hòađều nhận thức được vai trò của việc nghiên cứu KHKT

Hầu hết các em cho rằng việc nghiên cứu KHKT không chỉ có ý nghĩa tạo sânchơi bổ ích, mà còn khơi dậy sự đam mê sáng tạo cho các em ngay từ lứa tuổi họctrò Nếu các em HS được quan tâm tạo điều kiện động viên khuyến khích cùng với

sự hướng dẫn giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo thì những ý tưởng sáng tạo củacác em sẽ trở thành những sản phẩm hữu ích phục vụ cuộc sống Qua đó rèn luyệncho các em thói quen tự đọc tự học tự nghiên cứu

2 Những vấn đề phổ biến học sinh gặp phải trong việc nghiên cứu KHKT

Các khó khăn đối với học sinh khi tham gia hoạt động NCKH ở các trường THPTtrên địa bàn Phúc Yên bao gồm 14 nguyên nhân sau:

1) Không biết được các thông tin để tham gia

2) Thiếu động cơ học tập nghiên cứu

3) Thiếu thời gian để thực hiện nghiên cứu khoa học

4) Không biết hoặc không thực hiện theo được phương pháp nghiên cứukhoa học

5) Thiếu các điều kiện để nghiên cứu như khó tiếp cận thư viện, phòng thínghiệm, tài liệu, thông tin

6) Ngại gặp gỡ trao đổi với giáo viên hướng dẫn

7) Giáo viên hướng dẫn không rõ ràng

8) Các giáo viên khác không ủng hộ học sinh sử dụng quá nhiều thời gianvào hoạt động nghiên cứu khoa học

9) Trình độ ngoại ngữ, tin học hạn chế

10) Bạn cùng nhóm nghiên cứu không hợp

11) Đã tham gia quá nhiều hoạt động của nhà trường

12) Không được ưu tiên khuyến khích như khi tham gia các hoạt động kháctrong trường

13) Gia đình chỉ muốn học sinh tập trung vào học tập các môn học trongchương trình

14) Cho rằng hoạt động NCKH không cần thiết với học sinh

Khi điều tra về mức độ gây khó khăn của các nguyên nhân (các mức độ từ 1

đến 5: trong đó mức độ 1 là ảnh hưởng ít nhất và mức độ 5 là ảnh hưởng nhiều nhất tương ứng với thang điểm từ 1 đến 5) Kết quả điều tra được thể hiện ở bảng 5.

Bảng 5: Nguyên nhân gây khó khăn tới hoạt động NCKH của học sinh

Nguyên

nhân

Mức ảnh hưởng của các nguyên nhân

Mức độ

Thứ bậc

Mức độ ảnh hưởng của các nguyên nhân được mô tả trên biểu đồ 2:

Biểu đồ 2: Các nguyên nhân gây khó khăn đối với việc tham gia NCKH của HS

Xem xét các nguyên nhân có ảnh hưởng đến việc tham gia hoạt động NCKHcủa học sinh có thể thấy các yếu tố tác động từ giáo viên và cơ sở vật chất thiết bịkhông phải là yếu tố trở ngại lớn Các khó khăn được học sinh coi là tác động nhiềuđều đến từ việc nhận thức tầm quan trọng và động cơ học tập, ngoài ra còn do các em

thiếu thời gian (nhóm nguyên nhân 2), 3), 4), 11), 14) có mức độ khá từ 3,53-3,95)

Các nguyên nhân có mức độ ảnh hưởng thấp (mức dưới trung bình từ 1,77-2,45) là

nhóm các nguyên nhân đến từ các yếu tố cá nhân nhỏ lẻ, không đặc trưng như thiếuthông tin, gia đình hoặc giáo viên khác cản trở Như vậy các nguyên nhân gây khókhăn lớn với học sinh trong thực tế đang là khó khăn với hầu hết học sinh chứ không

chỉ tác động tới một bộ phận Từ thực trạng này có thể thấy những nguyên nhân cản

trở học sinh tham gia hoạt động NCKH có tác động lớn tới đa số học sinh, từ đó vấn

đề đặt ra cho công tác quản lý là muốn tăng cường sự tham gia của học sinh vào hoạtđộng NCKH thì cần tăng cường tổ chức các hoạt động nâng cao nhận thức của họcsinh và tác động tạo điều kiện để thay đổi khung thời gian, lịch hoạt động của họcsinh

3 Thực trạng lập kế hoạch quản lý hoạt động NCKH của học sinh

Trong công tác quản lý NCKH của học sinh, việc lập kế hoạch là bước khởiđầu quan trọng, định hướng cho toàn bộ các hoạt động tiếp theo Tại trường THPT

Xuân Hòa việc lập kế hoạch cho hoạt động NCKH của học sinh đã được xây dựngngay từ đầu năm học, trong đó có phân tích rõ thuận lợi, khó khăn, đưa ra đầy đủ mụcđích, yêu cầu cần thực hiện; trong kế hoạch tổ chức thực hiện đã có phân công nhiệm

vụ cụ thể cho từng bộ phận và cá nhân với các mốc thời gian rõ ràng Tuy nhiên khiphỏng vấn các giáo viên thì vẫn có những ý kiến về công tác lập kế hoạch còn nhiềuhạn chế và bất cập Kết quả điều tra về công tác xây dựng kế hoạch thể hiện ở bảngsau:

Bảng 6: Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động NCKH của học sinh

Nằm trong kế hoạch nhiệm vụ năm học của nhà trường 12 85,71

Do phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn lập kế hoạch và triển

Có kế hoạch từ đầu năm với nhân sự, nguồn lực và các mốc thời

năm học (85,71%) Tuy nhiên tỉ lệ xây dựng kế hoạch dài hạn chưa nhiều mà chủ yếu

là kế hoạch ngắn hạn (71,43%) tức là hoạt động NCKH chỉ được triển khai trong một

thời gian nhất định, có thể hiểu là thời gian khi Sở Giáo dục và Đào tạo phát độngcuộc thi nghiên cứu KHKT

4 Thực trạng tổ chức hoạt động NCKH của học sinh

Trường THPT Xuân Hòa thực hiện việc tổ chức hoạt động NCKH của học sinhmột cách bài bản Ban chỉ đạo hoạt động này bao gồm ban giám hiệu, các tổ trưởngchuyên môn và một số giáo viên nhiệt tình, say mê với công tác hướng dẫn học sinhNCKH Trong đó ban giám hiệu có nhiệm vụ chỉ đạo chung, tuyên truyền phổ biếnnội dung, ý nghĩa, kế hoạch của hoạt động NCKH; các tổ trưởng chuyên môn phụtrách hướng dẫn (hoặc giao cho tổ viên) hướng dẫn các dự án NCKH liên quan đếnchuyên môn của tổ; nhóm giáo viên có năng lực NCKH được phân công nhiệm vụ

hướng dẫn các giáo viên khác và học sinh lựa chọn ý tưởng, thực hiện dự án theođúng quy trình, hoàn thiện hồ sơ, báo cáo Như vậy với cách tổ chức thực hiện nhưhiện nay thì có rất nhiều người tham gia nhưng thực chất hiệu quả lại không cao Cóthể thấy trong công tác tổ chức vừa thừa lại vừa thiếu, thừa ở người chỉ đạo và thiếu ởngười thực hiện, phối hợp; nhiệm vụ kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện chưa đượcchú ý, các bộ phận liên quan khác như kế toán, thư viện, thiết bị thí nghiệm khôngđược phân công nhiệm vụ cụ thể

Điều bất cập lớn nhất ở trong việc tổ chức hoạt động NCKH hiện nay là khôngchú ý tới lực lượng học sinh – đối tượng quyết định sự thành công và hiệu quả củahoạt động NCKH Trong số liệu khảo sát về sự nắm bắt thông tin của học sinh thì vaitrò các câu lạc bộ khoa học là 0% Nói cách khác trong công tác tổ chức việc thànhlập được một đội giáo viên hướng dẫn và nhóm học sinh (câu lạc bộ NCKH) để thựchiện nhiệm vụ NCKH có nền nếp, có sự hỗ trợ hiệu quả của các bộ phận liên quan thìhiện nay vẫn chưa thực hiện được

5 Thực trạng việc chỉ đạo triển khai hoạt động NCKH của học sinh

Để chỉ đạo và triển khai hoạt động NCKH của học sinh trường THPT XuânHòa đều căn cứ theo các văn về việc hướng dẫn tổ chức Cuộc thi khoa học kỹ thuật dànhcho học sinh trung học

Điều bất cập trong việc chỉ đạo triển khai hoạt động NCKH của học sinh trongthời gian qua đó là tính phong trào trong chỉ đạo Sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạophát động cuộc thi cấp quốc gia và tiếp đó là Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Ninh phátđộng cuộc thi nghiên cứu khoa học kĩ thuật cấp tỉnh thì các trường mới có kế hoạch

tổ chức thi khoa học kĩ thuật cấp trường Như vậy kế hoạch tổ chức hoạt động NCKHcủa học sinh đã có từ đầu năm học nhưng chỉ khi có cuộc thi nghiên cứu khoa học kĩthuật thì mới tập trung chỉ đạo thực hiện, tính chất ngắn hạn trong chỉ đạo này làmảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả của hoạt động NCKH đồng thời làm cho các kếtquả thành tích, kinh nghiệm đã có không được kế thừa, phát triển giữa các lứa họcsinh và trong đội giáo viên hướng dẫn

6 Thực trạng việc kiểm tra đánh giá hoạt động NCKH

Việc kiểm tra đánh giá trong bất cứ hoạt động nào đều rất cần thiết, nó giúpcho công việc triển khai đúng với kế hoạch đã đề ra, người quản lý nắm bắt được tìnhhình thực hiện và người trực tiếp thực hiện công việc có cơ hội được tư vấn thúc đẩy,khắc phục những hạn chế của mình do những người có vị trí và kinh nghiệm cao hơngiúp đỡ

Ngay trong phần thực trạng của việc lập kế hoạch đã có nhắc tới một bất cập là

kế hoạch tổ chức hoạt động NCKH của học sinh không có nội dung kiểm tra đánhgiá, nghĩa là công tác này không được chuẩn bị cụ thể từ đầu, chính vì vậy việc kiểmtra đánh giá không được coi trọng đúng mức Ngay khi kết thúc cuộc thi nghiên cứukhoa học kĩ thuật thì hoạt động NCKH của học sinh trong năm học đó không hề đượcnhắc tới nữa

7 Thực trạng giáo viên và hoạt động NCKH của học sinh

7.1 Cơ cấu và trình độ đào tạo của giáo viên trường THPT Xuân Hòa

Theo thống kê về cơ cấu độ tuổi của đội ngũ giáo viên cho ta thấy lực lượng

giáo viên của các trường THPT Xuân Hòa còn trẻ Đội ngũ giáo viên có tuổi đời dưới

40 tuổi chiếm gần 65% Trong cơ cấu giáo viên đội ngũ giáo viên trẻ là lực lượng cónhiệt huyết, đam mê và hăng hái trong việc NCKH, nắm trong tay công cụ CNTT vàngoại ngữ do đó rất thuận lợi trong vai trò làm giáo viên hướng dẫn học sinh NCKH.Tuy nhiên, đội ngũ giáo viên trẻ cũng gặp không ít khó khăn: kinh nghiệm hướng dẫnhọc sinh còn hạn chế, bản thân chưa được tập huấn, bồi dưỡng thường xuyên vềNCKH

Theo thống kê về trình độ chuyên môn của đội ngũ giáo viên có thể nhận xét như sau: Đội ngũ giáo viên 100% đều đạt chuẩn trình độ đào tạo theo quy định của Luật giáo dục tức là có trình độ đại học Trong đó, số giáo viên có trình độ trên chuẩn ở (gần 43%); đây là một thuận lợi lớn trong công tác NCKH

7.2 Năng lực NCKH của giáo viên

Phần lớn giáo viên vẫn cho rằng nhiệm vụ chính của giáo viên là dạy học, do

đó nếu chưa dạy tốt thì chưa thể tham gia NCKH được, thậm chí còn coi NCKH làthủ tục hành chính nếu cần mới phải thực hiện Các đề tài NCKH chiếm số lượng rất

khiêm tốn Đối với hình thức NCKH ở mức đơn giản hơn là đề tài sáng kiến kinhnghiệm cũng chỉ tập trung vào những cá nhân đăng kí danh hiệu Chiến sĩ thi đua hoặcgiáo viên tham gia thi giáo viên dạy giỏi vòng tỉnh vì 2 đối tượng này bắt buộc phải

có sáng kiến kinh nghiệm được công nhận Các giáo viên khác nếu không thuộc 2diện trên đều không thực hiện đề tài sáng kiến kinh nghiệm hoặc đề tài NCKH thểhiện được thành báo cáo

Phân tích sâu hơn thì thấy những giáo viên là người đã từng tham giahướng dẫn học sinh NCKH đều có trả lời đã tự bồi dưỡng các kiến thức vềNCKH (60%) và hướng dẫn học sinh NCKH (40%) để đảm đương nhiệm vụđược giao Như vậy do nhu cầu của công việc nên các giáo viên đã tự chủ độngbồi dưỡng bản thân bằng hình thức tự học, tự bồi dưỡng Điều này chứng tỏ mộtnhu cầu rất lớn trong đội ngũ giáo viên là nhu cầu về kiến thức NCKH và hướngdẫn học sinh NCKH nhưng hiện nay mới chỉ được đáp ứng cho đối tượng cán bộquản lý là chủ yếu

Như vậy có thể đánh giá giáo viên trường THPT Xuân Hòa có quan tâm tớisáng tạo, nghiên cứu cải tiến đối với những vấn đề liên quan trực tiếp tới công tácgiảng dạy Tuy nhiên việc bồi dưỡng năng lực NCKH và hướng dẫn học sinh NCKHlại chưa được quan tâm nên dẫn tới bất cập trong thực tiễn là người hướng dẫn trựctiếp chưa được bồi dưỡng năng lực NCKH nhưng lại phải đảm đương nhiệm vụhướng dẫn học sinh NCKH

7.3 Khó khăn của giáo viên khi hướng dẫn học sinh NCKH

Các nguyên nhân gây khó khăn đối với giáo viên khi làm công tác hướng dẫn học sinh NCKH gồm có:

1) Năng lực nghiên cứu khoa học hạn chế

2) Không có kinh nghiệm hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học

3) Kế hoạch triển khai không rõ ràng

4) Không được phân công nhiệm vụ cụ thể, làm theo ý thích riêng

5) Sự chỉ đạo của cấp trên không rõ ràng

6) Không có kiểm tra, đánh giá, phê bình hoặc khen thưởng

7) Quá bận rộn với các công việc khác của nhà trường

8) Không có chế độ hoặc có nhưng chỉ mang tính chất động viên

Nhóm nguyên nhân tác động lớn nhất đến giáo viên là do thiếu các nguồn lực

kinh tế và sự bận rộn trong công việc chuyên môn (nguyên nhân 7), 8), 9)

Nhóm nguyên nhân thứ hai chính là khó khăn do năng lực của giáo viên

hướng dẫn (nguyên nhân 1), 2) Điều này là một bất cập lớn khi mà giáo viên

trực tiếp hướng dẫn đã chịu nhiều thiệt thòi về thời gian, công sức, kinh tế nhưnglại phải tự mày mò, tự bồi dưỡng những kiến thức nằm ngoài chuyên môn đượcđào tạo để phục vụ cho nhiệm vụ hướng dẫn học sinh NCKH

Nhóm các nguyên nhân có tác động ít nhất thuộc về nguyên nhân 3), 5), 6)

là các nguyên nhân thuộc về các chức năn quản lí như lập kế hoạch không rõràng, chỉ đạo không cụ thể hoặc không có kiểm tra đánh giá Điều này chứng tỏgiáo viên nhận được sự quan tâm và chỉ đạo khá cụ thể từ cán bộ quản lí, tuynhiên kết quả này không có nghĩa là công tác quản lý đã tốt mà chỉ khẳng định làcòn có nhiều khó khăn lớn hơn cản trở giáo viên tham gia hướng dẫn học sinhNCKH, nghĩa là công tác quản lý còn cần phải làm tốt hơn nữa để tháo gỡ nhữngkhó khăn đang là nguyên nhân chính cản trở giáo viên tham gia hướng dẫn họcsinh NCKH

CHƯƠNG 5: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP

1 Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức về hoạt động NCKH của học sinh

1.1 Mục tiêu của biện pháp

Tăng cường nhận thức đầy đủ từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm, quyết tâmcủa cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh đối với hoạt động NCKH của học sinhtrong việc nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo trong nhà trường

1.2 Nội dung của biện pháp

Nghiên cứu, tìm hiểu quy chế, văn bản hướng dẫn, thông tin về hoạt động NCKH Các nhà trường cần tăng cường việc định hướng, nâng cao nhận thức, quán triệt đến toàn thể cán bộ giáo viên hoạt động hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học Đây là hoạt động góp phần thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá, phát triển năng lực học sinh, nâng cao chất lượng giáo dục Hoạt động hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học chính là một định hướng trong công tác giáo dục phổ thông trong giai đoạn mới hiện nay

Tăng cường tuyên truyền phổ biến, chiến lược CNH-HĐH, các chính sách của Đảng và Nhà nước về hoạt động khoa học công nghệ, quán triệt sâu sắc hơn nữa cho cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh các quyết định của Bộ Giáo dục và Đào tạo về hoạt động NCKH của học sinh cũng như các thông tư hướng dẫn liên quan tới hoạt động này

Làm rõ quan điểm và tăng cường nhận thức đầy đủ về hoạt động NCKH của học sinh Cần làm rõ hoạt động NCKH là một mục tiêu của nhà trường nằm trong kế hoạch nhiệm vụ năm học và cần phải được thực hiện có hiệu quả Việc thực hiện hoạtđộng này là xu thế chung của cả nước và trên thế giới nhằm góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục đào tạo của nhà trường Việc làm rõ quan điểm và nhận thức đúng mới đảm bảo cơ sở cho việc xác định rõ trách nhiệm của giáo viên và học sinh trong hoạt động NCKH và có các chế độ khen thưởng hợp lí

Quán triệt sâu sắc nhiệm vụ tổ chức hoạt động NCKH đến các đơn vị, tổ chức,

bộ phận trong nhà trường, coi đó là nhiệm vụ thường xuyên của mỗi đơn vị, đặc biệt chú trọng tới đội ngũ tổ khối trưởng, làm nhiệm vụ quản lý trực tiếp nhân sự trong bộphân của mình phụ trách Việc quán triệt này cũng giúp cho việc xác định và phân

công nhiệm vụ cũng như có một cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận liên quan đến hoạt động NCKH trong nhà trường.

1.3 Cách thức tổ chức thực hiện

Cần tuyền truyền sâu rộng mục đích, ý nghĩa của hoạt động NCKH đến toànthể cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên và học sinh Có thể tiến hành các hoạt độngnhư tổ chức hội thảo cấp trường, cấp tổ về vai trò và tầm quan trọng của hoạt độngNCKH của học sinh trung học; tổ chức phát động thi NCKH, khen thưởng học sinh,giáo viên hướng dẫn có những dự án NCKH hiệu quả;

Phát động trong học sinh toàn trường về việc tham dự NCKH Yêu cầu giáoviên chủ nhiệm phải là những người tuyên truyền và động viên học sinh tham gia,động viên và giao nhiệm vụ đến từng tập thể lớp phải có ít nhất một đề tài NCKH cấptrường

Kịp thời tôn vinh những giáo viên hướng dẫn và học sinh hăng hái tham giaNCKH, khen thưởng những nhóm đạt thành tích hoặc có sản phẩm ứng dụng thànhcông trong thực tiễn…

1.4 Điều kiện thực hiện

Có kế hoạch học tập, phổ biến tuyên truyền cụ thể Chuẩn bị đầy đủ nhân lực,vật lực cho công tác tuyên truyền Khi triển khai thực hiện việc tuyên truyền cần chú

ý tới sự phối hợp giữa các bộ phận

2 Giải pháp 2: Xây dựng kế hoạch dài hạn và ngắn hạn cho hoạt động NCKH của học sinh phù hợp với các hoạt động trong nhà trường

2.1 Mục tiêu của biện pháp

Nhằm chủ động thực hiện hoạt động NCKH của học sinh trong nhà trường thông qua việc xác định rõ ràng mục tiêu, nguồn lực và các công việc cần làm theo mốc thời gian cụ thể tránh chồng lấn sang các hoạt động khác để đảm bảo chắc chắn hoạt động NCKH của học sinh đạt hiệu quả cao nhất

2.2 Nội dung của biện pháp

Nghiên cứu các văn bản chỉ đạo, rà soát lại đội ngũ, kiểm tra các nguồn lực có thể sử dụng, phân tích những đặc điểm thuận lợi, khó khăn, cơ hội, thách thức, dự đoán những biến đổi trong quá trình thực hiện Từ đó xác định rõ ràng mục tiêu của

hoạt động NCKH của học sinh trong nhà trường và đưa ra kế hoạch dài hạn từ đầu năm học và ngắn hạn cho từng thời điểm.

2.3 Cách thức tổ chức thực hiện

Dựa vào thông tư, hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Ninh trong từng năm học để lập kế hoạch NCKH của học sinh một cách phù hợp

Từ đặc điểm thuận lợi và khó khăn của nhà trường và những thành tích đã có xác đinh mục tiêu cụ thể cho hoạt động NCKH của học sinh Kết hợp với kế hoạch nhiệm vụ chung của nhà trường và các mốc thời gian của Cuộc thi NCKHKT cấp tỉnh để sắp xếp thời gian cho các công việc một cách hợp lí

Kế hoạch sau khi lập bản dự thảo được lấy ý kiến góp ý bổ sung của các bộ phận liên quan Sau khi đã thống nhất và không còn ý kiến phản hồi thì kí quyết định ban hành chính thức

2.4 Điều kiện thực hiện

Hiệu trưởng và cán bộ quản lý trong nhà trường phải nhận thức rõ tầm quan trọng của việc lập kế hoạch và nắm chắc các bước lập kế hoạch

Các thông tin làm căn cứ xây dựng phải được tập hợp một cách chính xác Kế hoạch liên quan của các bộ phận phải được xem xét phù hợp và thống nhất với kế hoạch chung của nhà trường

3 Giải pháp 3: Tổ chức mô hình đội công tác của giáo viên hướng dẫn và câu lạc

bộ NCKH cho học sinh

3.1 Mục tiêu của biện pháp

Hình thành được bộ máy chỉ đạo và thực hiện hoạt động NCKH của học sinh, trong đó chú trong tới việc thành lập được đội công tác gồm các giáo viên hướng dẫn

và các câu lạc bộ NCKH của học sinh với nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm cụ thể,

từ đó làm cơ sở để duy trì hoạt động NCKH trong cả năm học và là nơi phát hiện bồi dưỡng những tài năng NCKH của học sinh

3.2 Nội dung của biện pháp

Thành lập Ban chỉ đạo và Đội công tác hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoahọc Ban chỉ đạo do Hiệu trưởng trực tiếp làm Trưởng ban, Phó Hiệu trưởng phụ

trách làm Phó trưởng ban thường trực, các tổ trưởng chuyên môn là thành viên banchỉ đạo Ban chỉ đạo có nhiệm vụ xây dựng kế hoạch tổng thể sao cho phù hợp vớithực tế của nhà trường, trong đó xây dựng lộ trình triển khai thực hiện cụ thể cho cảnăm học, đôn đốc và kiểm tra tiến độ triển khai thực hiện

Đội công tác hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học gồm những giáo viên cónăng lực, tinh thần trách nhiệm và được tập huấn về phương pháp nghiên cứu khoahọc Có trách nhiệm hướng dẫn học sinh thực hiện đúng quy trình NCKH, liên lạc vớicác bộ phận liên quan để tạo điều kiện nghiên cứu cho học sinh, định hướng cho họcsinh khi gặp những vấn đề khó khăn trong quá trình nghiên cứu

Câu lạc bộ NCKH của học sinh chia theo các lĩnh vực nghiên cứu nhưng vẫnchú trọng gắn liền với các môn học trong chương trình Với quy mô của các trườngTHPT ở huyện Tiên Du hiện nay thì nên có 2 loại câu lạc bộ khoa học là: Câu lạc bộkhoa học tự nhiên – xã hội và câu lạc bộ khoa học kĩ thuật

- Với câu lạc bộ khoa học tự nhiên - xã hội sẽ tập trung các học sinh có nănglực tìm tòi, suy nghĩ, phân tích đi sâu nghiên cứu các dự án khoa học để phát hiện ranhững vấn đề mới, những vật thể, quy luật… trong tự nhiên hoặc trong xã hội

- Với câu lạc bộ khoa học kĩ thuật sẽ tập trung các học sinh khéo léo, có ócsáng tạo, nghiên cứu và thực hiện các dự án kĩ thuật với mục đích tìm ra biện pháp kĩthuật mới để cải tiến hoặc chế tạo vật dụng, phương tiện mới có hiệu quả hơn so vớihiện trạng

3.3 Cách thức tổ chức thực hiện

Sau khi lập kế hoạch cần sớm thực hiện công tác tổ chức theo kế hoạch đã đặt

ra Đội công tác cho hoạt động NCKH của học sinh cần được nhóm họp với ban chỉ đạo để thống nhất về trách nhiệm và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng người Với câu lạc bộ của học sinh cũng cần có giáo viên có năng lực về mảng đó phụ trách và

có xây dựng quy chế hoạt động của câu lạc bộ riêng

Các nhiệm vụ, trách nhiệm của mỗi cá nhân có liên quan được cụ thể hóa trongbảng phân công nhiệm vụ và phổ biến tới toàn thể đội ngũ giáo viên trong nhà

trường

3.4 Điều kiện thực hiện

Tất cả các bộ phận liên quan đều được biết vai trò, nhiệm vụ của mình và vị trí công việc của mình trong hoạt động NCKH của học sinh.

Phải bồi dưỡng được một đội công tác gồm các giáo viên có năng lực, đóng vaitrò tổ chức, truyền cảm hứng sáng tạo nghiên cứu tới học sinh Nói cách khác, phải xây dựng được một mô hình bền vững trong đó hoạt động NCKH của học sinh có đầy

đủ các điều kiện để đi đến thành công

Cần quán triệt tới những học sinh tham gia NCKH biết rõ vai trò của mình để tập trung chủ động, sáng tạo trong NCKH tránh dựa hoàn toàn vào giáo viên hướng dẫn

4 Giải pháp 4: Bồi dưỡng năng lực NCKH cho cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh

4.1 Mục tiêu của biện pháp

Nâng cao năng lực NCKH cho cán bộ, giáo viên và học sinh nhằm: giúp cán bộquản lý hiểu rõ và chỉ đạo đúng hoạt động NCKH của học sinh; giúp giáo viên hướngdẫn hiểu rõ và hướng dẫn học sinh đúng quy trình đem lại hiệu quả; giúp học sinh có kiến thức tối thiểu về NCKH để mạnh dạn tham gia vào hoạt động NCKH của học sinh từ đó phát triển năng lực bản thân nâng cao hiệu quả đào tạo của nhà trường

4.2 Nội dung của biện pháp

Hoạt động NCKH của học sinh là một hoạt động giáo dục trong nhà trường nhưng có đặc trưng là mang tính quy trình chặt chẽ, đòi hỏi có kiến thức khoa học chuyên sâu và phương pháp nghiên cứu bài bản Điều này làm cho công tác chỉ đạo không hề đơn giản Do đó cần có có kế hoạch và tạo điều kiện để bồi dưỡng năng lực nghiên cứu khoa học và hướng dẫn nghiên cứu khoa học cho cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh Để làm được điều này cần đánh giá, phân loại giáo viên theo năng lực NCKH từ đó xây dựng và thực hiện kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng giáo viên đáp ứng yêu cầu trước mắt và lâu dài Từ lực lượng giáo viên đã được bồi dưỡng tiếp tục thực hiện bồi dưỡng lại với những giáo viên chưa được bồi dưỡng và phổ biến tới tất

cả học sinh

Đối với giáo viên cần tập trung bồi dưỡng 2 nội dung sau:

- Kiến thức NCKH: Để hướng dẫn học sinh NCKH thì đầu tiên người giáo viênhướng dẫn phải có khả năng nghiên cứu khoa học (hoặc chí ít biết rõ quy trình nghiên

cứu khoa học) Mỗi giáo viên học qua đại học đều đã từng được học môn Phương

pháp nghiên cứu khoa học nhưng không áp dụng nhiều nên hầu như kiến thức đã mai

một, do đó để giáo viên hướng dẫn làm tốt công tác của mình thì cần phải được tập huấn, bồi dưỡng bài bản về phương pháp NCKH

- Khả năng hướng dẫn nghiên cứu khoa học: Kiến thức khoa học và kiến thức

về phương pháp NCKH chỉ là nền tảng để trở thành một người hướng dẫn NCKH Kinh nghiệm, sự tâm huyết, lòng yêu nghề mến trẻ, tác phong làm việc khoa học…là các yếu tố cần phải được bồi dưỡng hun đúc để có thể truyền sự say mê và giúp học sinh hiện thực hóa những ý tưởng sáng tạo trở thành NCKH

Đối với học sinh, NCKH là hoạt động không hề dễ dàng với đa số các em, do

đó để việc bồi dưỡng tập huấn có chất lượng hiệu quả thì chỉ bồi dưỡng tập trung học sinh toàn trường về vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của hoạt động NCKH, đối với những nội dung bồi dưỡng chuyên sâu như: suy nghĩ ý tưởng, phân tích dữ liệu, lựa chọn mẫu khảo sát…sẽ tập trung bồi dưỡng với các em tham gia trong câu lạc bộ nghiên cứu khoa học

4.3 Cách thức tổ chức thực hiện

Xây dựng kế hoạch thật cụ thể và thường xuyên tổ chức các buổi báo cáo tiến

độ Nhà trường có kế hoạch, lịch trình cụ thể trong việc học sinh đăng ký nghiên cứukhoa học Căn cứ kế hoạch đó, Ban chỉ đạo tổ chức đôn đốc kiểm tra tiến trình thựchiện của các đề tài và các thành viên Đội công tác có kế hoạch cụ thể cho đề tài màmình được phân công phụ trách Các buổi tổ chức báo cáo tiến độ cấp tổ, cấp trường

là rất cần thiết cho các đề tài để nhận được các ý kiến phản biện cũng như các ý kiến

tư vấn của giáo viên, các nhà khoa học cho đề tài đi đúng hướng nghiên cứu

4.4 Điều kiện thực hiện

- Cần ủy quyền hợp lí cho đội công tác và các giáo viên trực tiếp hoạt động họcsinh NCKH để lôi cuốn giáo viên vào việc quyết định hiệu quả của hoạt động

- Lựa chọn những giáo viên trong đội công tác là người thực sự có năng lực và tâm huyết, tạo điều kiện để những giáo viên này có cơ hội phát triển và quy hoạch trở thành đội ngũ cán bộ kế cận để duy trì hoạt động NCKH bền vững

5 Giải pháp 5: Xây dựng quy trình NCKH và tiêu chuẩn đánh giá sản phẩm NCKH của học sinh phù hợp với môi trường THPT

5.1 Mục tiêu của biện pháp

Có quy trình NCKH rõ ràng và tiêu chuẩn đánh giá NCKH để giáo viên hướng dẫn và học sinh tham gia NCKH thực hiện tốt, đồng thời là cơ sở để nhà quản lý kiểm tra đánh giá hoạt động NCKH của học sinh trong nhà trường

5.2 Nội dung của biện pháp

Kiểm tra việc tổ chức, phân công nhiệm vụ đảm bảo đúng với kế hoạch và phùhợp với điều kiện tình hình thực tế Các công đoạn cần thực hiện tốt trong hoạt độngNCKH của học sinh là:

- Tổ chức thi ý tưởng NCKH trong học sinh và giáo viên

- Thẩm định, duyệt các dự án NCKH trước khi cho triển khai

- Tổ chức Hội thi NCKH kĩ thuật cấp trường

- Việc phối hợp của các bộ phận liên quan đến hoạt động NCKH của học sinh

- Những khó khăn mà giáo viên hướng dẫn và học sinh NCKH gặp phải trong quá trình nghiên cứu

- Hồ sơ tham gia dự thi cấp trên

Xây dựng quy trình chuẩn về NCKH của học sinh bao gồm 2 quy trình là quytrình thực hiện dự án khoa học và quy trình thực hiện dự án kĩ thuật

 Quy trình thực hiện dự án khoa học:

- Bước 1: Đặt câu hỏi

- Bước 2: Nghiên cứu tổng quan

- Bước 3: Xây dựng giả thuyết

- Bước 4: Kiểm chứng giả thuyết bằng thực nghiệm

- Bước 5: Phân tích kết quả và kết luận

- Bước 6: Báo cáo kết quả

 Quy trình thực hiện dự án kĩ thuật:

- Bước 1: Xác định vấn đề

- Bước 2: Nghiên cứu tổng quan

- Bước 3: Xác định yêu cầu

- Bước 4: Đề xuất các biện pháp

- Bước 5: Lựa chọn biện pháp

- Bước 6: Hoàn thiện biện pháp

- Bước 7: Xây dựng mẫu

- Bước 8: Đánh giá và hoàn thiện thiết kế

Ngoài ra cần xây dựng tiêu chuẩn đánh giá sản phẩm NCKH của học sinh đểkiểm tra đánh giá kết quả thực hiện Tiêu chuẩn đánh giá sản phẩm NCKH của họcsinh phải phù hợp với thang điểm đánh giá sản phẩm dự thi nghiên cứu khoa học kĩthuật cấp quốc gia và cấp tỉnh nhưng đồng thời cũng phải phù hợp với đặc trưngtrường THPT Tiêu chuẩn này không những dùng để chấm sản phẩm dự thi ở cấptrường mà còn dùng để các giáo viên và học sinh dựa vào đó để NCKH có hiệu quả,người kiểm tra đánh giá biết được tình hình hoạt động NCKH của đơn vị đang ở mứcnào Tiêu chuẩn đánh giá sản phẩm NCKH của học sinh gồm 3 tiêu chuẩn sau:

Tính mới của đề tài nghiên cứu: Trong mỗi lĩnh vực hoạt động khác nhau thì

sự mới lạ trong sản phẩm là khác nhau tuy nhiên trong cái mới lạ của sản phẩm vẫn

có kế thừa ít nhiều từ cái cũ Bao gồm:

Tính thực tiễn/ ứng dụng của vấn đề nghiên cứu

Độ tin cậy của số liệu nghiên cứu

Giá trị khoa học và giáo dục đối với người nghiên cứu

Hình thức trình bày của đề tài: Các trình bày mạch lạc, tổng thể và tinh tế Bao

gồm:

Tính logic của đề tài

Mức độ trình bày sáng sủa

Văn phong trình bày của đề tài; Thuyết trình báo cáo

Từ 3 tiêu chuẩn đó xây dựng thành 10 tiêu chí để trở thành thang điểm đánhgiá sản phẩm NCKH của học sinh như sau:

THANG ĐIỂM ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM NCKH CỦA HỌC SINH

Các tiêu chuẩn và tiêu chí

Điểmtừng tiêuchí

ĐiểmtiêuchuẩnTiêu chuẩn 1: Tính mới của đề tài nghiên cứu

3

Tiêu chuẩn 2: Cách giải quyết vấn đề khoa học của đề tài

6

Tiêu chí 4: Tính thực tiễn của vấn đề nghiên cứu 2

Tiêu chí 5: Độ tin cậy của số liệu nghiên cứu 2

Tiêu chí 6: Giá trị khoa học và giáo dục đối với

người nghiên cứu

2Tiêu chuẩn 3: Hình thức trình bày của đề tài

1

Tiêu chí 7: Tính logic của đề tài 0,25

Tiêu chí 8: Mức độ trình bày sáng sủa 0,25

Tiêu chí 9: Văn phong trình bày của đề tài 0,25

Tiêu chí 10: Thuyết trình báo cáo 0,25

5.3 Cách thức tổ chức thực hiện

Giao cho đội công tác gồm các giáo viên có năng lực dựa vào các thông tư, vănbản quy định hướng dẫn về hoạt động NCKH; các kiến thức lí luận về hoạt độngNCKH của học sinh; tham khảo các nhà khoa học, nhà quản lý khác để nghiên cứu vàvận dụng quy trình nghiên cứu khoa học và tiêu chuẩn đánh giá sản phẩm NCKH vàotrong quá trình sinh hoạt câu lạc bộ khoa học của học sinh và bổ sung những nộidung cho phù hợp với môi trường THPT và thực tiễn thực hiện

Thông qua Ban chỉ đạo phê duyệt và và công bố công khai để giáo viên hướngdẫn và học sinh tham gia NCKH thực hiện

5.4 Điều kiện thực hiện

- Người soạn thảo có đủ năng lực NCKH và hiểu biết rõ điều kiện của nhàtrường

- Ban chỉ đạo hoạt động NCKH và toàn thể giáo viên trong trường đều quantâm đóng góp ý kiến và thống nhất thực hiện

- Quy trình NCKH và tiêu chuẩn đánh giá phải đủ chặt chẽ và phù hợp với điềukiện nhà trường cũng như đối với các văn bản pháp quy khác

6 Giải pháp 6: Tăng cường phát huy các điều kiện cho hoạt động hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học

6.1 Mục tiêu của biện pháp

Nhằm huy động những yếu tố cơ sở vật chất, thiết bị, tài chính, cơ chế, sự ủng

hộ của các bộ phận liên quan để phục vụ tốt nhất cho hoạt động NCKH của học sinh.Xây dựng đội ngũ giáo viên hướng dẫn có năng lực NCKH và hướng dẫn học sinhNCKH đầy đủ, chất lượng

6.2 Nội dung của biện pháp

Xây dựng quy chế phối hợp giữa các lực lượng và nguồn lực trong và ngoàinhà trường để tạo điều kiện cho hoạt động NCKH của học sinh Xác định hoạt độnghướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học là một nhiệm vụ trọng tâm của năm học nên

từ Ban chỉ đạo đến đội công tác hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học được phâncông nhiệm vụ, quy định trách nhiệm và quyền lợi một cách cụ thể

Các dự án NCKH khi lập kế hoạch cần được đội công tác tính toán và ghi rõ

dự toán chi tiết kinh phí, sau được Ban chỉ đạo phê duyệt thực hiện được ứng trướckinh phí để thực hiện, đảm bảo không xảy ra tình trạng giáo viên hướng dẫn phải ứngtiền cá nhân để thực hiện NCKH của học sinh mình hướng dẫn

Đối với học sinh tham gia NCKH cần có các hình thức khuyến khích, tạo điềukiện phù hợp như: Các học sinh tham gia nghiên cứu khoa học được hưởng các chế

độ ưu tiên giống như học sinh tham dự các đội tuyển dự thi học sinh giỏi các bộ mônvăn hoá Ngoài ra do đặc trưng của hoạt động NCKH thì các em học sinh cũng cần cócác ưu đãi khác như: miễn lao động nội vụ; hạn chế kiểm tra đột xuất; được phépkhông tham gia vào các hoạt động tập thể để dành thời gian nghiên cứu; được phép rangoài trường trong giờ hành chính để lấy thông tin, điều tra, khảo sát hoặc mua sắmthiết bị; được cấp thẻ ra vào thư viện, phòng tin học, thư viện của nhà trường để tìmkiếm thông tin và thiết bị phục vụ cho công tác NCKH

Ngoài ra cần có chính sách khen thưởng và tôn vinh những học sinh và giáoviên hướng dẫn có thành tích cao, trước mắt bằng nguồn kinh phí của nhà trường.Chế độ khen thưởng cần kịp thời và tương xứng với công sức bỏ ra ngoài việc độngviên, vinh danh còn là một phương pháp để nâng cao nhận thức của cán bộ giáo viên

và học sinh về vai trò của hoạt động NCKH trong nhà trường