chuyên đề nâng cao chất lượng phụ đạo học sinh yếu kém môn lịch sử trong trường THCS

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong quá trình giáo dục và đào tạo kiến thức cho học sinh trong từng cấp học, thì việc nâng cao chất lượng phụ đạo học sinh yếu kém đang là vấn đề hiện nay đang được nhà trườ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH VĨNH PHÚC

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ PHÚC YÊN

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CAO MINH

BÁO CÁO

Chuyên đề:

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG PHỤ ĐẠO CHO HỌC SINH YẾU KÉM MÔN LỊCH SỬ 7

Người thực hiện: Trần Thị Thu Hà TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CAO MINH

THÀNH PHỐ PHÚC YÊN - TỈNH VĨNH PHÚC

Tháng 10 năm 2019

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong quá trình giáo dục và đào tạo kiến thức cho học sinh trong từng cấp học, thì việc nâng cao chất lượng phụ đạo học sinh yếu kém đang là vấn đề hiện nay đang được nhà trường quan tâm và tìm giải pháp để khắc phục tình trạng này.Muốn vậy, người giáo việ không chỉ biết dạy mà còn phải biết tìm tòi phương pháp nhằm phát huy tích cực của học sinh

Vấn đề nêu trên cũng là khó khăn với những ít giáo viên, nhưng ngược lại, giải quyết được điều này là góp phần xây dựng cho bản thân mỗi giáo viên một phương pháp dạy học phù hợp với bộ môn, giúp cho học sinh có hướng tư duy mới trong việc lĩnh hội kiến thức Là một giáo viên giảng dạy môn Lịch sử, bản thân tôi đã có nhiều trăn trở và suy nghĩ Làm sao để học sinh thuộc diện yếu kém có thể học tốt Vì vậy tôi xin được trình bày chuyên đề "Nâng cao chất lượng phụ đạo học sinh yếu kém môn lịch sử trong trường THCS"

II THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC MÔN LỊCH SỬ TRƯỜNG THCS CAO MINH NĂM HỌC 2018 - 2019.

1 Thuận lợi

- Đối với học sinh: Là học sinh vùng nông thôn phần lớn học sinh ngoan ngoãn, lễ phép lối sống giản dị, trong sáng, đại đa số học sinh có ý thức học tập tốt

- Học sinh được gia đình tạo điều kiện thời gian cho các em học

- Đội ngũ giáo viên luôn nhiệt tình, tận tụy, thân thiện và quan tâm giúp đỡ học sinh, đặc biệt là học sinh yếu kém

- Được sự quan tâm chỉ đạo sát sao chặt chẽ của Ban giám hiệu nhà trường,

có đủ phòng học, có thời gian để bồi dưỡng và phụ đạo cho các em học sinh

2 Khó khăn

- Đối với học sinh yếu kém có khác biệt về nhận thức, lười học, thiếu sự quan tâm của cha mẹ và đặc điểm của trường là nông thôn, điều kiện học tập cảu

học sinh còn khó khăn Những vấn đề này dẫn đến các em chán nản việc học tập, hổng kiến thức

- Mặt khác, còn một bộ phận học sinh lời suy nghĩ, ỷ lại, không chuẩn bị vài ở nhà Trong giờ học thì lơ là, không tập trung, làm giảm khả năng tư duy của học sinh

- Đối với môn lịch sử vẫn còn nhiều em chưa thích học cho răng đây là môn học dài dòng, phải nhớ nhiều, mất nhiều thời gian Đây là một môn phụ, chỉ cần đủ điểm là được Vậy cả học sinh và phụ huynh chưa quan tâm nhiều đến môn này Trong khi đó kiến thức của bộ môm này còn nặng nề, đặc trung cảu bộ môn không thể nhìn thấy cái gì đã diễn ra, thiếu các điều kiện để tiếp xúc với bảo tàng, di tích lịch sử nên khó có thể tạo được hứng thú với học sinh

- Đối với giáo viên: Qua thực tiễn giảng dạy bộ môn lịch sử tôi thấy Nhiều khi giáo viên chúng ta chưa tạo được cho học sinh biết tư duy về kiến thức lịch

sử, còn thiếu về khuynh hướngdạy bài nào biết bài ấy Dẫn đến học sinh nhận thức tản mạn, lẻ tẻ, rời rạc, cắt đoạn các thời kỳ lịch sử, không tạo thành một chuỗi các sự kiện có quan hệ và tác động qua lại lẫn nhau

Xuất phát từ những vấn đề trên, theo tôi muốn nâng cao chất lượng giảng dạy môn lịch sử chúng ta phải nỗ lực hết sức và thực hiện đổi mới triệt để tất cả các khâu trong quá trình dạy học Vì vậy tôi quyết định chọn đề tài "Một số phương pháp nhằm nâng cao chất lượng phụ đạo học sinh yếu kém môn lịch sử 7" để nghiên cứu và cùng chia sẻ

Với việc nghiên cứu đề tài này tôi mong muốn sẽ góp phần nhỏ giúp giáo viên tiến hành một giờ dạy học lịch sử đạt hiệu quả cao, học sinh tích cực, chủ động trong việc tiếp thu kiến thức của bài học Từ đó nâng cao chất lượng dạy học lịch sử trong trường nói chung và phương pháp phụ đạo cho học sinh yếu kém nói riêng Đó là lý do tôi chọn đề tài này

III ĐỐI TƯỢNG HỌC SINH

- Lớp 7

- Dự kiến số tiết dạy: 1 tiết

IV HỆ THỐNG PHƯƠNG PHÁP CƠ BẢN ĐẶC TRƯNG TRONG CHUYÊN ĐỀ

Để phụ đạo học sinh yếu kém bộ môn lịch sử lớp 7 ở trường THCS tôi đưa vào các giải pháp như sau:

1 Phương pháp ghi nhớ sự kiện lịch sử của học sinh yếu kém

- Để học sinh yếu kém ghi nhớ sự kiện một cách thuận lợi nhất, cần hệ thống các sự kiện lịch sử theo đúng bài, từng mục, từng chương, từng giai đoạn Đối với dạng này giáo viên cần làm một vài lần cho học sinh quen với cách tổng hợp kiến thức, giáo viên giao cho các em làm, sau khi các em làm giáo viên kiểm tra, uốn nắn kịp thời những sai sót của các em Với phương pháp này sẽ rèn luyện được cho các em hệ thống hóa kiến thức và nắm vững từng phần kiến thức

- Làm liên tục như vậy buộc các em phải đọc và tìm sự kiện trọng tâm để viết ra giấy, do đó khắc phục được những hạn chế của học sinh yếu kém là mất tập trung trong học tập, rèn cho các con được kỹ năng tổng hợp kiến thức

2 Phương pháp định dạng từng nhóm kiến thức

- Phương pháp định dạng từng nhóm kiến thức giống nhau theo từng dạng

cụ thể Để học sinh có thể dễ dàng tìm ra những phương pháp học hợp lý nhất cho từng dạng Từ đó có thể giúp các em có thể có cách nhớ hợp lý cho từng dạng đó, phương pháp này chia thành 2 dạng kiến thức

+ Dạng 1: Diễn biến khởi nghĩa

+ Dạng 2: Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử

a Phương pháp dạy dạng 1: Diễn biến khởi nghĩa

- Phương pháp này là hệ thống hóa nội dung và sự kiến lịch sử Nếu học sinh làm như thế các em học sinh sẽ có được cái nhìn khái quát, lô gic về một quá trình lịch sử Và đặc biệt giúp các em có thể tập trung cao để tìm ra nội dung

chính, thông qua đó các em sẽ ghi nhớ một cách nhanh chóng, đặc biệt là cá em

sẽ rất lâu quên

Ví dụ: Khi học xong tiết 15, 16 bài 11; Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược tổng (1075 - 1077) Giáo viên yêu cầu hệ thống hóa kiến thức của bài này, giáo viên có thể hướng dẫn cho các em tổng hợp kiến thức cơ bản như sau:

- Từ giữa thế kỷ XI nhà Tổng tiến hành xâm lược Đại Việt

- Lý thường Kiệt được cử làm người chỉ huy đánh bại quân xâm lược Tống

- Tháng 10/1975: Lý Thường Kiệt cùng Tông Đản chi huy 10 vạn quân tiến vào đất Tống với hai đạo quân (Thủy, bộ)

+ Quân bộ: Các tù trưởng Thâm Cảnh Phúc, Tông Đản đánh vào Ung Châu (Quảng Tây)

+ Quân thủy: Lý Thường Kiệt chỉ huy bằng đường bộ vào Châu Khâm và Châu Liêm rồi bao vây Ung Châu

+ Sau 42 ngày đêm chiến đấu ta hạ được thành Ung Châu, tướng Tô Giám nhà Tống tự tử, ta rút quân

+ Cuối 1076: Quân Tống sang xâm lược nước ta theo 2 đạo quân

Đạo 1: Gồm 10 vạn bộ binh, một vạn ngựa chiến, 20 vạn dân phu do các tưởng Quách Quỳ, Triệu Tiết chỉ huy

Đạo 2: Do Hòa Mâu dẫn đầu theo đường biển

+ Tháng 1/1077: 30 vạn quân Tống vượt cửa ải Nam Quan qua Lạng Sơn tiến vào nước ta Quân đội nhà Lý đã đánh nhiều trận nhỏ nhằm cản bước tiến của chúng

+ Cuối 1077: Lý Thường Kiệt mở cuộc tấn công lớn vào trận tuyến của địch, vượt sông, đánh bất ngờ vào thẳng doanh trại, giặc thua to

- Lý thường kiệt chủ động kết thúc chiến tranh bằng biện pháp đề nghị

"Giảng hòa"

b Phương pháp dạy dạng 2: Nguyên nhân thắng lợi ý nghĩa lịch sử

- Đối với nguyên nhân thắng lợi, giáo viên có thể hình thành cho học sinh các điều kiện cần có không thể thiếu được

+ Tinh thần đoàn kết

+ Sự chuẩn bị chu đáo

+ Truyền thống (Tinh thần yêu nước)

+ Vai trò của người chỉ huy

Ví dụ: Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Tống của thời đại nhà Lý?

Học sinh có thể hình dung được nguyên nhân cơ bản

- Ý 1: Tinh thần đoàn kết của nhân dân

- Ý 2: Sự chuẩn bị đầy đủ, chu đáo của nhà Lý

- Ý 3: Tinh thần đấu tranh kiên cường của dân tộc ta

- Ý 4: Đường lối kháng chiến đúng đắn

- Ý 5: Vai trò lãnh đạo sáng suốt, tuyệt với của Lý Thường Kiệt

* Về ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng chiến học sinh cần nắm được các ý cơ bản

- Đối với đất nước bài học lịch sử

- Đối với kẻ thù

Ví dụ: Ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng chiến chống Tống của thời đại nhà

Lý Học sinh có thể trình bày các ý cơ bản như sau:

- Cuộc kháng chiến kết thúc thắng lợi vẻ vang

- Quân Tống buộc phải từ bỏ mộng xâm lược Đại Việt

- Nền độc lập tự chủ của Đại Việt được bảo vệ

- Bài học: Củng cố khối đoàn kết trong xây dựng và bảo vệ tổ quốc

V NỘI DUNG MINH HỌA CHO ĐỀ TÀI

- Dạy bài ôn tập chương II nước Đại Việt thời Lý (Thế kỷ XI - XII) (Chương trình lịch sử lớp 7)

I Tổ chức bộ máy nhà nước - củng cố chính quyền thời lý

- Để tổ chức tốt cho học sinh ôn tập phần này và cũng là ôn tập toàn bài, giáo viên nên đặt học sinh vào tình huống có vấn đề buộc các em phải chú ý, kích thích và gây hứng thú học tập bằng cách đặt câu hỏi phát vấn

Ví dụ: Nhà Lý được thành lập trong điều kiện lịch sử như thế nào?

Học sinh: Cần phải tái hiện được những sự kiện lịch sử cơ bản sau:

- Nhà Lý: Năm 1005 Lê Hoàn mất Lê Long Đĩnh lên ngôi là một ông vua

vô đạo đến năm 1009 thì mất, triều thần đã chán ghét nhà Tiên Lê Vì vậy, các tăng sư, đại thần, tôn Lý Công Uẩn lên làm Vua (1010)

- Khi các em đã hiểu vấn đề giáo viên tổ chức ôn tập phần I theo các bước sau:

1 Tổ chức chính quyền (bộ máy nhà nước) thời Lý :

Giáo viên không yêu cầu học sinh phải nhắc lại nhà Lý đã xây dựng bộ máy chính quyền như thế nào mà dùng thiết bị đồ dùng trực quan “Sơ đồ bộ máy nhà nước thời Lý " vẽ sẵn và treo lên bảng cho các em quan sát so sánh phân tích

Sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước thời Lý:

Yêu cầu học sinh phải phân tích được các điểm cơ bản sau:

Tổ chức bộ máy nhà nước thời Lý theo chế độ quân chủ Trung ương tập quyền, gồm 2 cấp: Trung ương (Triều đình), cấp địa phương (từ Lộ đến Phủ, huyện châu, hương, xã) Sau khi học sinh đã phân tích được sơ đồ giáo viên cần đặt câu hỏi củng cố kiến thức cho học sinh

Ví dụ: Để quản lý được đất nước cần có bộ máy quan lại dựa vào kiến thức đã học em hãy cho biết bộ máy quan lại thời Lý có tiến bộ hơn so thời Tiền

Lê không?

TRUNG ƯƠNG VUA ĐẠI THẦN

ĐỊA PHƯƠNG

LỘ

PHỦ

HUYỆN

HƯƠNG, XÃ

Khi kết thúc một vấn đề giáo viên phải dẫn dắt học sinh sang câu hỏi khác một cách khéo léo, cuốn hút gây hứng thú cho học sinh bằng cách nêu hỏi nhanh

Ví dụ: Muốn xã hội ổn định để phát triển kinh tế, bảo vệ chính quyền có cần phải xây dựng pháp luật không? Khi đất nước có ngoại xâm lực lượng nào đóng vai trò chủ yếu?

Câu hỏi không khó đối với học sinh nhưng là cơ sở để giáo viên chuyển sang ôn tập ý hai của vấn đề

2 Pháp luật và quân đội thời Lý :

a Pháp luật:

- Giáo viên gọi một học sinh kể tên các bộ luật thời Lý năm ra đời Yêu cầu học sinh trả lời đúng thời Lý có bộ luật Hình Thư (1042)

Yêu cầu học sinh phải căn cứ và trả lời để rút ra kết luận

Bộ Hình Thư có nội dụng cơ bản như: quy định chặt chẽ việc bảo vệ nhà vua và cung điện, xem trọng và bảo vệ của công và tài sản của nhân dân, cấm giết mổ trâu bò, khuyến khích phát triển nông nghiệp, những người phạm tội bị

xử phạt nghiêm khắc

Khi học sinh đã nêu được những yêu cầu trên, giáo viên dùng câu hỏi liên hệ: Những nội dung cơ bản của luật pháp thời Lý có điểm nào tích cực để ngày nay Đảng và Nhà nước ta kế thừa học tập để xây dựng hệ thống pháp luật hoàn chỉnh không?

Giáo viên khuyến khích cho học sinh phát biểu suy nghĩ của mình

b Quân đôi:

Để củng cố cho học sinh nắm vững kiến thức về tổ chức quân đội thời Lý giáo viên dùng biểu đồ (viết sẵn) tổ chức quân đội thời Lý treo lên bảng để học sinh quan sát, trên cơ sở đó phân tích được điểm mạnh, điểm hạn chế của nó

Yêu cầu học sinh phải phân tích: Chỉ ra được Quân đội thời Lý có 2 bộ phận

+ Cấm quân bảo vệ vua và kinh thành

+ Quân đội địa phương đóng ở các lộ, phủ

- Thực hiện chính sách Ngụ binh ư nông"

- Có kỷ luật nghiêm minh, được huấn luyện chu đáo

- Hạn chế: Nhìn chung quân đội thời Lý vũ khí vẫn thô sơ như: Gươm,

giáo, mác, cung tên

Giáo viên có thể kết luận để chuyển sang nội dung ôn tập mới

Trong hơn 1000 năm của lịch sử phong kiến Việt Nam hai triều đại Lý đã

để lại những trang oanh liệt hào hùng nhất, theo các em đó là những trang oanh liệt gì?

Học sinh trả lời: Đó là các cuộc kháng chiến vệ quốc chống Tống vĩ đại

II Các cuộc kháng chiến vệ quốc vĩ đại thời lý:

Khi ôn tập phần này giáo viên không những giúp cho học sinh củng cố kiến thức đã học mà còn củng cố kỹ năng lập biểu bảng sử dụng lược đồ để trình bày một sự kiện lịch sử Giáo viên cho học sinh lập niên biểu tổng hợp theo mẫu sau Hình thức phát phiếu học tập

Lập bảng thống kê các sự kiện chính về cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075 - 1077)

quân Tống

Cuộc chiến đấu của nhà Lý

Người lãnh đạo

Giữa thế kỷ XI - Muốn xâm lược

Đại Việt để giải quyết tình trạng khủng hoảng trong nước

- Tháng 10/1075 nhà Lý chủ động tấn công vào đất Tống để tự vệ

- Lý Thường Kiệt, Tông Đản, Thân Cảnh Phúc

Từ cuối năm 1076

đến đầu năm 1077

- Quân Tống đem quân vào xâm lược nước ta

- Chiến đấu trên phòng tuyến Như Nguyệt

Cuối 1077 - Quân Tống thua - Nhà Lý chủ

động kết thúc chiến tranh bằng

"Giảng hòa"

- Lý Thường Kiệt

Yêu cầu: Học sinh phải liệt kê đúng các sự kiện lớn trong một thời gian nhất định không những để các em nhớ kiến thức mà còn nắm chắc các mốc thời gian

Trọng tâm của phần này là ôn tập diễn biến cuộc kháng chiến

* Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử:

Ôn tập phần nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử không yêu cầu học sinh phải học thuộc lòng như sách giáo khoa mà giáo viên dùng phương pháp gợi mở, học sinh dựa vào đó trình bày để khắc sâu trong trí óc của các em

Ví dụ: Nguyên nhân thắng lợi của các cuộc kháng chiến chống Tống của thời đại Lý không thể thiếu các điều kiện cần có:

- Tinh thần đoàn kết

- Sự chuẩn bị chu đáo

- Truyền thống (tinh thần yêu nước)

- Vai trò của người chỉ huy

Yêu cầu: Học sinh dựa vào các ý đó kết hợp với các kiến thức đã học để trình bày các biểu hiện cụ thể bằng bày miệng (tránh lối học vẹt của học sinh) Học sinh nêu được nguyên nhân thắng lợi của các cuộc kháng chiến chống Tống của thời đại Lý gồm 5 ý:

- Ý 1: Tinh thần đoàn kết của nhân dân

- Ý 2: Sự chuẩn bị đầy đủ, chu đáo của nhà Lý

- Ý 3: Tinh thần đấu tranh kiên cường cảu dân tộc ta

- Ý 4: Đường lối kháng chiến đúng đắn

- Ý 5: Vai trò lãnh đạo sáng suốt, tuyệt với của Lý Thường Kiệt

Yêu cầu: Học sinh dựa vào các ý trên diễn đạt theo cách hiểu của mình nhằm phát triển tư duy lý luận cho các em Sau đó cho các em thảo luận bổ sung

III Sự phát triển kinh tế, văn hóa giáo dục và khoa học nghệ thuật thời Lý

Để hướng dẫn học sinh ôn tập kỹ phần này, tốt nhất là chia lớp theo nhóm

từ 3-4 em một nhóm, căn cứ vào sỹ số của lớp để phân chia thích hợp, cứ 3 nhóm làm một vấn đề theo sự hướng dẫn của giáo viên

- Sau đó tổ chức phát phiếu học tập cho học sinh để các em làm bài rồi đọc trước lớp giữa các tổ thảo luận và góp ý cho nhau

Giáo viên nhận xét bổ sung

Yêu cầu:

+ Nhóm 1, 2 lập bảng thống kê sự phát triển kinh tế của thời Lý.

+ Nhóm 3, 4 lập bảng thống kê sự phát triển văn hóa giáo dục của thời Lý

+ Nhóm 5, 6 lập bảng thống kê sự phát triển khoa học nghệ thuật của thời Lý

1 Sự phát triển về kinh tế:

Tên

triều

đại

Nông nghiệp Thủ công nghiệp Thương nghiệp

Nhà

Lý

- Khuyến khích khẩn hoang

- Chăm lo thủy lợi

- Cấm giết hại trâu bò, bảo vệ

sức kéo

- Nghề chăn tằm, ươm tơ dệt lụa, xây dựng đền đài cung điện phát triển

- Nghề làm đồ trang sức vàng bạc, làm giấy, in bản gỗ, đúc đồng, rèn sắt phát triển

mở rộng

- Việc trao đổi buôn bán trong và ngoài nước được

mở mang

- Nhiều chợ ra đời

- Lập cảng biển cho thương nhân nước ngoài vào buôn bán

2 Văn hóa giáo dục:

Triều

Nhà

lý

- Tín ngưỡng chuộng Phật giáo

(Phật giáo là Quốc giáo)

- Kế thừa truyền thống thờ cúng

tổ tiên, các anh hùng dân tộc

* Sinh hoạt văn hóa: Ưa thích

ca hát, nhảy múa, đấu vật, đua

thuyền

* Về giáo dục:

- Trú trọng học đường, nâng cao dân trí

- Mở khoa thi tuyển chọn nhân tài

- Tổ chức thi cử chưa thường xuyên chặt chẽ

* Về văn học: