Kỹ thuật siêu âm tim đánh dấu mô 2D cho phép phân tích nhanh chóng và chính xác chức năng tâm thu thất trái theo từng vùng và toàn bộ cơ tim. Mục đích của nghiên cứu này là để đánh giá chức năng tâm thu thất trái bằng kỹ thuật siêu âm tim đánh dấu mô ở bệnh nhân tăng huyết áp có chức năng tâm thu thất trái bình thường theo phương pháp kinh điển.
Trang 1ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG TÂM THU THẤT TRÁI BẰNG KỸ THUẬT
SIÊU ÂM TIM ĐÁNH DẤU MÔ Ở BỆNH NHÂN TĂNG HUYẾT ÁP
Nguyễn Thị Diễm 1 , Nguyễn Anh Vũ 2 , Đỗ Doãn Lợi 3
TÓM TẮT
Kỹ thuật siêu âm tim đánh dấu mô 2D cho phép phân tích nhanh chóng và chính xác chức năng tâm thu thất trái theo từng vùng và toàn bộ cơ tim Mục đích của nghiên cứu này là để đánh giá chức năng tâm thu thất trái bằng kỹ thuật siêu âm tim đánh dấu mô ở bệnh nhân tăng huyết
áp có chức năng tâm thu thất trái bình thường theo phương pháp kinh điển Phương pháp nghiên cứu: Hình ảnh siêu âm 2D được ghi lại và phân tích ngoại tuyến bằng phần mềm Biến dạng theo trục dọc, chu vi và xuyên tâm được định lượng trong mô hình 18 vùng cơ tim Kết quả: Biến dạng tâm thu theo trục dọc suy giảm rõ rệt ở bệnh nhân tăng huyết áp so với nhóm chứng (-15.05±2.49% so với -20.41±1.2% với p<0.0001) Trong khi biến dạng chu vi và xuyên tâm bảo tồn Kết luận: Ở bệnh nhân tăng huyết áp dù phân suất tống máu bình thường nhưng đã có sự giảm biến dạng tâm thu theo trục dọc và biến dạng theo chu vi có thể đã bù trừ cho biến dạng theo trục dọc để duy trì phân suất tống máu toàn bộ bình thường
Từ khóa: Tăng huyết áp, siêu âm đánh dấu mô
ABSTRACT
ASSESSMENT OF LEFT VENTRICULAR SYSTOLIC FUNCTION USING
SPECKLE TRACKING ECHOCARDIOGRAPHY IN HYPERTENSION
Nguyen Thi Diem 1 , Nguyen Anh Vu 2 , Do Doan Loi 3
Speckle tracking echocardiography 2D allows rapid and accurate analysis of regional and global left ventricular systolic function The aim of this study was to assess left ventricular systolic function in systemic hypertension with preserved ejection fraction
Methods: 2D echocardiography images of left ventricular were acquired and analysed by
software Long, circuferential and radial strain were quantified in an 18-segment model using speckle tracking system
Result: Peak systolic long strain was markedly decreased in patients with systemic
hypertension comparing with control group (-15.05±2.49% so với -20.41±1.2% với p<0.0001) Circumferential strain and radial strain were not different in two groups This is due to compensation
Conclusion: this study showed a reduction of systolic strain on left ventricular longitudinal
axe in hypertensive patients with normal EF
Keywords: Speckle tracking echocardiography, hypertension
Trang 21 ĐẶT VẤN ĐỀ
Tăng huyết là một trong những yếu tố nguy cơ cao tim mạch Tăng huyết áp góp phần làm
tăng tần suất tử vong do bệnh tim Tăng huyết áp gây biến chứng lên nhiều cơ quan như tim, não,
thận, mắt và mạch máu Biến chứng sớm nhất ở tim là phì đại thành tim sau đó suy tim tâm trương
và cuối cùng là suy tim tâm thu Trong thực hành lâm sàng, phân suất tống máu thất trái thường
được sử dụng để đánh giá chức năng tâm thu Tuy nhiên, không hiếm những trường hợp người
bệnh có triệu chứng của suy tim nhưng phân suất tống máu bình thường Như vậy những bệnh
nhân này có thật sự chỉ bị suy chức năng tâm trương hay đã bắt đầu có suy chức năng tâm thu tiềm
tàng Ngày nay, sự suy giảm chức năng tâm thu thất trái tiềm tàng được xác định bằng một thông
số định lượng là sự biến dạng Sự biến dạng cơ tim được định nghĩa một cách đơn giản là phần
trăm thay đổi so với kích thước ban đầu Kỹ thuật siêu âm tim đánh dấu mô (speckle tracking
echocardiography) ra đời giúp đánh giá sự biến dạng cơ tim một cách nhanh chóng theo nhiều
hướng khác nhau cho phép phát hiện sớm những bất thường về chức năng thất trái [11] Nhiều
nghiên cứu đã chứng minh tính giá trị kỹ thuật này khi so sánh với cộng hưởng từ và trắc vi âm
thanh (sonomicrometry) Mục đích của nghiên cứu chúng tôi nhằm phát hiện sớm sự suy giảm
chức năng tâm thu thất trái ở bệnh nhân tăng huyết áp có chức năng tâm thu thất trái bình thường
2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 Đối tượng nghiên cứu
- Nhóm bệnh: 32 bệnh nhân được chẩn đoán tăng huyết áp theo theo ESH / ESC năm 2013: + Đo tại phòng khám bệnh: Huyết áp tâm thu (HATT)>140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm
trương (HATTr)>90 mmHg
+ Holter huyết áp:
Ban ngày (lúc thức): HATT≥135mmHg và/hoặc HATTr≥85 mmHg
Ban đêm (lúc ngủ): HATT≥ 120 mmHg và/hoặc HATTr≥ 70 mmHg
Trung bình 24 giờ: HATT≥130mmHg và/hoặc HATTr≥ 80 mmHg
- Nhóm chứng: Bệnh nhân đi khám sức khỏe định kỳ tại Viện Tim Mạch Quốc Gia không
bị tăng huyết áp
- Tiêu chuẩn loại trừ: Bệnh động mạch vành, có bằng chứng của rối loạn vận động vùng
trên siêu âm tim, phân suất tống máu thất trái giảm (EF< 50%), bệnh van tim, đái tháo đường,
bệnh cơ tim phì đại, không đồng ý tham gia nghiên cứu và chất lượng hình ảnh siêu âm tim xấu
2.2 Siêu âm tim
Siêu âm tim được thực hiện ở tất cả các đối tượng nghiên cứu, sử dụng máy siêu âm iE33
Philips, đầu dò S4-2
- Đánh giá phân suất tống máu thất trái bằng siêu âm M-mode và kỹ thuật đánh dấu mô
- Đo lường biến dạng cơ tim bằng kỹ thuật đánh dấu mô: trên hình ảnh 2D ghi hình
4 buồng, 3 buồng, 2 buồng và trục ngắn (đáy, giữa, mỏm) ở ba chu kỳ liên tiếp sau đó phân tích
offline bằng phần mềm QLAB Thông số biến dạng là trung bình của 18 đoạn cơ tim
Trang 32.3 Thống kê
Biến liên tục được mô tả bằng trung bình ± độ lệch chuẩn Sự khác nhau giữa hai nhóm tăng huyết áp và nhóm chứng được xác định bằng t-test độc lập (do phân phối chuẩn) Trị số p<0.05 được xem như có ý nghĩa thống kê Kết quả nghiên cứu được phân tích bằng phần mềm Stata 11.0
3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
- Mẫu nghiên cứu bao gồm 63 đối tượng, trong đó có 32 bệnh nhân tăng huyết áp tuổi trung bình là 60.75 ± 7.8 (tuổi nhỏ nhất 52, tuổi lớn nhất 75), 31 bệnh nhân không tăng huyết áp tuổi trung bình 60.22± 6.0 (tuổi nhỏ nhất 52, tuổi lớn nhất 69) Không có sự khác biệt về tuổi, giới tính, BMI và phân suất tống máu thất trái giữa hai nhóm (bảng 1)
Bảng 1 Đặc điểm nhóm nghiên cứu
HATT: Huyết áp tâm thu, HATTr: Huyết áp tâm trương, EF (ejection fraction): phân suất tống máu
- Biến dạng tâm thu tối đa theo trục dọc (long strain) trung bình là -15.05±2.49% thấp hơn
so với nhóm chứng -20.41±1.2% Sự khác biệt là -5.35% (khỏang tin cậy từ 4.36-6.34) với p<0.0001 (hình 1a):
Hình 1a Trung bình biến dạng tâm thu theo trục dọc ở hai nhóm
Trang 4Hình 1b Biến dạng tâm thu tối đa theo trục dọc: nhóm tăng huyết áp
giảm hơn so với nhóm chứng
- Biến dạng xuyên tâm (radial strain): Nhóm tăng huyết áp trung bình 19.8 ± 10.8%, nhóm chứng trung bình 21.3± 11.1%, p=0.7 (hình 2):
Hình 2 Trung bình biến dạng xuyên tâm: không có sự khác biệt về
biến dạng xuyên tâm thì tâm thu ở hai nhóm
- Biến dạng theo chu vi (circumferential strain): Biến dạng theo chu vi trung bình ở nhóm tăng huyết áp là -19.75± 1.94 thấp hơn so với nhóm chứng (-20.47± 1.9) Tuy nhiên sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê (p=0.13) (hình 3):
Hình 3a Biến dạng theo chu vi
Trang 5Hình 3b Trung bình biến dạng theo chu vi
4 BÀN LUẬN
Ở những bệnh nhân tăng huyết áp thường có sự bất thường về chức năng tâm trương thất trái Chức năng tâm thu thất trái được xem là bình thường nếu phân suất tống máu bình thường [1][2] Tuy nhiên phân suất tống máu chỉ phản ánh chức năng co bóp toàn bộ trong thì tâm thu,
nó không phản ánh sự bất thường co bóp của từng vùng Kết quả trên cho biết kỹ thuật siêu âm tim đánh dấu mô 2D dựa trên cơ sở thang xám có thể phát hiện sự biến dạng cơ tim theo nhiều phương hướng, không phụ thuộc vào góc âm thanh cho phép đánh giá chức năng tim theo từng vùng và toàn bộ cơ tim [12]
Sự rút ngắn của các sợi cơ tim theo chiều dọc trong thì tâm thu ở bệnh nhân tăng huyết áp giảm hơn so với nhóm chứng, kết quả này cũng phù hợp với nghiên cứu của tác giả Poulsen [9]
và Shantanu P.Sengupta [13] Tác giả Jones C và Marcos cho biết các sợi cơ tim ở lớp dưới ngoại tâm mạc dễ bị thiếu máu dẫn đến giảm sự co rút theo trục dọc [5], [8] Manaka và cộng sự phát hiện rằng sự suy giảm chức năng tâm thu ở bệnh nhân tăng huyết áp có lẽ bắt nguồn từ lớp nội tâm mạc và di chuyển ra lớp thượng tâm mạc [7] Sự rút ngắn của các sợi cơ tim theo chiều dọc trong thì tâm thu bị giảm có thể do tình trạng xơ hóa mô kẽ [10] kếp hợp với hiện tượng tái cấu thất trái thúc đẩy hiện tượng chết theo chương trình làm giảm các đơn vị co cơ Những thay đổi này được kết hợp với sự bất thường điều chỉnh calcium trong tế bào, khởi động các quá trình viêm, kích hoạt thay đổi phức hợp các gene chịu trách nhiệm mã hóa các kênh ion của tim, các emzym chuyển hóa [4] Hậu quả của những thay đổi trên là phì đại cơ tim và thay đổi dạng hình học quả tim (trở nên hình cầu) Nhưng thay đổi sinh lý bệnh nói trên có thể dẫn đến sự giảm co rút theo chiều dọc [13]
Mặc dù biến dạng theo chu vi ở nhóm tăng huyết áp giảm hơn so với nhóm chứng nhưng
sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê Theo kết quả nghiên cứu của chúng tôi, biến dạng xuyên tâm cũng không khác giữa hai nhóm Tuy nhiên theo nghiên cứu của tác giả Kosmala và Imbalazano [6], [3], có sự suy giảm chức năng xuyên tâm ở bệnh nhân tăng huyết áp, sự khác biệt này có lẽ do cỡ mẫu trong nghiên cứu của chúng tôi chưa đủ lớn
Hạn chế nghiên cứu:
- Kích thước mẫu tương đối nhỏ
- Sự xoay và xoắn của thất trái chưa được đánh giá
Trang 65 KẾT LUẬN
Ở bệnh nhân tăng huyết áp có suy sự giảm biến dạng tâm thu theo trục dọc mặc dù phân suất tống máu bình thường có thể nhờ sự bù trừ của biến dạng theo chu vi Sự suy giảm biến dạng tâm thu theo trục dọc giúp phát hiện sớm rối loạn chức năng tâm thu thất trái và cung cấp thêm sự hiểu biết về cơ chế thích nghi của tim để duy trì phân suất tống máu thất trái ở bệnh nhân tăng huyết áp Kỹ thuật siêu âm tim đánh dấu mô 2D cung cấp cho chúng ta một cái nhìn mới, sâu sắc hơn về chức năng cơ tim và sinh lý bệnh học của bệnh tăng huyết áp
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Chen J, et al (2007), Velocity vector imaging in assessing myocardial systolic function
of hypertensive patients with left ventricular hypertrophy Can J Cardiol ;23:957-961
2 Edvardsen T,et al (2001), Regional myocardial function during acute myocardial
ischemia assessed by strain Doppler echocardiography J Am Coll Cardiol;37:726-730
3 Imbalzano E, et al (2011), Left ventricular function in hypertension: new insight by
speckle tracking, Echocardiography;28:649-657
4 Javier Diez Arantxa González, Begoña López (2005), “Mechanisms of Disease: pathologic structural remodeling is more than adaptive hypertrophy in hypertensive heart disease
”, Natural clinical practice cardiovascular medicine, 2 (4), pp 209-214
5 Jones C, Raposo L, Gibson D (1990), Functional importance of the long axis dynamics
of the human left ventricle Br Heart J ;63:215-220
6 Kosmala W, et al (2008), Progression of left ventricular functional abnormalities in hypertensive patients with heart failure: an ultrasonic two-dimensional speckle tracking study J
Am Soc Echocardiogr;21:1309-1317
7 Manaka M, et al (2005), Assessment of regional myocardial systolic function in
hypertensive left ventricular hypertrophy using harmonic myocardial strain imaging J Cardiol;45:53-60
8 Marcos-Alberca P, et al (2002), Intramyocardial analysis of regional systolic and diastolic function in ischemic heart disease with Doppler tissue imaging: role of the different
myocardial layers J Am Soc Echocardiogr;15:99-108
9 Poulsen SH, et al (2003), Doppler tissue imaging reveals systolic dysfunction in patients with
hypertension and apparent “isolated” diastolic dysfunction J Am Soc Echocardiogr;16:724-731
10 Querejeta R, et al (2000), Serum carboxy-terminal propeptide of procollagen type I is a
marker of myocardial fibrosis in hypertensive heart disease Circulation;101:1729-1735
11 Reisner SA, et al (2004), Global longitudinal strain: a novel index of left ventricular
systolic function J Am Soc Echocardiogr.17:630-633
12 Saha SK, et al (2012), Value of twodimensional speckle tracking and real time threedimensional echocardiography for the identification of subclinical left ventricular
dysfunction in patients referred for routine echocardiography Echocardiography;29:588-597
13 Shantanu P Sengupta,et al (2013), Early impairment of left ventricular function in patients with systemic hypertension: New insights with 2-dimensional speckle tracking
echocardiography, I n d i a n hea rt journa l 6 5: 4 8 -5 2