Một số biện pháp phát triển giá trị truyền thống văn hóa nhà trường ở trường trung học phổ thông hiện nay

Trong phạm vi nghiên cứu vấn đề đưa giáo dục giá trị văn hóa truyền thống ở tuổi học sinh trong nhà trường phổ thông, chỉ tập trung vào những giá trị truyền thống văn hóa tinh thần tiêu

3

Phần I ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Luật giáo dục năm 2010 đã đặt mục tiêu đối với giáo dục phổ thông là “giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn

bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Trong Cương lĩnh Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI chỉ rõ “Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam " Nghị quyết số 33-NQ/TW của Hội nghị lần thứ chín, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã xác định “Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của

xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

Trong những năm qua, công tác giáo dục và đào tạo của các trường phổ thông

đã có nhiều chuyển biến tích cực Chất lượng giáo dục các môn văn hóa được nâng cao, việc giáo dục đạo đức học sinh được chú trọng Tuy nhiên, mặt trái của nền kinh

tế thị trường đã ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sư phạm trong nhà trường thậm chí đang hàng ngày, hàng giờ trực tiếp tác động đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách của học sinh Trước những tác động đó các đơn vị trường học đang thật sự lúng túng trong việc thực hiện quản lý nhằm hướng tới một nền giáo dục lành mạnh

Nhà trường là một thiết chế chuyên biệt của xã hội, nơi diễn ra những hoạt động

sư phạm, nơi truyền bá những nét đẹp văn hóa một cách khuôn mẫu và bài bản nhất Văn hóa nhà trường tạo ra một môi trường quản lý ổn định, giúp cho nhà trường thích nghi với môi trường bên ngoài, tạo ra sự hòa hợp bên trong Văn hóa nhà trường sẽ giúp cho nhà trường thực sự trở thành một trung tâm văn hóa giáo dục, là nơi hội tụ sức mạnh trí tuệ và lòng nhân ái trong xã hội, góp phần tạo nên một sản phẩm giáo dục toàn diện Do đó, văn hóa nhà trường có vai trò to lớn trong việc thay đổi và phát triển nhà trường Văn hóa nhà trường không chỉ ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động của nhà trường, mà còn là công cụ quan trọng để thực hiện đổi mới tổ chức, quản lý giáo dục trong nhà trường

Phát triển các giá trị truyền thống của văn hóa nhà trường là biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục Phát triển các giá trị truyền thống của văn hóa nhà trường giúp gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa cốt lõi của một nhà trường, duy trì những giá trị truyền thống tốt đẹp và ngăn chặn được những ảnh hưởng tiêu cực

từ phía môi trường xã hội Vậy muốn phát triển các giá trị truyền thống của văn hóa nhà trường đạt kết quả cao cần có quá trình quản lý phù hợp Tuy nhiên thực tiễn trong

kinh nghiệm “Một số biện pháp phát triển giá trị truyền thống văn hóa nhà trường

ở trường trung học phổ thông hiện nay”

1.2 MỤC TIÊU VÀ TÍNH MỚI VỀ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

1.2.1 Mục tiêu, phạm vi nghiên cứu và áp dụng

Xác định những giá trị truyền thống văn hóa cần phát triển trong trường THPT

Đề xuất những biện pháp nhằm hình thành, phát triển những giá trị truyền thống văn hóa cần phát triển góp phần nâng cao hiệu quả công tác giáo dục trong nhà trường

Đề tài được triển khai thực hiện tại các rường THPT Nguyễn Xân Ôn, Diễn Châu

2, Diễn Châu 3, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An

1.2.2 Tính mới về khoa học của đề tài

“Một số biện pháp phát triển giá trị truyền thống văn hóa nhà trường ở trường trung học phổ thông hiện nay” là một đề tài được nghiên cứu lần đầu trên địa bàn

huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An Những biện pháp do tác giả đề xuất có giá trị thực tiễn làm cơ sở khoa học cho công tác quản lý, phát triển văn hóa ở các trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

5

Phần II NỘI DUNG 2.1 GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG

2.1.1 Khái niệm văn hóa

Tại Hội nghị Quốc tế các nhà văn họp tại Mexico do UNESSCO tổ chức năm

1982, trên cơ sở 200 định nghĩa khác nhau về văn hóa, bản tuyên bố chung của Hội

nghị đã đưa ra định nghĩa về văn hóa “Văn hóa được đề cập đến như là một tập hợp của những đặc trưng về tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội mà nó chứa đựng, ngoài văn học và nghệ thuật còn có cả cách sống, phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin”

Như vậy, văn hóa không phải là một lĩnh vực riêng biệt Đó là tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo phục vụ cho sự phát triển của xã hội Văn hóa đã cấu thành nên một hệ thống các giá trị truyền thống, thẩm mỹ và lối sống

mà từng dân tộc dựa vào đó mà khẳng định bản sắc riêng của mình

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra định nghĩa: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh

đó là văn hóa”

2.1.2 Khái niệm truyền thống và giá trị truyền thống văn hóa nhà trường

2.1.2.1 Khái niệm truyền thống

Truyền thống vốn là một từ Hán - Việt Trong cuốn Từ điển Hán - Việt của Đào Duy Anh "Truyền thống: đời nọ truyền xuống đời kia" Trong từ điển tiếng Việt phổ thông truyền thống được định nghĩa là "thói quen hình thành từ lâu đời trong lối sống

và nếp nghĩ, được truyền lại từ thế hệ này qua thế hệ khác"

Theo quan niệm của các nước phương Tây, Truyền thống (tradition) có nghĩa là

"giao", "chuyển giao" Bách khoa thư Pháp định nghĩa "Truyền thống là tất cả những

gì người ta biết và thực hành bằng sự chuyển giao từ thế hệ này đến thế hệ khác, thường

là truyền miệng, hay bằng sự bảo tồn và noi theo những tập quán, những cách ứng xử, những mẫu hình và tấm gương"

Như vậy, có thể hiểu "truyền thống" như là một hệ thống các tính cách, các thế ứng xử của một cộng đồng, được hình thành trong lịch sử, trong môi trường sinh thái

và nhân văn nhất định, trở nên ổn định, trường tồn nhưng không vĩnh cửu, có thể được định chế hóa bằng luật hay bằng lệ (phong tục tập quán) và được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Có thể gọi là sự di truyền văn hóa bên cạnh sự di truyền sinh vật

về thể xác - để đảm bảo tính thống nhất của một cộng đồng trong lịch sử Mọi sự phát triển đều xuất phát từ truyền thống, con người từ khi sinh ra trong một gia đình, một

xã hội đã bị chi phối bởi truyền thống và các hiện tượng văn hóa cũng vậy Tuy nhiên mọi vấn đề đều có tính hai mặt, truyền thống cũng vậy Truyền thống nào cũng có truyền thống phù hợp và truyền thống không phù hợp Truyền thống có thể thúc đẩy

6

sự phát triển nhưng mặt khác nó cũng có thể cản trở sự phát triển Truyền thống mang tính cộng đồng Truyền thống được chuyên chở, lưu giữ trong ký ức và từ đó điều khiển hành động của cá nhân Nhiều khi nó trở thành vô thức, con người cứ hành động theo các quy định Truyền thống có thể thay đổi, nhưng trong sự ổn định

2.1.2.2 Khái niệm giá trị truyền thống văn hóa

Giá trị truyền thống là sự tuyển chọn những truyền thống tốt đẹp mang ý nghĩa tích cực và tiêu biểu cho bản sắc văn hóa dân tộc Trong các giá trị truyền thống có

cái biến đổi nhanh, có cái bị đứt gẫy, và cũng có cái bền vững trường tồn

VD: Trong hệ thống giá trị văn hóa Việt Nam, tinh thần yêu nước là một giá trị

truyền thống bền vững và trường tồn, tuy nhiên nội dung của nó cũng có quá trình hình thành, phát triển và biến đổi, nâng cao qua các quá trình lịch sử

Việt Nam là một nước giàu truyền thống văn hóa với 54 tộc người cùng chung sống Tính đa dạng về văn hóa tộc người thể hiện trên bình diện văn hóa các nhóm ngôn ngữ - tộc người, và văn hóa các nhóm địa phương của mỗi tộc người Như Việt - Mường, Tày - Thái, Môn - Khơme, Nam Đảo, Mông - Dao, Tạng - Miến, Hoa Mỗi tộc người lại gồm nhiều nhóm địa phương với sắc thái văn hóa phong phú Các sắc thái văn hóa tộc người ấy đan kết, thâm nhập, tiếp biến giữa nhân tố bản địa và ngoại lai, tạo nên bức tranh đa sắc của văn hóa Việt Nam

Truyền thống văn hóa và nội dung của truyền thống văn hóa rất đa dạng và phong phú Trong phạm vi nghiên cứu vấn đề đưa giáo dục giá trị văn hóa truyền thống

ở tuổi học sinh trong nhà trường phổ thông, chỉ tập trung vào những giá trị truyền thống văn hóa tinh thần tiêu biểu, cốt lõi của dân tộc Việt (Kinh), phù hợp với lứa tuổi, cấp học của các em, đồng thời nhằm phát huy vai trò của truyền thống đối với xây dựng nhân cách văn hóa học sinh trong cuộc sống và yêu cầu phát triển của đất nước hiện nay

Trong xã hội hiện thời, khi quan niệm về giá trị truyền thống văn hóa người ta thường dùng cách phân chia văn hóa ra thành văn hóa truyền thống và văn hóa hiện đại Song, theo tôi nghĩ cách phân định tách bạch truyền thống - hiện đại chỉ có thể có phần đúng đối với những loại giá trị văn hóa vật chất

Còn đối với những giá trị văn hóa tinh thần, ví dụ như: tinh thần yêu nước, ý thức dân tộc, uống nước nhớ nguồn khó có thể phân định tách bạch truyền thống với hiện đại Không thể có tình yêu nước truyền thống khác biệt với tình yêu nước hiện đại, hay ý thức độc lập tự cường dân tộc truyền thống khác ý thức độc lập tự cường dân tộc thời hiện đại mà những giá trị truyền thống văn hóa đó vẫn tồn tại được phát huy, phát triển lên một trình độ mới phù hợp với yêu cầu đổi mới và phát triển của thời đại Bởi vì, cái được gọi là hiện đại hiện thời thực chất là những cái giá trị văn hóa cốt lõi được bảo tồn, lưu truyền từ trong truyền thống (quá khứ đã qua) được phát triển nâng lên ngang tầm với trình độ văn hóa thời nay (tạm gọi là hiện đại), trải qua dòng chảy của lịch sử lại được trở thành giá trị văn hóa truyền thống của quá khứ, để cho những thời sau, sau nữa kế tục, phát triển nâng lên, cứ thế cứ thế mãi

7

Từ những lý giải trên, có thể đi đến một quan niệm về giá trị truyền thống văn

hóa Việt Nam trên lĩnh vực văn hóa tinh thần là "biết cách định hướng, lựa chọn, kế thừa, thu nạp và phát triển các giá trị văn hóa, dù nội sinh hay ngoại sinh, của quá khứ hay hiện tại, để làm giàu và phát triển vốn di sản văn hóa tinh thần dân tộc và theo kịp thời đại tiến bộ" Vốn di sản văn hóa ấy là tài sản văn hóa chung thể hiện

truyền thống văn hóa Việt Nam, đồng thời thể hiện sức mạnh của bản lĩnh, bản sắc văn hóa Việt Nam trong lịch sử văn hóa dân tộc

Nhờ có vốn di sản văn hóa dân tộc rất phong phú, đa dạng và đặc sắc mà giá trị truyền thống văn hóa của dân tộc Việt Nam thật to lớn, bởi nó đã hình thành nên một bảng giá trị tinh thần khả dĩ làm "nền tảng sức mạnh tinh thần" và là động lực cho công cuộc xây dựng phát triển đất nước hiện thời

Như vậy, truyền thống văn hóa Việt Nam tự tồn với những giá trị bắt nguồn từ

tinh thần nhân bản khoan dung Việt Nam, đó là dòng sữa nuôi dưỡng tinh thần Việt

Nam, tôi luyện bản lĩnh, xây dựng nhân cách văn hóa con người Việt Nam qua các thế

hệ cho tới hôm nay

2.1.2.3 Khái niệm văn hóa nhà trường

Văn hóa nhà trường là khái niệm rất quan trọng vì nó có tác dụng định hướng cho việc lựa chọn và phân định nội dung xây dựng tiêu chí văn hóa nhà trường Có rất nhiều các tác giả trong và ngoài nước có những công trình nghiên cứu liên quan đến văn hóa nhà trường Mỗi tác giả có cách tiếp cận và nghiên cứu khác nhau, song nhìn chung đều đề cập đưa ra những khái niệm cơ bản nhất về văn hóa nhà trường Qua nghiên cứu các khái niệm về văn hóa, văn hóa tổ chức, những quan niệm về văn hóa nhà trường, thấy rằng Tác giả Phạm Quang Huân đã đưa ra một khái niệm hết sức khúc triết, dễ hiểu và tác giả lựa chọn làm khái niệm của đề tài:

“Văn hóa tổ chức của một nhà trường là hệ thống niềm tin, giá trị, chuẩn mực, thói quen và truyền thống hình thành trong quá trình phát triển của nhà trường, được các thành viên trong nhà trường thừa nhận, làm theo và được thể hiện trong các hình thái vật chất và tinh thần, từ đó tạo nên bản sắc riêng cho mỗi tổ chức sư phạm” Có

thể hiểu một số nét cơ bản về văn hóa nhà trường như sau:

* Hệ thống niềm tin

Niềm tin “là một sự hỗn hợp độc đáo giữa các thành phần nhận thức, cảm xúc,

ý chí, nó có sức mạnh như một sự tất yếu bên trong quy định hành vi cá nhân" Có thể nói bản chất của xây dựng văn hóa là định hướng tư duy Tiến trình xây dựng và thay đổi VH trong tổ chức là quá trình để người ta tin rằng nên tư duy như thế nào là đúng,

là tốt, trên cơ sử niềm tin đó người ta có hành động tương ứng

* Hệ thống giá trị

Giá trị được coi như là thước đo đúng và sai, xác định những gì nên làm và không nên làm trong cách hành xử chung và riêng của con người trong một nhà trường Mỗi nhà trường lựa chọn một hoặc một số giá trị để làm tô chỉ mục đích cho mọi hành

8

động, như: giá trị nhân văn, tình yêu thương giữa những con người trong tập thể; sự trung thực hoặc khả năng đổi mới thường xuyên để nâng cao chất lượng các hoạt động dạy học, giáo dục …

Giá trị trong nhà trường được phân chia thành 2 loại:

Loại thứ nhất là các giá trị mà nhà trường đã hình thành và vun đắp trong cả quá

trình xây dựng và trưởng thành

Loại thứ hai là những giá trị mới mà cán bộ quản lý hoặc tập thể giáo viên, học

sinh mong muốn nhà trường mình có và tạo lập từng bước nhằm đem đến sự phát triển mới phù hợp với yêu cầu của xã hội

Hệ thống các giá trị cốt lõi của nhà trường liên quan đến sự tôn trọng người thầy với “tôn sư trọng đạo”, nhấn mạnh “tiên học lễ, hậu học văn”

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, giá trị cốt lõi của văn hóa nhà trường nói chung, văn hóa quản lý vận dụng trong nhà trường nói riêng là coi trọng con người, kết hợp đức trị với pháp trị để duy trì sự ổn định, hướng tới sự hài hòa và phát trển bền vững

* Các chuẩn mực

Chuẩn mực xử sự là các kiểu hành vi cụ thể, là sự cụ thể hóa các giá trị, niềm tin và trông đợi của các thành viên trong tổ chức, là cách thức con người ứng xử trong một xã hội nhất định Tuy nhiên, cần nhấn mạnh là chuẩn mực không mang tính tuyệt đối

Các chuẩn mực có thể liên quan đến mọi khía cạnh đời sống làm việc, từ cách

tư duy, nhìn nhận vấn đề (VD: ở tổ chức này người ta đi thẳng vào vấn đề, tổ chức khác tư duy kiểu vòng vo, né tránh nói thẳng vấn đề), cách gắn sự kiện với công việc, với các mục tiêu lâu dài, cách cụ thể hóa mục tiêu, đến lòng tự trọng, quan hệ liên cá nhân, quan hệ với cộng đồng và XH, và các biểu tượng như lôgô, phù hiệu

Trong các chuẩn mực, có chuẩn mực về hình thức và chuẩn mực về nội dung

- Các chuẩn mực về hình thức:

+ Lôgô, biểu tượng; khẩu hiệu, phương châm làm việc ;

+ Kiến trúc và cách bài trí nơi làm việc ;

+ Trang phục ;

- Chuẩn mực về nội dung :

+ Sứ mệnh, mục tiêu của nhà trường ;

+ Quy trình, thủ tục, nề nếp, phong cách làm việc: các quy trình, thủ tục, các nghi thức là các chuẩn mực hành động ;

+ Quan hệ giao tiếp ứng xử nội bộ và với bên ngoài;

+ Cách thức tổ chức cơ cấu và phân công nhiệm vụ;

+ Thái độ đối với việc thực thi nhiệm vụ, đối với cái mới, đối với sự thay đổi;

9

+ Phong cách lãnh đạo: có nhiều phong cách lãnh đạo, tuy nhiên phong cách lãnh đạo dân chủ có nhiều ưu điểm trong việc phát huy tinh thần trách nhiệm, ý thức

tự giác của các thành viên:

+ Mức độ chuyên nghiệp trong thực thi công việc: đây là chỉ số nổi bật phản ánh văn hóa của một nhà trường;

+ Phương pháp truyền thông: cách thức truyền thông cũng là nét văn hóa bởi đó

là cách thức giao tiếp người - người: ý kiến được truyền đạt trực tiếp hay gián tiếp, theo hướng một chiều độc đoán “truyền lệnh” hay hai chiều dân chủ đối thoại, thông qua phương tiện truyền thống hay hiện đại

2.2 THỰC TRẠNG VÀ VAI TRÒ VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG Ở TRƯỜNG THPT

2.2.1 Lịch sử truyền thống các trường THPT Điễn Châu 2, Diễn Châu 3, Nguyễn Xuân Ôn

2.2.1.1 Lịch sử truyền thống trường THPT Nguyễn Xuân Ôn

Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn được thành lập vào tháng 3/1946 và là ngôi trường cấp III đầu tiên của huyện Diễn Châu

Ra đời trong hoàn cảnh đó nên khó có thể kể hết những vất vả, thiếu thốn Nhưng nhờ sự tâm huyết của thầy giáo hiệu trưởng Cao Xuân Huy và tập thể giáo viên, nên chỉ trong vài năm trường đã nhanh chóng phát triển về số lượng và khẳng định về chất lượng

Quá trình phát triển, trường trải qua nhiều giai đoạn khác nhau Trong đó, một trong những dấu mốc ghi dấu ấn về hoạt động của nhà trường đó là năm 1950 khi trong đợt cải cách giáo dục lần thứ nhất, trường được quốc lập hóa và trở thành Trường Phổ thông cấp 2 Diễn Châu (gồm các lớp 5,6,7) Đến năm học 1954 – 1955 trường có thêm

1 lớp 8 (hệ cấp 3) Ra đời trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, điều kiện dạy và học rất khó khăn, nhưng thầy và trò nhà trường luôn phát huy tinh thần tự lực, tự cường vượt lên mọi gian khổ, hoàn thành tốt nhiệm vụ

Cuối năm học 1967 - 1968, trường được ngành Giáo dục Nghệ An tặng danh hiệu cao quý “Trường 5 nhất”: nhất về tỷ lệ học sinh đậu tốt nghiệp lớp 10, nhất về tỷ

lệ học sinh đậu đại học và chọn đi học nước ngoài, nhất về công tác bổ túc văn hóa, nhất về thành tích lao động và phục vụ chiến đấu và nhất về phong trào văn nghệ

“Tiếng hát át tiếng bom”

Bên cạnh đó, cũng có rất nhiều học sinh xuất sắc đã trưởng thành từ sự dìu dắt của các thầy, cô giáo, nhiều người nay là giáo sư, tiến sỹ, là bác sỹ, kỹ sư, đang giữ trọng trách ở nhiều lĩnh vực quan trọng

10

Hiện tại Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn tập hợp được đội ngũ giáo viên giỏi,

kỷ cương, nề nếp với 100% cán bộ, giáo viên, nhân viên có trình độ đại học Trong đó,

có 1 giáo viên chuẩn bị bảo vệ luận án tiến sỹ, 34/84 cán bộ giáo viên có trình độ thạc

sỹ, 34 giáo viên đã được công nhận giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh

Cơ sở vật chất ngày càng được bổ sung, tăng cường với nhiều phòng học, phòng chuyên môn được trang bị đầy đủ và hiện đại Khuôn viên trường thân thiện, sạch đẹp Quy mô nhà trường luôn ổn định 39 lớp với gần 1.600 học sinh

2.2.1.2 Lịch sử truyền thống các trường THPT Diễn Châu 2

Trường THPT Diễn Châu 2 được thành lập từ năm 1965, trên cơ sở tách ra từ Trường cấp 3 Diễn Châu 1 (nay là Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn) Nhiệm vụ của trường là đào tạo giáo dục con em học sinh vùng Trung, Bắc Diễn Châu và một số xã huyện Yên Thành (Đô Thành, Đức Thành, Thọ Thành)

Trải qua 53 năm thành lập, trường đã góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đóng góp vào quá trình xây dựng và phát triển quê hương,

đã đạt được nhiều thành tích Hiện nay trường có 95 cán bộ, giáo viên, nhân viên, trong

đó 100% giáo viên đạt chuẩn đào tạo, có 32 giáo viên đạt trình độ đào tạo trên chuẩn (35%); qua các thời kỳ các nhà giáo đã được công nhân các danh hiệu bao gồm: 02 giáo viên giỏi cấp quốc gia; 26 giáo viên giỏi cấp tỉnh; 81 giáo viên giỏi cấp trường; 100% đạt lao động tiên tiến; 40 người đạt chiến sỹ thi đua cấp cơ sở (42%); 05 người đạt chiến sỹ thi đua cấp tỉnh (5%); 01 người được tặng danh hiệu “Nhà giáo ưu tú”; 02 người được tặng bằng khen của Thủ tướng; 10 người được tặng bằng khen của Bộ Giáo dục và Đào tạo; 15 người được tặng bằng khen của UBND tỉnh; 01 người được tặng bằng khen của Tổng Liên Đoàn lao động Việt nam; 03 người đã được Trung ương đoàn tặng bằng khen; 02 người đã được tặng Bằng khen Công đoàn giáo dục Việt Nam; 02 người được tặng bằng khen của Liên đoàn lao động tỉnh và rất nhiều giáo viên được tặng giấy khen các loại

Năm học 2018-2019 toàn trường có 39 lớp với tổng số 1506 học sinh, trong đó khối 10 có 13 lớp 549 học sinh, khối 11 có 13 lớp 474 học sinh, khối 12 có 13 lớp 483 học sinh Đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên 98 người, gồm 4 cán bộ quản lý, 85 giáo viên, 6 nhân viên, 2 bảo vệ, 1 phục vụ Hệ thống cơ sở vật chất và phòng làm việc bao gồm 10 phòng làm việc theo chức danh, 19 phòng làm việc theo chức năng

2.2.1.3 Lịch sử truyền thống các trường THPT Diễn Châu 3

Trường THPT Diễn Châu 3 tiền thân là phân hiệu 2 của trường cấp 3 Diễn Châu

2 từ năm 1977 đảm nhận giáo dục học sinh 10 xã vùng trung Diễn Châu Năm 1981

Bộ Giáo dục ra quyết định thành lập trường với tên gọi trường cấp 3 Diễn Châu 3, từ

đó đến nay đã hơn 30 năm

Trải qua quá trình xây dựng và trưởng thành, tập thể cán bộ, giáo viên và học sinh của trường luôn sát cánh bên nhau để vượt qua bao khó khăn, giữ vững phong trào

11

thi đua “dạy tốt – học tốt” Đến nay đội ngũ các thầy giáo, cô giáo đều đã đạt chuẩn và trên chuẩn, 1 thầy giáo được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng ba, 2 thầy cô giáo được tặng danh hiệu “Nhà giáo ưu tú”, 2 thầy giáo được Thủ tưởng Chính phủ tặng Bằng khen, 8 thầy cô giáo được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng Bằng khen, 3 thầy cô giáo được công nhận danh hiệu “Tài năng sư phạm”, 38 lượt thầy cô giáo được công nhận giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh, nhiều thầy cô giáo được công nhận giáo viên giỏi, chiến sỹ thi đua các cấp

Những đóng góp to lớn của nhiều thế hệ thầy trò trường THPT Diễn Châu 3 trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo đã được trao tặng những phần thưởng cao quý, đáng tự hào Năm 2005 được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng ba; Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng Bằng khen năm học 1998 – 1999 và 2002 – 2003; được Chủ tịch UBND tỉnh tặng Cờ đơn vị dẫn đầu trong phong trào thi đua năm học 2008 – 2009; nhiều năm liền trường đạt danh hiệu tiên tiến và tiên tiến xuất sắc cấp tỉnh, được UBND huyện, UBND tỉnh, Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam công nhận là “Đơn vị văn hoá” và nhiều Bằng khen, Giấy khen khác trên các mặt công tác Chi bộ nhà trường liên tục được công nhận là Chi bộ trong sạch vững mạnh tiêu biểu, được Đảng bộ tỉnh Nghệ An tặng Bằng khen năm 2009; Công đoàn nhà trường luôn là đơn vị xuất sắc, được Công đoàn Giáo dục Việt Nam, Liên đoàn Lao động Nghệ An, Công đoàn giáo dục Nghệ An tặng nhiều Bằng khen, giấy khen, Đoàn trường liên tục là đơn vị xuất sắc, được nhận bằng khen của Trung ương Đoàn, Tỉnh đoàn

2.2.2 Thực trạng văn hóa ở trường THPT trong thời gian qua

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, đã đưa tới nhiều thay đổi đáng kể về mặt kinh tế và đời sống sinh hoạt Nhiều yếu tố tích cực tạo thuận lợi cho phát triển nhân cách học sinh Song cũng không ít những yếu tố tiêu cực như mặt trái của cơ chế thị trường, các tệ nạn xã hội, các loại sách báo, văn hóa phẩm độc hại đang hàng ngày ảnh hưởng xấu đến lối sống và phát triển nhân cách của học sinh

Nhìn chung về tình hình tư tưởng, đạo đức, học sinh có nhận thức đúng đắn về trách nhiệm, nghĩa vụ trong học tập, rèn luyện tu dưỡng đạo đức để trở thành con ngoan trò giỏi, thành người có ích cho xã hội học sinh rất quan tâm đến những vấn đề chính trị xã hội như công bằng xã hội, tương lai cá nhân và tiền đồ của xã hội Bởi vậy, các

em có nhu cầu rất cao về thông tin, được hiểu biết và thi thố trí tuệ Điều này được thể hiện rõ bằng kết quả xuất sắc của các em học sinh tham dự các cuộc thi Tuy nhiên việc bỏ học và thất học ở ở bậc học THPT cũng đang là vấn đề xã hội đáng quan tâm nếu không nói là đáng báo động

Bên cạnh nguyên nhân chủ yếu về tâm sinh lý lứa tuổi dẫn đến tình trạng phạm tội ngày càng tăng của lứa tuổi này Có những trường hợp học sinh phạm tội rất đáng báo động về sự suy thoái đạo đức nhân cách như sử dụng bạo lực, dùng vũ khí đâm

12

chém thầy cô giáo đang dạy dỗ mình, hiếp dâm tập thể, tổ chức thành các băng nhóm

có tính chất côn đồ gây rối trật tự trị an…

Nhận định về các mặt yếu kém trong văn hóa - xã hội, Nghị quyết ban chấp hành

Trung ương 5 khóa VIII viết " Tệ sùng bái nước ngoài, coi thường những giá trị văn hóa dân tộc, chạy theo lối sống thực dụng, cá nhân, ích kỷ đang gây hại đến thuần phong mỹ tục của dân tộc Không ít trường hợp vì đồng tiền và danh vị mà chà đạp lên tình nghĩa gia đình, quan hệ thầy trò, đồng chí, đồng nghiệp Ma túy, mại dâm và các

tệ nạn xã hội khác gia tăng "

Có thể nói ý thức tự tôn dân tộc và lòng tự hào về những giá trị truyền thống dân tộc đến nay vẫn có ý nghĩa và có giá trị thiêng liêng trong các thế hệ Việt Nam

Hiếu học, trọng học, khuyến học cũng là một truyền thống quan trọng của người Việt Nam mặc dù nước ta là một quốc gia đang phát triển với những chỉ số còn rất thấp về mức sống và thu nhập Thể hiện một số nội dung sau:

Thứ nhất, truyền thống trọng học có ý nghĩa đối với học sinh trong việc hòa

mình vào cuộc sống văn minh hiện đại đòi hỏi phải có sự hiểu biết, kiến thức và động

cơ học tập, đỗ đạt cao của học sinh có sự khác nhau trong các gia đình có truyền thống khác nhau Nếu học sinh trong gia đình thuần nông động cơ số 1 của việc học tập là thoát ly khỏi đồng ruộng, để không phải lao động chân tay vất vả, thì động cơ số 1 của việc học tập của học sinh trong các gia đình có truyền thống lao động tự do (nghề thủ công, kinh doanh có thể, v.v ) là kiếm được nhiều tiền Còn trong các gia đình có truyền thống học hành thì động cơ số 1 của việc học tập là để có khả năng hòa nhập vào cuộc sống hiện đại, là giữ gìn và phát huy truyền thống hiếu học, trọng học vấn có trong gia đình, dòng họ Gắn với truyền thống hiếu học, trọng học là truyền thống "tôn sư, trọng đạo" Truyền thống tôn sư trọng đạo vẫn là một giá trị truyền thống đang chi phối giá trị cuộc sống của con người Việt Nam hiện nay Tuy nhiên, trong thực tế, đã có những biểu hiện lệch lạc của một bộ phận phụ huynh học sinh tới "thăm" thầy cô với động cơ không lành mạnh như: xin điểm cho con, bao che khuyết điểm khi con vi phạm

ở trường lớp v.v , thậm chí có phụ huynh học sinh vì nhẹ dạ, quá nghe con đã có hành

vi xâm phạm thô bạo danh dự và thân thể thầy cô giáo Những hành vi xấu xa đó đã bị

dư luận xã hội, báo chí lên án Chính truyền thống tôn sư trọng đạo không bao giờ cho phép bất cứ ai có hành vi tương tự như vậy đối với thầy cô giáo Và những người thầy, người cô để xứng đáng với vị thế xã hội cao quý đó cần phải biết lấy "học sinh làm trung tâm", đó mới là nền tảng bền vững của quan hệ thầy - trò và truyền thống tôn sư trọng đạo

Một biểu hiện tích cực của truyền thống cộng đồng được nhiều người Việt Nam ngày nay vẫn quan tâm đó là đánh giá về quan hệ gia đình và ảnh hưởng tích cực của truyền thống gia đình tới định hướng giá trị của học sinh Tuy nhiên, cuộc sống theo

cơ chế thị trường thời mở cửa cũng có không ít những tác động làm biến đổi những giá trị truyền thống

là người thể hiện và sáng tạo ra các tiêu chuẩn của xã hội

Để có nhân cách văn hóa nội dung giáo dục của nhà trường nói chung và giáo dục giá trị truyền thống văn hóa nói riêng cho học sinh phải phù hợp và thiết thực

Theo nhận định chung của xã hội hiện nay chương trình học của học sinh trung học phổ thông còn nặng nề, quá tải, nặng tính lý thuyết, nhẹ thực hành Tình trạng học sinh học vẹt, học nhồi nhét, từ đó khó có thể phát huy tư duy độc lập, chủ động sáng tạo và một phương pháp học tập tích cực

Điều quan trọng hiện nay, không ít dư luận xã hội báo chí phản ánh những hiện tượng tiêu cực phản văn hóa đang xuất hiện trong nhà trường: sự vi phạm quy chế thi

cử, tình trạng học sinh vô lễ, thậm chí có học sinh, phụ huynh học sinh có hành vi côn

đồ xâm phạm thô bạo tới thân thể thầy cô giáo, hạ nhục người thầy trước đám đông Hành vi bạo ngược đó hoàn toàn không bao giờ cho phép diễn ra trong quan hệ thầy - trò của truyền thống văn hóa dân tộc ta từ ngàn xưa

Ở trường trung học phổ thông của chúng ta hiện nay theo phản ánh của giáo viên

bộ môn giáo dục công dân rằng: với chức năng nhiệm vụ dạy học sinh đạo đức, trách nhiệm công dân, pháp luật, song số tiết còn quá khiêm tốn, ít ỏi so với nhu cầu hình thành, phát triển nhân cách văn hóa cho học sinh ở tuổi học sinh Nên hiệu quả giáo dục còn thấp, khiến khó có thể hình thành trong các em tư tưởng, thói quen, nếp sống đạo đức, văn hóa, lối sống mà xã hội hằng mong muốn

Nhìn chung, những chuyển biến ban đầu về cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" trong trường học được nhận diện rõ nhất là việc tổ chức

các hoạt động văn nghệ, ngoài ra là một số hoạt động văn hóa như phong trào thi đua

"Dạy tốt, học tốt", cuộc vận động "Kỷ cương - tình thương - trách nhiệm" phong trào

xây dựng trường học văn minh Tuy nhiên để xây dựng một môi trường văn hóa - giáo dục lành mạnh, ngăn ngừa và đẩy lùi tệ phản văn hóa xâm nhập học đường, tạo dựng lối sống, nếp sống văn hóa, nhân cách văn hóa trong học đường đang và sẽ là một nhiệm vụ nặng nề của ngành giáo dục - đào tạo Dẫu sao, những cố gắng mà Bộ Văn hóa thông tin và Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp đưa việc xây dựng đời sống văn hóa trong trường học đang góp phần đưa lại những dấu hiệu khả quan và từng bước được thực thi

14

2.2.4 Vai trò của văn hóa nhà trường

2.2.4.1 Vai trò của văn hóa nhà trường

Văn hóa nhà trường có ảnh hưởng đến tất cả các hoạt động diễn ra trong nhà trường đó Văn hóa là một mạng lưới mạnh mẽ của nghi lễ và truyền thống, chuẩn mực

và giá trị có ảnh hưởng đến tất cả mọi góc cạnh của đời sống nhà trường Văn hóa nhà trường quyết định đến việc các thành viên trong nhà trường tập trung chú ý vào cái gì,

họ cam kết như thế nào với nhà trường, họ nỗ lực làm việc đến đâu và mức độ họ đạt được mục tiêu đề ra Cụ thể, văn hóa nhà trường định hướng sự tập trung của các thành viên nhà trường vào hành vi hàng ngày và tăng cường sự chú ý vào những gì quan trọng và có giá trị Nếu các giá trị và chuẩn mực cơ bản củng cố cho việc học tập, nhà trường sẽ tập trung vào hoạt động học tập trong nhà trường Văn hóa nhà trường giúp xác định và xây dựng cam kết của nhà trường đối với các giá trị cốt lõi Nếu những nghi lễ, truyền thống, lễ kỉ niệm tạo ra tình cảm cộng đồng, giáo viên, nhân viên, học sinh và cộng đồng đó sẽ xác định với nhà trường và cam kết với những giá trị cốt lõi

và các mối quan hệ ở đây Đồng thời, văn hóa nhà trường tích cực làm tăng động lực làm việc Khi nhà trường công nhận những thành quả, giá trị của những nỗ lực và cổ

vũ cho những cam kết, nhân viên cảm thấy có thêm động lực để làm việc chăm chỉ, cải tiến và ủng hộ sự thay đổi Nếu một nhà trường có bối cảnh không rõ ràng về mục đích, thiếu một tầm nhìn có khả năng truyền cảm hứng tới mọi người, ít các buổi lễ mừng thành quả, nhân viên sẽ biểu hiện thiếu năng lượng trong suốt quá trình làm việc Ngoài

ra, văn hóa nhà trường tích cực góp phần quan trọng cải thiện hiệu quả và năng suất làm việc trong nhà trường giáo viên và học sinh thành công hơn trong một môi trường văn hóa mà ở đó nuôi dưỡng sự nỗ lực làm việc, cam kết với những giá trị đến cuối cùng, chú ý giải quyết các vấn đề và tập trung vào việc học tập của tất cả học sinh

Văn hóa có tác động rất lớn đến chất lượng giáo dục trong nhà trường thông qua những ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến người dạy và người học Mặt khác, văn hóa nhà trưởng có ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục còn bởi bản thân văn hóa nhà trường cũng là một phần của chương trình giáo dục và đào tạo trong nhà trường thông qua các môn học, hoặc là các giá trị văn hóa vật thể hoặc phi vật thể trong nhà trường

Nó bao gồm tất cả các yếu tố ảnh hưởng tới các phong trào, hoạt động của người dạy, người học trong nhà trường như: cảnh quan nhà trường, mối quan hệ thầy trò, bè bạn, các tổ chức đoàn thể, các phong trào, hoạt động và cả những băng rôn, khẩu hiệu trong nhà trường

Các nghiên cứu đều thừa nhận sự ảnh hưởng của văn hóa nhà trường đến chất lượng giáo dục khi so sánh hai môi trường văn hóa nhà trường: môi trường văn hóa nhà trường tích cực và môi trường văn hóa nhà trường độc hại Một môi trường văn hóa tích cực sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường Ngược lại, môi trường văn hóa nhà trường có những yếu tố độc hại sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng giáo dục trong nhà trường

Môi trường văn hóa ảnh hưởng xấu đến chất lượng giáo dục khi chứa đựng các yếu tố tiêu cực Đó có thể là sự thiếu chia sẻ mục đích và tầm nhìn không thống nhất

15

do dựa trên lợi ích cá nhân; cán bộ giáo viên không tìm thấy ý nghĩa trong công việc,

có suy nghĩ tiêu cực hoặc không có tình cảm với học sinh; quan niệm về quá khứ của nhà trường như một câu chuyện của sự thất bại và thua cuộc; chủ nghĩa cá nhân cực đoan ảnh hưởng lớn; nhà trường chấp nhận những hạn chế tồn tại và tránh sự đổi mới Văn hóa nhà trường tiêu cực còn biểu hiện ở sự hạn chế của ý thức cộng đồng, tồn tại nhiều suy nghĩ không tốt về đồng nghiệp và học sinh; nhà trường có ít truyền thống hoặc các nghi lễ tích cực giúp phát triển ý thức cộng đồng; mạng lưới văn hóa tạo điều kiện cho sự lan truyền của những thông tin tiêu cực, sai lệch; vai trò lãnh đạo của Hiệu trưởng trong nhà trường không được phát huy…đã ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của nhà trường Ngoài ra, sự phân tán và mâu thuẫn trong các mối quan hệ của cán bộ, giáo viên nhà trường; sự xuất hiện thường xuyên của những nghi ngờ và thù hằn cá nhân; cảm xúc thất vọng, chán nản xuất hiện trong cán bộ giáo viên cũng là những biểu hiện của văn hóa nhà trường tiêu cực Văn hóa nhà trường ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục bởi nó ảnh hưởng đến tất cả các hoạt động trong nhà trường

2.2.4.2 Văn hóa nhà trường với học sinh

Văn hóa nhà trường có ảnh hưởng trực tiếp đến học sinh theo học trong nhà trường đó Ảnh hưởng ở đây có thể theo cả hai hướng: tích cực và tiêu cực tùy theo thực trạng văn hóa nhà trường

Văn hóa nhà trường tích cực ảnh hưởng đến học sinh ở các khía cạnh sau:

Thứ nhất, văn hóa nhà trường tích cực tạo ra một môi trường học tập có lợi nhất

cho học sinh Môi trường này kích thích được sự chủ động, tạo động lực cho người học, khiến người học thực sự hứng thú và nỗ lực để đạt được kết quả học tập tốt nhất Trong môi trường văn hóa nhà trường tích cực học sinh cảm thấy thoải mái, vui vẻ, ham học; học sinh được tôn trọng, được thừa nhận, và cảm thấy mình có giá trị; học sinh thấy rõ trách nhiệm của mình; tích cực khám phá, liên tục trải nghiệm và tích cực tương tác với giáo viên, nhóm bạn và nỗ lực đạt thành tích học tập tốt nhất

Thứ hai, văn hóa nhà trường tích cực tạo ra một môi trường học tập thân thiện

với học sinh Trong môi trường nhà trường thân thiện, học sinh cảm thấy gắn bó với trường, lớp, thích thú với việc đến trường Môi trường thân thiện đảm bảo được các yêu cầu cơ bản đó như an toàn với tất cả học sinh; cởi mở và chấp nhận các nhu cầu

và hoàn cảnh khác nhau của học sinh; khuyến khích học sinh phát biểu/bày tỏ quan điểm cá nhân và xây dựng mối quan hệ ứng xử tôn trọng, hiểu biết lẫn nhau, học hỏi lẫn nhau giữa thầy và trò

Thứ ba, văn hóa nhà trường góp phần hình thành nên những nét phẩm chất, tính

cách riêng, được đánh giá là phù hợp và có giá trị cho học sinh của nhà trường Theo

đó, học sinh ở các trường khác nhau sẽ có những đặc điểm khác nhau được hình thành

do quá trình tiếp nhận các ảnh hưởng từ môi trường nhà trường các em theo học

Mặt khác, các yếu tố độc hại còn tồn tại trong văn hóa nhà trường nếu không được cải thiện sẽ ảnh hưởng xấu đến người học Trong một môi trường nhà trường nặng về truyền thụ, giáo điều, áp đặt, học sinh sẽ trở nên thụ động, thiếu sự tự tin vào

16

bản thân Môi trường nhà trường không thân thiện sẽ trở thành những rào cản khiến học sinh không bộc lộ và phát triển hết được những khả năng của mình, không thực sự hứng thú, có trách nhiệm tham gia vào các hoạt động học tập, vui chơi, lao động… trong nhà trường

2.2.4.3 Văn hóa nhà trường với giáo viên

Vai trò của văn hóa nhà trường đối với giáo viên cũng cần được nhìn nhận từ hai góc độ đối lập: ảnh hưởng của nền văn hóa tích cực và ảnh hưởng của nền văn hóa tiêu cực hay độc hại Trong tổ chức nhà trường, văn hóa nhà trường tích cực sẽ tác động rất lớn đến giáo viên Tác động đó thể hiện ở nhiều phương diện:

Thứ nhất, khuyến khích mối quan hệ hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi lẫn

nhau giữa các giáo viên Trong môi trường đó, giáo viên cảm thấy thoải mái dễ dàng thảo luận về những vấn đề hay khó khăn mà họ đang gặp phải; sẵn sàng chia sẻ với nhau kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn; tích cực trao đổi phương pháp và kỹ năng giảng dạy; quan tâm đến công việc của nhau và cùng hợp tác với lãnh đạo nhà trường

để thực hiện mục tiêu giáo dục đã đề ra

Thứ hai, tạo bầu không khí tin cậy thúc đẩy giáo viên quan tâm đến chất lượng

và hiệu quả giảng dạy, học tập Bầu không khí cởi mở, tin cậy, tôn trọng lẫn nhau tạo động lực để giáo viên quan tâm cải tiến nâng cao chất lượng dạy và học đồng thời góp phần cải thiện thành tích giảng dạy và học tập của trường

Tuy nhiên cũng có khi trong văn hóa nhà trường tồn tại những yếu tố độc hại hoặc những yếu tố theo thời gian không còn phù hợp, trở thành sự cảm trở đối với hiệu quả hoạt động của nhà trường Đó là khi nhân viên bị phân tán, mục tiêu phục vụ người học bị thay thế bởi các mục tiêu khác, những cái không phải là giá trị và suy nghĩ tiêu cực tồn tại trong nhà trường

2.2.4.4 Văn hóa nhà trường với mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh

Một trong những yếu tố quan trọng cấu thành nên văn hóa nhà trường là mối quan hệ giữa các thành viên trong nhà trường Mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh trong nhà trường có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả giáo dục Trong môi trường văn hóa nhà trường tích cực cho việc học tập, mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh là mối quan hệ hợp tác, khuyến khích, giáo viên và học sinh tương tác tích cực lẫn nhau Biểu hiện cụ thể ở các đặc điểm đó là: giáo viên đặt ra các mong đợi cao và rõ ràng với học sinh; giáo viên tôn trọng học sinh; giáo viên giao tiếp trung thực, hiểu biết và có sự cảm thông với học sinh; giáo viên có các khuyến khích tích cực với học sinh; giáo viên đặt ra các chuẩn mực hành vi cho học sinh; giáo viên, học sinh luôn ở trong bầu không khí hợp tác Trái lại, một bầu không khí tiêu cực trong mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh sẽ ảnh hưởng xấu đến kết quả giáo dục toàn diện Đó có thể là sự áp đặt, thiếu tôn trọng, thiếu sự công bằng của giáo viên với học sinh khiến học sinh mặc cảm, tự ti, thụ động

17

Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh trong nhà trường còn có ảnh hưởng rất lớn của những yếu tố thuộc về truyền thống văn hóa – giáo dục của mỗi quốc gia

Ở Việt Nam, trong mối quan hệ giữa giáo viên – học sinh, truyền thống “tôn sư trọng đạo”, “nhất tự vi sư, bán tự vi sư” rất được đề cao học sinh với giáo viên luôn đòi hỏi phải có sự lễ phép, tôn trọng Đặc điểm này mang ý nghĩa tích cực trong việc giáo dục học sinh, tuy nhiên cũng có thể có những tác động không như mong muốn nếu khiến cho học sinh không dám nói lên những suy nghĩ, cảm xúc thực của mình

2.3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG Ở TRƯỜNG THPT HIỆN NAY

Trong công cuộc đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước ta khẳng định và chủ trương:

sự nghiệp CNH, HĐH đất nước phải coi trọng việc bảo vệ di sản văn hóa dân tộc, giữ gìn

bản sắc dân tộc, nghĩa là giải quyết một cách khoa học, bảo đảm sự hài hòa giữa hiện đại

và truyền thống, lấy con người là mục tiêu và động lực của sự phát triển Điều đó cũng

có nghĩa quan điểm của Đảng ta, một mặt, không chỉ nhìn truyền thống văn hóa dân tộc như cái gì đó bất biến, cố hữu mà mặt khác, cần biết giải quyết tốt mối quan hệ giữa truyền

thống và hiện đại: "phát huy tới mức tối đa sức mạnh, nội sinh của dân tộc, vừa tiến lên văn minh hiện đại, vừa giữ gìn được bản sắc dân tộc, tạo lập con đường phát triển ổn định và bền vững Đó là phương thức của sự phát triển lấy truyền thống làm cơ sở tiến lên

hiện đại, ngược lại, trên cơ sở hiện đại nâng cao và làm phong phú truyền thống, không ngừng tăng cường tiềm lực nội sinh

Việc giáo dục giá trị truyền thống văn hóa cho học sinh được thực hiện đồng thời bởi nhiều biện pháp khác nhau Mỗi biện pháp có giá trị đặc trưng, nhưng khi thực hiện phối hợp đồng thời nhiều biện pháp, thì hiệu quả và chất lượng được nâng lên rõ rệt Dưới đây, tác giả xin nêu các biện pháp cụ thể như sau:

2.3.1 Tuyên truyền, giáo dục, phát huy vai trò của dư luận xã hội

Hiện nay, nhận thức về văn hóa nói chung và giá trị truyền thống văn hóa nhà trường nói riêng của nhà quản lý giáo dục, giáo viên, viên chức phục vụ giáo dục, đào tạo, học sinh trong Trường THPT chưa cao Hệ quả là nhiều biểu hiện tiêu cực trong nhà trường chưa được ngăn chặn, một số hoạt động giáo dục giá trị truyền thống văn hóa nhà trường cho học sinh của Trường THPT chỉ cầm chừng, nhằm hoàn thành nhiệm vụ Vấn đề tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc xây dựng giá trị truyền thống văn hóa nhà trường trong Trường THPT có ý nghĩa

to lớn Điều này rất cần thiết, vì thực chất đây là hoạt động nhằm tạo ra sự hiểu biết sâu sắc, toàn diện về môi trường giá trị truyền thống văn hóa nhà trường cho các thành viên trong nhà trường qua đó học sinh, thầy cô cán bộ quản lý giáo dục, nhân viên hình thành thái độ đúng đắn đối với những giá trị, chuẩn mực, mục tiêu phát triển của nhà trường, bồi đắp các quan hệ giữa các thành viên trong nhà trường theo hướng tích cực Phát huy được vai trò tích cực của chủ thể, đối tượng trong việc giữ gìn và phát

18

triển các giá trị truyền thống văn hóa nhà trường ở các trường THPT sẽ làm cho chất lương và hiệu quả giáo dục càng cao và phát triển theo chiều sâu, góp phần tích cực vào việc hoàn thành các mục tiêu giáo dục và đào tạo của nhà trường cũng như khẳng định được thương hiệu của trường với xã hội Đây là việc làm đòi hỏi sự linh hoạt, nhuần nhuyễn thông qua các phương pháp, hình thức giáo dục giá trị truyền thống văn hóa nhà trường phù hợp với điều kiện nhà trường Trong đó, cần lưu ý những điểm sau:

- Tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về đổi mới giáo dục, xây dựng môi trường văn hóa, môi trường giáo dục tạo điều kiện xây dựng lối sống và con người mới theo những chuẩn mực mà xã hội yêu cầu Nâng cao nhận thức cho giáo viên, học sinh, cán bộ công nhân viên nhà trường về vị thế, vai trò của giá trị truyền thống văn hóa nhà trường đối với sự phát triển của nhà trường

- Tổ chức, vận động hình thành các phong trào học sinh hướng tới các nhiệm

vụ xây dựng văn hóa nhà trường, tiến hành xây dựng và hoàn thiện các tiêu chí, nội dung về văn hóa nhà trường Trên cơ sở đó ngăn chặn có hiệu quả sự xâm nhập của các tệ nạn xã hội vào nhà trường, tạo lập môi trường giá trị truyền thống văn hóa nhà trường lành mạnh, an toàn, bền vững

- Tạo dư luận xã hội rộng rãi, nhằm ủng hộ việc xây dựng môi trường giá trị truyền thống văn hóa nhà trường lành mạnh, phê phán, đấu tranh chống lại các biểu hiện không lành mạnh trong nhà trường, từ đó định hướng các nội dung cần đạt tới trong nhiệm vụ xây dựng môi trường giá trị truyền thống văn hóa nhà trường THPT

- Đặc biệt coi trọng vai trò, tác dụng của website của nhà trường trong việc cung cấp thông tin, tuyên truyền, thông báo nội dung các hoạt động, biểu dương các

cá nhân điển hình, tập thể tiên tiến …

2.3.2 Ban hành quy định, xác lập các quy tắc ứng xứ văn hóa nhà trường

Đây là biện pháp nhằm tác động vào những điều kiện trực tiếp, quy trình cụ thể, nội dung chi tiết cho các hành vi ứng xử nhằm phát triển giá trị truyền thống văn hóa nhà trường trong trường THPT Để đạt hiệu quả cao khi thực hiện biện pháp này, cần lưu ý:

- Bảo đảm tính hiệu lực của các quy định về xây dựng văn hóa nhà trường Đây

là yêu cầu nhằm làm cho quá trình xây dựng môi trường giá trị truyền thống văn hóa nhà trường trong trường THPT từ “khả thi” trở thành “thực thi” cao Điều này được thể hiện ở sự hợp lý trong việc sắp xếp các quy tắc quy định, yêu cầu các đối tượng phải thực hiện Sự bao quát trong các nội dung, sự đa dạng trong các chế tài (bao gồm khen thưởng - kỷ luật, biểu dương - phê phán, giáo dục - hành chính ) và sự cân đối trong các phần của quy định để tạo ra sự đồng thuận, sự thống nhất, đồng bộ trong quá trình tiến giáo dục và đánh giá hiệu quả của giá trị truyền thống văn hóa nhà trường mang lại

- Bảo đảm tính chuẩn mực của các tiêu chí về giá trị truyền thống văn hóa nhà trường ở trường THPT Việc đưa ra các tiêu chí trong quy tắc ứng xử văn hóa đòi hỏi phải có sự nghiên cứu kỹ lưỡng điều kiện thực tế của nhà trường ở nhiều khía cạnh

19

khác nhau Tính chuẩn mực sẽ tạo cơ sở khoa học cho việc áp dụng thành công các tiêu chí vào công tác đánh giá, bình xét các danh hiệu đảm bảo sự công minh, dân chủ cho các chủ thể, đối tượng có thành tích trong quá trình xây dựng, thực hiện văn hóa nhà trường

- Xây dựng các quy tắc ứng xử văn hóa nhà trường để điều chỉnh nhận thức của học sinh, hình thành nên những chuẩn mực về văn hoá đạo đức phù hợp với lứa tuổi học sinh Kết hợp với các nội quy, quy chế của học sinh do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành để soạn thảo ra quy tắc ứng xử cho phù hợp với điều kiện học tập sinh hoạt

và đặc thù của nhà trường Việc xây dựng và hình thành các quy tắc quy định, chuẩn

mực về văn hoá, đạo đức trong Trường THPT cần đảm bảo những yêu cầu sau:

+ Các quy tắc đó phải có tác dụng nâng cao nhận thức, điều chỉnh thái độ hành

vi của học sinh trong mọi hoạt động Tạo ra động lực bởi những chế độ khen thưởng

kỷ luật để thu hút học sinh phải tham gia;

+ Nội dung quy chế, quy định cần hướng vào đạo đức, lối sống, thái độ hành vi ứng xử của học sinh, cán bộ, giáo viên, nhân viên trong các mối quan hệ nhà trường, phải thiết thực, phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của nhà trường và phù hợp với điều kiện phát triển xã hội;

+ Phải phù hợp với pháp luật hiện hành, các chuẩn mực về đạo đức và văn hoá chung của dân tộc;

+ Các quy định, quy tắc phải cụ thể rõ ràng, ngắn gọn, dễ hiểu, dễ thực hiện

- Thực tế trong hai năm học 2017-2018 và năm học 2018-2019 (phụ lục 2), sau khi xây dựng quy tắc ứng xử văn hóa nhà trường đã cho thấy tính hiệu quả thực tiễn rõ rệt: nề nếp làm việc, thái độ, hành vi của cán bộ, giáo viên, nhân viên, học sinh nghiêm túc, đúng giờ, việc giao tiếp trở nên lịch sự, văn hóa, đúng mực Không có các hiện tượng tiêu cực xảy ra Hiện tượng vi phạm của học sinh giảm rõ rệt, không có học sinh

bị kỷ luật vì ứng xử thiếu văn hóa văn minh trong nhà trường

2.3.3 Phối hợp giữa nhà trường với chính quyền, gia đình và xã hội

Trong nền kinh tế thị trường, học sinh đang trở thành một trong những đối tượng được các tổ chức kinh tế, đơn vị kinh doanh hướng tới với tư cách là những khách hàng của họ Theo đó, những sản phẩm, dịch vụ đáp ứng các nhu cầu của học sinh ngày càng phong phú, đa dạng về chủng loại và cách thức phục vụ Với những chương trình khuyến mại hấp dẫn, nhiều cơ sở kinh doanh, tụ điểm vui chơi giải trí, hàng quán đang thu hút một lượng không nhỏ những học sinh Ngoài những tiện ích, mặt tích cực do các dịch vụ này mang lại, cũng có những mặt trái rất đáng lưu tâm như tổ chức cá độ, thách đố tiền bạc, cho ghi nợ để rồi “bắt nợ”, Chính bởi vậy, cùng với sự chú trọng xây dựng các giá trị truyền thống văn hóa nhà trường, cần có sự phối hợp giữa nhà trường với chính quyền sở tại, đặc biệt là công an, đoàn thanh niên để quản lý, giám sát các cơ sở, tụ điểm vui chơi, giải trí cũng như những hàng quán đang hoạt động xung quanh trường THPT