A. LỜI MỞ ĐẦU. Níc ta lµ níc n«ng nghiÖp, phÇn lín sèng dùa vµo n«ng nghiÖp vµ cã tíi 80% d©n sè lµm n«ng nghiÖp. V× thÕ mµ §¶ng vµ Nhµ níc ta ®• x¸c ®Þnh ph¸t triÓn kinh tÕ Nông nghiệp n«ng th«n là một vấn đề rộng lớn trong thêi kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x• héi lµ sù cÇn thiÕt, trong qu¸ tr×nh ®æi míi. N«ng nghiÖp, n«ng th«n ViÖt Nam chiÕm vÞ trÝ rÊt quan träng trong ph¸t triÓn kinh tÕ, x• héi cña ®Êt níc. Nó chịu tác động của nhiều yếu tố khác nhau như yếu tố vê` chính sách, vê` vốn, điều kiện về khoa học công nghệ, yếu tố địa lý, điều kiện xã hội, thị trường. Tuy vậy, trong những năm đổi mới vừa qua, nhân tố đổi mới cơ chế chính sách đã tác động mạnh mẽ lên sự tăng trưởng và phát triển của kinh tế nông nghiệp nông thôn. Ngay tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V đã khẳng định “Tập trung phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn, coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu”. Mặt khác với hơn 70% dân số sống chủ yếu ở nông thôn, 76% dân số nước ta làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, hơn 50% tổng kinh ngạch xuất khẩu là do ngành nông nghiệp đóng góp. Nhưng chỉ chiếm tới 25% tổng thu nhập quốc đân .Thu nhập bình quân đầu người ở nông thôn quá thấp so với thành thị, cơ sỏ hạ tầng nông thôn ở nước ta còn quá thấp không đáp ứng được sự phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn, càng không đáp ứng được yêu cầu hiện đại hoá,công nghiệp hoá. Do đó trong thời gian qua Đảng và Nhà nước ta đã tập trung mọi nguồn lực cho phát triển nông nghiệp nông thôn. Thắng lợi to lớn của ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trong những năm đổi mới là đã đáp ứng đủ lương thực, thực phẩm cho nhu cầu trong nước với mức tăng dân số 1,2 triệu ngườinăm và xuất khẩu nông sản ngày càng tăng. Nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực như gạo, cà phê, hạt tiêu, điều nhân, sản phẩm gỗ, cao su...tiếp tục khẳng định vị thế của hàng n«ng l©m s¶n ViÖt Nam trªn thÞ trêng Quèc TÕ. Xuất phát từ thực tế khách quan cần thiết phải có sự nhận xét đánh giá để làm rõ các chủ trương của nhà nước nên em đã chọn đề tai: “Vai trò của nhà nước đối với việc phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn ở Việt Nam”. Trên đây là đề tài tiểu luận đầu tiên của em nên củng không tránh khỏi những thiếu sót . Qua bài tiểu luận này em kính mong nhận được sự góp ý và giúp đỡ của thầy cũng như các bạn ,qua đó em có thể hiểu bài hơn từ đó rút ra được kinh nghiệm cho những đề tài sau này của em. Em xin chân thành cảm ơn
Trang 1
A LỜI MỞ ĐẦU.
Nớc ta là nớc nông nghiệp, phần lớn sống dựa vào nông nghiệp
và có tới 80% dân số làm nông nghiệp Vì thế mà Đảng và Nhà nớc ta đã
lớn trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là sự cần thiết, trong quátrình đổi mới Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam chiếm vị trí rất quantrọng trong phát triển kinh tế, xã hội của đất nớc Nú chịu tỏc động củanhiều yếu tố khỏc nhau như yếu tố vờ` chớnh sỏch, vờ` vốn, điều kiện vềkhoa học cụng nghệ, yếu tố địa lý, điều kiện xó hội, thị trường Tuy vậy,trong những năm đổi mới vừa qua, nhõn tố đổi mới cơ chế chớnh sỏch đótỏc động mạnh mẽ lờn sự tăng trưởng và phỏt triển của kinh tế nụngnghiệp nụng thụn
Ngay tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V đó khẳng định “Tậptrung phỏt triển kinh tế nụng nghiệp nụng thụn, coi nụng nghiệp là mặttrận hàng đầu”
Mặt khỏc với hơn 70% dõn số sống chủ yếu ở nụng thụn, 76%dõn số nước ta làm việc trong lĩnh vực nụng nghiệp, hơn 50% tổng kinhngạch xuất khẩu là do ngành nụng nghiệp đúng gúp Nhưng chỉ chiếm tới25% tổng thu nhập quốc đõn Thu nhập bỡnh quõn đầu người ở nụng thụnquỏ thấp so với thành thị, cơ sỏ hạ tầng nụng thụn ở nước ta cũn quỏ thấpkhụng đỏp ứng được sự phỏt triển kinh tế nụng nghiệp nụng thụn, càngkhụng đỏp ứng được yờu cầu hiện đại hoỏ,cụng nghiệp hoỏ Do đú trongthời gian qua Đảng và Nhà nước ta đó tập trung mọi nguồn lực cho phỏttriển nụng nghiệp nụng thụn
Trang 2
Thắng lợi to lớn của ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôntrong những năm đổi mới là đã đáp ứng đủ lương thực, thực phẩm chonhu cầu trong nước với mức tăng dân số 1,2 triệu người/năm và xuất khẩunông sản ngày càng tăng Nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực như gạo, càphê, hạt tiêu, điều nhân, sản phẩm gỗ, cao su tiếp tục khẳng định vị thếcủa hàng n«ng l©m s¶n ViÖt Nam trªn thÞ trêng Quèc TÕ
Trang 3
Xuất phát từ thực tế khách quan cần thiết phải có sự nhận xét đánh
giá để làm rõ các chủ trương của nhà nước nên em đã chọn đề tai: “Vai trò của nhà nước đối với việc phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn ở Việt Nam”.
Trên đây là đề tài tiểu luận đầu tiên của em nên củng không tránh
khỏi những thiếu sót Qua bài tiểu luận này em kính mong nhận được sựgóp ý và giúp đỡ của thầy cũng như các bạn ,qua đó em có thể hiểu bài hơn
từ đó rút ra được kinh nghiệm cho những đề tài sau này của em Em xinchân thành cảm ơn !
Trang 4
B NỘI DUNG.
1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP NÔNG THÔN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY.
1.1 TÍNH TẤT YẾU KHÁCH QUAN CỦA VAI TRÒ NHÀ
NƯỚC ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM.
1.1.1 Cơ sở lý luận.
Trong quá trình tồn tại và phát triển xă hội loại người đã trải rấtnhiều giai đoạn phát triển, ngoại trừ xã hội nguyên thuỷ đầu tiên thì xã hộinào cũng có nhà nước Sự ra đời của nhà nước là một vấn đề tất yếu kháchquan của quá trình phát triển của loài người
Nhà nước ra đời có vai trò quản lý xã hội, tạo điều kiện tốt nhất đểcho xã hội phát triển Vì vậy xã hội nào cũng cần phải có sự quản lý cua nhànước đặc biệt lá trong chế độ xã hội chủ nghĩa lại càng quan trọng vì nhànước xã hội chủ nghĩa là nhà nước của dân, do dân, vì dân Đối với nền kính
tế vai trò của nhà nước lại phải chiếm vị trí quan trọng hơn cả, vì kinh tế cóvai trò quyết định đến sự phát triển của xã hội
1.1.2 Cơ sở thực tế ở nước ta.
Ở Việt Nam thì vai trò quản lý của nhà nước càng quan trọng vì đấtnước ta đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nền nông nghiệp lạc hậu Sau khi giànhthắng lợi trong cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp, thì chủ trươngcủa Đảng ta là bỏ qua giai đoạn chủ nghĩa tư bản đi lên chủ nghĩa xã hội.Trong khi đó thì nền kinh tế của nước vẫn là nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu
Trang 5
sản chưa có ngành công nghiệp chủ chốt nào, nền kinh tế vấn là dựa vào nôngnghiệp, điều ấy là rất khó khăn vì điểm xuất phát này là quá thấp so với cácnước khác, vì trong khi đó các nước khác đã phát triển nền sản xuất của họlên nền công nghiệp và có các điều kiện tốt về cơ sở vật chất chuẩn bị cho sựphát triển
Như vậy ở nước ta cần thiết phải có sự lãnh đạo của Đảng và nhà nướcvới các chính sách, các mục tiêu, định hướng sẽ tạo điều kiện tốt nhất để chođất nước phát triển theo đúng hướng lên chủ nghĩa xã hội
1.2 CHỨC NĂNG QUẢN LÝ CỦA NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ TRONG NÔNG NGHIỆP
Vai trò của quản lý nhà nước về kinh tế trong nông nghiệp bắt nguồn
từ sự cần thiết phải phối hợp các hoạt động lao động chung trên cơ sở xã hộihóa sản xuất và phát triển nền nông nghiệp hàng hóa Lực lượng sản xuất vàtrình độ phát triển sản xuất hàng hóa càng cao thì càng cần thiết phải thựchiện vai trò này một cách chặt chẽ và nghiêm ngặt Tuỳ theo trình độ pháttriển của lực lượng sản xuất hàng hóa của nông nghiệp trong từng giai đoạnnhất định mà giữa các phân nghành nông, lâm nghiệp và thủy sản cũng nhưcác yếu tố kinh tế của toàn nghành nông nghiệp có những mối quan hệ tỉ lệphù hợp đảm bảo khai thác hợp lý các nguồn lực và phát triển Sự phát triểnkhông ngừng của kực lượng sản xuất sự tác động thường xuyên hay biếnđộng của các yếu tố tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội trong nước cũng nhưquốc tế luôn là những nguyên nhân phá vỡ những mối quan hệ tỷ lệ nói trên,trước tình hình đó Nhà nước nhận thức đúng quy luật vận động phát triển,nắm vững và dự báo được các yếu tố tự nhiên kinh tế, chính trị, xã hội trongnước và quốc tế để vạch ra những chiến lược và kế hoạch phát triển thể chế
Trang 6
hóa các chủ trương đường lối phát triển nông nghiệp thành các quy chế luậtđịnh để hướng dẫn và sử dụng các kích thích kinh tế nhằm định hướng pháttriển các vùng nông nghiệp các thành phần kinh tế các loại hình doanh nghiệphoạt động ở nông thôn phát triển đúng hướng và có hiệu quả Có thể coi cơ
sơ khách quan và sâu xa của vai trò quản lý nhà nước về kinh tế trong nôngnghiệp bắt đầu từ yêu cầu cân đối trong quá trình phát triển do vậy phải phốihợp mọi hoạt động của nền nông nghiệp hàng hóa dựa trên trình độ xã hội hóangày càng cao Trong nền nông nghiệp hàng hóa vận hành theo cơ chế thịtrường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay cơ sơ khach quan và sâu xa nóitrên đòi hỏi việc quản lý nhà nước đối với nghành nông nghiệp phải đượcthực hiện khẩn trương và chặt chẽ nghiêm ngặt
2 VAI TRÒ QUẢN LÝ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP-NÔNG THÔN.
2.1 Xu hướng phát triển kinh tế nông nghiệp - nông thôn trong giai đoạn hiện nay.
2.1.1 Xây dựng nền nông nghiệp bền vững.
Xây dựng nền nông nghiệp bền vững là cơ sở đầu tiên, hết sức quantrọng để phát triển nông nghiệp một cách liên tục và lâu dài Tổ chức về môitrường sinh thái thế giới(WOED), đã định nghĩa nông nghiệp bền vững nhưsau: “ Nông nghiệp bền vững là nền nông nghiệp thoả mãn được các nhu cầucủa thế hệ hiện nay mà không làm giảm khả năng ấy đối với các thế hệ maisau”
Việc khai hoang mở rộng diện tích trồng trọt, phát triển cây lươngthực, cây công nghiệp, cây ăn quả đã phá hoại nhiều diện tích gò, đồi tăngtình trạng khô hạn, úng lụt ảnh hưởng đến mùa màng và đời sống Việc phá
Trang 7
các rừng ngập mặn, các rừng phòng hộ ven sông, ven biển để phát triển nuôitrồng thuỷ sản trong những năm gần đây cũng đã gây nên nhiều hậu quả chosản xuất nông nghiệp, làm cho hệ sinh thái ở các vùng này xấu đi rõ rệt
Rõ ràng việc xây dựng nền nông nghiệp bền vững là vấn đề cấp bách
và cơ bản nhất để cải thiện môi trường sinh thái, đảm bảo sự cân bằng giữacây trồng, vật nuôi, đất, nước đồng thời sử dụng tối đa những lợi thế của quátrình tự nhiên trong sản xuất Nền nông nghiệp bền vững tạo nên sự tuần hoàncác chất dinh dưỡng, cố định đạm sinh vật, thiết lập vá sử dụng các tiềm năngsinh học vá di truyền của các loại động vật, thực vật Và chính đó là những cơ
sở hết sức quan trọng để sản xuất nông nghiệp một cách lâu dài và liên tục
2.1.2 Phát triển nông nghiệp sản xuất hàng hoá và hướng vào xuất khẩu
hướng vào xuất khẩu là vấn đề quan trọng của phát triển nông nghiệp ở bất kìmột quốc gia nào
Trong điều kiện mở rộng kinh tế hợp tác khu vực và trên thế giới, hợp tácsong phương và đa phương giữa các nước trên thế giới, mỗi nước muốn pháttriển không thể khép kín, tự túc, tự cấp, mà phải đi vào sản xuất hàng hoá,xuất khẩu trao đổi với nước ngoài Nước ta là nước nông nhiệp, nhiệm vụhàng đầu là phải phát triển nông nhiệp, phá vỡ thế độc canh, tự túc, tự cấp,đẩy mạnh nông nhiệp sản xuất hàng hoá xuất khẩu sang các nước khác Cónhư vậy mới phát triển được nông nghiệp, cải thiện được đời sống của nôngdân và góp phần thay đổi bộ mặt nông thôn
Muốn đẩy mạnh sản xuất hàng hoá xuất khẩu, điều hết sức quan trọng làphải tăng năng suất, sản lượng, chất lượng và hạ giá thành nông sản sản xuất
Trang 8
ra Có như vậy mới tăng khả năng cạnh tranh của nông sản nước ta trên thịtrường thế giới Từ đó phải quy hoạch bố trí sản xuất cây trồng, vật nuôi, ápdụng các tiến bộ khoa học và công nghệ, phát thông tin và dự báo thị trường,chế độ khuyến khích sản xuất hàng hoá như thế nào để tạo ra nhiều sản phẩmhàng hoá xuất khẩu
2.1.3 Phát triển nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Nông nghiệp nước ta là nền nông nghiệp lạc hậu, chủ yếu lao động
làm bằng thủ công, năng xuất lao động thấp, giá thành phẩm cao Hậu quả làlàm cho thu nhập và đời sông của nông dân rất thấp kéo dài trong nhiều năm Muốn thoát ra khỏi tình trạng lạc hậu đó, muốn nông nghiệp phát triểnnhanh, đời sống của người nông dân được nâng cao không có cách nào khác
là phải phát triển nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nôngnghiệp
Mặt khác, trong quá trìng hội nhập quốc tế nếu chúng ta không đẩymạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá thì nước ta sẽ tụt hậu về kinh tế ngàycàng lớn Và điều này làm cho nền kinh tế của nước ta sẽ không có khả năngcạnh tranh và hội nhập với nền kinh tế trong khu vực và thế giới
Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn sẽ tạo nên sựchuyển biến quan trọng trong cơ cấu kinh tế, trong phát triển cơ sở hạ tầng,trong áp dụng tiến bộ về khoa học và công nghệ, trong giáo dục đào tạo vàtrong văn hoá ở nông thôn
Những phướng hướng chủ yếu trên đây không tách rời nhau mà liên hệchặt chẽ với nhau, làm cơ sở cho việc đề ra những giải pháp phát triển nôngnghiệp nông thôn một cách nhanh chóng và vững chắc
Trang 9
2.2 Vai trò của nhà nước trong việc phát triển kinh tế nông
nghiệp nông thôn.
2.2.1 Đinh hướng cho sự phát triển của nông nghiệp nông thôn.
Như đã nêu trên nền kính tế nước ta có 70% dân số sống ở nông thôn
và 76% dân số nước ta sống trong lĩnh vực nông nghiệp, hơn 50% tổng kinhngạch xuất khẩu là do ngành nông nghiệp đóng góp Vì vậy nền nông nghiệpcủa chúng ta có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp phát triển của đất nước,nên cần có sự can thiệp của nhà nước
Nhà nước xác định mục tiêu, phương hướng hoạt động để định hướng
sự phát triển của kinh tế nông nghiệp như là: Chỉ ra chỉ tiêu đối vơi nôngnghiệp, xác định nông nghiệp phát triển theo các phương hương sau:
hướng công nghiệp hoá - hiện đại hoá ví chỉ có công nghiệp hoá - hiệnđại hoá mới có thể đưa nước ta khỏI tình trạng lạc hậu như hiện nay
nguyên một cách hợp lý, tái tạo và bảo vệ để có thể khai thác lâu dài
Phát triển kinh tế theo hướng xuất khẩu vì nền kinh tếkhông thể khép kín nên phải phát triển theo hướng xuất khẩu tăng năngxuất, sản lượng
2.2.2 Đảm bảo cho nông nghiệp nông thôn phát triển trong điều kiện tốt nhất
Để đảm bảo cho mục tiêu, định hướng của nhà nước thành công thìnhà nước cũng tạo mọi điều kiện tốt nhất để nông nghiệp phát triền như việcxây dựng các cơ sở hạ tầng phục vụ cho nông nghiệp, tăng lương tiền đầu tưcho nông nghiệp, nghiên cứu tạo ra các giống mới nâng cao năng xuất…
Trang 10
Bên cạnh những việc tạo cơ sở hạ tầng thì nhà nước cũng có các chínhsách ưu tiên, khuyến khích các hộ nông nghiệp như: giảm thuế cho các mặthàng nông phẩm, khen thưởng cho các hộ gia đình sản xuất giỏi
Đồng thời chính phủ còn có các chương trình trợ cấp cho các hộ nôngdân vùng núi, vùng sâu, vùng xa tiến hành trợ giá nông sản cho các vùng đó
2.2.3 Đào tạo bồi dưỡng lao động cho các ngành nông nghiệp.
Vì tính chất của nông nghiệp ngày càng áp dụng nhiều khoa học kỹthuật nên cần phải có một đội ngũ quản lý, lao động có năng lực nhất định vìvậy nhà nước cần có những chính sách để nâng cao chất lượng nguồn laođộng như:
nghiệp để phục vụ cho nghành
cho các hộ nông dân để họ nâng cao sự hiểu biết
Tất cả các chính sách này đã và sẽ góp phần giúp cho nông nghiệp củanước ta ngày càng phát triển, đồng thời cùng với đó sẽ đưa đất nước ta ngàycàng phát triển sánh vai cùng với các nước trên thế giới
3 THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP NÔNG THÔN.
3.1 Những hạn chế về vai trò của nhà nước đối với việc phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn ở Việt Nam.
Chúng ta chưa thực hiện nghiêm túc đướng lối đúng đắn đã được nêutrong các nghị quyết Đại hội và nhiều nghị quyết Trung ương: coi côngnghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn là nhiệm vụ quan trọng
Trang 11tố mới của quần chúng, của các đơn vị cơ sở Kinh tế nhà nước chưa đượccủng cố để phát huy vai trò chủ đạo và hướng dẫn, hỗ trợ kinh tế hộ, kinh tếhợp tác, kinh tế tư nhân Công nghiệp, thương nghiệp chưa liên kết chặt chẽnên chưa phục vụ tốt sản xuất nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới Luậtđất đai có những quy định chưa phù hợp; việc thực hiện còn nhiều khuyếtđiểm và lúng túng
Một số cán bộ lãnh đạo, quản lý chưa nhận thức sâu sắc vị trí, vai tròcủa nông nghiệp, nông thôn và yêu cầu tăng cường khối liên minh giai cấpcông nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức trong thời kỳ côngnghiệp hóa Một số địa phương chưa xác định đúng tiềm năng, nội lực cần tậptrung phát huy là ở nông nghiệp, nông thôn Hệ thống quản lý, chỉ đạo nôngnghiệp và phát triển nông thôn còn phân tán, hiệu lực thấp, chưa đáp ứng yêucầu của tình hình mới
Trang 12
3.2 Những giải pháp của nhà nước trong việc phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn
3.2.1 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp phải góp phần xây dựngnền nông nghiệp bền vững và tạo ra nhiều nông sản hàng hoá, xuất khẩu
Cơ cấu kinh tế nông nghiệp phải nằm trong cơ cấu kinh tế của cả nướcnói chung và co cấu kinh tế nông nghiệp nói riêng Chíng vì vậy, việc chuyểndịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và tăng tỷ trọng trong công nghiệp và dịch vụtrong phạm vi cả nước cũng như trong phạm vi nông thôn
Trong việc điều chỉnh cơ cấu sản xuất nông nghiệp cần tích cực pháttriển những sản phẩm mà hiện nay chúng ta phải bỏ ngoại tệ ra để nhập khẩunhư bông, đậu tương, ngô, dầu mỡ động vật, nguyên liệu thuốc lá, nguyênliệu giấy, bột sữa bò, muối công nghiệp Mặt khác, cần chú ý nâng cao chấtlượng và hạ giá thành sản phẩm để nâng cao khả năng cạnh tranh các loạinông sản phẩm trên thị trường thế giới
Cơ sở sản xuất nông nghiệp một khi đã được quy hoạch và xác lậpcần được ổn định tương đối để phát huy hiệu quả Vì nếu cơ cấu sản xuất bịthay đổi thường xuyên sẽ kéo theo sự thay đổi chế độ cach tác, cơ sở hạ tầng,máy móc, thiết bị và gây lên những lãng phí to lớn, đặc biệt việc thay đổi cáccây lâu năm, đàn gia súc cơ bản v.v…
Trong một số trường hợp thật cần thiết để đáp ứng nhu cầu của thịtrường thì nên áp dụng những giải pháp tình thế về chính sách kinh tế hoặcđiều chỉnh không nhiều cơ cấu sản xuất nông nghiệp
3.2.2 Xây dựng kết cấu cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp.