Bài viết cung cấp các dẫn liệu khoa học về thành phần sâu hại trên cây đan sâm ở Hà Nội trong năm 2013, đặc điểm gây hại và thời gian phát sinh gây hại của các loài sâu hại chính. Mời các bạn cùng tham khảo bài viết để nắm chi tiết nội dung nghiên cứu.
Trang 1THÀNH PHẦN SÂU HẠI VÀ ĐỘNG VẬT GÂY HẠI CÂY ĐAN SÂM
(Salvia miltiorrhiza Bunge) TẠI HÀ NỘI Study on Pests in Dan Sam (Salvia miltiorrhiza Bunge) in Ha Noi
Lê Thị Thu, Phan Thúy Hiền, Đặng Thị Hà,Chu Thị Mỹ,Hoàng Diệu Linh,
Ngô Quốc Luật & Lê Đức Tâm
rung tâm Nghiên cứu trồng và chế biến cây thuốc Hà Nội, Viện Dược liệu
Ngày nhận bài: 03.08.2018 Ngày chấp nhận: 10.08.2018
Abstract
Dan sam (Salvia miltiorrhiza Bunge) is very famous and important medicinal plant which has been used for
long time in Viet Namese traditional medicine To date, study on pests and diseases damaging on this plant and their control almost has not been yet carried out Study on pests and diseases damaging on dan sam is very important for the better pest and disease management Seventeen species of insects, mites and snails belonging
to 13 families have been found associated in this medicinal plant at Research Center of Medicinal Plants in spring-summer crop 2013 Some main pests occurred at high density and caused severely damage on this plant
were Paranacoleia lophophoralis Hampson, Colasposoma sp., Spodoptera litura Fabr Damaging charactersistics
of theses insect pests were given and discussed
Key word: insect, mite, Dan shen, Salvia miltiorrhiza Bunge
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Đan sâm Salvia miltiorrhiza Bunge), thu c họ
b c h Lamiaceae l m tcây thuốc quý c công
dụng b huyết, ho t huyết, tăng lưu thông m u,
ư c s dụng ph biến trong y học c truy n
ph ng v trị c c b nh v tim m ch Đỗ Huy B ch
v cs ,
T những năm 6 , cây Đan sâm ư c
nh p n i t Trung Quốc v Vi t Nam.Cây sinh
trưởng ph t tri n tương ối tốt nhưng do m t
thời gian d i không ư c ch trọng ph t tri n
nên di n t ch an sâm ch d ng l i ở quy mô sản
xuất nhỏ Đỗ Huy B ch v cs., 2004)
Hi n nay, h u hết c c nghiên cứu v dư c
li u u tiến h nh x c ịnh v th nh ph n v
ho t ng dư c lý Jian et al., 1989) Gahukar
cho rằng, nguyên nhân dẫn ến t c h i
bất l i ến chất lư ng v số lư ng c a cây dư c
li u u do c c lo i sâu b nh gây h i trong qu
trình ph t tri n c a cây C c ối tư ng gây h i
ch nh trên cây dư c li u t i Ấn Đ g m c c lo i
r p, r p s p, sâu cuốn l , sâu x m v c c lo i bọ
c nh cứng v côn trùng; v c c b nh h i như
thối l v rễ, ốm l , ch y l v b nh thối mục
cây do vi r t v tuyến trùng s n rễ ến Tương t ,
m t t p h p c a 6 lo i ng v t chân ốt ư c
tìm thấy trên cây sâm Ấn Đ Withania
somnifera Trong , Bọ rùa 8 chấm Epilachna
vigintioctopunctata gây h i t th ng ến th ng
v r p s p Phenacoccus solenopsis gây h i
v o khoảng th ng ến th ng năm sau l hai
t c nhân ch nh gây h i trên cây sâm ất Chaudhary, T i Vi t Nam, c c nghiên cứu v sâu b nh h i trên cây thuốc ư c công
bố c n rất h n chế hoặc chưa y Nghiên cứu c a Phan Th y Hi n v cs., 6 công
bố ư c y th nh ph n sâu v b nh h i trên cây sâm Ngọc Linh t i Vi t Nam g m lo i sâu,
ng v t h i v 3 lo i nấm gây h i Trong , c c
lo i sâu cuốn l , châu chấu, s t s nh, dế mèn v hai lo i bênh h i quan trọng chết r p cây con v
r sắt l những ối tư ng gây h i ph biến trên cây sâm Ngọc Linh
Do nhu c u dư c li u an sâm trong nước
ng y m t tăng, an sâm ang ư c u tư nghiên cứu v ph t tri n vùng tr ng ở m t số t nh
ph a Bắc trong c L o Cai, Sơn La, Ph Thọ, Vĩnh Ph c v H N i Đ mở r ng quy mô sản xuất an sâm, bên c nh vi c ảm bảo năng suất, chất lư ng an sâm, vấn x c ịnh th nh ph n sâu b nh h i c hướng quản lý h p lý c ng
c n phải ư c ch trọng Mặt kh c, th nh ph n sâu h i trên cây an sâm hi n nay chưa c nghiên cứu n o trên thế giới c ng như t i Vi t Nam công bố Do v y, Nghiên cứu th nh ph n sâu h i trên cây an sâm ư c tiến h nh trên
vụ tr ng an sâm năm 3 t i Thanh Trì, H
N i c ý nghĩa v khoa học v th c tiễn nhằm
g p ph n v o sản xuất an sâm b n vững, an
to n v hi u quả B i b o n y cung cấp c c dẫn
Trang 2li u khoa học v th nh ph n sâu h i trên cây an
sâm ở H N i trong năm 3, ặc i m gây h i
v thời gian ph t sinh gây h i c a c c lo i sâu
h i ch nh
2 VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- V t li u nghiên cứu cây an sâm v m t số
dụng cụ như h p ng mẫu, k nh l p soi n i,
k nh l p i n t , v t, panh, kéo, b t lông…
- Đi u tra thu th p th nh ph n sâu h i tiến
h nh theo phương ph p i u tra t do, ịnh kỳ
ng y m t l n, thu th p tất cả những lo i sâu h i
trênc c ru ng tr ng an sâm t i H N i Vi c l m
mẫu tiêu bản v gi m ịnh ư c th c hi n t i
ph ng th nghi m theo phương ph p c a Vi n
Bảo v th c v t Mẫu sâu ư c chụp ảnh,
bảo quản v lưu giữ t i Trung tâm Nghiên cứu
tr ng v chế biến cây thuốc H N i
- Mức ph biến c a c c lo i sâu h i ư c
x c ịnh theo thang nh gi sau
-: Không bắt gặp
+: Rất t < % số l n bắt gặp
++: Ít - % số l n bắt gặp
+++ Trung bình – 6 % số l n bắt gặp
++++ Nhi u > 6 % số l n bắt gặp
3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
3.1 Thành phần sâu hại và động vật gây
hại trên cây đan sâm
T i H N i thời vụ tr ng Đan sâm th ch h p
nhất l trong khoảng giữa th ng ến giữa
th ng dương lịch, thời i m thu ho ch v o
khoảng th ng 6 - trước mùa mưa ảm bảo c
an sâm không bị thối do ng p ng Do v y, vi c
i u tra th nh ph n sâu h i trên cây an sâm
ư c th c hi n t th ng ến th ng năm 3 Kết quả i u tra sâu h i v ng v t h itrên cây an sâm tr ng t i H N i năm 3 thu
ư c tống số lo i côn trùng, nh n v ng v t gây h i thu c 6 b v 3 họ Trong , b c nh vẩy c lo i chiếm , 8% t ng số c c lo i ghi
nh n , b c nh cứng lo i chiếm 3, 3 % c c
lo i ư c ghi nh n , b c nh thẳng v ng nh thân m m mỗi b /ng nh c lo i chiếm , 6
% t ng số c c lo i ghi nh n , b nh n v b c nh
n a mỗi b c lo i chiếm ,88% t ng số c c
lo i ghi nh n ư c Bảng Trong t ng số lo i gây h i trên cây an sâm, c lo i c mức ph biến t trung bình +++ ến cao ++++ , l sâu cuốn l Hình , sâu khoang Hình ,3 , sâu r m Hình v bọ
nh kim nâu Hình Sâu cuốn l thường xuyên xuất hi n trên ru ng tr ng an sâm, tiếp ến l sâu khoang, sâu r m v bọ nh kim nâu Ở giai
o n cây con, sâu khoang cắn ứt l , thân cây
l m giảm m t cây tr ng trên ru ng, ng thời sâu c n ăn trụi l gây ảnh hưởng ến qu trình quang h p c a cây C c lo i sâu r m v bọ nh kim nâu gây h i ở giai o n giữa vụ tr ng
Th nh ph n v mức gây h i c a sâu h i trên c c cây dư c li u kh c nhau l rất kh c nhau Theo Verma 6 ,chấu chấu gây h i ến
c c cây như ngưu tất, th u d u, c c dư c lùn, cây cối xay Bọ rùa 8 chấm c ng sinh trưởng v
gây h i trên c c cây họ c như Datura
stramonium Linn; D MetelLinn., D innoxia Mill., Solanum aviculare Forst., S surrathensis Burn,
S nigrum Linn.and Withania somnifera Dunal
Lo i sâu khoang Spodoptera litura Fab , l lo i
gây h i ch yếu trên cây th u d u
Bảng 1 Thành phần sâu hại và động vật hại trên cây đan sâm năm 2013 tại Hà Nội
1 Sâu khoang Spodoptera litura Fabr Noctuidae + + + ++ + - -
2 Sâu o xanh Argyrogramma agnata
3 Sâu x m Agrotis ypsilon
4 Sâu r m Euproctis sp Limantridae - + + ++ - - -
5 Sâu cuốn l u nâu Homona coffearia
6 Sâu cuốn l
Paranacoleia lophophoralis
Hampson
Crambidae + - - ++ ++ +++ ++++
7 Sâu xanh bướm
trắng Pieris rapae Linn Pieridae + + + + - - -
Trang 3STT Đối tƣợng gây hại Họ/bộ Mức độ phổ biến
8 C o c o Atractomorpha
9 Châu chấu l a Oxya chinensis
10 Câu cấu xanh lớn Hypomeces
11 Bọ rùa 8 chấm Epilachna
12 Bọ nh kim nâu Colasposoma sp Chrysomelidae - + ++ +++ + - -
13 Ban miêu en
u ỏ
Epicanta
14 Bọ x t nâu chấm
trắng
Eysarcoris ventralis
Westwood Pentatomidae - - - - - + ++
15 Nh n ỏ Tetranychus sp Tetranychidae - - - +
16 Ốc sên lớn Achatina fulica Achatinidae - - - + - - -
17 Ốc sên nhỏ Bradybaena similaris Bradybaenae - - - - + +
Chú thích:
- Không bắt gặp
+ Rất t < % số l n bắt gặp
++ Ít - % số l n bắt gặp
+++ Trung bình – 6 % số l n bắt gặp
++++ Nhi u > 6 % số l n bắt gặp
3.2 Đặc điểm gây hại của các loài sâu gây
hại chính
3.2.1 Sâu cuốn lá
Sâu cuốn l Paranacoleia lophophoralis
Hampson xuất hi n trong suốt thời gian sinh
trưởng c a cây v ặc bi t gây h i nặng v o
th ng 6, th ng khi cây c di n t ch l t tối
a Thời i m n y mưa nhi u nên l bị sâu
gây h i gặp mưa thường bị thối nh n Sâu
non nhả tơ kéo mép l hoặc c c l xung
quanh d nh v o nhau t o th nh t Sâu non
nằm trong t gặm ph n bi u bì mặt trên v
di p lục dọc theo gân l , t khi ăn bi u bì mặt
dưới c a l C c vết sâu ăn c th t p trung
th nh t ng mảng m u trắng gặp trời mưa dễ
bị thối l m giảm di n t ch quang h p ảnh
Trang 4Sâu khoang Spodoptera litura Fab gây h i
m nh v o thời i m th ng 3 th ng khi cây an
sâm ang ph t tri n thân l m nh Sâu non sâu
khoang tu i nhỏ t p trung th nh m gặm bi u bì
dưới ch a l i bi u bì trên v gân l Sâu non tu i
lớn phân t n khắp nơi ăn th ng l ch l i gân
C những m sâu khoang gây h i nặng cắn trụi
hết l trơ l i gân Lo i n y Sâu khoang - c ng l
lo i gây h i ch nh trên cây th u d u Verma,
6 Năm , Tripathi v c ng s ghi
nh n s bùng ph t c a sâu khoang gây h i lớn
ến cây rau ắng bi n tr ng trong nh lưới t i Lucknow dẫn theoVerma, 6
Hình 2 Triệu chứng gây hại của sâu khoang
Spodoptera litura Fab
Hình 3 Sâu non sâu khoang (Spodoptera
litura Fab.) gây hại cây đan sâm
3.2.3 Sâu róm
Sâu r m Euproctis sp xuất hi n ch yếu v o
th ng 3, th ng ,ăn l v ch i non c a cây, nhất
l l non v l b nh t , ch l i gân l Hình
Sức ăn c a sâu r m tương ối lớn, c những
th a ru ng bị lo i sâu n y gây h i ch c n trơ trụi
gân l Hình
Sâu r m gây h i trên nhi u lo i cây thuốc
kh c nhau Verma 6 dẫn kết quả m t i u
tra t i Bangladesh cho thấy, lo i Euproctis
fraterna Moore l lo i gây h i ph biến trên cây
th u d u Lo i sâu r m Euproctis scintillans
Walk l lo i gây h i ch yếu trên 8 lo i cây thuốc
như mu ng ho ng yến Cassia fistula Linn.), cây
bìm nắp Operculina turpenthum Linn , cây bụp
t c Abelmoschus crinitus Linn), Nyctanthes
arbortristisLinn., Tylophora asthamatica (Burn.F.)
Trang 53.2.4 Bọ ánh kim nâu
Bọ nh kim nâu Colasposoma sp xuất hi n
v gây h i m nh v o th ng 3, th ng khi cây
ang ở giai o n sinh trưởng m nh v bắt u ra
hoa Ấu trùng c a lo i n y thường t p trung ở
ph n thân s t gốc gặm ph n b l Trưởng th nh
c a ch ng cắn khuyết l v c t p t nh giả chết
khi bị t c ng Hình Hi n nay, vẫn chưa c
b o c o n o ở nước ta c p ến s xuất hi n
c a lo i bọ nh kim nâu Colasposoma sp trên
cây thảo dư c Do v y, kết quả thu ư c c a
nghiên cứu n y l ti n cho vi c tiếp tục i u
tra v ưa ra kết lu n v tên khoa học c a lo i
n y trong tương lai
Hình 5 Trưởng thành bọ ánh kim nâu
hại lá đan sâm
4 KẾT LUẬN
Đ i u tra v x c ịnh ư c th nh ph n
sâu h i trên cây an sâm tr ng ở H N i g m
lo i sâu, nh n v ng v t gây h i thu c 6
b v 3 họ kh c nhau Trong , c lo i
thu c b c nh vảy Spodoptera litura Fabr;
Euproctis sp., Homona coffeariaNeitner;
Paranacoleia lophophoralisHampson;
Argyrogramma agnata Staudinger; Pieris
rapaeLinn; Agrotis ypsilonHuffnagel; Porthesia
scintillans Walker , lo i lo i thu c b c nh
cứng Hypomeces squamosus Fabr; Epilachna
vigintioctopunctataFabr, Colasposoma sp.;
Epicanta impressicornis Pic , lo i thu c b
c nh thẳng Atractomorpha sinensis Bolivar;
Oxya chinensis Thunb , lo i thu c ng nh thân
m m Achatina fulica;Bradybaena similaris), ch
c lo i thu c b ve bét Tetranychus sp v
lo i thu c b c nh n a Eysarcoris ventralis
Westwood Trong c c lo i sâu h i nêu trên, sâu khoang, sâu cuốn l , sâu r m v bọ nh kim nâu
l những lo i xuất hi n với ph biến trung bình v cao
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Đỗ Huy B ch, Đặng Quang Chung, Bùi Xuân Chương, Nguyễn Thư ng Dong, Đỗ Trung Đ m,
Ph m Văn Hi n, V Ngọc L , Ph m Duy Mai, Ph m Kim M n, Đo n Thị Nhu, Nguyễn T p, Tr n To n, Cây thuốc v ng v t l m thuốc ở Vi t Nam t p
I, NXB Khoa học v kỹ thu t
2 Gahukar R.T., 2017, WITHDRAWN: Pest and disease management in important medicinal plants in India: A review NFS Journal, 2017 42 pages
3 Jian Y H., Xu G J., Jin R L.&Xu S., 1989 Quality Studies on The Traditional Chinese Drug Danshen Journal of China Pharmaceutical University,
20, 5-9
4 Phan Th y Hi n v c ng s , 6 Th nh ph n sâu v b nh h i sâm Ngọc Linh t i Vi t Nam T p ch Khoa học công ngh Vi t Nam T p , số 8, tr -12
5 Verma J.S., 2006 Insect Pest Problem In Medicinal Plants - A Review Agric Rev., 27 (2):
130 - 136
6 Vipin Chaudhary, 2015 Integrated Pest and Disease Management in MAP Summer School on
“Advances in Medicinal A romatic Plants Research” Compendium of ICAR Sponsored summer school, p 166-178
7 Vi n Bảo v th c v t, , Phương ph p nghiên cứu bảo v th c v t t p III, NXB Nông nghi p
Phản biện: TS Nguyễn Văn Liêm