Học Viên chỉ ra nguyên nhân dẫn đến các ngành kinh tế và doanh nghiệp trên độc quyền (sản phẩm dầu thô, nhóm hàng xăng dầu, nhóm hàng liên quan đến máy bay, ngành báo chí, sản phẩm thuốc lá, điện). Chính phủ có nên duy trì trạng thái độc quyền trong các ngành kinh tế nói trên không? Tại sao?
Trang 11 Học Viên chỉ ra nguyên nhân dẫn đến các ngành kinh tế và doanh
nghiệp trên độc quyền (sản phẩm dầu thô, nhóm hàng xăng dầu, nhóm hàng liên quan đến máy bay, ngành báo chí, sản phẩm thuốc lá, điện) Nguyên nhân dẫn đến độc quyền:
-Dầu thô, xăng dầu là nguồn nguyên liệu thiết yếu trong đời sống thời nhật của con
người, nó phục vụ sản xuất và tiêu dùng, là yếu tố đầu vào khá quan trọng của các quá trình sản xuất Do đó việc quy định điều kiện kinh doanh mặt hàng này là một vấn đề khá nhạy cảm đối với nền kinh tế Chính vì vậy, chính phủ đã giao quyền lực độc quyền cho 1 doanh nghiệp
-Nhóm hàng liên quan đến máy bay là chỉ cần một nhóm nhà cung cấp linh kiện máy
bay, sân bay là đủ, bản thân sản phẩm đòi hỏi doanh nghiệp phải có một mức độ kinh tế nhất định mới có thể cung cấp được sản phẩm đó ở hiệu qủa cao nhất Và do vậy, độc quyền tự nhiên được hình thành trên thị trường
-Ngành báo chí là một công cụ truyền thông có sức mạnh ảnh hưởng to lớn đến ngành
kinh tế, chính trị và an ninh quốc gia Để kiểm soát thông tin được truyền ra các nội dung
in trên báo giấy hoặc báo điện tử đều bị kiểm soát từ Ban Tuyên giáo Trung ương nên báo chí được xem là ngành độc quyền bởi Nhà Nước
-Sản phẩm thuốc là mặt hàng có từ rất lâu, được nhiều nam giới ưa dùng nhưng lại có
hại cho sức khỏe như ung thư phổ và có thể bị rút ngắn tuổi thọ nên để kiểm soát vấn đề buôn bán hoặc tiêu thụ quá nhiều nên Nhà Nước đã đưa ra chính sách độc quyền cho thuốc lá
-Điện là mặt hàng vô cùng thiết yếu trong đời sống sinh hoạt, sản xuất kinh doanh, cho
nền kinh tế… Ở nước ta có một số doanh nghiệp sản xuất điện nhưng họ không thể bán cho ai khác ngoài ngành điện bởi điện không thể bán ở chợ, ở đại lý mà phải qua đường dây và trạm (tức là khâu truyền tải và phân phối điện) Mà đường dây và trạm là của ngành điện (EVN) Giá điện đang được nhà nước điều phối nên dù là có doanh nghiệp tư nhân tham gia sản xuất điện nhưng ngành điện vẫn là độc quyền của nhà nước
2 Theo học viên, chính phủ có nên duy trì trạng thái độc quyền trong các ngành kinh tế nói trên không? Tại sao?
-Dầu thô, xăng dầu:
Nhà nước cần tiếp tục nghiên cứu đổi mới cơ chế quản lý và điều hành giá xăng dầu Cách quy định hiện nay giao cho DN tự xác định giá bán căn cứ vào giá cơ sở không còn phù hợp Nhà nước cần quy định giá bán phải thay đổi như thế nào phụ
Trang 2thuộc vào biên độ thay đổi của giá nhập khẩu và giá trần do Nhà nước quy định Như vậy, sẽ tránh được tình trạng hiện nay: Khi giá xăng dầu nhập khẩu tăng thì
DN kinh doanh xăng dầu ngay lập tức tăng giá; khi giá xăng dầu nhập khẩu giảm thì lại để Liên Bộ Tài chính – Công Thương giục mới giảm giá bán
Cần cấu trúc lại thị trường xăng dầu theo hướng cơ cấu lại các doanh nghiệp nhập khẩu đầu mối Tại một số quốc gia như Thái Lan, Trung Quốc, Malaysia, dù chỉ có
ba đầu mối nhập khẩu nhưng tính cạnh tranh rất cao Trong khi tại Việt Nam có 10 doanh nghiệp nhà nước nhập khẩu nhưng sức cạnh tranh không cao
Về sự độc quyền trong lĩnh vực xăng dầu ở Việt Nam, rào cản tự nhiên trong lĩnh vực xăng dầu và hàng không hiện rất lớn Nói là mở cửa nhưng thị trường xăng dầu không phải doanh nghiệp có tiền là vào được do phải đầu tư hệ thống xe bồn, trạm bán Các doanh nghiệp xăng dầu mới chỉ cạnh tranh ở mảng cuối cùng của thị phần
Có thêm nhiều nhà phân phối thì thị trường sẽ cạnh tranh, từ đó có minh bạch, kéo giá bán lẻ thấp xuống và người tiêu dùng được hưởng
Mở cửa thị trường chắc chắn sẽ mang lại lợi ích cho người tiêu dùng, cho doanh nghiệp Chẳng có gì đáng lo cả Không nên vì một vài doanh nghiệp trong nước kêu ca hay lo ngại chèn ép mà từ bỏ thị trường cạnh tranh Khai thác dầu và lọc dầu ở VN là hoàn toàn chủ động trong việc bảo vệ an ninh năng lượng
-Hàng không:
Hàng không Việt Nam cần thể chế đầy đủ, minh bạch, tạo ra sự thông thoáng, một sân chơi bình đẳng, tránh tình trạng nhà nước và tư nhân, con đẻ con nuôi Trong
đó, luật chơi phải tiếp cận quốc tế, dựa trên hệ thống quy hoạch chung
Bên cạnh đó, chúng ta cần phân biệt rõ giữa kinh doanh và phục vụ, nên tách kinh doanh và phục vụ của Vietnam Airlines ra, nếu ghép thì có cơ chế rõ ràng, không nên bắt một doanh nghiệp vừa kinh doanh lại vừa phải chịu sức ép phục vụ
Ngoài ra, việc xây dựng một môi trường văn hóa là vô cùng quan trọng, đây là điều kiện phát triển của doanh nghiệp
Trang 3 Ngoài cạnh tranh, năng lực bổ sung cho nhau của các hãng hàng không chính là năng lực cạnh tranh lớn nhất trong tương lai Việc cạnh tranh của các hãng hàng không cuối cùng vẫn phải hướng đến mục tiêu lớn nhất là người tiêu dùng
Nút thắt nằm ở chính ba điều quan trọng nhất: thể chế, hạ tầng, nhân lực Tham gia xây dựng cơ sở hạ tầng hàng không chứng kiến sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp xây dựng sân bay rất nhanh Trên thực tế chỉ cần trình độ quản trị còn công nghệ có thể huy động công nghệ nước ngoài
Với FLC hay Bamboo Airways, doanh nghiệp và Chính phủ đang hướng tới cạnh tranh lành mạnh Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc từng phát biểu trước Diễn đàn Kinh tế tư nhân tháng 5/2019 đã tuyên bố hướng tới bình đẳng cho doanh
nghiệp Doanh nghiệp tư nhân mong có sự thống nhất về thể chế đối với tất cả các doanh nghiệp trong lĩnh vực
Thái độ với doanh nghiệp Nhà nước là đừng ưu ái nhưng cũng đừng trói buộc Cách đối xử như vậy là không phù hợp Nhà nước không thể cạnh tranh với nhân dân, nên cởi trói cho doanh nghiệp Nhà nước về mặt thể chế để họ có cơ hội phát triển bình đẳng với doanh nghiệp tư nhân
Riêng vấn đề của ngành hàng không chúng ta đều thấy rằng cơ hội rất lớn, nhưng điểm nghẽn cũng rất nhiều và từ nhiều phía, từ hạ tầng cơ sở còn yếu kém, sân bay
ít, điểm đỗ chưa nhiều đến các cơ sở vật chất phục vụ bay chưa đáp ứng được
Sự tham gia của tư nhân ngày càng lớn và thành công, nên cái gì tư nhân làm tốt hơn thì để tư nhân làm, cái gì nhà nước làm tốt thì để nhà nước làm
Muốn khai thông điểm nghẽn hạ tầng thì phải khai thông luật về đầu tư hạ tầng giao thông Nhu cầu là có, nguồn vốn là có nên tháo gỡ thể chế có thể khai thông điểm nghẽn của hạ tầng hàng không
Nhiều chuyên gia kinh tế dự báo, loại hình bay vé giá rẻ đang trở thành xu hướng được nhiều người lựa chọn gần đây Cạnh tranh gay gắt đã buộc các hãng hàng không nội địa phải thay đổi để thích ứng với “cuộc chơi” mới, đặc biệt là phải linh hoạt hơn trong việc điều chỉnh giá vé, chất lượng phục vụ khách hàng và khả năng truyền thông cho doanh nghiệp
Báo chí:
Trang 4 Cần phải hiểu Chính xác quan trọng hơn độc quyền để tránh tin giả, tin sai sự thật.
Để đối phó với tin giả trên mạng xã hội, Nhà Nước nên thiết lập hệ thống đánh dấu tin giả., hợp tác với Google và Facebook lập hệ thống xác minh dữ kiện Hệ thống đánh dấu tin giả hoạt động như sau: thông tin bị nghi ngờ là giả được đưa lên một cổng chung Khi hai cơ quan truyền thông kiểm tra và kết luận đó là tin giả, tin giả sẽ được gắn cờ báo hiệu Người dùng muốn xem tin đó sẽ nhận được cảnh báo Cần hợp tác giữa báo chí và công chúng để ngăn chặn tin giả, sử dụng chung các công cụ
kỹ thuật và kiến thức và xác minh thật kỹ nguồn tin
Nhà Nước cần có dũng khí để từ bỏ độc quyền báo chí
Xu thế người dùng đang dần dịch chuyển từ báo chí truyền thống sang truyền thông xã hội là một điều không thể tránh khỏi Các tờ báo mất đi lợi thế tiếp cận độc giả, còn phải đối mặt với báo điện tử, với điện thoại thông minh (smartphone), với ứng dụng (app), Facebook, Twitter Do đó việc nhìn nhận báo chí như một loại hàng hóa và việc tái tạo kênh phân phối báo chí trong bối cảnh hiện nay là một điều cần thiết
Cuộc cách mạng công nghệ đang ngày càng phát triển với tốc độ chóng mặt tạo ra nhiều cơ hội và thách thức mới, trong đó có sự thay đổi hoàn toàn về cách thức người đọc tiếp nhận thông tin Việc đổi mới và tìm ra mô hình kinh doanh khác của các tòa soạn chính là để thích nghi với những thay đổi ấy, và việc tạo dựng thói quen đọc báo trả tiền cho người đọc trực tuyến cũng là một trong những mô hình cần xem xét, nghiên cứu thật nghiêm túc
Thuốc lá:
Nhà Nước vẫn nên giữ nguyên thị trường độc quyền thuốc lá để kiểm soát được số lượng thuốc lá lưu thông và tiêu thụ trên thị trường
Tập quán truyền thống của một bộ phận dân cư đã quen sử dụng thuốc lá từ 2-3 thế kỷ trước, nên Nhà Nước cần đưa ra lộ trình cung cấp thông tin, giáo dục người
sử dụng hiểu tác hại thuốc lá, từ đó thay đổi nhận thức, thay vì triệt tiêu nguồn cung cấp thuốc lá trong nước
Trang 5 Nhà Nước nên kiểm soát chặt chẽ việc buôn bán thuốc lá lậu Cũng không nên tăng thuế thuốc lá vì khi tăng thuế thuốc lá người bán sẽ tìm kiếm nguồn hàng nhập lậu để có nhiều lợi nhuận hơn
-Điện :
Nhà nước cần phải Doanh nghiệp luôn phải đảm bảo hiệu quả đầu tư, doanh nghiệp tư nhân lại càng đặt cao câu chuyện hiệu quả khi định đầu tư cái gì đó Vì vậy, nhà nước cần phải cân bằng và hài hoà hóa lợi ích của các bên tham gia thị trường điện gồm nhà nước, doanh nghiệp và người dân Doanh nghiệp tư nhân khi đầu tư sẽ đưa ra một mức giá nhất định Nếu nhà nước mua điện có chi phí sản xuất và truyền tải cao thì buộc phải bán điện giá cao chứ không thể bù lỗ mãi được Người dân khi đó phải chịu giá điện cao Đó là những vấn đề cần phải cân nhắc trong tổng thể nền kinh tế chứ không thể đơn giản nói tại sao không cho doanh nghiệp tư nhân đầu tư
Cũng có những việc tưởng như đơn giản nhưng cũng không làm được Ví dụ, Tập đoàn Trung Nam đầu tư đường dây thì họ phải đảm bảo yêu cầu kỹ thuật ra sao để sau này ngành điện tiếp nhận và vận hành được ổn định, an toàn Kể cả khi doanh nghiệp đầu tư rồi sau này bàn giao giá 0 đồng cho nhà nước thì ngành điện cũng không có cơ chế để tiếp nhận tài sản này Đường dây mà chi phí 0 đồng thì các chi phí vận hành, bảo dưỡng sau này tính ra sao? Điều này Bộ sẽ nghiên cứu và có báo cáo Thủ tướng Chính phủ để đảm bảo hài hoà lợi ích của các bên tham gia thị trường điện
Bộ Công Thương đã phát động Chương trình thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam”, theo đó hy vọng sẽ lắp đặt điện mặt trời trên 100.000 mái nhà trước năm 2025 nhằm giúp giảm tải nguồn cung điện đang ngày càng thiếu hụt và
để bảo vệ môi trường
Bộ Công Thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đang nghiên cứu cơ chế nhằm hỗ trợ cho mỗi hộ gia đình khoảng từ 3 triệu đồng đến dưới 10 triệu đồng nếu lắp đặt hệ thống điện mặt trời Chương trình này sẽ được triển khai trên toàn quốc Chương trình này được sự ủng hộ về tài chính của nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế như EU, WB, USAID, Đức
Lẽ dĩ nhiên,hệ thống sẽ phải tính chi phí dự phòng này vào chi phí sản xuất và giá thành sản xuất điện theo đó cũng bị đội lên Vì thế, vẫn cần các nguồn truyền
Trang 6thống để đảm bảo cấp điện ổn định và việc phát triển điện mặt trời cũng như các nguồn năng lượng tái tạo cần phù hợp, hài hoà các nguồn khác để đảm bảo hiệu quả khi vận hành hệ thống
Cần đẩy nhanh lộ trình thực hiện thị trường điện cạnh tranh, cơ chế hợp đồng mua bán điện trực tiếp giữa nhà sản xuất với khách hàng tiêu thụ, cơ chế đấu thầu, đấu giá cung cấp năng lượng phù hợp, đặc biệt trong các dự án đầu tư năng lượng tái tạo, năng lượng mới và minh bạch giá mua bán điện
Khi DN tư nhân có cơ chế tham gia mạnh mẽ, DN nhà nước sẽ phải cải thiện chất lượng dịch vụ, người dân có thêm quyền lựa chọn
Bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia, vừa là tiền đề, vừa là động lực phát triển kinh tế xã hội Ưu tiên phát triển ngành năng lượng nhanh, bền vững, đi trước một bước, gắn với bảo đảm môi trường sinh thái, bảo đảm quốc phòng an ninh
Thứ hai, phát triển năng lượng quốc gia phải phù hợp với thể chế kinh tế thị
trường, định hướng xã hội chủ nghĩa và xu thế hội nhập quốc tế
Khi DN tư nhân có cơ chế tham gia mạnh mẽ, DN nhà nước sẽ phải cải thiện chất lượng dịch vụ, người dân có thêm quyền lựa chọn Đặc biệt nguồn năng lượng tái tạo được ưu tiên phát triển sẽ đảm bảo tăng nguồn cung điện phát triển bền vững,
có thể góp phần giảm giá điện
Chính phủ cần có công văn gửi tới Thanh tra Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, yêu cầu kiểm tra thông tin về việc điều chỉnh mức giá bán điện thường xuyên, tránh gây bức xúc và thiệt hại cho người dân…
Chỉ cần tách khâu mua bán điện và điều độ hệ thống điện quốc gia ra khỏi EVN là
đủ điều kiện để hình thành một thị trường điện cạnh tranh lành mạnh