CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAMĐộc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN Kính gửi: Hội đồng sáng kiến huyện Bình Xuyên a Tác giả sáng kiến: Hoàng Thị Lan Hương - Ng
Trang 1ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN BÌNH XUYÊN
TRUNG TÂM GDNN – GDTX BÌNH XUYÊN
HỒ SƠ XÉT CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Tên sáng kiến:
HƯỚNG DẪN TÌM HIỂU TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM HIỆN ĐẠI THEO ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI CHO HỌC SINH LỚP 12 TRUNG TÂM GDNN - GDTX BÌNH XUYÊN
Tác giả sáng kiến: HOÀNG THỊ LAN HƯƠNG
Đơn vị công tác: Trung tâm GDNN - GDTX Bình Xuyên Chức vụ: Giáo viên
Trình độ chuyên môn: Thạc sĩ Văn học
Bình Xuyên, tháng 02 năm 2020
Trang 2CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: Hội đồng sáng kiến huyện Bình Xuyên
a) Tác giả sáng kiến: Hoàng Thị Lan Hương
- Ngày tháng năm sinh: 10/05/1981 Giới tính: Nữ
- Đơn vị công tác : Trung tâm GDNN - GDTX Bình Xuyên
- Chức danh: Giáo viên
- Trình độ chuyên môn: Thạc sĩ văn học
- Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến: 100%
b) Chủ đầu tƣ tạo ra sáng kiến: Hoàng Thị Lan Hương
c) Tên sáng kiến; lĩnh vực áp dụng; mô tả bản chất của sáng kiến; các thông tin cần đƣợc bảo mật (nếu có):
* Tên sáng kiến: Hướng dẫn tìm hiểu truyện ngắn Việt Nam hiện đại
theo đặc trưng thể loại cho học sinh lớp 12 Trung tâm GDNN - GDTX Bình Xuyên.
* Lĩnh vực áp dụng: Đề tài này được nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn
trong các giờ học truyện ngắn hiện đại Việt Nam cho học sinh lớp 12 tại Trung tâm GDNN - GDTX Bình Xuyên Đó là hướng dẫn học sinh tìm hiểu các truyện ngắn Việt Nam hiện đại một cách có hệ thống nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả môn học
* Mô tả sáng kiến:
+ Về nội dung của sáng kiến
Như chúng ta đã biết, mỗi tác phẩm văn học đều tồn tại dưới một hình thức thể loại nhất định Truyện ngắn cũng vậy Truyện có những đặc trưng cơ
bản: “tính khách quan trong sự phản ánh; cốt truyện được tổ chức một cách nghệ thuật; nhân vật được miêu tả chi tiết, sống động gắn với hoàn cảnh; phạm
vi miêu tả không bị hạn chế về không gian và thời gian; ngôn ngữ linh hoạt, gần với ngôn ngữ đời sống” (Sách giáo viên Ngữ văn 11 tập 1, Nxb GD, H 2007 tr
Trang 3152) Như vậy khi giảng dạy các tác phẩm truyện, giáo viên phải bám sát vào những đặc trưng này để giúp học sinh khám phá, tìm hiểu văn bản trong chương trình đồng thời cũng yêu cầu học sinh vận dụng để tìm hiểu một số văn bản không nằm trong chương trình
Trong chương Ngữ văn 12, truyện ngắn hiện đại Việt Nam được dành một thời lượng đáng kể và đều là các sáng tác tiêu biểu của giai đoạn văn học từ
1945 đến hết thế kỉ XX Những tác phẩm đó gắn liền với tên tuổi của các nhà văn lớn như: Tô Hoài, Kim Lân, Nguyễn Trung Thành, Nguyễn Minh Châu Nhưng để tiếp cận và giảng dạy có hiệu quả những tác phẩm này là điều không
dễ dàng Bởi thực tế, không ít giáo viên khi giảng dạy chỉ khai thác nội dung tư tưởng một cách chung chung mà không chú trọng đến hình thức nghệ thuật và ngược lại Vì vậy việc vận dụng thể loại vào dạy, học truyện ngắn vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn
Hơn nữa, qua thực tiễn giảng dạy truyện ngắn Việt Nam hiện đại, người viết nhận thấy nhiều học sinh chưa thật sự hứng thú với các tác phẩm này Các
em ngại đọc truyện vì dung lượng của nó dài, đề cập tới nhiều vấn đề của thời đại, lịch sử, xã hội cách xa thời đại các em sống Thực tế đó cần được giải quyết để giúp học sinh cảm nhận được cái hay, cái đẹp của truyện ngắn hiện đại Việt Nam, biết trân trọng và gìn giữu những kiệt tác văn học của dân tộc
Bên cạnh đó, việc đổi mới phương pháp dạy học và thi cử hiện nay hướng đến việc phát huy năng lực tích cực, chủ động của người học, coi trọng kết quả thực chất của các kì thi, phạm vi kiến thức chủ yếu trong chương trình lớp 12, trong đó truyện ngắn Việt Nam hiện đại là một phần kiến thức trọng tâm Nắm chắc được nội dung phần này, học sinh sẽ có một lượng kiến thức cần thiết đáp ứng yêu cầu của các kì thi
Xuất phát từ những điều trên, tôi xin đưa ra một vài hướng dẫn nhằm giúp học sinh tìm hiểu, nâng cao khả năng cảm thụ truyện ngắn
1 Hướng dẫn tóm tắt cốt truyện
Đọc hiểu tác phẩm truyện không thể không đọc, thậm chí phải đọc thật kỹ; có như vậy quá trình giảng của giáo viên mới đạt hiệu quả mong muốn Để
Trang 4học sinh đọc tác phẩm không phải chuyện dễ, bởi thời lượng trên lớp không cho phép đọc toàn bộ tác phẩm hoặc đoạn trích, nhất là những tác phẩm dài Vậy nên công việc này phải giao cho học sinh làm ở nhà, giáo viên phải kiểm tra việc đọc truyện của học sinh bằng cách yêu cầu các em tóm tắt được cốt truyện trước khi giảng
Để học sinh tích cực đọc, tóm tắt cốt truyện trong quá trình chuẩn bị bài, giáo viên có thể dành ra một thời lượng hợp lí ở tiết dạy truyện ngắn đầu tiên để hướng dẫn cụ thể các em cách tóm tắt Theo kinh nghiệm của tôi, việc tóm tắt
các truyện ngắn trong chương trình 12 như: Vợ nhặt, Chiếc thuyền ngoài xa, Rừng xà nu… thường đi theo các mốc biến cố của nhân vật nên gắn với dạng kể
và trần thuật nhiều hơn Ví dụ khi tóm tắt truyện Vợ chồng A Phủ, giáo viên gợi
dẫn học sinh tìm hiểu các biến cố gắn với nhân vật Mị theo trình tự thời gian: trước và sau khi làm dâu nhà thống lí Ở mỗi mốc thời gian ấy, có những sự kiện nào xảy ra với Mị, tính cách, số phận Mị như thế nào? Với cách làm như vậy, các em sẽ nhớ được cốt truyện một cách dễ dàng và việc này sẽ giúp ích rất nhiều trong việc tìm hiểu, khá phá các lớp nội dung, ý nghĩa của tác phẩm trên lớp học Theo đó có thể tóm tắt truyện như sau:
Tác phẩm kể về cuộc đời của đôi trai gái người Mèo là Mị và A Phủ Mị
là một cô gái trẻ, đẹp Cô bị bắt làm vợ A Sử - con trai thống lý Pá Tra để trừ một món nợ truyền kiếp của gia đình Lúc đầu, suốt mấy tháng ròng, đêm nào
Mị cũng khóc, Mị định ăn lá ngón tự tử nhưng vì thương cha nên Mị không thể chết Mị đành sống tiếp những ngày tủi cực trong nhà thống lí Mị làm việc quần quật khổ hơn trâu ngựa và lúc nào cũng “lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa” Mùa xuân đến, khi nghe tiếng sáo gọi bạn tình thiết tha Mị nhớ lại mình còn trẻ,
Mị muốn đi chơi nhưng A Sử bắt gặp và trói đứng Mị trong buồng tối A Phủ là một chàng trai nghèo mồ côi, khoẻ mạnh, lao động giỏi Vì đánh lại A Sử nên bị bắt, bị đánh đập, phạt vạ rồi trở thành đầy tớ không công cho nhà thống lí Một lần, do để hổ vồ mất một con bò khi đi chăn bò ngoài bìa rừng nên A Phủ đã bị thống lí trói đứng ở góc nhà Lúc đầu, nhìn cảnh tượng ấy, Mị thản nhiên nhưng
Trang 5rồi lòng thương người cùng sự đồng cảm trỗi dậy, Mị cắt dây cởi trói cho A Phủ rồi theo A Phủ trốn khỏi Hồng Ngài…
2 Hướng dẫn phân tích tình huống truyện và nghệ thuật trần thuật
Trong thực tế, mỗi truyện ngắn hay thường xây dựng được một tình
huống độc đáo Tình huống là “cái tình thế nảy ra truyện”, là “lát cắt” của đời sống mà qua đó có thể thấy được cả trăm năm của đời thảo mộc, là “một khoảnh khắc mà trong đó sự sống hiện ra rất đậm đặc”, “khoảnh khắc chứa đựng cả một đời người, thậm chí cả một đời nhân loại”(Nguyễn Minh Châu) Nhiều nhà
nghiên cứu còn cho rằng tình huống là hạt nhân của truyện ngắn, “chọn được tình huống hấp dẫn coi như việc viết truyện đã xong”(Nguyễn Minh Châu)
Trong số các truyện ngắn được học trong chương lớp 12, các truyện Vợ nhặt (Kim Lân) và Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu) có tình huống
đặc biệt cần phải giúp học sinh chỉ ra và phân tích
Vợ nhặt có một tình huống đặc biệt, tình huống éo le mà giáo viên cần
định hướng cho học sinh phân tích: Tràng nhặt được vợ giữa năm đói Anh ta nhặt được vợ như người ta nhặt được cái rơm, cái rác… sự việc đó đã gây ra nỗi ngạc nhiên cho những người dân xóm ngụ cư, cho bà cụ Tứ và cho chính Tràng Vấn đề là ở chỗ phải giúp học sinh trả lời câu hỏi: Kim Lân tạo ra tình huống như thế là có dụng ý gì? Đó mới là điểm đến của công việc này Qua tình huống trên, nhà văn đã làm nổi bật tình cảnh thê thảm của người nông dân trong nạn đói khủng khiếp năm 1945 (hơn 2 triệu người chết đói); đồng thời thể hiện một cách cảm động bản chất tốt đẹp của người nông dân lao động Trong cùng cực, đói khát, gần kề cái chết, họ vẫn cưu mang, đùm bọc lẫn nhau, vẫn không bao giờ mất hết niềm tin, vẫn khao khát sống, khao khát có một mái ấm gia đình, khao khát hạnh phúc Đây chính là giá trị nhân bản sâu sắc của thiên truyện ngắn này
Chiếc thuyền ngoài xa lại là một tình huống khác - tình huống nhận thức Những tình tiết, các cảnh trong truyện, cảnh chiếc thuyền ngoài xa, “từ đường nét đến ánh sáng đều hài hòa và đẹp, một vẻ đẹp thực đơn giản và toàn bích”,
cảnh người đàn ông thuyền chài đánh vợ một cách tàn nhẫn, cảnh người đàn bà
Trang 6được mời đến tòa án huyện để giải quyết bi kịch gia đình đều dẫn tới sự bừng tỉnh, giây phút “giác ngộ chân lí”, làm sáng tỏ nhận thức mới mẻ của nhiếp ảnh Phùng và chánh án Đẩu trong cách nhìn về cuộc đời và nghệ thuật Đó cũng chính là dụng ý nghệ thuật của nhà văn
Một phương diện khác cũng rất quan trọng để tạo nên một truyện ngắn hay
là nghệ thuật trần thuật Hướng dẫn học sinh tìm hiểu điểm nhìn trần thuật trong truyện ngắn, giáo viên cần bám sát hai phương diện: điểm nhìn trần thuật và giọng điệu trần thuật
Trước hết là việc lựa chọn điểm nhìn trần thuật, cái vị trí đứng để kể và quan sát của nhà văn Tìm ra điểm nhìn trần thuật cũng giống như mở ra con đường để tiếp cận với thế giới nghệ thuật của nhà văn
Trong phần Hướng dẫn học bài đọcn trích Những đứa con trong gia đình (Nguyễn Thi), câu hỏi 1 có nêu: Đoạn trích Những đứa con trong gia đình được
trần thuật từ điểm nhìn của nhân vật nào? Cách trần thuật này có tác dụng như thế nào đối với kết cấu truyện và khắc họa tích cách nhân vật? Trả lời được câu hỏi này, học sinh dễ dàng nắm bắt mạch truyện, những suy nghĩ và tâm trạng
của nhân vật chính Có thể thấy đoạn trích trong Những đứa con trong gia đình
(SGK Ngữ văn 12 tập 2) được trần thuật từ điểm nhìn của nhân vật Việt khi anh
bị thương lạc đồng đội giữa chiến trường sau một trận đánh ác liệt Mạch truyện được tổ chức theo diễn biến của trí nhớ, của dòng hồi tưởng của Việt, khi đứt, khi nối sau những lần bị ngất đi rồi tỉnh lại Cách thức trần thuật như thế đã đem đến cho tác phẩm màu sắc của tình cảm, cảm xúc đậm đà, tươi tắn Qua những hồi tưởng của Việt, hình ảnh các nhân vật- các thành viên trong gia đình- lần lượt xuất hiện, mỗi lúc một thêm rõ nét với những chi tiết, hành động gây ấn tượng sâu đậm nhất Đồng thời, hình ảnh Việt, nhân vật người kể chuyện cũng
tự bộc lộ những suy nghĩ, tình cảm và tính cách của mình
Trong truyện ngắn Vợ nhặt, đoạn mở đầu được trần thuật từ điểm nhìn của
người kể chuyện giấu mình Từ điểm nhìn này, tác giả đã làm hiện ra trước mắt cảnh Tràng dẫn người đàn bà xa lạ về nhà trong cảnh chết chóc của xóm ngụ cư,
trong sự ngạc nhiên của những người trong xóm: “Trước kia mỗi buổi chiều, cứ
Trang 7vào lúc chạng vạng mặt người thì Tràng đi làm về Hắn bước ngật ngưỡng trên con đường khẳng khiu luồn qua cái xóm chợ của những người ngụ cư vào trong bến ” Cảnh Tràng gặp người đàn bà, cảnh giới thiệu vợ với mẹ được kể theo con mắt của Tràng: “Ít lâu nay hắn xe thóc liên đoàn lên tỉnh Mỗi bận qua cửa nhà kho lại thấy mấy chị con gái ngồi vêu ra ở đấy Hắn đoán họ ngồi đấy nhặt hạt rơi hạt vãi, hay ai có công việc gì gọi đến thì làm” Tiếp đó là cách kể theo con mắt quan sát và suy nghĩ của bà cụ Tứ: “Bà lão phấp phỏng theo con vào nhà Đến giữa sân bà lão đứng sững lại, bà lão càng ngạc nhiên hơn Quái, sao lại có người đàn bà nào ở trong ấy nhỉ? Cảnh sáng hôm sau ngủ dậy với cảm
giác hạnh phúc, quan sát những biến đổi của người vợ và đoạn kết được kể theo cách nhìn của Tràng Điểm nhìn di chuyển từ nhân vật này sang nhân vật khác, nhưng Tràng luôn ở vị trí trung tâm, hé mở cho thấy từ khát vọng hạnh phúc lứa đôi, Tràng đã mơ hồ cảm thấy phải tham gia vào hành động với Việt Minh để tự giải phóng mình
Cùng với điểm nhìn trần thuật, giọng điệu trần thuật cũng góp phần tạo nên sự hấp dẫn của môt truyện ngắn Theo các nhà nghiên cứu, giọng điệu là thái độ, tình cảm của nhà văn đối với hiện tượng được miêu tả, được thể hiện qua lời văn, là sắc thái của lời văn được tạo nên bởi các phương tiện như cách xưng hô, dùng từ, gọi tên, sử dụng các biện pháp tu từ Giọng điệu thường gắn với những dòng đầu tiên của tác phẩm Hướng dẫn học sinh tìm ra giọng điệu trần thuật của mỗi truyện ngắn sẽ giúp các em thấy được tình cảm, thái độ của nhà văn đối với vấn đề được thể hiện trong tác phẩm Ta có thể thấy giọng văn
tin yêu, trữ tình trong Vợ chồng A Phủ, Vợ nhặt, giọng văn sôi nổi, tự hào, ngợi
ca trong Rừng xà nu, Những đứa con trong gia đình hay giọng chiêm nghiệm, triết lí trong truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa Như vậy giọng điệu chính là
một yếu tố quan trọng góp phần thể hiện tư tưởng chủ đề của nhà văn
3 Hướng dẫn phân tích kết cấu truyện
Mỗi truyện ngắn có những kết cấu riêng theo định hướng ngòi bút của nhà văn Phân tích kết cấu cũng là một phương diện để hiểu toàn cảnh nội dung và nghệ thuật tác phẩm
Trang 8Vợ nhặt có cách mở đầu và kết thúc khá rõ nghĩa Khi dạy tác phẩm này,
giáo viên có thể đưa ra những gợi dẫn về kết cấu truyện: Truyện mở đầu bằng cảnh tượng như thế nào? Kết thúc truyện bằng cảnh nào? Với cách mở đầu và kết thúc như vậy, Kim lân muốn thể hiện điều gì? Từ đó dẫn dắt các em đến nội dung chính: truyện bắt đầu bằng cảnh chiều muộn, với không khí ảm đạm, tối sầm vì đói; âm thanh thật não nề của những tiếng hờ khóc trong những gia đình
có người chết đói; hình ảnh thật thê lương “người chết như ngả rạ” còn người sống “đi lại như những bóng ma”… đây là thế giới của cõi âm, đúng hơn là giữa cái chết và sự sống không có ranh giới Kết thúc truyện là một buổi sáng mùa hè với ánh nắng ấm áp, hình ảnh sống động của mẹ chồng nàng dâu đang thu dọn nhà cửa, đặc biệt là hình ảnh những người phá kho thóc Nhật với bóng cờ đỏ trong đầu Tràng… phải chăng là tín hiệu lạc quan của sự đổi đời trong tương lai cho họ?
Trong Rừng xà nu, có hai kiểu kết cấu truyện cần cho học sinh tìm hiểu kĩ:
kết cấu đầu cuối tương ứng và kết cấu truyện lồng trong truyện Với kiểu kết cấu thứ nhất, tác phẩm mở đầu và kết thúc bằng hình ảnh những cánh rừng xà nu nối tiếp chạy đến chân trời Nó khiến người đọc có cảm tưởng như kì tích của anh hùng Tnú, của dân làng Xô Man mà tác giả vừa kể chỉ là sự nối tiếp của lịch sử ngàn xưa và câu chuyện sẽ còn được tiếp nối bởi những thế hệ mới của làng Xô Man Mặt khác, dường như câu chuyện không chỉ bó hẹp trong không gian của làng Xô Man mà còn dược mở ra khắp mọi miền đất nước Còn với kết cấu
truyện lồng truyện, Rừng xà nu lại mang một ý nghĩa khác (kể chuyện Tnú về
thăm làng và cụ Mết kể chuyện về Tnú) Câu chuyện về cuộc đời Tnú song hành với chuyện của làng Xô Man phải chăng là sự gắn bó máu thịt giữa cá nhân với cộng đồng để tạo nên tính sử thi của tác phẩm?
4 Hướng dẫn tìm hiểu nhân vật truyện
Một nhân vật thành công cũng như một con người sinh động ngoài đời
Đó là con người này trong sự phân biệt với con người khác Nó có tính cách riêng, số phận riêng không thể trộn lẫn Vấn đề là nhà văn không trực tiếp nói lên điều ấy Tính cách, số phận nhân vật hiện lên sinh động trong tác phẩm qua
Trang 9nhiều phương diện cụ thể Đó là những phương diện người đọc, người phân tích cần chú ý như: lai lịch, ngoại hình, nội tâm, ngôn ngữ, cử chỉ- hành động, mối quan hệ với các nhân vật khác… Tuy nhiên, không phải bất cứ nhân vật nào cũng được nhà văn thể hiện đầy đủ các phương diện nêu trên, người phân tích cần biết tập trung, xoáy sâu vào các phương diện thành công nhất của tác phẩm
Có thể xem những phương diện đã nêu đồng đẳng và đều là sự cụ thể hóa, hiện thực hóa của tính cách, số phận nhân vật, không xem tính cách như một phương diện ngang bằng các phương diện ấy
4.1 Lai lịch
Lai lịch là phương diện đầu tiên góp phần hình thành đặc điểm tính cách, chi phối số phận của nhân vật Tính cách nhân vật được lý giải một phần bởi thành phần xuất thân, hoàn cảnh gia đình và bước đường đời đã trải qua
Tính cách của Mị và A Phủ (Vợ chồng A Phủ) đều có thể lý giải một phần
bởi lai lịch Mị tuy sinh ra trong đói nghèo nhưng ở tuổi thiếu nữ, cô đã từng được sống những tháng năm hạnh phúc Mị xinh đẹp, hát hay, lại có tài thổi sáo nên từng được bao trai làng mê, con trai đến thổi sáo đứng nhẵn cả chân vách đầu buồng Mị Mị từng có người yêu, từng hò hẹn…Điều này lí giải cho sự trỗi dậy của sức sống tiềm tàng và khát vọng tự do của nhân vật Mị ở phần sau Còn
A Phủ, cha mẹ, anh em đều chết trong một trận dịch đậu mùa, từng bị người làng đói bụng bắt đem xuống bán đổi lấy thóc của người Thái, suốt đời đi làm thuê, làm mướn, không có cả chiếc vòng bạc đeo cổ để đi chơi tết Chính hoàn cảnh sống cùng cực ấy đã hun đúc cho A Phủ sức sống mạnh mẽ, tính cách gan góc cùng lòng ham chuộng tự do…
Lai lịch của người vợ nhặt trong truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân: không
tên tuổi, không quê hương, gia đình, sống lay lắt trong nạn đói cũng phần nào
lí giải cho quyết định liều lĩnh của thị khi theo không một người đàn
ông xa lạ về làm vợ Bởi đối với thị một nơi nương tựa để vượt qua cái thì đói khát là một sự khát khao, hi vọng Thị đã đánh cược với số phận, đánh mất tự trọng bản thân để được sống và trên hết là để có được một tổ ấm hạnh phúc
4.2 Ngoại hình
Ngoại hình là dáng vẻ bên ngoài của nhân vật, bao gồm y phục, cử chỉ, tác phong, diện mạo Trong văn học, nhà văn miêu tả ngoại hình nhân vật
Trang 10thường nhằm hai mục đích: cá thể hóa nhân vật và hé mở tính cách, bản chất của nhân vật ấy Miêu tả ngoại hình nhân vật không chỉ vì mục đích dựng ra trước mắt người đọc một nhân vật mà quan trọng hơn đó là một cách gián tiếp miêu tả tính cách vì ngoại hình là dấu hiệu của tính cách
Khi miêu tả nhân vật Mị (Vợ chồng A Phủ), nhà văn đặc tả một hình dáng ngồi quay sợi gai bên tảng đá trước cửa, cạnh tàu ngựa, khi nào cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi Đó là hình ảnh một cô gái lẻ loi, âm thầm như lẫn vào các vật vô tri (cái quay, tảng đá, tàu ngựa) đối lập với khung cảnh đông đúc, tấp nập
của nhà thống lý Pá Tra Mị là con dâu của một gia đình nhiều nương, nhiều bạc, nhiều thuốc phiện nhất làng mà sao lúc nào cũng cúi mặt nhẫn nhục và mang nỗi
u sầu thăm thẳm? Dáng vẻ bề ngoài ấy của nhân vật góp phần biểu hiện thân phận tủi nhục của người con dâu gạt nợ trong nhà chúa đất
Người đàn bà trong Chiếc thuyền ngoài xa được Nguyễn Minh Châu miêu tả: thân hình cao lớn, thô kệch, mặt đầy những nốt rỗ chằng chịt, với khuôn mặt mệt mỏi, tái ngắt, tấm lưng áo bạc phếch, nửa thân dưới ướt sũng Đó là ký họa
chân dung của một người đàn bà xấu xí, chịu nhiều thiệt thòi về nhan sắc, là hiện hữu của nghèo khổ, lam lũ, nhọc nhằn Khi sắp bị chồng đánh, người đàn bà đưa cặp mắt nhìn xuống chân biểu hiện sự cam chịu, nhẫn nhục Còn người chồng
thì được miêu tả với mái tóc tổ quạ, chân chữ bát, hàng lông mày cháy nắng rủ xuống hai con mắt đầy vẻ độc dữ, hai hàm răng nghiến ken két Đó là những dấu
hiệu của tính cách vũ phu, hung bạo, độc ác, phần người, phần thiện đang dần mất
Người vợ nhặt trong truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân với vài nét về ngoại hình: Hôm nay thị rách quá, áo quần tả tơi như tổ đỉa, thị gậy sọp hẳn đi, trên cái khuôn mặt lưỡi cày xám xịt chỉ còn thấy hai con mắt đã cho thấy sức
hủy hoại kinh hoàng của nạn đói Nạn đói khiến con người biến đổi về ngoại hình, thậm chí cả về nhân tính Sức tố cáo tội ác của thực dân Pháp và phát xít Nhật vì thế càng có sức nặng
4.3 Cử chỉ, hành động
Phân tích nhân vật cần chú ý cử chỉ, hành động đầu tiên khi nhân vật xuất hiện trong tác phẩm vì hành động ấy đã mách bảo cho chúng ta về tính cách của nhân vật