báo cáo kết quả nghiên cứu ứng dụng sáng kiến dạy học tích hợp trong môn ngữ văn ở trường THPT ứng dụng vào thực tiễn dạy học tác phẩm tây tiến (quang dũng) và đoạn trích việt bắc (tố hữu)

Ngoài việc dạy học tích hợp những nội dung trong các phân môn của mônNgữ văn thì trong hoạt động dạy học hiện nay, chúng ta còn tích hợp với một sốnội dung khác như: môi trường, kĩ năng

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu:

1.1 Lí do chọn đề tài.

Như chúng ta đã biết mục tiêu giáo dục trung học của nước ta hiện nay làgiúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kĩnăng cơ bản nhằm phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hìnhthành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và tráchnhiệm công dân, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc Và để thực hiện được mụctiêu đó, chương trình giáo dục Việt Nam nói chung và chương trình cấp THPT nóiriêng đang không ngừng cải tiến và đổi mới cả về nội dung và phương pháp giảngdạy Một trong những thay đổi của việc dạy học trong nhà trường là dạy học theohướng tích hợp, liên môn Đây chính là một hình thức dạy học mới nhằm địnhhướng, hình thành một số năng lực cho người học, thực hiện yêu cầu giảm tải vàtránh trùng lặp về kiến thức giữa các môn học

Có thể nói dạy học theo hướng tích hợp là một xu hướng đang được nhiềunước trên thế giới chú trọng Còn ở Việt Nam, nhất là trong bối cảnh đang đổi mớicăn bản, toàn diện về giáo dục và đào tạo như hiện nay thì dạy học theo hướng tíchhợp là một hướng đi đúng đắn và tất yếu Chương trình THPT môn Ngữ văn do Bộ

Giáo dục và Đào tạo dự thảo đã chỉ rõ: “Lấy qua điểm tích hợp làm nguyên tắc chỉ đạo để tổ chức chương trình, biên soạn sách giáo khoa và lựa chọn phương pháp dạy học” Như vậy ở nước ta hiện nay vấn đề đặt ra trong lí luận và phương pháp

dạy học bộ môn là phải tiếp cận, nguyên cứu và vận dụng dạy học tích hợp trongdạy học Ngữ văn ở THPT nhằm góp phần thực hiện tốt mục tiêu giáo dục và đàotạo của bộ môn

Ngoài việc dạy học tích hợp những nội dung trong các phân môn của mônNgữ văn thì trong hoạt động dạy học hiện nay, chúng ta còn tích hợp với một sốnội dung khác như: môi trường, kĩ năng sống, tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cũngnhư kiến thức của một số môn học như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân….Trong thực tế dạy học những nội dung này đều là những kiến thức quan trọng cầnthiết trong việc giáo dục, bồi dưỡng, hoàn thiện nhân cách cho người học Do đódạy học tích hợp là một tất yếu trong nhà trường THPT hiện nay

Bên cạnh những lí do trên trong thực tế giảng ở trường phổ thông nhữngnăm qua, tôi nhận thấy dạy học tích hợp là cách thức dạy học có nhiều ý nghĩa tíchcực cho cả người dạy và người học Nó giúp học sinh tiết kiệm thời gian học tập

mà vẫn mang lại hiệu quả nhận thức, có thể tránh được biểu hiện cô lập, tách rờitừng phương tiện kiến thức đồng thời phát huy tư duy biện chứng, khả năng thônghiểu và vận dụng kiến thức linh hoạt vào các yêu cầu môn học, phân môn cụ thểtrong chương trình theo nhiều cách khác nhau Từ đó học sinh nắm vững kiến thức

sẽ sâu sắc, hệ thống và bền vũng hơn Hơn nữa Ngữ văn lại là môn học có liênquan đến nhiều vấn đề, nhiều môn học khác Vì thế trong dạy học môn học này cóthể tích hợp được nhiều nội dung Và cũng nhờ vào những nội dung tích hợp ấy bàihọc Ngữ văn sẽ thêm phần hấp dẫn, thuyết phục.

Tuy nhiên, trong quá trình dạy học không phải giáo viên nào cũng hiểu hếtđược ý nghĩa của việc dạy học tích hợp Vì thế dạy học tích hợp trong môn Ngữvăn mặc dù đã được thực hiện nhưng chưa đạt được hiệu quả tối ưu Bởi kiến thứccần cung cấp trong môn Ngữ văn là không nhỏ trong khi thời gian để thực hiện khi

có nội dung tích hợp lại không thay đổi Ngoài ra với đối tượng học sinh củaTrường THPT Trần Hưng Đạo khả năng tiếp thu chậm nên nhiều khi giáo viên mớichỉ dừng lại ở việc cung cấp những kiến thức văn học, ít chú ý đến việc tích hợpnhững nội dung khác

Từ thực tế trên kết hợp với những điều đã đúc kết được trong quá trình giảngdạy, tôi xin đưa ra một số kinh nghiệm dạy học tích hợp trong môn Ngữ văn ởtrường THPT, ứng dụng vào giảng dạy tác phẩm “Tây Tiến” (Quang Dũng) nhằmgóp phần thực hiện tốt mục tiêu giáo dục và đào tạo của bộ môn

1.2 Mục đích của đề tài.

Là một giáo viên dạy bộ môn Ngữ văn, tôi hiểu rõ vai trò to lớn của văn học.Với khả năng giúp con người có thể sống chan hoà, chiếm lĩnh được thiên nhiên vànhận thức sâu sắc hơn về xã hội Văn học giúp chúng ta hiểu biết, khám phá vàsáng tạo chủ thể xã hội, từ đó xây dựng tư tưởng, tình cảm, bồi đắp tâm hồn conngười Nhờ có văn học mà chúng ta vươn tới cái Chân – Thiện – Mỹ trong cuộcđời Vì vậy để học sinh tiếp nhận kiến thức một cách hiệu quả thì dạy học theohướng tích hợp là cách thức tối ưu Qua đề tài này, tôi muốn giúp học thấy đượcmối liên hệ giữa kiến thức môn Ngữ văn với các nội dung cũng như những mônhọc khác Từ đó việc tiếp thu kiến thức của học sinh cũng trở nên hệ thống, khoahọc và sâu sắc hơn Hơn nữa qua việc tìm hiểu, nghiên cứu và áp dụng dạy họctheo hướng tích hợp, chúng tôi có thời gian tiếp cận cách thức, phương pháp dạyhọc mới nhằm góp phần thực hiện mục tiêu của đổi mới căn bản, toàn diện giáodục và đào tạo của nước ta trong bối cảnh hiện nay

2 Tên sáng kiến: Dạy học tích hợp trong môn Ngữ văn ở trường THPT Ứng

dụng vào thực tiễn dạy học tác phẩm “Tây Tiến” (Quang Dũng)

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: Nguyễn Thị Thuý

- Địa chỉ: Trường THPT Trần Hưng Đạo – Tam Dương – Vĩnh Phúc

- Số điện thoại: 0989 879 061

- Email: nguyenthithuy.gvtranhungdao@vinhphuc.edu.vn

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Nguyễn Thị Thuý.

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:

- Trong chương trình Ngữ văn ở bậc THPT có rất nhiều bài học, tiết học cóthể tích hợp Tuy nhiên trong phạm vi đề tài này, tôi chỉ nghiên cứu, tích hợp ở tác

phẩm Tây Tiến (Quang Dũng) trong chương trình Ngữ văn 12 THPT, Ban cơ bản

- Về phía học sinh, tôi lựa chọn học sinh các lớp 12A1, 12A5 trường THPTTrần Hưng Đạo – Tam Dương – Vĩnh Phúc, do tôi trực tiếp giảng dạy năm học

2018 - 2019

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: Năm học 2018 - 2019.

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:

CHƯƠNG I:

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC TÍCH HỢP

TRONG TRƯỜNG THPT

I Cơ sở lí luận.

I.1 Khái niệm tích hợp.

Tích hợp là một khái niệm rộng, không chỉ dùng trong lí luận dạy học Tích

hợp trong Tiếng Anh Integration có nguồn gốc từ tiếng Latin Integration có nghĩa

là xác lập cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất trên cơ sơ những bộ phận riêng lẻ

Theo từ điển Tiếng Việt: Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương trình hoặc những thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hoà hợp, sự kết hợp.

Theo từ điển Giáo dục học: Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học.

I.2 Quan điểm tích hợp trong dạy học nói chung.

Như chúng ta đã biết, tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đã trởthành xu thế để xác định nội dung và chương trình dạy học ở nhiều nước trên thếgiới Thực tiễn đã cho thấy việc thực hiện quan điểm tích hợp trong dạy học đãgiúp phát triển năng lực giải quyết những vấn đề phức tạp và làm cho việc học tậptrở nên có ý nghĩa hơn đối với học sinh so với việc học những môn học được thựchiện riêng rẽ

Như vậy tích hợp chính là một trong những quan điểm giáo dục nhằm nângcao năng lực người học, giúp đào tạo những người có đủ phẩm chất và năng lực đểgiải quyết vấn đề của cuộc sống hiện đại

Ở Việt Nam quan điểm dạy học tích hợp cũng đã xuất hiện từ những nămđầu thế kỉ XXI Và đến hiện nay quan điểm dạy học này đã được áp dụng trong tất

cả các cấp học và bước đầu đã cho thấy hiệu quả tích cực Đã có nhiều nội dungđược Bộ Giáo dục và đào tạo chỉ đạo đưa vào quá trình giảng dạy các môn họcnhư: Giáo dục đạo đức, pháp luật, giáo dục chủ quyền quốc gia, tài nguyên, môitrường, biên giới, biển, đảo, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh…

Trong giai đoạn hiện nay, dạy học tích hợp còn là sự lồng ghép những mônhọc khác có nội dung liên quan vào môn học nào đó, giúp học sinh thấy được mốiliên hệ giữa các môn học, từ đó có thể hiểu một cách sâu sắc nội dung bài học Ví

dụ như khi dạy môn Ngữ văn, giáo viên có thể tích với kiến thức của các môn:Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân,…

Như vậy trong dạy học bộ môn, tích hợp được hiểu là sự kết hợp, tổ hợp cácnội dung từ các môn học, lĩnh vực học tập khác nhau thành một môn học mới hoặclồng ghép các nội dung cần thiết vào những nội dung vốn có của môn học

I.3 Quan điểm tích hợp trong dạy học Ngữ văn.

Như chúng ta đã biết ngày nay lí thuyết hiện đại về quá trình học tập đãnhấn mạnh rằng hoạt động của học sinh trước hết là học cách học Theo ý nghĩa

đó, quan điểm dạy học tích hợp đòi hỏi giáo viên phải có cách dạy chú trọng pháttriển ở học sinh cách thức lĩnh hội kiến thức và năng lực, phải dạy cho học sinhcách thức hành động để hình thành kiến thức và kĩ năng cho chính mình, phải cócách dạy học buộc học sinh phải tự đọc, tự học để hình thành thói quen tự đọc, tựhọc để hình thành thói quen tự đọc, tự học suốt đời coi đó là một hoạt động đọchiểu trong suốt quá trình học tập ở nhà trường

Dạy học tích hợp trong môn Ngữ văn là một tất yếu trong dạy học hiện đại.Chính vì thế để thiết kế bài học Ngữ văn theo quan điểm tích hợp không chỉ chútrọng đến nội dung kiến thức tích hợp mà cần thiết phải xây dựng một hệ thốngviệc làm, thao tác tương ứng nhằm tổ chức, dẫn dắt học sinh từng bước thực hiện

để chiếm lĩnh đối tượng học tập, nội dung học tập, đồng thời hình thành và pháttriển năng lực, kĩ năng tích hợp, tránh áp đặt một cách làm duy nhất Giờ học Ngữvăn theo quan điểm tích hợp phải là một giờ học hoạt động phức hợp đòi hỏi sựtích hợp các kĩ năng, năng lực liên môn để giải quyết nội dung bài học, chứ khôngphải sự tác động các hoạt động, kĩ năng riêng rẽ lên một nội dung riêng rẽ thuộcnội bộ phân môn

Tóm lại, quan điểm tích hợp cần được hiểu toàn diện và phải được quán triệttrong toàn bộ môn học từ Đọc văn, Tiếng Việt đến Làm văn, quán triệt trong mọikhâu của quá trình dạy học, quán triệt trong mọi yếu tố của hoạt học tập, tích hợptrong chương trình, tích hợp trong sách giáo khoa, tích hợp trong phương pháp dạyhọc của giáo viên và tích hợp trong hoạt động học tập của học sinh Quan điểm lấyhọc sinh làm trung tâm đòi hỏi thực hiện việc tích cực hoá hoạt động học tập củahọc sinh trong mọi mặt, trên lớp và ngoài giờ, đồng thời cần phải bồi dưỡng lòngtin để các em tự tin và tự học, khi đó hoạt động dạy học mới thật sự có ý nghĩa

II Cơ sở thực tiễn.

II.1 Nhận thức về dạy học tích hợp.

Có thể khẳng định rằng dạy học tích hợp là một xu thế dạy học hiện đại Bởivậy hầu hết giáo viên đang làm công tác giảng dạy ở nhà trường phổ thông đềunhận thức được đây là một phương pháp, cách thức dạy học mang lại hiệu quả tíchcực Hơn nữa Ngữ văn lại là môn học có khả năng tích hợp được với nhiều nội,nhiều môn học khác nhau Vì vậy trong quá trình giảng dạy, giáo viên đã có ý thứctìm hiểu và áp dụng.

Trong những năm gần đây, Sở Giáo dục và Đào tạo rất chú trọng đến dạyhọc tích hợp Vì vậy, dưới sự quán triệt, chỉ đạo của Sở giáo viên ở các trường phổthông cũng đã được bồi dưỡng, tập huấn dạy học tích hợp với nhiều nội dung nhưtích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh, Dân số, Môi trường, Kỹ năng sống, Pháp luậtcũng như tích hợp các kiến thức liên môn trong một số môn học trong đó có mônNgữ văn

II.2 Thực trạng dạy học tích hợp trong môn Ngữ văn ở trường THPT Trần Hưng Đạo.

Giáo viên trường THPT Trần Hưng Đạo nhận thức rõ tầm quan trọng và ýnghĩa của dạy học tích hợp Tuy nhiên trong thực tế giảng dạy hiện nay, vẫn còngiáo viên chưa thực sự hiểu rõ về tích hợp Chính vì chưa hiểu kĩ về khái niệm nàynên trong quá trình giảng dạy giáo viên mới chỉ dừng lại ở việc lồng ghép hoặc đưa

ra một vài chỗ liên hệ trong bài học dẫn đến việc tích hợp trở nên khiên cưỡng.Cũng có khi trong quá trình dạy học giáo viên lại quá lạm dụng tích hợp dẫn đếnmột giờ học Ngữ văn nhưng lại ôm đồm quá nhiều nội dung hoặc kiến thức củanhững môn học khác làm cho bài học trở nên cồng kềnh dẫn đến phá vỡ thời lượngcủa bài học Từ đó còn làm cho bài học không có trọng tâm, thiếu chiều sâu, thiếutính hệ thống hoặc biến giờ học văn thành giờ học của các môn khác

Từ thực trạng trên cho thấy việc áp dụng không đúng cách thức dạy học tíchhợp thì sẽ dẫn đến những hậu quả tất yếu Cụ thể là:

- Học sinh sẽ không nhận ra được mối liên quan, sự tác động giữa nhữngkiến thức của các môn học

- Học sinh không cảm nhận được chiều sâu, tính hệ thống và cái hay, cái đẹpriêng của tác phẩm văn chương

- Ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng bài viết của học sinh như viết lanman, lạc đề không trọng tâm Từ đó sẽ ảnh hưởng đến chất lượng học tập

- Ngoài ra còn ảnh hưởng đến phương pháp và năng lực cảm thụ văn họccủa học sinh

……

CHƯƠNG II:

MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG MÔN NGỮ VĂN

I.1 Trước hết phải hiểu thế nào là dạy học tích hợp trong môn Ngữ văn.

Tích hợp trong quá trình dạy học là sự phối kết hợp các tri thức của một sốmôn học có những nét chính, tương đồng xoay quanh một chủ đề nào đó Nói cáchkhác, tích hợp là phương pháp phối hợp một cách riêng lẻ các môn học khác nhau,các nội dung khác nhau theo những hình thức, cấp độ khác nhau nhằm đáp ứngmục tiêu, mục đích yêu cầu cụ thể nào đó của tiết học

Tích hợp trong môn Ngữ văn không chỉ là sự kết nối tri thức của ba phânmôn: Tiếng Việt, Đọc hiểu, Làm văn mà đó còn là sự tích hợp những kiến thức liênmôn như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân hay những nội dung riêng lẻ khác như

tư tưởng Hồ Chí Minh, môi trường, ….vào từng bài học, từng vấn đề cụ thể Đâychính là phương pháp dạy học tiếp cận từ việc khái thác những tri thức của nhiềunội dung, nhiều môn học khác có liên qua đến môn Ngữ văn Từ đó để tăng thêmtính thuyết phục, tính phong phú, hấp dẫn và mối liên hệ, liên quan lẫn nhau củanhững môn học

I 2 Xác định mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học tích hợp.

Để vận dụng phương pháp dạy học tích hợp có hiệu quả, người dạy cần phảixác định chính xác, đúng đắn mục tiêu, nguyên tắc, phương pháp, nội dung dạytích hợp trong bài dạy Theo kinh nghiệm của tôi, cụ thể như sau:

* Mục tiêu: (Trả lời câu hỏi: Sử dụng dạy học tích hợp trong bài dạy để làm gì?)

Để khắc sâu kiến thức thức bài học

Để thấy được mối liên quan, liên hệ giữa kiến thức của môn Ngữ văn vớicác nội dung và các môn học khác

Rèn kỹ năng tiếp nhận văn học cho học sinh

* Nội dung: (Trong bài dạy, nội dung nào cần phải dạy theo hướng tích hợp?)

Các nội dung kiến thức có những điểm liên quan với các nội dung, nhữngmôn học khác

Các nội dung kiến thức cần đến những kiến thức liên môn của các môn họckhác để làm phương tiện, công cụ khai thác

* Nguyên tắc: (sử dụng phương pháp dạy học tích hợp xuất phát từ những cơ sở

nào?)

Căn cứ vào mục tiêu cần đạt của bài học

Căn cứ vào những nội dung cần kiến thức của các môn học khác để làmsáng tỏ

* Phương pháp: (Cách thức sử dụng phương pháp dạy học tích hợp như thế nào?)

Có nhiều cách thức để áp dụng phương pháp dạy học tích hợp trong quátrình dạy học nói chung và môn Ngữ văn nói riêng Tuỳ vào từng nội dung kiếnthức của bài học mà người dạy sử dụng những cách thức tích hợp khác nhau Tuynhiên trong quá trình giảng dạy, tôi thường sử dụng hai cách thức tích hợp sau:

Tích hợp ngang: Là hình thức tích hợp liên môn, phân môn của môn Ngữ

văn như Tiếng Việt, Làm văn, Lí luận văn học để giải mã, làm rõ những kiến thứccủa văn bản văn học và ngược lại

Ví dụ: Khi dạy bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu, tôi đã sử dụng kiến thức củaTiếng Việt như luật thơ, thể thơ lục bát, kiến thức của văn học dân gian mà đặcbiệt là ca dao để lí giải nhịp điệu, giọng điệu ngọt ngào tâm tình tha thiết, cách đốiđáp giữa mình – ta Từ đó giúp học sinh hiểu được tình cảm sâu nặng giữ người đi

là những chiến sĩ cách mạng với người ở lại là nhân dân Việt Bắc, đồng thời giúpngười đọc hiểu được tính dân tộc trong bài thơ Việt Bắc nói riêng và trong thơ TốHữu nói chung

Tích hợp dọc: Là kiểu tích hợp trên cơ sở liên kết hai hoặc nhiều môn học

thuộc cùng một lĩnh vực hoặc một số lĩnh vực gần nhau

Ví dụ: Khi dạy tác phẩm Tây Tiến của Quang Dũng, để giúp học sinh hiểucuộc sống vất vả những anh dũng, kiên cường của người lính Tây Tiến, tôi lồngghép tích hợp kiến thức Lịch sử về cuộc kháng chiến chống Pháp, tích hợp vớikiến thức Địa lí về khí hậu của miền núi phía Bắc Ngoài ra tôi còn cung cấp chohọc sinh những kiến thức về binh đoàn Tây Tiến, một đơn vị quân đội Việt Namtrong kháng chiến chống Pháp…

có nội dung tích hợp Điều cốt lõi của tích hợp là phải chỉ ra được địa chỉ tích hợp.

Vì thế trong khi chờ đợi chương trình mới, sách giáo khoa mới, giáo viên cần phảibiết chọn lựa những kiến thức tích hợp như thế nào đó để bài học không trở nêncồng kềnh, mất thời lượng tiết học Đồng thời những kiến thức tích hợp đó phảigóp phần giúp bài học trở nên hấp dẫn, sâu sắc hơn

Trong chương trình ngữ văn 12, có rất nhiều bài học có thể dạy theo hướngtích hợp nhưng trong khuân khổ đề tài này, tôi chỉ chọn nghiên cứu tích hợp ở tácphẩm “Tây Tiến” (Quang Dũng)

Đây là bài học cung cấp kiến thức cơ bản về tác giả Quang Dũng, cũng nhưgiúp học sinh thấy được đây là tác phẩm tiêu biểu của thơ ca kháng chiến chốngPháp Từ tác phẩm người đọc cảm nhận được vẻ đẹp hùng vĩ, mĩ lệ của thiên nhiênmiền Tây và nét hào hoa, dũng cảm, vẻ đẹp bi tráng của hình tượng người lính TâyTiến Nắm được mhững đặc sắc nghệ thuật của bài thơ: bút pháp lãng mạn, nhữngsáng tạo về hình ảnh, ngôn ngữ và giọng điệu Để học sinh khắc sâu được nhữngkiến thức của tác phẩm, giáo viên cần tích hợp với những môn học sau:

Môn Lịch sử: Học sinh hiểu được những kiến thức về binh đoàn Tây Tiến Môn GDCD: Học sinh hiểu được thế nào là trách nhiệm của bản thân trong

việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc (Lớp 10, Bài 14 Công dân với sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc)

Môn Địa lí: Học sinh hiểu được khí hậu ở vùng núi Tây Bắc (Địa lí lớp

12-Bài 9: Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa) Học sinh hiểu được vị trí địa lí, địa hìnhcủa vùng núi Tây Bắc nước ta (Địa lí lớp 12- Bài 32: Vấn đề khai thác thế mạnh ởtrung du miền núi Bắc bộ)

Tích hợp kĩ năng sống, giá trị sống: Giúp học sinh hình thành kỹ năng làm

việc theo nhóm, kỹ năng giải quyết tình huống, kỹ năng tư duy, ra quyết định Hiểuđược các giá trị sống: Hoà bình, đoàn kết

Tích hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh: Tư tưởng quyết tâm bảo vệ vững chắc

nền độc lập dân tộc

II Giáo án thực nghiệm:

Tiết 19-20 Đọc văn

TÂY TIẾN(Quang Dũng)

2 Nội dung tích hợp:

a Môn Lịch sử: Tích hợp kiến thức lịch sử về binh đoàn Tây Tiến

b Môn GDCD: Lớp 10, Bài 14 Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ

a Môn Ngữ văn: Rèn luyện kỹ năng đọc - hiểu một tác phẩm thơ trữ tình Kỹ

năng cảm thụ và phân tích tác phẩm theo thể loại

b Môn Lịch sử: Kỹ năng phân tích, đánh giá được những sự kiện lịch sử.

c Môn Địa lí: Rèn kỹ khai thác, sử dụng bản đồ, đọc hiểu bản đồ.

d Môn GDCD: Rèn kỹ hợp tác, kiên định, đọc hiểu văn bản.

4 Thái độ:

a Môn Ngữ văn: Giáo dục học sinh lòng yêu nước, có trách nhiệm với đất nước,

tự hào về truyền thống đấu tranh dụng nước và giữ nước của ông cha ta

b Môn Lịch sử: Bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, ý thức trách

nhiệm của bản thân đối với đất nước

c Môn Địa lí: Ý thức về chủ quyền lãnh thổ quốc gia Việt Nam.

d Môn GDCD: Ý thức được vai trò, trách nhiệm, nghĩa vụ của bản thân đối với

đất nước.Hình thành ý thức bảo vệ, giữ gìn độc lập, chủ quyền đất nước

5 Định hướng năng lực hình thành.

a Năng lực chung: Năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực tự học, năng lực sáng

tạo, năng lực sử dụng công nghệ thông tin

b Năng lực chuyên biệt: Năng lực đọc - hiểu, cảm thụ và phân tích tác phẩm trữ

tình

c Năng lực vận dụng kiến thức liên môn: Để nắm vững kiến thức về tác phẩm

Tây Tiến, học sinh biết liên hệ và vận dụng kiến thức liên môn

B Phương tiện thực hiện

- Giáo án, SGK, tài liệu tham khảo

- Máy tính, máy chiếu

- Một số tranh ảnh về minh hoạ về hình ảnh người lính Tây Tiến và thiên nhiênTây Bắc

- Một số video liên quan đến tác phẩm bài thơ Tây Tiến

Hoạt động của Thầy và trò

Chuẩn kiến thức kĩ năng cần đạt, năng lực cần phát

triển

- GV giao nhiệm vụ: GV hướng dẫn học sinh tìm

hiểu về tác phẩm Tây Tiến bằng cách cho HS:

1 Xem hình ảnh về núi rừng Tây Bắc và hình

ảnh người lính

- Nhận thức được nhiệm vụcần giải quyết của bài học

- Tập trung cao và hợp tác tốt

để giải quyết nhiệm vụ

2 Em hãy cho biết những hình ảnh này gợi nhắc

cho chúng ta về thời điểm lịch sử nào? Có tác

phẩm văn học nào đã viết về sự kiện lích sử đó?

- HS thực hiện nhiệm vụ, báo cáo kết quả

- Gv dẫn vào bài mới

- Có thái độ tích cực, hứngthú

& 2 HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt Năng lực cần

hình thành Hoạt động 1: I TÌM HIỂU CHUNG (10 phút).

* Hoạt động 1:Tìm hiểu chung

- Giới thiệu những nét chính về

nhà thơ Quang Dũng ?

- GV: Khắc sâu một vài điểm cơ

bản: Nhắc đến Quang Dũng,

độc giả không chỉ nhớ đến bài

thơ Tây Tiến mà còn gợi nhớ

- Năng lựchợp tác, traođổi, thảo luận,

trắng lăm (Đôi mắt người Sơn

Tây) quê hương nhà thơ

-Phượng Trì - Đan -Phượng – Hà

Tây (nay thuộc Hà Nội)

Được biết nhiều với tư cách lànhà thơ

- Phong cách thơ: phóngkhoáng, hồn hậu, lãng mạn vàtài hoa  hào hoa

- 2001, được tặng Giảithưởng Nhà nước về văn họcnghệ thuật

- Sáng tác chính: (sgk)

làm việcnhóm

- Năng lực sửdụng ngônngữ

GV: Căn cứ vào phần Tiểu dẫn

hãy cho biết hoàn cảnh sáng tác

bài thơ Tây Tiến?

HS: Trao đổi, thảo luận và trả

lời câu hỏi

lính Âu Phi: Thu và phá hủy 6.158

súng các loại, 76 xe cơ giới, 8 ca

nô tàu chiến, 3 máy bay và hang

tram tấn đạn dược, quân dụng.

Trung đoàn đã vinh dự được tặng

cờ “Quyết chiến, chiến thắng”

của Chủ tịch Hồ Chí Minh và

được mang tên truyền thống đoàn

Đông Biên; trung đoàn được 8

huân chương quân công và 218

huân chương các hạng.

- GV: Cung cấp thêm: Địa bàn

hoạt động: hiện lên chân thực

trong bài thơ với vô vàn các địa

danh của Miền Tây Bắc Bộ và đất

bạn Lào: sông Mã, Sài Khao,

Mường Lát, Pha Luông, Mướng

Hịch, Viên Chăn, Châu Mộc, Sầm

2 Văn bản:

a Hoàn cảnh ra đời : Viết

cuối năm 1948, ở Phù LưuChanh (Hà Tây), khi ông đãchuyển sang đơn vị khác vànhớ về đơn vị cũ Lúc đầu bàithơ có tên là Nhớ Tây Tiến

b Đoàn binh Tây Tiến :

- Thời gian thành lập: đầunăm 1947, Quang Dũng là đạiđội trưởng

- Nhiệm vụ : Phối hợp với bộđội Lào, bảo vệ biên giới Việt– Lào và miền Tây Bắc Bộcủa Việt Nam

- Địa bàn hoạt động: Sơn La,Lai Châu, Hoà Bình, miềnTây Thanh Hoá (Việt Nam),Sầm Nưa (Lào)  địa bànrộng lớn, hoang vu, hiểm trở,rừng thiêng nước độc

- Thành phần : Phần đông làthanh niên Hà Nội, trong đó

có nhiều học sinh, sinh viên

- Sau một thời gian hoạt động

ở Lào, trở về Hoà Bình thànhlập Trung đoàn 52

- Năng lựclàm chủ vàphát triển bảnthân: Nănglực tư duy

- Năng lựchợp tác, traođổi, thảo luận,làm việcnhóm

- Năng lực sửdụng ngônngữ

- Tích hợp kiến thức môn Địa

lí 12- bài 32: Vấn đề khai thác

thế mạnh ở vùng núi phía Bắc

+ Vùng Tây Bắc là vùng miền núi

phía tây của miền Bắc Việt Nam,

có chung đường biên giới

Bắc gồm các tỉnh: Sơn La, Lai

Châu, Hoà Bình, Điện Biên với

diện tích trên 5,64 triệu ha với 3,5

triệu dân Về địa hình đây là vùng

rừng núi hiểm trở có dãy núi

Hoàng Liên Sơn hùng vĩ…

- Thành phần: Trong đội quân ấy

có Quang Dũng làm thơ, Văn Đa,

Quang Thọ là hoạ sĩ, Doãn Quang

Khải là nhạc sĩ, tác giả bài hát Vì

nhân dân quên mình, Như Trang –

tác giả của bài Tiếng cồng quân y.

- GV: yêu cầu HS đọc diễn cảm

bài thơ Tây Tiến

Bài thơ gồm mấy đoạn? Xác

Những cuộc hành quân giankhổ và khung cảnh thiênnhiên miền Tây hùng vĩ,hoang sơ, dữ dội

- Phần 2: “Doanh trại hoađong đưa”:

Những kỉ niệm đẹp về tìnhquân dân trong đêm liên hoan

và cảnh sông nước miền Tâythơ mộng

- Phần 3: “Tây Tiến đoàn

khúc độc hành”: Chân dungngười lính Tây Tiến

- Năng lựclàm chủ vàphát triển bảnthân: Nănglực tư duy

- Năng lựchợp tác, traođổi, thảo luận,làm việcnhóm

- Phần 4: “Tây Tiến chẳng

về xuôi”: Lời thề gắn bó vớiđoàn quân Tây Tiến

- Năng lực sửdụng ngônngữ

Hoạt động 2: ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:

* Hoạt động 2: Tìm hiểu văn

+ Bức tranh thiện nhiên miền

Tây được tác giả thể hiện như

thế nào?

+ Hình ảnh người lính Tây Tiến

được khắc hoạ qua những hình

ảnh nào?

- HS đọc văn bản và thảo luận

và trả lời trên giấy A0 Cử đại

diện trình bày trước lớp

- GV nhận xét, chốt kiến thức

- Tích hợp kiến thức môn Địa

lí lớp 12- Bài 32: Vấn đề khai

thác thế mạnh ở trung du

miền núi phía Bắc: Trình chiếu

cho HS xem lược đồ về vùng núi

Tây Bắc

II Đọc – hiểu văn bản:

1 Đoạn 1: Những cuộc hành quân gian khổ và khung cảnh thiên nhiên miền Tây hùng vĩ, hoang sơ, dữ dội.

* Bốn câu đầu:

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi.

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi

- Nỗi nhớ đơn vị cũ trào dâng,không kìm nén nổi, nhà thơ đãthốt lên thành tiếng gọi

- Hai chữ “chơi vơi” là nỗi

nhớ không có hình, không cólượng, hình như nhẹ tênh mànặng vô hình, bởi không đo,không cân được, nó ám ảnhtâm trí và da diết thương nhớ

vô cùng

- Sông Mã, núi rừng: chỉ địabàn hoạt động của người línhTây tiến đó là nơi núi rừnghiểm trở, gian nan

- Tây Tiến: chỉ người lính TâyTiến, đơn vị Tây Tiến – nơi

QD đã từng gắn bó

- Điệp từ nhớ: Khắc sâu nỗinhớ, da diết của tác giả dànhcho đơn vị và người lính TT

- Năng lựclàm chủ vàphát triển bảnthân: Nănglực tư duy

- Năng lựchợp tác, traođổi, thảo luận,làm việcnhóm

- Năng lực sửdụng ngônngữ

hiểm trở, có nhiều khối núi và dãy

núi cao chạy theo hướng Tây

Bắc-Đông Nam Dãy Hoàng Liên Sơn

dài tới 180 km, rộng 30 km, với

một số đỉnh núi cao trên từ 2800

đến 3000 m Dãy núi Sông Mã dài

500 km, có những đỉnh cao trên

1800 m Giữa hai dãy núi này là

vùng đồi núi thấp lưu vực sông

Đà (còn gọi là địa máng sông Đà).

Ngoài sông Đà là sông lớn, vùng

Tây Bắc chỉ có sông nhỏ và suối

gồm cả thượng lưu sông Mã.

Trong địa máng sông Đà còn có

một dãy cao nguyên đá vôi chạy

suốt từ Phong Thổ đến Thanh

danh hiểm trở mà người lính

đã phải đi qua

- Sương lấp đoàn quân mỏi:

chỉ những người lính TT phảiđối mặt với gian khổ, khókhăn

- Hoa về trong đêm hơi: cáchnói chỉ tâm hồn người línhbay bổng lãng mạn

- Tích hợp kiến thức môn Địa

lí lớp 12- Bài 9: Thiên nhiên

nhiệt đới ẩm gió mùa: Dãy núi

cao Hoàng Liên Sơn chạy dài liền

một khối theo hướng Tây Bắc

-Đông Nam đóng vai trò của một

bức trường thành ngăn không cho

gió mùa đông (hướng đông bắc

-tây nam) vượt qua để vào lãnh thổ

Tây Bắc mà không bị suy yếu

nhiều, trái với vùng Đông bắc có

hệ thống các vòng cung mở rộng

theo hình quạt làm cho các đợt

sóng lạnh có thể theo đó mà xuống

đến tận đồng bằng sông Hồng và

xa hơn nữa về phía nam. Vì vậy,

trừ khi do ảnh hưởng của độ cao,

nền khí hậụ Tây Bắc nói chung ấm

hơn Đông Bắc, chênh lệch có thể

đến 2-3  O C Ở miền núi, hướng

phơi của sườn đóng một vai trò

* Bốn câu tiếp:

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

với những thanh trắc đã diễn

tả sự hiểm trở, trùng điệp và

độ cao ngất trời của núi đèoTây Bắc

- Hình ảnh nhân hoá “súngngửi trời” được dùng rất hồnnhiên, rất táo bạo

+ Núi cao tưởng chừng chạmmây, mây nổi thành cồn heohút

+ Những người lính trèo lên

- Năng lựclàm chủ vàphát triển bảnthân: Nănglực tư duy

- Năng lựchợp tác, traođổi, thảo luận,làm việcnhóm

- Năng lực sửdụng ngônngữ

quan trọng trong chế độ nhiệt –

ẩm, sườn đón gió (sườn đông) tiếp

nhận những lượng mưa lớn trong

khi sườn tây tạo điều kiện cho gió

"phơn" (hay quen được gọi là "gió

lào") được hình thành khi thổi

xuống các thung lũng, rõ nhất là ở

Tây Bắc Những biến cố khí hậu ở

miền núi ang tính chất cực đoan,

nhất là trong điều kiện lớp phủ

rừng bị suy giảm, và lớp phủ thổ

nhưỡng bị thoái hoá Mưa lớn và

tập trung gây ra lũ nhưng kết hợp

với một số điều kiện thì xuất hiện

lũ quét; hạn vào mùa khô thường

xảy ra nhưng có khi hạn hán kéo

dài ngoài sức chịu đựng của cây

cối.

những ngọn núi cao dườngnhư đang đi trên mây, mũisúng chạm đến đỉnh trời =>

Tâm hồn lãng mạn, chất tinhnghịch của người lính

- Câu 3 nghệ thuật đối lập như

bẻ đôi câu thơ, diễn tả dốc núivút lên, đổ xuống gần nhưthẳng đứng, nhìn lên cao chótvót, nhìn xuống sâu thămthẳm

- Câu 4: Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi: toàn thanh bằng

gợi ra sự nhẹ nhàng cho câuthơ

+ Có thể hình dung cảnhnhững người lính tạm dừngchân bên một dốc núi, phóngtầm mắt xuống thung lũngthấy thấp thoáng những ngôinhà như đang bồng bềnh trôigiữa mưa rừng, sương núi

=> Cảnh núi rừng thơ mộng,tâm hồn ngời lính lãng mạn

- Tích hợp kiến thức môn học:

* Sáu câu tiếp:

- Nghệ thuật nói giảm nói tránh: không bước nữa, bỏ quên đời: Gợi lên hình ảnh

người lính dãi dầu, gian khổ,

hy sinh nhưng rất bình thản,thảnh thơi

- Nhân hoá: thác gầm thét, cọp trêu người kết hợp với từ láy: đêm đêm, chiều chiều:

Cảnh núi rừng Tây Bắc hoang

sơ và đầy nguy hiểm luôn làmối de doạ đối với người lính

- Hai câu kết: Nhớ ôi Tây

…….thơm nếp xôi: Cảnh

- Năng lựclàm chủ vàphát triển bảnthân: Nănglực tư duy

- Năng lựchợp tác, traođổi, thảo luận,làm việcnhóm