Với vai trò là một người làm công tác giảng dạy môn Ngữ Văn lớp 9 trong trường THCS Pa Pe bản thân tôi nhận thấy rằng: giáo viên giảng dạy môn Ngữ Văn lớp 9 chưa thực sự lôi cuốn được họ
Trang 1 PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TAM ĐƯỜNG
TRƯỜNG: TRUNG HỌC CƠ SỞ PA PE
THUYẾT MINH SÁNG KIẾN
“ MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÚP DẠY VÀ HỌC TỐT MÔN NGỮ VĂN
LỚP 9 Ở TRƯỜNG THCS PA PE ”
Tác giả: Chử Thị Minh Hiền Trình độ chuyên môn: Đại học Chức vụ: Giáo viên
Nơi công tác: Trường THCS Pa Pe
Bình Lư, ngày 26 tháng 3 năm 2017
Trang 2I THÔNG TIN CHUNG
1 Tên sáng kiến:
“Một số phương pháp giúp dạy và học tốt môn Ngữ Văn lớp 9 ở trường THCS Pa Pe”
2 Tác giả
Họ và tên: Chử Thị Minh Hiền
Năm sinh: 30/10/1981
Nơi thường trú: Thác Cạn- Tam Đường- Lai Châu
Trình độ chuyên môn: Đại học
Chức vụ công tác: Giáo viên
Nơi làm việc: Trường THCS Pa Pe
Điện thoại: 0962606981
3 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
Chuyên môn
4 Thời gian áp dụng sáng kiến:
Từ tháng 9 năm 2015 đến tháng 5 năm 2017
5 Đơn vị áp dụng sáng kiến
Tên đơn vị: Khối lớp 9 của Trường THCS Pa Pe
Địa chỉ: xã Bình Lư - huyện Tam Đường - tỉnh Lai Châu
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1 Sự cần thiết, mục đích của việc thực hiện sáng kiến
- Làm thế nào để dạy tốt và học tốt môn Ngữ Văn lớp 9 ở Trường THCS
Pa Pe? Với vai trò là một người làm công tác giảng dạy môn Ngữ Văn lớp 9 trong trường THCS Pa Pe bản thân tôi nhận thấy rằng: giáo viên giảng dạy môn Ngữ Văn lớp 9 chưa thực sự lôi cuốn được học sinh say mê, thích học môn Ngữ
Trang 3văn lớp 9 Số lượng học sinh sao nhãng với việc học, không thích học môn Ngữ văn lớp 9 tương đối nhiều Đây là vấn đề tôi trăn trở bấy lâu Với 9 năm làm công tác giảng dạy môn Ngữ văn lớp 9, tôi nghiệm thấy rằng, cái ước muốn dạy văn sao cho hay, viết văn sao cho tốt là ước muốn của nhiều giáo viên và học sinh Muốn thực hiện ước mơ ấy, thì phải thực sự tìm tòi trong văn chương nói riêng, trong văn hóa nói chung để có phương pháp tốt nhất cho việc dạy và học môn Ngữ văn lớp 9 ở trường THCS Pa Pe Do vậy tôi xin đưa ra một số kinh nghiệm thiết thực của mình, hy vọng trao đổi với đồng nghiệp mong góp một phần nhỏ kinh nghiệm của mình vào công tác giảng dạy và học tập môn Ngữ văn lớp 9, phần nào đó giúp giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn 9 và học sinh học
bộ môn này thêm hứng thú hơn
- Xuất phát từ thực tế hiện nay đối với giáo viên để lên lớp với một tiết dạy môn Ngữ văn lớp 9 hay và lôi cuốn được học sinh vào bài giảng của mình quả là khó khăn Môn Ngữ Văn lớp 9 cũng như các môn Ngữ Văn ở lớp 6,7,8 được chia thành ba phân môn: Văn bản- Tiếng Việt- Tập làm văn Dạy tiết văn bản thường bị coi là những tiết dạy khó hay, dạy tiết Tiếng việt thường bị coi là khó hiểu, còn tiết Tập làm văn thì bị coi là khô khan khó tiếp cận Còn các em học sinh ở các khối lớp nói chung và học sinh khối lớp 9 nói riêng hầu như ngại học văn và ngại viết văn, điều đó dẫn đến các em không thích học môn Ngữ Văn lớp 9, việc không thích học môn Ngữ văn lớp 9 càng khiến các em bí, thiếu ngôn từ để diễn đạt do vậy ngày nay, học sinh rất hiếm có được những bài văn hay giàu cảm xúc
- Tất cả những điều đó càng thúc đẩy tôi muốn tìm tòi và tìm ra giải pháp cho bản thân về việc làm thế nào để dạy tốt môn Ngữ văn lớp 9 nhằm thu hút học sinh lớp 9 vào việc yêu thích học môn Ngữ văn mà mình đang giảng dạy
2 Phạm vi triển khai thực hiện :
- Giáo viên và học sinh khối 9 của trường THCS Pa Pe năm học
2015-2016 và 2015-2016-2017
3.Mô tả sáng kiến
Trang 4a.Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến
*Hiện trạng
- Hiện nay học sinh khối lớp 9 có xu hướng xem nhẹ học những môn xã
hội nói chung, môn Ngữ văn 9 nói riêng Cũng chính vì thế mà chất lượng học văn có chiều hướng giảm sút Học sinh không say mê, yêu thích môn học mà say mê vào những môn mang xu hướng thời cuộc như: Tin học và các môn khoa học tự nhiên như: Sinh,Lí, Hoá Bên cạnh đó vẫn còn rất nhiều học sinh chưa có
ý thức tự giác trong học tập, mải chơi, bị lôi cuốn vào các trò chơi điện tử làm ảnh hưởng đến chất lượng học tập của các em
- Tại đơn vị trường THCS Pa Pe, BGH đã căn cứ vào công văn hướng dẫn của PGD lên kế hoạch chi tiết, định hướng giao nhiệm vụ cho từng bộ môn ngay
từ đầu năm, trong năm học này BGH đã giao nhiệm vụ cho tất cả giáo viên phải biết đổi mới và vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng dạy và học của môn học mình đảm nhận
- Về phía học sinh lớp 9 bên cạnh những em có năng khiếu về môn văn,
có khả năng cảm thụ và say mê văn học thì vẫn còn rất nhiều học sinh chưa tự giác trong học tập, không thích học văn dẫn đến không hiểu bài, không có khă năng diễn đạt tốt trong các bài viết văn và không làm được những bài tập cơ bản Nhiều em không làm bài tập về nhà với những phân môn Tiếng việt, không soạn bài trước khi đến lớp đối với phân môn Văn bản, hay không viết văn ở nhà với phần Tập làm văn khi có những bài viết ở nhà
- Giáo viên đôi khi còn lúng túng về phương pháp, chưa vận dụng linh
hoạt các phương pháp dạy học cũng như các biện pháp tổ chức dạy học, nhằm gây hứng thú cho học sinh, chưa sử dụng triệt để các phương tiện dạy học như: bảng phụ, tranh ảnh minh hoạ, máy chiếu Trong khi đó có một số văn bản nếu học sinh được xem tranh minh họa hay hình ảnh của máy chiếu sẽ làm cho bài giảng hay hấp dẫn và sinh động hơn nhiều Ví dụ như Văn bản “Truyện Kiều”, “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính”, “ Đồng chí” hoặc “Những ngôi sao xa xôi”
Trang 5Một số giờ dạy Tiếng việt hay Tập làm văn còn đơn điệu, tẻ nhạt, không thực sự thu hút sự chú ý của học sinh vào giờ học
* Ưu điểm của giải pháp cũ:
- Giáo viên đã đầu tư thời gian nghiên cứu bài soạn trước khi lên lớp để
có một bài giảng tốt nhất giúp cho học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng nhất
- Việc sử dụng thiết bị dạy học và kết hợp các phương pháp dạy học trong giờ giảng đã được thực hiện
- Học sinh đã bước đầu tiếp cận được kiến thức môn Ngữ văn lớp 9 và vận dụng kiến thức của bộ môn này trong cuộc sống
*Hạn chế của giải pháp cũ :
- Tuy đã đầu tư thời gian soạn giảng nhưng đa số các tiết học vẫn đơn điệu, hầu như chỉ truyền thụ đủ kiến thức bài học, chưa quan tâm đến sự sinh động của bài dạy dẫn đến tiết học không gây được hứng thú cho học sinh Từ đó học sinh không có hứng thú với bộ môn
- Học sinh tiếp thu bài học chậm, không hào hứng Các hoạt động nhóm diễn ra trong tiết học tẻ nhạt, hình thức
- Chính vì những hạn chế trên mà chất lượng của bộ môn Ngữ văn lớp 9 của nhà trường còn chưa cao, tỷ lệ học sinh học giỏi, khá ở bộ môn này còn ít Tại thời điểm tháng 9 năm 2015 và tháng 9 năm 2016, chất lượng khảo sát đạt được như sau:
Bảng thống kê số liệu chất lượng thời điểm tháng 9/2015 và tháng 9/2016
Năm học Khối 9/ Số
HS
b.Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến
Trang 6* Tính mới
- Giáo viên đã vận dụng khá linh hoạt các phương pháp trong các giờ dạy môn Ngữ văn lớp 9 Biết biến giờ học văn sinh động hơn bằng cách sử dụng triệt
để các phương tiện dạy học hỗ trợ như: bảng phụ, tranh ảnh minh hoạ, máy chiếu, thiết kế bài giảng có sự phân hóa rõ ràng để phù hợp hơn với từng đối tượng học sinh trong lớp
- Học sinh lớp 9 đã hứng thú hơn với giờ học môn Ngữ văn mà trước đây các em xem nhẹ
* Cách thức thực hiện :
Cách 1: Cải tiến phương pháp giảng dạy, giáo dục của người giáo viên trên lớp.
- Đảm bảo chất lượng giảng dạy, giáo dục môn Ngữ văn bắt đầu từ lớp 6
và cứ thế lên các lớp tiếp theo Vì môn Ngữ văn nội dung chương trình được xây dựng theo hướng “đồng tâm” Kiến thức lớp dưới sẽ được khắc sâu và bổ sung ở những lớp trên Cho nên nó có sự liên quan từ lớp 6 đến lớp 9 Vì vậy nếu ở các lớp dưới dạy và học không có chất lượng thì các lỗ hổng về kiến thức
cơ bản về quá trình nhận thức, các “khuyết tật” ngày càng chồng chất làm cho việc khắc phục chúng trở nên khó khăn hơn, nặng nề hơn đối với đội ngũ giáo viên dạy môn Ngữ văn ở lớp 9 Nếu tình hình đó kéo dài liên tục thì càng làm cho học sinh mất hứng thú học tập Bởi vậy nên ta phải áp dụng phương pháp mới vào từ lớp nhỏ nhất là lớp 6 sau đó dần dần lên lớp 9
- Trước khi phân tích một tác phẩm(một văn bản dù là truyện hay thơ), giáo viên không chỉ nghiên cứu kĩ SGK mà còn nghiên cứu kĩ các tài liệu có liên quan Đồng thời phải nhập tâm vào tác phẩm, trút bỏ những vướng bận của cuộc sống thường nhật để hóa thân vào nhân vật, để lột tả những cảm xúc: vui, buồn, sướng, khổ của nhân vật như là của mình
- Có phương pháp tích hợp giữa môn Ngữ văn với các môn học khác có liên quan nhằm khắc sâu kiến thức cho học sinh
Trang 7- So sánh giữa nhà văn của thời đại này với nhà văn của thời đại kia để làm nổi bật sâu sắc thêm nét tiêu biểu hay nét riêng của nhà văn đó
- Trong quá trình giảng dạy, không nên cứng nhắc theo một phương pháp nào mà có thể dùng linh hoạt đối với tất cả các phương pháp như: vấn đáp, thảo luận nhóm Tích cực sử dụng phương pháp bình giảng trong phân môn Văn bản
để làm bài giảng thêm hay và sinh động hơn
- Ngoài phương pháp tích hợp ngang với các môn Tiếng Việt, Tập làm văn, giáo viên còn cần phân tích dọc các kiến thức thực tế cuộc sống để làm cho bài giảng văn thêm phong phú, sinh động, đồng thời mở rộng vốn từ cho học sinh
- Kết hợp tất cả các phương pháp trong quá trình giảng dạy như : Thuyết minh, vấn đáp, phân nhóm, thảo luận và tùy vào nội dung của mỗi bài mà ta có thể sử dụng tranh ảnh sau mỗi bài giảng để học sinh có thể hình dung, tưởng tượng sáng tạo theo cách hiểu của mình Từ đó các em có thể phác họa theo cách hiểu của mình để mô phỏng lại nội dung bài học
- Giáo viên không nên áp đặt cách hiểu của mình cho học sinh Học sinh
là chủ thể lĩnh hội tri thức, cảm thụ tác phẩm, giáo viên chỉ gợi ý bằng vài câu hỏi, các em thảo luận, trả lời câu hỏi ra giấy, sau đó đại diện nhóm trả lời (Phương pháp thảo luận nhóm) Giáo viên cho thuyết trình khi muốn chốt lại vấn đề sau đó bình giảng
- Trong từng bài, giáo viên cần liên hệ với thực tế đời sống Như khi ta giảng về các bài thơ hay tác phẩm truyện nói về chủ đề người lính và chiến tranh: “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính; Đồng chí; Những ngôi sao xa xôi ” Cần phải giáo dục cho học sinh ý thức biết chân trọng lịch sử đã qua, biết ơn các thế hệ cha anh đi trước đã chiến đấu dũng cảm, hi sinh cả sương máu của mình
để đất nước có được nền độc lập hòa bình như ngày hôm nay Bên cạnh đó còn giáo dục các em cần học tập tích cực để trở thành công dân tốt góp phần vào việc xây dựng đất nước giàu mạnh xứng đáng với sự hi sinh của thế hệ đi trước
* Đối với phân môn Văn bản:
Trang 8Thứ nhất:
- Để dạy tốt các văn bản, khi dạy tác phẩm văn học giáo viên cần hướng dẫn học sinh về nhà phải đọc kĩ tác phẩm và phần chú thích về tác giả và hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm trước khi soạn bài ít nhất là 2 lần Lần 1 đọc để nắm được nội dung tác phẩm, lần 2 đọc để nắm sâu hơn và kết hợp trả lời các câu hỏi trong phần “ Đọc- hiểu văn bản” Từ đó học sinh có thể nắm vững được nội dung và nghệ thuật của văn bản và những nét chính về tác giả trước khi được giáo viên truyền thụ tác phẩm ấy
+ Nếu là tác phẩm thơ: Giáo viên cần hướng dẫn học sinh tập đọc diễn
cảm để bước đầu có thể cảm thụ được cái hay, cái đẹp trong thơ, tìm nghệ thuật
sử dụng trong bài, những hình ảnh và từ ngữ quan trọng trong bài
+Nếu tác phẩm là truyện: Đọc tác phẩm một lần sau đó tóm tắt tác phẩm
một cách ngắn gọn, đọc lần hai tìm chi tiết tiêu biểu để phân tích, tìm kết cấu truyện, tìm hiểu nhân vật các sự việc có liên quan, để rút ra được giá trị nội dung
và nghệ thuật
+ Ngoài ra để mở rộng kiến thức ở phần văn bản, ngoài SGK, học sinh cần tham khảo thêm tư liệu liên quan như các bài văn hay, bài văn mẫu Khi đọc cần ghi chép những lời văn hay có ý nghĩa, có cảm xúc vào cuốn sổ tay văn học của mình
VD: Để học tốt văn bản: “Làng” của nhà văn Kim Lân (SKG Ngữ văn
9-Tập 1) ở lớp, yêu cầu về nhà học sinh cần phải chuẩn bị như sau:
- Đọc tác phẩm hai đến ba lần:
+ Lần1: Đọc để nắm được nội dung tác phẩm, sau khi đọc có thể tóm tắt
ngắn gọn tác phẩm trước khi trả lời các câu hỏi trong phần Đọc- hiểu
+ Lần 2: Đọc kỹ hơn chú ý vào các chi tiết, nhân vật, sự việc có liên quan
đến nhân vật ông Hai là nhân vật chính xuyên suất tác phẩm này
- Phân tích tác phẩm ( Trả lời cho phần Đọc- hiểu văn bản):
Trang 9+ Trước hết muốn đi vào nội dung tác phẩm cần nắm được những nét cơ bản về nhà văn Kim Lân Ông là nhà văn rất am hiểu đời sống ở nông thôn và những người nông dân nên tác phẩm của ông đi sâu vào miêu tả chân thực cuộc sống, tính cách của họ Sau đó cần hiểu được hoàn cảnh sáng tác lên tác phẩm
“Làng”, được Kim Lân viết trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp ( năm 1948) Hoàn cảnh sáng tác này phần nào ảnh hưởng rất nhiều đến nhân vật ông Hai trong tác phẩm của nhà văn
+ Đi sâu vào tìm hiểu chi tiết, sự việc có liên quan tới nhân vật chính là ông Hai trong tác phẩm Nhân vật ông Hai thuộc loại nhân vật được bộc lộ về chiều sâu tâm lí, tâm trạng đó là tâm lí yêu làng, yêu quê hương của người nông dân đã được ánh sáng của Đảng và Cách mạng soi đường Ở đây ta có sự so sánh giữa hình ảnh ông Hai trong “Làng” với Lão Hạc trong “ Lão Hạc” của nhà văn Nam Cao để thấy được sự bế tắc không có lối thoát của nhà văn với cái chết đau đớn của Lão Hạc Và ở đây ta nhìn thấy điểm khác nhau giữa số phận của những người nông dân trước và sau cách mạng tháng Tám Những chi tiết bộc lộ tâm trạng của ông Hai khi nghe tin làng chợ Dầu của ông Việt gian theo tây lúc đầu là sự đau khổ đến tột cùng “ Cổ họng ông nghẹn ắng lại, da mặt tê rân rân ” hay “ Ông lão lặng đi tưởng như không thở được” Sau đó chuyển thành nỗi xấu hổ vô cùng “ Ông cúi gằm mặt mà đi” “ Nhìn lũ con nước mắt ông cứ giàn ra” Và rồi chuyển thành sự sợ hãi ở ông Hai “Đã ba bốn ngày ông chẳng dám đi đâu”, “ Cứ nghe đến Cam nhông, Việt gian là ông lại chột dạ”
+ Tìm hiểu về nghệ thuật cần nắm rõ được nhà văn Kim Lân đã thành
công trong việc miêu tả tâm lí nhân vật ông Hai bằng nhiều thủ pháp nghệ thuật khác nhau: lúc trực tiếp bằng hình thức đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm, lúc gián tiếp qua nét mặt, giọng nói
Phần thơ giáo viên cũng hướng dẫn học sinh thực hiện tương tự như truyện
Thứ 2:
- Để giảng dạy trên lớp có hiệu quả trước tiên giáo viên phải có một giáo án tốt muốn có giáo án tốt cần nghiên cứu kĩ bài, tìm tòi các tài liệu có liên
Trang 10quan.Giảng dạy cần chú ý đến tất cả các đối tượng tiếp cận đặc biệt là những học sinh khả năng tiếp thu bài chậm (Điều này thể hiện tính phân hóa trong bài soạn)
- Học sinh trên lớp trong giờ học văn nhất thiết là phải có vở soạn bài để khi giáo viên giảng kết hợp với phần bài soạn của học sinh thì việc tiếp cận kiến thức của các em sẽ hiểu sâu hơn Các em cần tập trung nghe giảng, phát biểu ý kiến xây dựng bài, lắng nghe ý kiến phát biểu bài của các bạn trong lớp Đặc biệt cần hỏi ngay những điều mình chưa hiểu Cần có sổ tay văn học ghi lại những gì thầy cô giảng mà thấy cần thiết để làm dẫn chứng cho bài viết văn của mình Thực hiện đầy đủ, đầu tư tốt các bài tập thầy cô giao về nhà, cần chú ý viết các đoạn văn liên quan đến kiến thức văn bản được tiếp cận trong giờ học
VD: Bài thơ “ Ánh trăng”- Nguyễn Duy.
+ Với HS: Yêu cầu các em về soạn trước bài theo sự hướng dẫn của giáo viên, sau đó trả lời câu hỏi trong phần đọc hiểu văn bản
+ Với GV: Khi thiết kế phần phân tích hai khổ thơ đầu của bài thơ, muốn thể hiện rõ tính phân hóa giáo viên cần lựa chọn câu hỏi phù hợp với từng đối tượng học sinh
HS đọc 2 khổ đầu (TB- Yếu)
? Mở đầu bài thơ nhân vật trữ tình giới thiệu mình sống vào thời điểm nào của cuộc đời? (TB)
- Hai thời điểm :
+ Hồi nhỏ
+ Trưởng thành
? Không gian được kể ở hai thời điểm này là ở đâu? (TB- Khá)
+ sống với đồng, với bể (Quê hương)
+ sống ở rừng (Chiến tranh)
? Vầng trăng được cảm nhận ntn ở hai thời điểm này? (Khá)
vầng trăng – tri kỉ
? Thế nào là tri kỉ? (TB-Yếu)