Trước đây, các môn khoa học tự nhiên nghiên cứu theo tư duy phân tích, mỗi khoahọc nghiên cứu một dạng vật chất, một hình thức vận động của vật chất trong tự nhiên.Nhưng bản thân giới tự
Trang 1DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
Trang 2BÁO CÁO KẾT QUẢ
Trang 3NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 LỜI GIỚI THIỆU
Dạy học từng môn học riêng rẽ như hiện nay có tác dụng cung cấp kiến thức khoahọc logic, chặt chẽ, có hệ thống của từng lĩnh vực và tạo điều kiện phân hóa theo địnhhướng nghề nghiệp của học sinh
Tuy nhiên, điều này cũng nảy sinh những bất cập như khó phát triển năng lực họcsinh và dẫn đến tâm lý giáo viên nào cũng cho môn của mình là quan trọng, môn nàocũng muốn đưa nhiều kiến thức vào sách giáo khoa dẫn đến quá tải đối với học sinh Tíchhợp và dạy học tích hợp sẽ góp phần khắc phục những bất cập trên
Trước đây, các môn khoa học tự nhiên nghiên cứu theo tư duy phân tích, mỗi khoahọc nghiên cứu một dạng vật chất, một hình thức vận động của vật chất trong tự nhiên.Nhưng bản thân giới tự nhiên là một thể thống nhất, mọi sự vật, hiện tượng trong tựnhiên và xã hội đều ít nhiều có mối liên hệ với nhau; nhiều sự vật, hiện tượng có nhữngđiểm tương đồng và cùng một nguồn cội…Để nhận biết và giải quyết các sự vật, hiệntượng ấy, cần huy động tổng hợp các kiến thức và kĩ năng từ nhiều lĩnh vực khác nhau Như vậy, dạy học tích hợp sẽ giúp người học tiếp cận tốt hơn với bản chất của tựnhiên và xã hội
Ngoài ra trong quá trình phát triển của khoa học và giáo dục, nhiều kiến thức,
kĩ năng chưa hoặc chưa cần thiết trở thành một môn học trong nhà trường, nhưng lạirất cần chuẩn bị cho học sinh để các em có thể đối mặt với những thách thức củacuộc sống; do đó cần tích hợp giáo dục các kiến thức và kĩ năng đó thông qua cácmôn học
Khi thực hiện dạy học tích hợp, các kiến thức gần nhau, liên quan với nhau sẽ đượcnhập vào cùng một môn học nên số đầu môn học sẽ giảm bớt, tránh được sự trùng lặpkhông cần thiết về nội dung giữa các môn học…
Do vậy, có thể khẳng định tích hợp là phương thức tốt nhất để dạy học phát triểnnăng lực
2 TÊN SÁNG KIẾN
Tích hợp kiến thức liên môn vào giảng dạy “ Tiết 69 - Bài 45: Lưu huỳnh đioxit”
môn Hóa học lớp 10 – Ban nâng cao
3 TÁC GIẢ SÁNG KIẾN
- Họ và tên: Lê Thị Vân
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Tam Đảo 2
- Số điện thoại: 0966148221 E_mail:lethivan.gvtamdao2@vinhphuc.edu.vn
4 CHỦ ĐẦU TƯ TẠO RA SÁNG KIẾN
Tác giả cùng với sự hỗ trợ của Trường THPT Tam Đảo 2 về cơ sở vật chất - kỹthuật trong quá trình viết sáng kiến và dạy thực nghiệm sáng kiến
Trang 46 NGÀY SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU HOẶC ÁP DỤNG THỬ
Ngày 02 tháng 03 năm 2017, tiết học môn Hóa học tại lớp 10A1
7 MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN
7.1 Về nội dung của sáng kiến
7.1.1 Những điều kiện cho việc nghiên cứu
Tôi lựa chọn trường THPT Tam Đảo 2 vì trường có những điều kiện thuận lợi choviệc nghiên cứu:
+ Lãnh đạo nhà trường luôn quan tâm, sát sao chuyên môn, nỗ lực trong bối cảnhđổi mới căn bản toàn diện ngành giáo dục
+ Nhà trường có khá đủ cơ sở vật chất, thiết bị dạy học cần thiết
+ Giáo viên: Hiện đang dạy lớp 10, là giáo viên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trongnhiều năm, có lòng nhiệt tình và trách nhiệm cao trong công tác giảng dạy và giáo dục họcsinh
+ Học sinh: Học sinh được chọn tham gia nghiên cứu đều tích cực chủ động, thànhtích học tập của năm trước ở mức trung bình, khá trở lên
7.1.2 Các bước thực hiện giải pháp
Bước 1: Xác định mục tiêu bài học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ, định hướng phát triển năng lực và các nội dung liên môn có liên quan đến bài học.
Cấu tạo phân tử, tính chất hóa học của SO2: vừa có tính oxi hóa, vừa có tính khử
Sự giống và khác nhau về tính chất vật lý, hóa học giữa H2S và SO2
- Hóa học lớp 8 (Bài 20 – Tỉ khối của chất khí)
- Biết công thức tính tỉ khối của chất khí
- Hóa học lớp 9 (Bài 1 – Tính chất hóa học của oxit – phân loại oxit)
- Biết tính chất hóa học của oxit axit
* Môn Vật Lí
- Biết cách xác định trạng thái, nhiệt độ hóa lỏng, tỉ khối
* Môn Sinh học
Trang 5- Biết cơ chế hiện tượng mưa axit
- Biết được các nguồn gây ra ô nhiễm môi trường để có biện pháp bảo vệ
- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường
+ Phân biệt được H2S, SO2 và các chất khí khác
+ Rèn luyện tư duy linh hoạt, có hệ thống kiến thức
+ Vận dụng lý thuyết vào giải các bài toán cụ thể
Trang 6- HS biết được SO2 là chất khí độc, có những tác hại đối với môi trường và conngười từ đó có những biện pháp bảo vệ.
- Yêu thích các môn học, thấy được sự liên hệ và bổ sung cho nhau của các mônhọc
- SGK, SGV hóa học 10 nâng cao và cơ bản
- Các tài liệu về môn Lí, Toán, Sinh, Văn, GDCD, Địa lí
- Dụng cụ thí nghiệm:
+ Giá ống nghiệm, ống nghiệm, nút cao su, ống hút nhỏ giọt, kẹp gỗ
+ Hóa chất: Cu, H2SO4 đặc, dung dịch nước Br2, dung dịch KMnO4
- Ứng dụng CNTT: dùng powerpoint để trình chiếu các hình ảnh, thí nghiệm minh hoạnội dung kiến thức từng phần cần truyền đạt cho học sinh
- Dựa vào đặc điểm cấu tạo phân tử và số oxi hóa của S trong phân tử SO2 em hãy
dự đoán tính chất hóa học của lưu huỳnh đioxit?
- Dẫn 3,36 lít SO2(đktc) vào 200 ml dung dịch NaOH 1M, sau phản ứng hoàn toànthu được m gam muối Tính giá trị của m?
Nhóm 4:
- Bằng sự hiểu biết của bản thân, em hãy cho biết khí lưu huỳnh đioxit gây ảnh
hưởng như thế nào với môi trường xung quanh Từ đó nêu một số biện pháp làm giảm sự
ô nhiễm đó?
Trang 7+ Tìm kiếm, khai thác các thông tin cần thiết trên internet.
+ Thiết kế bài giảng điện tử
+ Sử dụng phần mềm Microsoft Office PowerPoint
+ Sử dụng phần mềm violet
- Chuẩn bị của học sinh
+ Xem lại kiến thức về bài liên kết cộng hóa trị (Hóa học lớp 10), TCHH của oxitaxit (Hóa học lớp 9), Tỉ khối (Hóa học lớp 8)
b Kiểm tra bài cũ
Trình bày phương pháp nhận biết các chất khí riêng biệt sau: O2, H2S,Cl2,N2
Anh muốn biết em là ai
Thì xin anh hãy lắng tai nghe
này
Lưu huỳnh đioxit là đây
Khí sunfurơ tên gọi thường ngày
đó anh.
- HS suy nghĩ, trảlời
- HS thảo luận
-Nhóm trưởngnhóm 1 lên trìnhbày
I LƯU HUỲNH ĐIOXIT.
Các tên gọi khác của SO2
Trang 8- GV yêu cầu HS: Theo dõi vào
phiếu học tập số 1, sau đó suy
nghĩ thảo luận trong nhóm, đại
diện nhóm lên trình bày?
- GV nhận xét, bổ sung Sau đó
chiếu nội dung cần ghi nhớ
◊.Hoạt động 2
- GV yêu cầu HS: Theo dõi vào
phiếu học tập số 2, sau đó suy
nghĩ thảo luận trong nhóm, đại
diện nhóm lên trình bày?
- GV nhận xét, bổ sung Sau đó
chiếu nội dung cần ghi nhớ
- GV yêu cầu HS vận dụng kiên
phải không khí có khí này sẽ gây
viêm dường hô hấp
-GV chiếu hình ảnh và đặt câu hỏi:
? Vì sao nên đeo khẩu trang y tế
khi đi ngoài đường phố, nơi làm
+ SO2 nặng hơnkhông khí (dSO2/kk
=64/29 >1), do đóthu khí SO2 bằngcách đẩy không khíngửa bình
+ SO2 tan nhiềutrong nước (dophân tử SO2 làphân tử phân cực,
H2O cũng là dungmôi phân cực)
S S
O O O O
- Liên kết S-O trong phân tử
SO2 là liên kết cộng hóa trịphân cực
- Trong phân tử SO2, số oxihóa của S là +4
2 Tính chất vật lí
- SO2 là chất khí, không màu,mùi xốc
- Nặng hơn không khí (dSO2/kk
=64/29)
- Tan nhiều trong nước
- Rất độc
Trang 9Nguồn sinh ra SO 2
◊.Hoạt động 3
-GV yêu cầu HS thảo luận về nội
dung trong phiếu học tập số 3
GV yêu câu HS vận dụng kiến
thức môn Toán vào làm bài tập
- Sục khí SO2 dư vào dd nước
brôm(có màu vàng nâu) hoặc dd
KMnO4 Sau pứ, dd nước brôm
hoặc dd thuốc tím mất màu
- Hs trả lời
HS thảo luận, ghi
ra giấy sau đónhóm trưởng lêntrình bày
-HS ghi chép bài
-HS theo dõi, sửasai
HS: nghe giảng,quan sát hiện tượngcủa thí nghiệm,viết pthh, nhận xét
sự thay đổi số oxihóa của các nguyên
tố, chỉ ra chất oxihóa và chất khử
3 Tính chất hóa học a) SO 2 là là oxit axit
- SO2 tan trong nước tạo ddaxit yếu (mạnh hơn H2S và
H2CO3), không bền gọi là axitsunfurơ
SO2 + H2O H2SO3
=> Khí SO2 làm đổi màu quỳtím ẩm
- SO2 tác dụng với dd Bazơ →muối axit hoặc muối trunghòa, tùy vào tỉ lệ mol của chấttham gia
NaOH + SO2 → NaHSO3 (1)2NaOH+SO2→Na2SO3+H2O(2)
- Nếu T ≤ 1 → sp là muốiaxit theo (1)
- Nếu T ≥ 2 → sp là muốitrung hòa theo (2)
- Nếu 1 < T < 2 → sp là 2muối: axit, trung hòa
b) SO 2 là chất khử và là chất oxi hóa:
* SO 2 là chất khử:
2 SO2 + O2 → 2 SO3
SO2+Br2+2H2O→H2SO4+2HBr
Trang 10- GV làm thí nghiệm biểu diễn pứ
làm mất màu cánh hoa hồng của
- GV tích hợp môn Văn khi kết
luận về tính chất hóa học của
- GV yêu cầu HS nghiên cứu phiếu
học tập số 4, thảo luận nhóm, sau
đó đại diện nhóm lên trình bày?
- GV yêu cầu HS vận dụng kiến
thức môn Sinh, GDCD, để liên hệ
- HS thảo luậnnhóm
- Nhóm trưởngtrình bày nội dungthảo luận
HS: Rút ra ứng
(vàng nâu) (khôngmàu)
5SO2 + 2KMnO4 + 2H2O →
K2SO4 + 2MnSO4 + 2H2SO4 (không màu)
- Là nguyên nhân chính gây rahiện tượng mưa axit (tàn phánhiều rừng cây, công trìnhkiến trúc, biến đất đai trồngtrọt thành vùng hoang mạc )
- Không khí có SO2 gây hạicho sức khỏe con người
5 Ứng dụng và điều chế
Trang 11GV: yêu cầu HS nghiên cứu SGK
và liên hệ kiến thức môn Công
nghệ để rút các ứng dụng của
SO 2 ?
- GV chiếu một số hình ảnh ứng
dụng của SO2?
-GV chiếu hình ảnh mẫu lưu
huỳnh, thí nghiệm đốt cháy bột lưu
huỳnh Yêu cầu HS quan sát hiện
tượng giải thích và viết ptpu?
-GV vận dụng vào thực tiễn khi
đốt cháy que diêm: Ban đấu cho
ngọn lửa xanh mờ, sau đó cho
ngọn lửa màu vàng nhạt Yêu
cầu HS giải thích, viết ptpu?
-GV chuyển ý: Ngoài ra người ta
có thể điều chế SO2 bằng cách đốt
cháy quặng pirit sắt
- GV chiếu mẫu quặng Yêu cầu
HS viết và cân bằng ptpư?
-GV yêu cầu HS dựa vào At – lát
dụng của SO2
HS: Viết pthh điềuchế SO2
-HS trả lời: Lưuhuỳnh cháy trong
lọ đựng Oxi chongọn lửa màu xanhnhạt
-HS thảo luậnnhóm và trả lời
-HS thảo luận vàtrả lời: Về quặngsắt, lớn nhất Việt
Lưu huỳnh đioxit
a, Ứng dụng
- Dùng để sản xuất H2SO4trong công nghiệp
- Chất tẩy trắng giấy, bộtgiấy
- Chống nấm mốc cho lươngthực, thực phẩm
* Lưu ý:
SO2 không được sử dụngtrong bảo quản các loại thịt.Nếu nhúng thịt thiu, thối vàodung dịch này một thời gianngắn lấy ra để ráo nước, lúc
đó thịt sẽ mất mùi hôi thối và
có màu hồng đẹp như thịt tươi
b Điều chế
+ Trong CN: Đốt lưu huỳnh
hoặc quặng pirit sắt
Trang 12địa lý hãy cho biết các mỏ quặng
lớn của nước ta nằm ở đâu?
- GV cung cấp thêm: Các nghiên
cứu cho thấy tại vùng quần đảo
Trường Sa- Hoàng Sa khoáng
vật Pyrit có cả ở 3 vùng biển theo
độ sâu (thềm, sườn lục địa và biển
sâu) nhưng chủ yếu ở rìa ngoài
thềm lục địa tới chân lục địa độ sâu
khoảng 200- 2.800m Phía Nam
đảo Trường Sa pirit có hàm lượng
khá cao, đạt 5,5- 7,5% vât liệu trầm
tích, dải phía Đông quần đảo ở độ
sâu 1.000 - 2.000m hàm lượng pirit
của SO 2 để giải thích: tại sao
người ta lại tiến hành thu khí SO2
bằng cách đẩy không khí ?
-GV chiếu thí nghiệm thu khí SO2
?Tại sao phải đặt nhúm bông
tẩm dd NaOH trên miệng bình
thu khí SO 2
nam là mỏ ThạchKhê nằm ở venbiển Hà Tĩnh có trữlượng 532 triệutấn
-HS trả lời
HS trả lời:
+ SO2 nặng hơnkhông khí nên cóthể dùng phươngpháp này
+ Không dùngphương pháp đẩynước vì SO2 tannhiều trong nước,một lượng lớn SO2thu được sẽ mất
-HS theo dõi, quansát và giải thíchhiện tượng?
-HS trả lời: đểtránh khí SO2 thoát
ra phòng thínghiệm, người tađặt nhúm bông tẩm
dd NaOH để hấpthụ hết khí SO2 tạothành sau phảnứng
+ Trong phòng thí nghiệm:
H2SO4 + Na2SO3 → Na2SO4+ SO2 + H2O
d Củng cố:
GV: Tìm hiểu một số cách xử lí khí SO2?
HS: Chuẩn bị sẵn ở nhà liên hệ kiến thức công nghệ trả lời
Trang 13+ Xử lí bằng nước là phương pháp đơn giản được áp dụng sớm nhất để loại bỏ SO2 trongkhí thải.
- Chuẩn bị trước phần tiếp theo: LƯU HUỲNH TRI OXIT
Bước 4: Tiến hành kiểm tra đánh giá
Sử dụng phiếu trả lời trắc nghiệm khách quan (thời gian 10 phút, thang điểm 10)
Câu 1 Cho phản ứng hóa học
SO 2 + Cl 2 + 2H 2 O H 2 SO 4 + 2HCl
Câu nào sau đây diễn tả đúng tính chất các chất phản ứng ?
A SO2 là chất oxi hóa, Cl2 là chất khử B SO2 là chất khử, H2O là chất oxi hóa
C Cl2 là chất oxi hóa, H2O là chất khử D Cl2 là chất oxi hóa, SO2 là chất khử
Câu 2 Sục 1 lượng dư khí SO 2 vào dung dịch H 2 S, sẽ có hiện tượng gì xảy ra
A Không có hiện tượng gì C Dung dịch bị vẩn đục màu vàng.
B Dung dịch chuyển sang màu vàng D Dung dịch mất màu.
Câu 3 Trong công nghiệp, khí SO 2 được điều chế bằng cách đốt các chất sau:
A H2S và pirit sắt C S và H2S
B S và pirit sắt D FeSO4 và Na2SO4
Câu 4 Ghép cấu hình electron với nguyên tử thích hợp:
Cấu hình electron Nguyên tử
Câu 5 Để phân biệt SO2 và CO2 người ta thường dùng thuốc thử nào?
A Hồ tinh bột B Nước vôi trong C Dung dịch brom D Nước clo Câu 6 Cho V lít SO2 (dktc) tác dụng hết với dung dịch Brom dư Thêm tiếp vào dungdịch sau phản ứng BaCl2 dư thu dược 2,33g kết tủa thể tích là:
A 2,24 lít B 0,224 lít C 1,12 lít D 0,112 lít Câu 7 Dãy chất gồm những chất vừa thể hiện tính oxi hóa, vừa thể hiện tính khử là:
A H2S, SO2 B SO2, H2SO4 C F2, SO2 D S, SO2
Trang 14Câu 8 Dẫn 1,12 lít khí SO2 vào 100 ml dung dịch NaOH 1M, dung dịch thu được cóchứa (Na = 23, S = 32, O = 16, H = 1)
A NaHSO3. B NaHSO3 và Na2SO3.C Na2SO3 và NaOH D Na2SO3
Câu 9 Cho sơ đồ sau: X S Y H2SO4 X X, Y lần lượt là
Trang 17Khi tiến hành dạy dự án tích hợp cho lớp thực nghiệm là 10A1 và dạy giáo án bìnhthường ở lớp 10A3, tôi tiến hành bài kiểm tra đánh giá 15 phút thu được kết quả như sau:
Trang 1820 Viên Thị Ngọc 7 20 Hoàng Thị Phương 6
Trang 19Thống kê chung như sau:
7.2 Về khả năng áp dụng của sáng kiến
Tổ chức dạy học theo chủ đề tích hợp là một nội dung quan trọng trong đổi mới căn
bản, toàn diện ngành Giáo dục được Bộ Giáo dục và Đào tạo tập huấn cho giáo viên cốtcán của các Sở Giáo dục Vì vậy theo ý kiến tác giả sáng kiến kinh nghiệm có khả năng
áp dụng cao, có giá trị thực tiễn Qua sáng kiến “Tích hợp kiến thức liên môn vào giảng
dạy Tiết 69 - Bài 45: Lưu huỳnh đi oxit” môn Hóa học lớp 10 – Ban nâng cao’’ tác giả
mong muốn mọi giáo viên trung học phổ thông biết được quy trình xây dựng một chủ đềtích hợp liên môn trong một tiết dạy học, thiết kế được các hoạt động dạy học liên môntheo định hướng năng lực Biết được cách thức tiến hành các phương pháp dạy học tíchcực và các kĩ thuật dạy học phù hợp Từ đó mỗi giáo viên có thể vận dụng vào môn họccủa mình để xây dựng được các chuyên đề cụ thể áp dụng vào giảng dạy thực tế
8 NHỮNG THÔNG TIN CẦN ĐƯỢC BẢO MẬT (nếu có)
9 CÁC ĐIỀU KIỆN CẦN THIẾT ĐỂ ÁP DỤNG SÁNG KIẾN
- Đối với lãnh đạo cấp cơ sở: Cần quan tâm, sát sao trước những vấn đề đổi mới củangành giáo dục; trang bị đầy đủ các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học…để giáo viêntích cực lĩnh hội và áp dụng những đổi mới cả về hình thức và nội dung dạy học Nhàtrường không đặt ưu tiên truyền đạt kiến thức, thông tin đơn lẻ, mà phải hình thành ở học
Trang 20sinh năng lực tìm kiếm, quản lí, tổ chức sử dụng kiến thức để giải quyết vấn đề trong tìnhhuống có ý nghĩa.
- Đối với giáo viên: Trước hết giáo viên cần phải nắm vững nội dung chươngtrình; các đơn vị kiến thức Hóa học cơ bản, nâng cao và phần liên hệ thực tế, liên môn.Chủ động tìm hiểu và lĩnh hội những vấn đề mới nhằm đáp ứng yêu cầu về giáo dụctrong tình hình mới của đất nước Đồng thời để dạy học tích hợp kiến thức liên môn thìgiáo viên phải nỗ lực hơn rất nhiều so với dạy học theo đơn vị kiến thức của một mônđộc lập, giáo viên phải có trình độ tin học nhất định
Giáo viên cần có thời gian để tìm hiểu kiến thức liên môn từ đó xây dựng nộidung, chủ đề tích hợp và định hướng các hoạt động
Khi thực hiện dạy học tích hợp liên môn, giáo viên cần phải xác định rõ mục tiêunào trong bài học là quan trọng, tránh tham lam kiến thức liên môn mà không làm rõđược kiến thức trọng tâm của môn học chính
Giáo viên phải biết phân tích nội dung môn học để thiết kế các hoạt động, sao chokhi thực hiện học sinh phải vận dụng kiến thức kỹ năng ở các phạm vi rộng khác nhau,ứng với các mức độ tích hợp nêu trên, tương thích với các bối cảnh của quá trình dạy học
Giáo viên phải có đầu óc cởi mở, hợp tác, sẵn sàng tiếp nhận thông tin, kiến thức
từ các môn học khác hoặc kiến thức mới của xã hội và khoa học Giáo viên ở trườngphổ thông hiện nay chủ yếu đào tạo để giảng dạy các môn học riêng rẽ, việc bồi dưỡngnâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cũng chủ yếu liên quan đến môn học mà họphụ trách Chính vì vậy, đa số giáo viên có tâm lý coi trọng chuyên môn mình, không cởi
mở và ít hợp tác với giáo viên các môn khác
- Đối với học sinh: Trong quá trình học tập, học sinh phải tham gia vào các hoạt
động mà giáo viên tổ chức, đồng thời phải huy động và sử dụng kiến thức nhiều môn học
để thực hiện các nhiệm vụ mà giáo viên đưa ra thể hiện tính sáng tạo và năng lực tư duycủa bản thân Ngoài ra học sinh cần có sự kết hợp giữa nắm vững kiến thức lí thuyết vớiviệc thực hành, liên hệ thực tế để có thể vận dụng kiến thức liên môn vào thực tiễn
10 ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH THU ĐƯỢC HOẶC DỰ KIẾN THU ĐƯỢC DO ÁP DỤNG SÁNG KIẾN
10.1 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả
Dạy học tích hợp tập trung nhiều hơn đến việc hình thành những năng lực hoạt động,
tư duy cho học sinh là cơ sở phát huy tính sáng tạo đưa những kiến thức liên môn vào