Ở những mức độ khác nhau, nếu Văn học giúp học sinh thấy được cái hay, cái đẹp trong thơ ca để càng yêu quý hơn con người, dân tộc Việt Nam thì thông qua Lịch sử, các em không chỉ thấy
Trang 1BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 LỜI GIỚI THIỆU
Lịch sử cũng như các môn học khác, có vai trò tác động đến con người không chỉ về trí tuệ mà còn cả về tư tưởng, tình cảm Bên cạnh đó, còn góp phần xây dựng con người
phát triển hoàn thiện về: “ĐỨC-TRÍ-THỂ-MĨ” Ở những mức độ khác nhau, nếu Văn
học giúp học sinh thấy được cái hay, cái đẹp trong thơ ca để càng yêu quý hơn con người, dân tộc Việt Nam thì thông qua Lịch sử, các em không chỉ thấy được quá trình phát triển của đất nước, một dân tộc mà rộng hơn là cả một xã hội loài người Ngoài ra nó còn góp phần quan trọng trong việc hình thành, bồi dưỡng nhân sinh quan, thế giới quan khoa học Như vậy, so với các môn học khác thì môn Lịch sử có nhiều ưu thế trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đối với thế hệ trẻ Những kiến thức Lịch sử không chỉ đơn thuần dạy cho các em biết yêu, ghét trong đấu tranh giai cấp, biết yêu quý lao động mà còn góp phần định hình cho học sinh cách ứng xử đúng đắn trong cuộc sống Bởi “Bắt nguồn từ một sự thực là trong khoa học Lịch sử có những yếu tố nghệ thuật”
Mặc dù có vai trò, chức năng, nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục thế hệ trẻ, nhưng hiện nay, việc dạy học Lịch sử chưa hoàn thành tốt vai trò của mình và một thực tế đáng buồn là học sinh không thích học môn Lịch sử, xem nhẹ môn Lịch sử Các em tiếp thu kiến thức một cách hời hợt, thiếu chính xác, thiếu hệ thống Vì đa phần các em cho rằng học Lịch sử phải ghi nhớ quá nhiều sự kiện khô khan, Lịch sử là một môn học nghiên cứu
về quá khứ mà quá khứ là cái đã qua không thể thay đổi nên chỉ học cho qua chứ không
có gì vận dụng vào thực tế
Tình trạng trên do nhiều nguyên nhân gây nên song cơ bản không phải do bản thân môn Lịch sử mà do quan niệm, phương pháp dạy học chưa phù hợp, chưa đáp ứng được yêu cầu môn học đề ra Giáo viên dạy Lịch sử chưa phát huy được thế mạnh của bộ môn, chưa chỉ ra cho các em nhận thức được đây là bộ môn khoa học, cần phải có sự học tập, nghiên cứu nghiêm túc Giáo viên chưa tái hiện được không khí của lịch sử trong giờ học nên để học sinh rơi vào tình trạng thụ động, chưa phát huy được tính tích cực của học sinh làm cho không khí học tập mệt mỏi, làm cho giờ học trở nên khô khan, nặng nề Trong hi đó hiện nay, nước ta đang được triển khai rộng rãi công cuộc cải cách giáo dục
mà trọng tâm là đổi mới về phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá theo hướng phát
Trang 2triển năng lực người học, đổi mới chương trình giáo dục và sách giáo khoa Trong đó, dạy học tích hợp liên môn là một phương pháp đang được triển khai thực hiện
Từ thực trạng của vấn đề trên, tôi chọn giải pháp "Tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy bộ môn Lịch sử 12 giai đoạn 1945 - 1954" để nhằm trao đổi với đồng
nghiệp về việc vận dụng phương pháp trên để giải quyết một vấn đề lịch sử cụ thể Nhằm giúp giáo viên lịch sử có thể áp dụng vào giảng dạy môn lịch sử một cách sinh động, giúp cho học sinh hứng thú hơn với bộ môn lịch sử trong chương trình lịch sử 12 nói chung và giai đoạn 1945 – 1954 nói riêng
2 TÊN SÁNG KIẾN:
"Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học bộ môn Lịch sử, lớp 12 - Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 - 1954"
3 TÁC GIẢ SÁNG KIẾN:
- Họ và tên: Đào Thị Nga
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Yên Lạc 2 - huyện Yên Lạc - tỉnh Vĩnh Phúc
- Số điện thoại: 0989727643 Email: daonga.vp@gmail.com
4 CHỦ ĐẦU TƯ TẠO RA SÁNG KIẾN
Đào Thị Nga - Trường THPT Yên Lạc 2 - huyện Yên Lạc - tỉnh Vĩnh Phúc
5 LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN:
Sáng kiến "Tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy bộ môn Lịch sử 12 giai đoạn 1945 - 1954" được áp dụng trong giảng dạy chương III Việt Nam từ 1945 đến năm
1954 chương trình Lịch sử lớp 12, ban Cơ bản
Sáng kiến giúp đổi mới phương pháp dạy học chương III Việt Nam từ 1945 đến năm
1954 một cách hiệu quả bằng cách vận dụng kiến thức địa lý, văn học, nghệ thuật, khoa học, âm nhạc, vào bài giảng lịch sử làm phong phú và hấp dẫn thêm bài giảng, tạo cho học sinh niềm say mê, hứng thú học tập để học sinh tiếp thu kiến thức một cách toàn diện, đầy đủ nhất
6 NGÀY SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU HOẶC ÁP DỤNG THỬ
Ngày 16/12/2017
Trang 37 MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN
7.1 Về nội dung sáng kiến
7.1.1 Các bước thực hiện đề tài
Bước 1: căn cứ vào kế hoạch, phân phối chương trình dạy học, từ đó tôi sử dụng
các phương tiện công nghệ thông tin như máy vi tính, máy ảnh, máy quay video, internet,… để sưu tầm các kiến thức liên môn, tạo ra các tài liệu về thực tiễn có liên quan đến kiến thức của bài học
Bước 2: Từ các dữ liệu gắn với bài học thu thập được, tôi nghiên cứu cách sử dụng,
lồng ghép vào bài học bằng cách soạn giáo án cho từng nội dung giảng dạy tích hợp, liên
môn
Bước 3: Tổ chức dạy thử nghiệm
Bước 4: Rút kinh nghiệm và điều chỉnh Sau khi giảng dạy thực hiện đánh giá hiệu
quả của việc đưa kiến thức thực tiễn vào giảng dạy thông qua các bài kiểm tra nhanh bằng các câu hỏi trắc nghiệm khách quan kết hợp tự luận để đánh giá khả năng nắm vững kiến thức, mức độ khắc sâu kiến thức của học sinh Từ đó so sánh đối chiếu kết quả với lớp dạy theo phương pháp truyền thống (phương pháp thuyết trình) Rút kinh nghiệm để hoàn thiện cho lần giảng dạy sau
7.1.2 Điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến
Sáng kiến được áp dụng ở những trường có cơ sở vật chất về công nghệ thông tin như máy vi tính, máy chiếu, máy ảnh, máy quay video, có đường truyền internet,
7.1.3 Thực trạng thực hiện tích hợp liên môn trong dạy học môn lịch sử trong nhà trường
Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy học nói chung và dạy học Lịch Sử nói riêng, đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục
Từ năm học 2012 – 2013, bộ GD&ĐT đã đưa vấn đề vận dụng kiến thức liên môn vào giảng dạy trong các trường phổ thông Tuy nhiên đây là một hình thức dạy học mới, giáo viên chưa được tiếp xúc nhiều và chưa có kinh nghiệm giảng dạy Vì vậy việc vận dụng kiến thức liên môn trong giảng dạy các bộ môn còn gặp nhiều khó khăn lúng túng
Trang 4Môn lịch sử là bộ môn có vai trò quan trọng, qua đó học sinh có thể hiểu biết về lịch
sử dân tộc và thế giới, từ đó hoàn thiện và phát triển nhân cách con người Tuy nhiên, thực trạng của việc dạy và học lịch sử trong nhà trường phổ thông hiện còn những tồn tại
là nội dung của nhiều bài giảng lịch sử rất khô khan với nhiều sự kiện lịch sử nặng về chiến tranh cách mạng, ít đề cập về lịch sử văn hóa, nghệ thuật, chưa xen kẽ với văn học, khoa học…nên chưa tạo được sự hứng thú học sử đối với học sinh Học sinh còn hiểu một cách rời rạc, không nắm được mối quan hệ hữu cơ giữa các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống xã hội, về kiến thức liên môn
Yêu cầu hiểu biết lịch sử, nhu cầu cuộc sống hiện tại và tương lai đặt cho giáo viên lịch sử nhiệm vụ: làm thế nào nâng cao chất lượng dạy và học lịch sử, kích thích sự hứng thú học sử cho học sinh, rèn luyện cho học sinh khả năng tự học, tự tìm tòi, đặt kiến thức môn Lịch sử trong mối liên hệ với các kiến thức khác Để hoàn thành nhiệm vụ này đòi hỏi giáo viên dạy sử không chỉ có kiến thức vững vàng về bộ môn lịch sử mà còn phải có những hiểu biết vững chắc về các bộ môn địa lý, văn học, nghệ thuật, khoa học… nên giáo viên phải có sự tìm tòi, học hỏi ở tài liệu, sách báo và từ đồng nghiệp để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ Sử dụng các phương pháp dạy học phải linh hoạt, khéo léo, phù hợp với các nội dung kiến thức liên môn giữa môn lịch sử với các môn học khác
để vận dụng vào bài giảng lịch sử làm bài giảng thêm phong phú và hấp dẫn
7.1.4 Mô tả nội dung sáng kiến
Trong khuôn khổ báo cáo nội dung sáng kiến này, có nhiều tài liệu trong từng bài dạy là video về thí nghiệm tính chất hóa học của các chất, xin được không thể hiện do tính chất của tài liệu báo cáo
Tác giả xin chủ yếu tập trung vào những phần của bài dạy có kiến thức của các bộ môn khác: địa lý, văn học, nghệ thuật, khoa học, âm nhạc, Từ đó đưa ra tư liệu do tác giả sưu tầm hoặc tự tạo, chủ yếu là hình ảnh gắn với nội dung của giai đoạn này mang tính minh họa Và đưa ra kiến giải về cách sử dụng của tác giả về các tư liệu đó trong bài dạy Các độc giả và đồng nghiệp có thể tự mình tìm kiếm, sáng tạo các tư liệu khác, coi các tư liệu mà tác giả đưa ra là một nguồn tham khảo, đồng thời có thể thay đổi cách áp dụng theo ý của mình sao cho hiệu quả
Trang 5Sau đây tác giả xin được trình bày nội dung có vận dụng kiến thức , Từ đó đưa ra
tư liệu do tác giả sưu tầm hoặc tự tạo, chủ yếu là hình ảnh gắn với vào các bài học cơ bản của chương
CHƯƠNG III VIỆT NAM TỪ 1945 – 1954 7.1.4.1 Tích hợp với môn Ngữ Văn:
Trong giảng dạy bộ môn Lịch sử, người giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc làm sống lại các sự kiện lịch sử Tuy nhiên nếu chỉ dựa vào những kiến thức trong sách giáo khoa thì khó có thể tạo dựng lại không khí lịch sử cần thiết để thu hút các em đi sâu tìm hiểu, khám phá quá khứ của dân tộc, của thế giới Để tạo nên những cảm xúc thực sự trước những sự kiện thì việc vận dụng kiến thức văn học vào giảng dạy lịch sử là điều cần thiết, nó góp phần làm cho bài giảng trở nên sinh động và hấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập của học sinh
Văn học và Lịch sử có liên hệ với nhau, kiến thức môn này sẽ hỗ trợ cho môn kia, văn học sẽ cung cấp cho ta những tư liệu lịch sử mà nhờ đó học sinh có thể nhận thức một cách rõ ràng
Trong khi dạy bài 18 “Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946 -1950) tác giả sử dụng một số tác phẩm văn học để làm sáng tỏ thêm sự kiện lịch sử như khi nói về nạn đói cuối 1944 đầu năm 1945, giáo viên có thể tìm thấy trong tác phẩm “Vợ nhặt” - Kim Lân (trong SGK Ngữ Văn lớp 12) để thấy cảnh người chết đói “người chết như ngả rạ” hình ảnh đàn quạ đen đậu trên cây gạo đầu làng chờ để
mổ xác người chết, hay vì cái đói mà Thị phải nhắm mắt để lấy chồng - anh cu Tràng, để khắc họa nạn đói
Trong bài này tác giả sử dụng tác phẩm “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của
Trang 6Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc.Ai
có súng dùng súng Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước
Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân!
Giờ cứu nước đã đến Ta phải hy sinh đến giọt máu cuối cùng, để giữ gìn đất nước
Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hy sinh, thắng lợi nhất định
về dân tộc ta!
Việt Nam độc lập và thống nhất muôn nǎm!
Kháng chiến thắng lợi muôn nǎm!
Việc sử dụng tác phẩm “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh và tác phẩm “Kháng chiến nhất định thắng lợi” của đồng chí Trường Chinh Sử dụng 2 tác phẩm này để làm rõ sự kiện ngày toàn quốc ta tiến hành kháng chiến chống thực dân Pháp và giải thích về đường lối kháng chiến chống Pháp, Đảng và chính phủ ta
sử dụng đường lối chiến tranh nhân dân, cuộc kháng chiến toàn dân – toàn dân, toàn diện, trường kì, tự lực cánh sinh và tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế
Khi giáo viên dạy về chiến thắng Điện Biên Phủ có thể mượn đoạn thơ trong bài thơ
“Hoan hô chiến sĩ Điện Biên” của Tố Hữu:
Hoan hô chiến sĩ Điện Biên
Chiến sĩ anh hùng
Đầu nung lửa sắt
Năm mươi sáu ngày đêm khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt
Máu trộn bùn non
Gan không núng
Chí không mòn!
Những đồng chí thân chôn làm giá súng
Đầu bịt lỗ châu mai
Băng mình qua núi thép gai
Ào ào vũ bão
Những đồng chí chèn lưng cứu pháo
Trang 7Nát thân, nhắm mắt, còn ôm
Những bàn tay xẻ núi lăn bom
Nhất định mở đường cho xe ta lên chiến trường tiếp viện
Và những chị, những anh ngày đêm ra tiền tuyến
Mấy tầng mây gió lớn mưa to
Dốc Pha Đin, chị gánh anh thồ
Đèo Lũng Lô, anh hò chị hát
Dù bom đạn xương tan, thịt nát
Không sờn lòng, không tiếc tuổi xanh
Hỡi các chị, các anh trên chiến trường ngã xuống
Máu của anh chị, của chúng ta
không uổng!
Sẽ xanh tươi đồng ruộng Việt Nam
Mường Thanh, Hồng Cúm, Him Lam
Hoa mơ lại trắng, vườn cam lại vàng
(Hoan hô chiến sĩ Điện Biên - Tố Hữu)
Không chỉ mô tả về khí thế của chiến dịch mà còn hướng cho học sinh đi tìm hiểu nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến hào hùng của dân tộc, ta thấy rằng các em rất xúc động về những hình ảnh mà mình thu nhận được Điều này có ý nghĩa rất lớn trong việc giáo dục tinh thần cảm phục đối với công lao của các thế hệ đi trước Đồng thời cũng góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm bảo về quê hương đất nước trong nhận thức của các em
Khi nói về ý nghĩa “Chiến thắng của Điện Biên phủ” ta trích câu thơ:
“Chín năm làm một Điện Biên Nên vành hoa đỏ nên thiên sử vàng”
Hay
“Lừng lẫy năm châu, trấn động địa cầu”
Nhìn chung có rất nhiều kiến thức để vận dụng văn học trong giảng dạy bộ môn Lịch sử Ta có thể đưa vào bài giảng một câu thơ, một đoạn văn hay một trích đoạn nhằm
Trang 8giúp học sinh có thể nêu ra một kết luận khái quát cụ thể hóa một vấn đề hay một sự kiện lịch sử đã được học
Như vậy ta thấy rằng: Sử dụng tích hợp kiến thức văn học trong giảng dạy lịch sử không những giúp các em nắm vững nhanh chóng, nhớ lâu bài học mà còn góp phần củng cố thêm kiến thức văn học, tạo điều kiện cho học sinh hình thành phương pháp liên
hệ trong quá trình học tập của mình
7.1.4.2 Tích hợp với môn Địa lý
Không những môn Lịch sử chỉ gần gũi trong nội dung kiến thức với môn Ngữ văn
mà còn có nhiều nội dung liên quan đến kiến thức môn Địa lý Đây là một phương pháp dạy học hiện đại trong dạy học Lịch sử giúp các em nắm vững hơn kiến thức về địa điểm, địa danh
Khi giáo viên dạy bài 17: Nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2-9-1945 đến trước ngày 19-12-1946, giáo viên phải sử dụng kiến thức địa lí để khắc họa vĩ tuyến
16 thuộc tỉnh Đà Nẵng
Trang 9Khi giáo viên dạy bài 18: Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống
thực dân Pháp (1946-1950) giáo viên sử dụng các lược đồ, yêu cầu HS chuẩn bị trước ở
nhà nội dung và thuyết trình diễn biến các chiến dịch trên lược đồ
Lược đồ chiến dịch Việt Bắc thu – đông năm 1947
Trang 10Lược đồ chiến dịch Biên giới thu - đông năm 1950
Trang 11Trong bài 20: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc
(1953-1954) ta sử dụng lược đồ “Hình thái chiến trường trong đông – xuân 1953 – 1954” yêu
cầu HS chuẩn bị trước ở nhà (theo nhóm) nội dung và thuyết trình diễn biến các chiến
dịch trên lược đồ
Lược đồ hình thái chiến trường trong đông – xuân 1953 – 1954
Trang 12GV sử dụng “Lược đồ diễn biến chiến dịch Điện Biên Phủ 1954” khi trình bày cách
bố phòng của địch ở cứ điểm Điện Biên Phủ(3 phân khu, 49 cứ điểm…)
GV yêu cầu HS thuyết trình diễn biến các chiến dịch trên lược đồ(chuẩn bị trước ở
nhà nội dung diễn biến)
Lược đồ diễn biến chiến dịch Điện Biên Phủ 1954