Một số phương pháp hướng dẫn học sinh ôn thi THPT quốc gia môn Ngữ văn dạng bài so sánh văn học

Dạng đề so sánh văn học yêu cầu thực hiện cách thức so sánh trên nhiều bìnhdiện: đề tài, nhân vật, tình huống, cốt truyện, cái tôi trữ tình, chi tiết nghệ thuật, nghệthuật trần thuật… Qu

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC

TRƯỜNG THPT TAM ĐẢO 2

Trang 2

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

Thế kỉ XXI là thế kỉ của văn hóa tri thức Tuy nhiên, để xóa bỏ dần khoảngcách về văn hóa tri thức giữa các vùng miền thì học sinh ở nông thôn khó khăn cầnphải nỗ lực hơn rất nhiều, trong đó nhân tố không thể thiếu là người giáo viên

Môn Ngữ văn là một môn học có vai trò rất quan trọng trong chương trìnhTHPT, bởi nó có nền tảng về kiến thức và công cụ giao tiếp, có vị trí quan trọng trongcác môn học, có ý nghĩa quyết định đối với sự hình thành và hoàn thiện nhân cách,

đồng thời góp phần tạo nên trình độ văn hoá cơ bản cho học sinh

Hiện nay chất lượng bộ môn trong nhà trường đang rất được quan tâm Đây làvấn đề đang được sự quan tâm của toàn ngành giáo dục cũng như toàn xã hội Do vậy,trong nhiều năm trở lại đây phương pháp dạy và học môn Ngữ văn được nói và bànluận rất nhiều trong nhiều bản tham luận, sáng kiến kinh nghiệm và các cuộc hội thảochuyên đề Đến nay, có rất nhiều phương pháp hữu hiệu mà chúng tôi cho rằng nómang lại hiệu quả cao như việc cải cách sách giáo khoa đến việc thay đổi phương phápgiáo dục theo hướng tích cực, chủ động của học sinh, dạy chuyên đề, ôn thi THPTquốc gia nhằm nâng cao chất lượng bộ môn Ngữ văn trong xu thế mới Như vậy, tháchthức đặt ra với giáo viên và học sinh các trường THPT trên toàn quốc nói chung, đặcbiệt với trường THPT Tam Đảo 2 nói riêng là làm thế nào để học sinh tự tin trong kìthi THPT quốc gia và học sinh đạt được kết quả cao trong kì thi quan trọng này

Gần đây, trong các đề thi THPT quốc gia, ở câu 5 điểm thường chú trọng vàocác chi tiết, giá trị đặc sắc của văn bản, nhiều đề chọn ra hai ngữ liệu trong cùng một

văn bản hoặc trong hai văn bản Đây là một kiểu bài mới, chưa được cụ thể hóa thành

một bài học riêng trong chương trình Ngữ văn bậc trung học phổ thông, do đó đã ảnhhưởng ít nhiều đến chất lượng làm bài của học sinh cũng như quá trình định hướng ôntập cho học sinh từ phía giáo viên Thực tế, mỗi giáo viên khi bồi dưỡng học sinh ônthi THPT quốc gia đều có một phương pháp và cách thức riêng rất hay của mình Bảnthân tôi cũng đã lắng nghe, suy ngẫm và trao đổi với một số đồng nghiệp về công tác

này Vì vậy, ở sáng kiến này tôi muốn đưa ra Một số phương pháp hướng dẫn học sinh

ôn thi THPT quốc gia môn Ngữ văn dạng bài so sánh văn học.

2 Tên sáng kiến: Một số phương pháp hướng dẫn học sinh ôn thi THPT quốc gia

môn Ngữ văn dạng bài so sánh văn học.

3 Tác giả sáng kiến

- Họ và tên: Trần Thị Thiết

Trang 3

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Bồ Lý – Tam Đảo – Vĩnh Phúc

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu

Sáng kiến này chính thức được áp dụng lần đầu vào ngày 12/04/2018

7 Mô tả bản chất của sáng kiến

7.1 Khái quát chung về dạng bài so sánh văn học

Các chuyên gia về văn học cho rằng: Khái niệm so sánh văn học cần phải đượchiểu theo ba lớp nghĩa khác nhau Thứ nhất, so sánh văn học là “một biện pháp tu từ

để tạo hình ảnh cho câu văn” Thứ hai, nó được xem như một thao tác lập luận cạnhcác thao tác lập luận như: phân tích, bác bỏ, bình luận đã được đưa vào sách giáo khoaNgữ văn 11 Thứ ba, nó được xem như “một phương pháp, một cách thức trình bày khiviết bài nghị luận”, tức là như một kiểu bài nghị luận cạnh các kiểu bài nghị luận vềmột đoạn trích, tác phẩm thơ; nghị luận về một đoạn trích, tác phẩm văn xuôi… ở sáchgiáo khoa Ngữ văn 12 Tuy nhiên, so sánh văn học như một kiểu bài nghị luận văn họclại chưa được cụ thể bằng một bài học độc lập Vì vậy, từ việc xác lập nội hàm kháiniệm kiểu bài, mục đích, yêu cầu, đến cách thức làm bài cho kiểu bài này là rất cầnthiết

Dạng đề so sánh văn học yêu cầu thực hiện cách thức so sánh trên nhiều bìnhdiện: đề tài, nhân vật, tình huống, cốt truyện, cái tôi trữ tình, chi tiết nghệ thuật, nghệthuật trần thuật… Quá trình so sánh có thể chỉ diễn ra ở các tác phẩm của cùng một tácgiả, nhưng cũng có thể diễn ra ở những tác phẩm của các tác giả cùng hoặc khôngcùng một thời đại, giữa các tác phẩm của những trào lưu, trường phái khác nhau củamột nền văn học Mục đích của dạng đề này là yêu cầu học sinh chỉ ra được chỗ giống

và khác nhau giữa hai tác phẩm, hai tác giả, từ đó thấy được những mặt kế thừa, nhữngđiểm cách tân của từng tác giả, từng tác phẩm; thấy được vẻ đẹp riêng của từng tácphẩm; sự đa dạng muôn màu của phong cách nhà văn

Trang 4

Bố cục một bài viết dạng đề so sánh văn học có 3 phần: mở bài, thân bài và kếtbài Nhưng có những điểm khác biệt so với kiểu bài nghị luận về một tác phẩm, đoạntrích thơ hay nghị luận về một đoạn trích, tác phẩm văn xuôi

7.2 Các dạng đề cụ thể của so sánh văn học

Các đề thi trong những năm vừa qua, có những dạng và cấp bậc so sánh sau:

- So sánh hai chi tiết trong hai tác phẩm: So sánh chi tiết ấm nước đầy và còn

ấm mà Từ dành chăm sóc Hộ và chi tiết bát cháo hành của Thị Nở dành cho Chí Phèo

- So sánh hai đoạn thơ (diễn tả nỗi nhớ) trong hai bài:Tây Tiến của Quang Dũng

và Tiếng hát con tàu của Chế Lan Viên

- So sánh hai đoạn văn (khắc họa vẻ đẹp hai dòng sông) trong hai bài kí: Người

lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân và Ai đã đặt tên cho dòng sông của Hoàng Phủ Ngọc

Dẫn dắt (mở bài trực tiếp không cần bước này)

Giới thiệu khái quát về các đối tượng so sánh

Lý giải sự khác biệt: dựa vào các bình diện: bối cảnh xã hội, văn hóa mà từngđối tượng tồn tại; phong cách nhà văn; đặc trưng thi pháp của thời kì văn học…( vậnnhiều thao tác lập luận, chủ yếu là thao tác lập luận phân tích)

*Kết bài:

Khái quát những nét giống nhau và khác nhau tiêu biểu

Nêu những cảm nghĩ của bản thân

Trang 5

7.4 Hệ thống một số dạng đề so sánh văn học

A DẠNG SO SÁNH HAI ĐOẠN THƠ TRONG HAI BÀI THƠ

I CÁCH LÀM

1 Mở bài

- Giới thiệu hai tác giả và hai bài thơ

- Giới thiệu hai đoạn thơ

2 Thân bài

a Phân tích

* Phân tích đoạn thơ thứ nhất:

+ Nội dung: Phân tích theo từng câu hoặc theo nội dung

+ Nghệ thuật: thể thơ, nhịp thơ, biện pháp tu từ, từ láy,…

(Có thể phân tích nội dung và nghệ thuật cùng một lúc trong từng câu hoặc từng đoạn thơ)

*Phân tích đoạn thơ thứ hai: (như đoạn thơ thứ nhất)

b So sánh những điểm tương đồng và khác biệt

- Tương đồng và khác biệt về nội dung:

+ Chỉ ra sự tương đồng và khác biệt về nội dung

- Tương đồng và khác biệt về nghệ thuật

+ Chỉ ra sự tương đồng và khác biệt về nghệ thuật: thể thơ, biện pháp tu từ, từ ngữ, nhịp thơ, phong cách nghệ thuật…

- Lí giải sự khác biệt: Thời điểm sáng tác, Cách nhìn nhận của tác giả, trào lưu sáng tác… ảnh hưởng như thế nào đến sự khác biệt đó;

3 Kết bài:

- Đánh gia sự thành công của mỗi đoạn thơ và tác giả

II MỘT SỐ ĐỀ LUYỆN TẬP

Đề 1: Cảm nhận của anh/chị về hai đoạn thơ:

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi (Tây Tiến, Quang Dũng, ngữ văn 12, tập 1, NXB Giáo dục 2008, trang 88)

Trang 6

Trám bùi để rụng, măng mai để già Mình đi có nhớ những nhà Hắt hiu lau xám đậm đà lòng son "

(Việt Bắc, Tố Hữu, Ngữ văn 12, tập 1, NXB Giáo dục 2008, trang 110)

Hướng dẫn các ý chính

1 Mở bài

- Quang Dũng là một nghệ sĩ đa tài với hồn thơ phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn Còn Tố Hữu là lá cờ đầu của nền thơ cách mạng Việt Nam với hồn thơ đậm đà tính dân tộc.

- Tây Tiến (1948), Việt Bắc (1954) đều là những thành tựu đặc sắc của thơ ca kháng

chiến chống Pháp, đều là những bài ca không thể nào quên về một thời gian khổ mà hào hùng, hào hoa của lịch sử dân tộc.

- Hai đoạn thơ trên đều viết về nỗi nhớ nhưng ở mỗi bài có những nét đặc sắc riêng

2 Thân bài

a Cảm nhân 2 đoạn thơ

*Đoạn thơ trong bài “Tây Tiến”

Nhạc điệu có sự hài hòa giữa lời cảm thán với điệu cảm xúc (câu mở đầu nhưmột tiếng gọi vang vọng vào không gian), giữa mật độ dày những âm vần (ri, ơi, chơivơi) với điệp từ "nhớ"

* Đoạn thơ trong bài Việt Bắc:

rồi Tây Tiến ơi", mà tha thiết "Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi".

• Nghệ thuật:

Trang 7

Mình về rừng núi nhớ ai Trám bùi để rụng, măng mai để già Trám và măng - lương thực chủ yếu của bộ đội ta khi còn ở Việt Bắc Nay người đi rồi, trám để rụng, măng để già không người thu hái nên buồn nhớ mênh mông Thiên nhiên mang nỗi buồn thiếu vắng Qua đó để thấy, không chỉ con người nhớ nhung mà cảnh cũng mang nỗi bùi ngùi bức bối như thúc vào lòng kẻ ở người đi.

-Thiên nhiên như cũng nặng tình, nặng nghĩa với con người.

Mình đi có nhớ những nhà Hắt hiu lau xám đậm đà lòng son Câu hỏi thứ hai gợi nhớ đến con người Việt Bắc “Hắt hiu lau xám / đậm đà lòng son” Câu thơ có hai hình ảnh tương phản: những ngôi nhà lá đơn sơ, mộc mạc, nghèo khổ trong dáng vẻ “hắt hiu lau xám” gợi nỗi buồn hiu quạnh Bên trong “những nhà” ấy lại chứa đựng tấm lòng son sắc thủy chung, nghĩa tình của nhân dân Việt Bắc đối với cách mạng Đó là nghĩa tình sâu nặng của những con người đã góp phần làm nên Điện Biên “Lừng lẫy năm châu chấn động địa cầu ".

+ Nỗi nhớ của nhà thơ Quang Dũng được bộc lộ trực tiếp, cụ thể: nỗi nhớ đơn vị cũ

trào dâng, không kìm nén nổi bật lên thành tiếng gọi Tây Tiến ơi Đó là nỗi nhớ của

người đi với cảnh cũ, người xưa còn trong thơ Tố Hữu là nỗi nhớ của người ở lại với người ra đi, thể hiện một các h gián tiếp qua các hình ảnh hoán dụ.

+ Hai đoạn thơ (cũng như toàn bài thơ) sử dụng hai hình thức khác nhau để bộc lộ

- Điểm khác biệt:

Trang 8

cảm xúc: Tây Tiến sử dụng thể thơ thất ngôn trường thiên Việt Bắc sử dụng thể thơ lục bát.

- Lí giải:

+ Hai bài thơ đều được sáng tác trong thời kì kháng chiến chống Pháp.

+ Quang Dũng và Tố Hữu là hai nhà thơ, hai chiến sĩ, viết về nỗi nhớ của người trong cuộc Mỗi nhà thơ có phong cách sáng tạo nghệ thuật riêng.

3 Kết bài

Mỗi đoạn thơ dù có cách thể hiện khác nhau song vẫn làm nổi bật lên lối sống

ân tình, thủy chung, đáng tự hào của con người Việt Nam.

-Đề 2: Cảm nhận của anh/chị về hai đoạn thơ sau:

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa vê trong đêm hơi.

(Trích Tâv Tiến - Quang Dũng)

Nhớ gì như nhớ người yêu Trăng lên đầu núi nắng chiều lưng nương Nhớ từng bản khói cùng sương

Sớm khuya bếp lửa người thương đì về.

- Tây Tiến (1948), Việt Bắc (1954) đều là những thành tựu đặc sắc của thơ ca kháng

chiến chống Pháp, đều là những bài ca không thể nào quên về một thời gian khổ mà hào hùng, hào hoa của lịch sử dân tộc.

Trang 9

- Hai đoạn thơ trên đều viết về nỗi nhớ nhưng ở mỗi bài có những nét đặc sắc riêng.

2 Thân bài

* Đoạn thơ trong bài Tây Tiến:

* Vị trí đoạn thơ: nằm ngay phần mở đầu của bài thơ.

ơi”, mà tha thiêt "Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi".

- Thiên nhiên miền Tây trong nỗi nhớ vừa hoang vu, khắc nghiệt, dữ dội lại vừa thơ

- Nhạc điệu có sự hài hòa giữa lời cảm thán với điệu cảm xúc (câu mở đầu như một

tiếng gọi vang vọng vào không gian), giữa mật độ dày những âm vần (rồi, ơi chơi vơi,

mỏi, hơi) với điệp từ nhớ và lối đối uyển chuyển (câu 3 với câu 4) đã tạo ra một âm

hưởng tha thiết, ngậm ngùi

* Vị trí: đoạn thơ nằm ở phần đầu của bài thơ Việt Bắc

* Nội dung:

- Đây là lời của người đi (những cán bộ kháng chiến đã từng gắn bó và công tác ở Việt Bắc, trong đó có Tố Hữu), khẳng định với người ở lại rằng: dù về xuôi, dù xa

cách nhau về không gian địa lí nhưng vẫn nhớ Việt Bắc như nhớ người yêu Từ đó,

muốn nói nỗi nhớ của tình yêu là nỗi nhớ cháy bòng, nỗi da diết nhất, thường trực

Trang 10

nhất, để từ đó khẳng định nỗi nhớ và tấm lòng thủy chung của mình với Việt Bắc - suối nguồn nuôi dưỡng của cách mạng.

- Sau lời khẳng định là những hình ảnh thiên nhiên và con người Việt Bắc đẹp như

khúc hát đồng quê Trăng lên đầu núi, nắng chiều lưng nương, bản khói cùng sương,

…là hình ảnh rât đặc trưng cho khung cảnh núi rừng êm đềm, thơ mộng ở Việt Bắc.

Trên cái nền trữ tình là hình ảnh con người Việt Bắc tần tảo, chịu thương chịu khó Con người và thiên nhiên hài hòa gắn bó trong nỗi nhớ người về xuôi.

* Nghệ thuật:

- Các hình ảnh trong hoài niệm nhưng hiện lên thật cụ thể, rõ nét, chứng tỏ sự gắn bó

sâu sắc và nỗi nhớ tha thiết

- Thể thơ lục bát, nhịp điệu thơ linh hoạt, uyển chuyển, âm hưởng ngọt ngào, tha thiết

- Hình ảnh thơ giản dị, cách ví von đậm chất dân gian, phép đối, phép điệp hài hòa,cân xứng

=> Đoạn thơ tiêu biểu cho phong cách thơ Tố Hữu: phong cách trữ tình đầy cảm xúc,thể thơ lục bát giàu nhạc điệu và đậm sắc màu dân tộc, kết hợp với cách lựa chọn từngữ, hình ảnh giàu chất gợi cảm

+ Nỗi nhớ của nhà thơ Quang Dũng được bộc lộ trực tiếp, cụ thế: nỗi nhớ đơn vị cũ

trào dâng, không kìm nén nổi bật lên thành tiếng gọi Tây Tiến ơi Hai chừ chơi vơi vẽ

ra trạng thái cụ thể của nỗi nhớ, hình tượng hóa nỗi nhớ và nỗi nhớ da diết, thường trực, ám ảnh, mênh mông bao trùm cả không gian, thời gian Nỗi nhớ của Tố Hữu trong đoạn thơ dùng nỗi nhớ tình yêu để khẳng định nỗi nhớ với quê hương cách mạng.

+ Hai đoạn thơ (cũng như toàn bài thơ) sử dụng hai hình thức khác nhau để bộc lộ

cảm xúc: Tây Tiến sử dụng thể thơ thất ngôn trường thiên Việt Bắc sử dụng thể thơ

lục bát.

- Lí giải:

Trang 11

+ Hai bài thơ đều được sáng tác trong thời kì kháng chiến chống Pháp.

+ Quang Dũng và Tố Hữu là hai nhà thơ, hai chiến sĩ, viết về nỗi nhớ của người trong cuộc Mỗi nhà thơ có phong cách sáng tạo nghệ thuật riêng.

3 Kết bài

Với hồn thơ đậm đà tính dân tộc, lãng mạn, hào hoa, phóng khoáng, Tố Hữu và Quang Dũng đã làm nổi bật nỗi nhớ thiết tha, sâu nặng về quê hương cách mạng và đơn vị cũ.

Đề 3: Cảm nhận của anh/ chị về hai đoạn thơ:

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi Mường Lát hoa về trong đêm hơi (Tây Tiến - Quang Dũng, Văn học 12, tập 1, NXB Giáo dục 2008, trang 88)

Nhớ khi giặc đến giặc lùng Rừng cây núi đá ta cùng đánh tây Núi giăng thành lũy sắt dày Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù.

(Việt Bắc, Tố Hữu, Văn học 12, tập 1, NXB Giáo dục 2008, trang 112)

Hướng dẫn ý chính

1 Mở bài (xem đề 2)

2 Thân bài

* Đoạn thơ trong bài Tây Tiến: (xem đề 2)

Trang 12

* Nội dung:

* Nghệ thuật: Thể thơ lục bát thân thuộc, điệp từ "rừng" "núi" và phép nhân hóa [câu

2,4] đã cùng tái hiện thành công hình ảnh đất nước đứng lên.

- Đoạn thơ trong "Việt Bắc" tập trung tái hiện hình ảnh đất nước đứng lên.

- Đoạn thơ trong "Tây Tiến" chủ yếu tái hiện bức tranh thiên Tây Bắc.

* Lí giải:

- Hai bài thơ đều được sáng tác trong thời kì kháng chiến chống Pháp.

- Quang Dũng và Tố Hữu là hai nhà thơ, hai chiến sĩ, viết về nỗi nhớ của người trong cuộc Mỗi nhà thơ có phong cách sáng tạo nghệ thuật riêng.

-Tình thế của quân ta: "giặc đến giặc lùng": nguy biến, tan tác, loạn lạc.

- Trước giờ khắc quyết định của lịch sử, không chỉ nhân dân mà cả núi rừng cùng đều vùng lên, chung sức đánh Tây Với cuộc kháng chiến đầy gian lao của quân và dân Việt Bắc, núi rừng cũng trở nên có chí, có tình người, đã trở thành những người bạn, những người đồng đội, những chiến sĩ anh hùng của toàn quân "Rừng", " núi" được lặp đi lặp lại đến năm lần,

nó rải kín câu thơ, rải kín đất Việt Bắc tạo nên thế hiểm của trường thành, của lũy thép vây bọc quân thù Như một người mẹ che chở cho con mình, rừng bao bọc cho bộ đội trước mặt

kẻ thù cướp nước.

=> Qua bốn câu thơ càng làm sáng tỏ thêm nhận định: Việt Bắc là cái nôi của cách mạng dân tộc ta.

- Đều là những tác phẩm sáng tác thuộc mảng văn học cách mạng với cảm hứng chủ đạo

là ngợi ca, đề cao ân nghĩa thủy chung.

Trang 13

- Khẳng định sức hấp dẫn của 2 bài "Tây Tiến", "Việt Bắc" và của cả 2 cây bút Quang

Dũng, Tố Hữu trong nền thơ ca hiện đại Việt Nam

Đề 4: Cảm nhận anh (chị) về hai đoạn thơ sau:

"Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm "

(Trích Tây Tiến - Quang Dũng)

"Những đường Việt Bắc của ta, Đêm đêm rầm rập như là đất rung.

Quân đi điệp điệp trùng trùng, Ánh sao đầu súng bạn cùng mũ nan,"

(Trích Việt Bắc-Tố Hữu)

1 Mở bài

- Tác giả, tác phẩm (xem đề 2)

- Cả 2 đoạn thơ trên đã khắc họa thành công hình ảnh những tập thể anh hùng trong

kháng chiến chống Pháp.

2 Thân bài

* Đoạn thơ trong bài Tây Tiến:

*Nội dung:

- Vẻ đẹp vừa bi thương vừa hào hùng của đoàn quân Tây Tiến:

+ Cái bi thương của người lính được gợi lên từ ngoại hình ốm yếu, tiều tụy, đầu trọc,

da dẻ xanh như màu lá:

“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc, Quân xanh màu lá dữ oai hùm.”

+) Sở dĩ người lính Tây Tiến đầu trọc, da xanh là do hậu quả của những tháng ngày hành quân vất vả vì đói và khát, là dấu ấn của những trận sốt rét ác tính.

+) Những con sốt rét rừng ấy không chỉ có trong thơ Quang Dũng mà còn để lại dấu

ấn đau thương trong thơ ca kháng chiến chống Pháp nói chung.

Trang 14

+ Cái hào hùng:

+) Thủ pháp nghệ thuật đối lập giữa ngoại hình ốm yếu và tâm hồn bên trong đã làm nên khí chất mạnh mẽ của người lính “Không mọc tóc ” là cách nói ngang tàng rất lính, hóm hỉnh vui đùa với khó khăn gian khổ của mình.

+) Thể hiện qua cách dùng từ Hán Việt “đoàn binh” Chữ “đoàn binh ”chứ không phải

là “đoàn quân” đã gợi lên được sự mạnh mẽ lạ thường của sự hùng dũng Ba từ “dữ

oai hùm ” gợi lên dáng vẻ oai phong lẫm liệt, oai phong của chúa sơn lâm Qua đó, ta

thấy người lính Tây Tiến vẫn mạnh mẽ làm chủ tình hình, làm chủ núi rừng, chế ngự mọi khắc nghiệt xung quanh, đạp bằng mọi gian khổ “Mắt trừng” là đôi mắt dữ tơn, căm thù, mạnh mẽ, nung nấu quyết đoán làm kẻ thù khiếp sợ.

- Họ cũng là những chàng trai Hà Nội lãng mạn, hào hoa:

“Mắt trừng gửi mộng qua biên giới, Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm.”

+) “ Mắt trừng gửi mộng qua biên giới” là đôi mắt thao thức nhớ về quê hương Hà

Nội, về một dáng kiều thơm trong mộng.

Người lính Tây Tiến không chỉ biết cầm súng cầm gươm theo tiếng gọi của non sông mà giữa bao nhiêu gian khổ, thiếu thốn trái tim họ vẫn rung động, nhớ nhung về

vẻ đẹp của Hà Nội: đó có thể là phố cũ, trường xưa, hay chính xác hơn là nhớ về bóng dáng của những người bạn gái Hà Nội yêu kiều, diễm lệ Đó chính là động lực tiếp thêm sức mạnh để họ vững vàng tay súng sẵn sàng cống hiến, hi sinh để bảo vệ

Tổ quốc.

*Nghệ thuật:

Bút pháp hiện thực hài hoà với cảm hứng lãng mạn, nhiều biện pháp tu từ đặcsắc: tả thực, đối lập, ẩn dụ làm nổi bật chân dung người lính Tây Tiến vừa lẫm liệt oaihùng vừa lãng mạn, hào hoa

* Nội dung:

* Vẻ đẹp hào hùng cùa đoàn quân:

“Những đường Việt Bắc của ta Đêm đêm rầm rập như là đất rung Quân đi điệp điệp trùng trùng”

- Các từ láy “rầm rập”, “điệp điệp" và “trùng trùng" và hình ảnh so sánh " như là đất

Trang 15

rung” vừa gợi lên sự đông đảo, vừa gợi lên sức mạnh, khí thế hào hùng của đoàn quân

ra trận Mỗi bước đi của đoàn quân ấy mang cả sức mạnh của lòng yêu nước, của lí tưởng cách mạng, khát khao chiến đấu và chiến thắng quân thù.

* Vẻ đẹp lãng mạn:

“Ánh sao đầu súng bạn cùng mũ nan.”

Đây có thể là hình ảnh ánh sao trời treo trên đầu súng của những người lính trong mỗi đêm hành quân, cũng có thể là ánh sáng của ngôi sao gắn trên chiếc mũ nan của người lính, ánh sáng của lí tưởng cách mạng soi cho người lính bước đi Họ

là những con người có lí tưởng cao cả, đẹp đẽ, sẵn sàng cống hiến, hi sinh vì sự nhiệp chung Ý thơ khiến người đọc liên tưởng đến hìnn ảnh “Đầu súng trăng treo” trong thơ Chính Hữu.

- Cả hai đoạn đều tiêu biểu cho thơ ca kháng chiến, góp phần hoàn thiện chân dung

nguời lính Việt Nam, quân đội Việt Nam buổi đầu kháng chiến chống Pháp: gian khổ nhưng anh dũng, hiên ngang, chiến đấu dũng cảm, quên mình vì Tổ quốc nhưng tinh thần vẫn lạc quan, tâm hồn vẫn lãng mạn, hào hoa.

- Hai đoạn thơ đã khắc sâu tình cảm của hai tác giả đối với thiên nhiên và con người trong kháng chiến ở Tây Bắc, Việt Bắc.

- “Tây Tiến” (1948) mở đầu - Việt Bắc (1954) kết thúc cuộc kháng chiến chống

Pháp Hình ảnh người lính trong “Tây Tiến” được tô đậm ở vẻ đẹptâm hồn vừa đậm chất tráng sĩ kiêu hùng, lãng mạn hào hoa vừa đậm chất hiện thực của buổi đầu cuộc kháng chiến còn nhiều thiếu thốn, gian khổ, thể hiện qua thể thơ thất ngôn mang âm hưởng vừa cổ điển vừa hiện đại.

- Hình ảnh đoàn quân trong “Việt Bắc” được nhấn mạnh ở sức mạnh vật chất và tinh

thần, biểu tượng cho sức mạnh tổng hợp quân dân trong cuộc chiến toàn dân, toàn diện, dốc toàn lực lượng cho trận chiến, đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi cuối cùng, qua thể thơ lục bát đậm chất hùng ca.

- Lí giải:

Trang 16

+Tương đồng: Cả hai bài thơ đều ra đời trong thời kì kháng chiến chống Pháp, đều là đỉnh cao thơ ca giai đoạn này Quang Dũng và Tố Hữu đều là những nhà thơ lớn.

+Khác biệt: Mỗi nhà thơ có một phong cách riêng trong sáng tác; môi tác phẩm văn

học là sự khám phá về nội dung và hình thức nghệ thuật; Văn học lặp lại người khác

là cái chết cho nên hai đoạn thơ có sự khác biệt là đương nhiên.

3 Kết bài

- Xây dựng hình tượng tập thể anh hùng, hai đoạn thơ góp phần thể hiện đặc điểm của

thơ ca cách mạng là khuynh hướng sử thi và vẻ đẹp lãng mạn

- Cùng thể hiện lòng yêu nuớc, đề cao lí tưởng sống cao đẹp của con người.

- Hai đoạn thơ góp phần khẳng định giá trị là bản anh hùng ca cuộc kháng chiến

chống Pháp của dân tộc.

Đề 5: Cảm nhận hai đoạn thơ sau:

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi Mường Lát hoa về trong đêm hơi

(Trích Tây Tiến - Quang Dũng) Con sóng dưới lòng sâu

Con sóng trên mặt nước

1 Mở bài

- Quang Dũng là một người nghệ sĩ đa tài song ông được biết đến nhiều nhất với

tư cách là một nhà thơ Ông cũng là một trong những tác giả tiêu biểu cho nền thơ ca kháng chiến Việt Nam.

- “Tây Tiến” (1948) là một trong những bài thơ xuất sắc, làm nên tên tuổi của

Trang 17

Quang Dũng.

- Xuân Quỳnh là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ thơ trẻ thời chống Mĩ cứu nước Thơ Xuân Quỳnh in đậm vẻ đẹp nữ tính, vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ nhiều trắc ẩn, hồn nhiên, chân thành, đằm thắm, da diết trong khát vọng đời thường.

- Bài thơ “Sóng” được sáng tác năm 1967, trong chuyến đi thực tế ở vùng biển Diêm Điền (Thái Bình), là bài thơ tiêu biểu cho phong cách thơ Xuân Quỳnh.

- Hai bài thơ đều có những đoạn thơ diễn tả thành công nỗi nhớ của người trong cuộc.

2 Thân bài

* Đoạn thơ trong bài “Tây Tiến”: (Xem đề 2)

* Đoạn thơ trong bài “Sóng”:

- Nỗi nhớ được bộc lộ trực tiếp, bạo dạn, chân thành gợi mở vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ.

+ Cả 2 đoạn thơ đều bộc lộ nỗi nhớ tha thiết, bồi hồi, sâu lắng của người trong cuộc

+ Nỗi nhớ được diễn tả bằng một tâm hồn nhạy cảm, tinh tế với một bút pháp nghệ

Trang 18

thuật điêu luyện, tài hoa.

+ Đoạn thơ trong bài ”Tây Tiến ” của Quang Dũng là nỗi nhớ về thiên nhiên,con người Tây Tiến gắn với đơn vị cũ, với tình cảm cách mạng ân tình Đoạn thơ viết theo thể thơ 7 chữ truyền thống.

+ Đoạn thơ trong bài "Sóng” của Xuân Quỳnh lại là nỗi nhớ của người con gái đang yêu gửi vào hình tượng sóng, gắn với không gian rộng lớn của biển cả Thể thơ 5 chữ, xây dựng thành công hai hình tượng sóng và em, mang màu sắc hiện đại.

- Lí giải: Mỗi nhà thơ có một phong cách riêng trong sáng tác; môi tác phẩm văn học

là sự khám phá về nội dung và hình thức nghệ thuật; Văn học lặp lại người khác là cái chết cho nên hai đoạn thơ có sự khác biệt là đương nhiên.

3 Kết bài

- Nét tương đồng thể hiện sự gặp gỡ của những tài năng, tấm lòng với con người, quê hương Nét khác biệt cho thấy sự phong phú, đa dạng của thơ ca Việt Nam hiện đại -

Đề 6: Cảm nhận của anh, chị về hai đoạn thơ sau:

Nhớ gì như nhớ người yêu Trăng lên đầu núi, nắng chiều lưng nương Nhớ từng bản khói cùng sương Sớm khuya bếp lửa người thương đi về.

(Việt Bắc - Tố Hữu, Ngữ văn l2, tập l, NXB Giáo dục, tr llO)

Con sóng dưới lòng sâu Con sóng trên mặt nước

Ôi con sóng nhớ bờ Ngày đêm không ngủ được Lòng em nhớ đến anh

Trang 19

- Xuân Quỳnh là nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ Thơ Xuân Quỳnh là tiếng lòng của một tâm hồn phụ nữ giàu trắc ẩn, hồn hậu, chân thực và luôn

da diết trong khát vọng về hạnh phúc bình dị đời thường "Sóng" là thi phẩm tiêu biểu cho hồn thơ ấy

2 Thân bài

* Đoạn thơ trong bài “Việt Bắc”: (Xem đề 2)

* Đoạn thơ trong bài “Sóng”: (Xem đề 5)

b So sánh

- Điểm tương đồng: Cả 2 đoạn thơ đều bộc lộ nỗi nhớ tha thiết, bồi hồi, sâu lắng của

người trong cuộc Nỗi nhớ được diễn tả bằng một tâm hồn nhạy cảm, tinh tế với một bút pháp nghệ thuật điêu luyện, tài hoa.

+ Đoạn thơ trong bài "Việt Bắc" của Tố Hữu là nỗi nhớ về thiên nhiên,con người Việt Bắc gắn với tình cảm cách mạng ân tình, thủy chung Đoạn thơ mang màu sắc dân tộc, truyền thống.

+ Đoạn thơ trong bài "Sóng" của Xuân Quỳnh lại là nỗi nhớ của người con gái đang yêu gửi vào hình tượng sóng, gắn với không gian rộng lớn của biển cả Thể thơ 5 chữ, xây dựng thành công hai hình tượng sóng và em, mang màu sắc hiện đại.

3 Kết bài

Nét tương đồng thể hiện sự gặp gỡ của những tài năng, tấm lòng với con người, quê hương Nét khác biệt cho thấy sự phong phú, đa dạng của thơ ca Việt Nam hiện đại.

Đề 7: Cảm nhân hao đoạn thơ sau:

Ta muốn ôm

Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;

Ta muốn riết mây đưa và gió lượn,

Ta muốn say cánh bướm với tình yêu,

Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều

Và non nước, và cây, và cỏ rạng,

Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng

Trang 20

Cho no nê thanh sắc của thời tươi;

- Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!

(Trích Vội vàng – Xuân Diệu) Cuộc đời tuy dài thế

Năm tháng vẫn đi qua

Như biển kia dẫu rộng

1 Mở bài

- Xuân Diệu - một trong ba đỉnh cao của phong trào Thơ Mới 1932 - 1945 Ông được đánh giá là "nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ Mới" bởi những cách tân cả về tư tưởng và bút pháp nghệ thuật

"Vội vàng" là bài thơ tiêu biểu của Xuân Diệu trước cách mạng tháng Tám, được coi

là tuyên ngôn sống, tuyên ngôn nghệ thuật của nhà thơ.

-Xuân Quỳnh là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ thơ trẻ thời chống

Mĩ cứu nước Thơ Xuân Quỳnh in đậm vẻ đẹp nữ tính, vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ nhiều trắc ẩn, hồn nhiên, chân thành, đằm thắm, da diết trong khát vọng đời thường.

- Bài thơ “Sóng” được sáng tác năm 1967, trong chuyến đi thực tế ở vùng biển Diêm Điền (Thái Bình), là bài thơ tiêu biểu cho phong cách thơ Xuân Quỳnh.

- Cả 2 đoạn thơ trên đều là đoạn kết của hai tác phẩm, thể hiện những khát vọng mãnh liệt

2 Thân bài

* Đoạn thơ trong bài “Vội vàng”:

*Nội dung:

+ Đoạn thơ thể hiện quan niệm sống mới mẻ, sống vội vàng, cuống quýt như chạy đua

Trang 21

với thời gian để tận hưởng mọi sắc màu, hương vị, vẻ đẹp của cõi trần gian.

+ Thể hiện một cái tôi ham sống, muốn tận hưởng cuộc đời một cách mãnh liệt, trực tiếp (ôm, say, thâu, cắn )

Ý thức chiếm lĩnh, tận hưởng cuộc sống ở mức độ cao nhất (chếnh choáng, dã đầy, no

nê ) với những gì tươi đẹp nhất của trần gian (mùi thơm, ánh sáng, thời tươi )

*Nghệ thuật:

+ Sử dụng các điệp từ, điệp ngữ, các tính từ mạnh cộng hưởng với nghệ thuật liệt kê

để thể hiện nhịp sống hối hả, sôi nổi, cuồng nhiệt gấp gáp, cuống quýt của tác giả.

+ Thể thơ tự do, ngôn từ hết sức táo bạo và đầy sáng tạo là một thành công đặc sắc củaXuân Diệu

* Đoạn thơ trong bài “Sóng”:

* Nội dung:

+ Tâm trạng đầy lo âu, trăn trở của nhà thơ khi nhìn thấy sự đối lập ghê gớm giữa con người và vũ trụ Từ đó, Xuân Quỳnh đã tìm ra một con đường để có thể trở nên bất tử cùng vũ trụ là nhờ tình yêu: trong tình yêu con người sẽ sống mãi với thời gian + Đoạn thơ thể hiện khát vọng cao cả đầy nữ tính của người phụ nữ đang yêu, muốn hòa cái tôi nhỏ bé vào cái chung rộng lớn, muốn tình yêu của mình trở lên bất tử (mơ ước được “tan ra ” như trăm con sóng nhỏ giữa biển lớn tình yêu, nghĩa là quên mình,

hi sinh cho người mình yêu và tình yêu của mình)

* Nghệ thuật:

+Thể thơ 5 chữ với câu thơ ngắn gọn ,sử dụng thành công biện pháp ẩn dụ.

+Tạo nên 2 hình tượng tuy hai mà một, nhà thơ sử dụng hình ảnh con sóng nhẹ nhàng nhưng đầy nữ tính để thể hiện khát vọng mãnh liệt trong tình yêu của mình.

Trang 22

cuộc sống và bằng những dự cảm đầy nữ tính, luôn khát vọng muốn hòa tình yêu nhỏ

bé của mình vào tình yêu chung của cuộc đời để tình yêu đó luôn còn mãi.

+ Mỗi nhà thơ có một phong cách nghệ thuật riêng để lại ấn tượng khác nhau trong lòng độc giả (cách sử dụng các biện pháp nghệ thuật và thể thơ)

3 Kết bài

Với giá trị nội dung và nghệ thuật đặc sắc như trên hai đoạn thơ nói riêng và cảhai bài thơ nói chung đã góp phần bồi đắp khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc trongmỗi con người Qua đó, nó cũng làm nổi bật phong cách độc đáo của hai nhà thơ. -

Đề 8: Cảm nhận hai đoạn thơ sau:

Rải rác biên cương mồ viễn xứ Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Áo bào thay chiếu, anh về đất Sông Mã gầm lên khúc độc hành (Trích Tây Tiến – Quang Dũng)

Có biết bao người con gái, con trai Trong bốn nghìn lớp người giống ta lứa tuổi

Họ đã sống và chết Giản dị và bình tâm Không ai nhớ mặt đặt tên Nhưng họ đã làm ra Đất Nước (Trích Đất Nước – Nguyễn Khoa Điềm)

Gợi ý các ý chính:

1 Mở bài

- Quang Dũng là một nghệ sĩ đa tài song ông được biết đến nhiều nhất với tư cách là một nhà thơ Ông cũng là một trong những tác giả tiêu biếu cho nền thơ ca kháng chiến Việt Nam “Tây Tiến ” (1948) là một trong những bài thơ xuất sắc, làm nên tên tuổi của Quang Dũng.

-Nguyễn Khoa Điềm là một trong những nhà thơ tiêu biếu trong nền thơ ca Việt Nam thời chống Mĩ “Đất Nước” là chương V của trường ca “Mặt đường khát vọng” được

Trang 23

sáng tác vào cuối năm 1971 (đoạn trích trong SGK chỉ là một phần của chương này).

Có thế nói đây là chương hay nhất, thế hiện sâu sắc một trong những tư tưởng cơ bản nhất của bản trường ca - tư tưởng “Đất Nước của Nhân Dân”.

- Trích dẫn hai đoạn thơ.

2 Thân bài

* Đoạn thơ trong bài “Tây Tiến”:

*Về nội dung: Đoạn thơ đã thể hiện tinh thần yêu nước, anh dũng và sự hi sinh bi

tráng của người lính Tây Tiến Những nấm mồ rải rác thầm lặng, lẻ loi nơi xa xôi, hoang vắng Tinh thần dũng cảm, sẵn sàng cống hiến tuổi trẻ cho đất nước Cái chết đơn sơ nhẹ nhàng, thanh thản Lời ai điếu dữ dội của thiên nhiên tiễn đưa linh hồn tử sĩ.

*Về nghệ thuật: Ngòi bút vừa hiện thực vừa lãng mạn, giọng điệu vừa bi thương vừa

hùng tráng, nói giảm nói tránh, thể thơ thất ngôn với ngôn ngữ trang trọng, cổ kính qua

hệ thống từ Hán Việt.

- * Đoạn thơ trong bài “Đất Nước”:

*Về nội dung: Đoạn thơ là sự khám phá đất nước dưới góc nhìn lịch sử Trong đó nhà

thơ bộc lộ lòng trân trọng ngợi ca, biết ơn với nhân dân - những người anh hùng vô danh đã cống hiến, hi sinh một cách tự nguyện, thầm lặng để làm nên đất nước Từ đó, khẳng định đất nước của nhân dân.

*Về nghệ thuật: Thể thơ tự do với những câu dài ngắn linh hoạt, ngôn ngữ bình

dị Giọng điệu tâm tình nhẹ nhàng, sâu lắng

b So sánh

- *Điểm tương đồng: Hai đoạn thơ cùng ngợi ca tinh thần yêu nước của những người

đã ngã xuống trong công cuộc đấu tranh bảo vệ đất nước Họ hi sinh một cách tự nguyện, thanh thản, nhẹ nhàng mà thầm lặng Họ là những người bình thường nhưng công lao lại vô cùng to lớn.

+ Đoạn thơ trong bài "Tây Tiến", ra đời vào thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp, khắc họa vẻ đẹp rất hào hùng, bi tráng của người lính Tây Tiến, họ là những con người cụ thể - những chàng trai xuất thân từ Hà Nội, lần đầu lên miền Tây hoang

vu, xa xôi để chiến đấu với lí tưởng cao đẹp

Giọng điệu vừa bi thương vừa hùng tráng, biện pháp nói giảm nói tránh, thể thơ thất ngôn với ngôn ngữ trang trọng, cổ kính, thể hiện rõ hồn thơ Quang Dũng tinh

Định dạng
Số trang	46
Dung lượng	319,5 KB