Đổi mới dạy học tác phẩm Ngữ Văn trường THPT bằng phương pháp thảo luận nhóm

Để khắc phục lối truyền thụ tri thức một chiều, lối học thụ động, máy móc, cầnphải sử dụng phối hợp nhiều phương pháp, phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học hiện đại, t

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH VĨNH PHÚC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐỒNG ĐẬU

MỤC LỤC

6 THỜI GIAN SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG

7 MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN

7.1 PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM

7.1.1 Khái niệm

7.1.2 Tác dụng của phương pháp thảo luận nhóm

7.1.3 Nhiệm vụ của giáo viên và học sinh trong giờ thảo luận nhóm

7.1.4 Các bước tiến hành thảo luận nhóm

7.1.5 Ưu điểm, nhược điểm của dạy học theo phương pháp thảo luận

nhóm

7.2 THỰC TRẠNG CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP

THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC TÁC PHẨM NGỮ VĂN

Ở TRƯỜNG THPT HIỆN NAY.

7.2.1 Về phía giáo viên

7.2.2 Về phía học sinh

7.3 VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM VÀO GIỜ

DẠY TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG

7.3.1 Những tiền đề thuận lợi cho việc vận dụng phương pháp thảo luận

nhóm vào dạy TPVC

7.3.2 Những nguyên tắc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm

nâng cao hiệu quả dạy học TPVC

7.3.3 Trình bày và đánh giá kết quả.

7.3.4 Quy trình thảo luận nhóm

7.3.5 Các dạng bài tập có thể vận dung phương pháp thảo luận nhóm

trong giờ dạy TPVC.

7.4 THỰC NGHIỆM GIẢNG DẠY

7.4.1 Thiết kế giáo án thực nghiệm 1

7.4.2 Thiết kế giáo án thực nghiệm 2

8 NHỮNG THÔNG TIN CẦN ĐƯỢC BẢO MẬT (nếu có)

9 CÁC ĐIỀU KIỆN CẦN THIẾT ĐỂ ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

10 ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM

11 DANH SÁCH CÁC TỔ CHỨC, CÁ NHÂN THAM GIA ÁP

DỤNG THỬ NGHIỆM HOẶC ĐÃ ÁP DỤNG LẦN ĐẦU PHẦN

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

3 3 3 3 3 4 4 4 5 6 8 9

10

10 11 12 12 14

18 19 20

23 23 32 42 42 44 45 47

CÁC CHỮ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG BÁO CÁO

ở nhà trường phổ thông được đặt ra những năm gần đây là tất yếu, buộc các cấpchỉ đạo chuyên môn và giáo viên phải quan tâm giải quyết.

Thảo luận nhóm là một trong những phương pháp dạy học tích cực được

sử dụng thường xuyên trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học hiện nay

Để khắc phục lối truyền thụ tri thức một chiều, lối học thụ động, máy móc, cầnphải sử dụng phối hợp nhiều phương pháp, phương pháp dạy học truyền thống

và phương pháp dạy học hiện đại, trong đó có phương pháp thảo luận nhóm.Phương pháp này giúp người học tự giác, tích cực, chủ động tiếp thu kiến thức.Với cách dạy học này, học sinh có nhiều điều kiện bộc lộ những suy nghĩ củamình, tạo không khí học tập sôi nổi, kích thích tất cả học sinh tham gia vào quátrình học tập; đồng thời đáp ứng mục tiêu giáo dục đề ra: “lấy học sinh làm

trung tâm” Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy học TPVC cũng làtìm đến một phương pháp dạy học mới để giờ học văn tạo nên được những rungđộng tình cảm sâu sắc, phát huy tính chủ động của học sinh, góp phần nâng caochất lượng dạy – học TPVC Trên đây là những lý do khiến tôi quyết địnhnghiên cứu đề tài này

1.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ của một đề tài sáng kiến kinh nghiệm nhỏ, bài viết chỉtập trung nghiên cứu vấn đề ở mức độ sơ lược trong phạm vi sau:

- Cơ sở lí luận của phương pháp thảo luận nhóm

- Thực trạng của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạyhọc môn Ngữ Văn ở trường trung học phổ thông

- Cách vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào việc giảng dạy mônNgữ Văn

- Thực nghiệm áp dụng so sánh phương pháp thảo luận nhóm tại hai lớp11A7 và 11A8 trường THPT Đồng Đậu

1.3 Mục đích nghiên cứu

Quá trình nghiên cứu nhằm xác định những vấn đề có tính chất lí thuyếtcủa phương pháp thảo luận nhóm, góp phần bổ sung cho hệ phương pháp dạyhọc văn ngày càng hiệu quả

Nghiên cứu cách vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy học mônNgữ Văn sẽ giúp người viết có được cái nhìn đúng đắn, sâu sắc và toàn diện vềphương pháp dạy học này, để việc dạy và học văn ngày càng tốt hơn

Cung cấp một số ví dụ tiêu biểu mà giáo viên và học sinh đã thực hànhkhi áp dụng phương pháp thảo luận nhóm vào việc dạy- học văn để người đọc

có cái nhìn cụ thể hơn

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện nghiên cứu đề tài này, ngoài phương pháp nghiên cứu khoa họcchung tôi còn sử dụng một số phương pháp chủ yếu như phương quan sát,phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp thực nghiệm

4 CHỦ ĐẦU TƯ TẠO RA SÁNG KIẾN

Tác giả cùng với sự hỗ trợ của Trường THPT Đồng Đậu về kinh phí, đầu tư cơ

sở vật chất - kỹ thuật trong quá trình viết sáng kiến và dạy thực nghiệm sáng kiến

5 LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

- Sáng kiến có thể được sử dụng để xây dựng giáo án dạy học theo phương pháp đổi mới dạy và học, lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tích tích cực chủ động sáng tạo để chiếm lĩnh kiến thức trong môn Ngữ Văn

- Khi xây dựng sáng kiến dạy học Ngữ Văn bằng phương pháp thảo luận nhómgiúp:

+ Giáo viên: Chủ động sử dụng phương pháp dạy học mới Giáo viên tự xây

dựng nội dung phù trình độ nhận thức của từng lớp từ đó phát huy khả năngsáng tạo của giáo viên

+ Học sinh: Hiểu, lý giải, xâu chuỗi tìm ra các mối quan hệ, tác động, ảnh hưởngcủa các nội dung ; tăng cường khả năng vận dụng các kiến thức đã học vào giảiquyết những vấn đề khác trong học tập và thực tiễn Tâm lí thoải mái cho họcsinh trong các buổi học, các em được chủ động làm việc trong các giờ học.Thông qua hoạt động trao đổi giữa các học sinh rèn luyện cho các em kĩ nănghợp tác trong giải quyết các vấn đề

6 THỜI GIAN SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG

Giáo án thực nghiệm được chúng tôi áp dụng trong năm học 2019-2020 tạitrường THPT Đồng Đậu

PHẦN NỘI DUNG

7 MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN

7.1 PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM

7.1.1 Khái niệm

Thảo luận nhóm là một phương pháp dạy học xuất hiện từ những năm 70của thế kỷ XX, ở trường Đại học Sư phạm của một số nước tiên tiến, bắt đầu từmôn học “Năng động tập thể” (Group dynanies) - một môn học dạy cho sinhviên kỹ năng làm việc tập thể Dần dần, môn học này chuyên rèn luyện kỹ nănglàm việc theo nhóm, từ đó hình thành nên phương pháp thảo luận trong dạy học

ở tất cả các cấp học Ở Việt Nam, phương pháp này được áp dụng rộng rãi trongdạy học từ những năm cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI

Theo tác giả Nguyễn Văn Cường “Dạy học nhóm là một hình thức xã hộicủa dạy học, trong đó học sinh của lớp học được chia thành các nhóm nhỏ trongkhoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tậptrên cơ sở phân công và hợp tác làm việc Kết quả làm việc của nhóm sau đóđược trình bày và đánh giá trước toàn lớp.” Tác giả Phan Trọng Ngọ cũng cho

rằng:“Thảo luận nhóm là phương pháp trong đó nhóm lớn (lớp học) được chia

thành những nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc vàthảo luận về một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của nhóm mình về vấn đềđó.” Thống nhất với các quan điểm trên, Nguyễn Trọng Sửu trong công trình

“Dạy học nhóm – phương pháp dạy học tích cực” viết: “Dạy học nhóm là một

hình thức của xã hội học tập, trong đó học sinh của một lớp được chia thành cácnhóm nhỏ trong khoảng thời gian nhất định, mỗi nhóm tự lực hoàn thành cácnhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc, kết quả làm việc củanhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước lớp.”

Từ các định nghĩa trên, chúng ta có thể đi đến kết luận: thảo luận nhóm làmột phương pháp dạy học hiện đại, lấy người học làm trung tâm.Với phươngpháp này, người học được làm việc cùng nhau theo các nhóm nhỏ và mỗi mộtthành viên trong nhóm đều có cơ hội tham gia vào giải quyết các nhiệm vụ học

tập trong một khoảng thời gian nhất định dưới sự hướng dẫn, lãnh đạo của giáoviên

7.1.2 Tác dụng của phương pháp thảo luận nhóm

Mục đích chính của thảo luận nhóm là thông qua cộng tác học tập, nhằm: Phát huy tính tích cực, chủ động, tự lực của học sinh: trong thảo luậnnhóm, học sinh phải tự giải quyết nhiệm vụ học tập, đòi hỏi sự tham gia tích cựccủa các thành viên; đồng thời, các thành viên cũng có trách nhiệm về kết quảlàm việc của mình

Phát triển năng lực cộng tác làm việc của học sinh: học sinh được luyện tập

kỹ năng cộng tác, làm việc với tinh thần đồng đội, các thành viên có sự quantâm và khoan dung trong cách sống, cách ứng xử…

Giúp cho học sinh có điều kiện trao đổi, rèn luyện khả năng ngôn ngữthông qua cộng tác làm việc trong nhóm, phát triển năng lực giao tiếp, biết lắngnghe, chấp nhận và phê phán ý kiến người khác Đồng thời, các em biết đưa ranhững ý kiến và bảo vệ những ý kiến của mình

Giúp cho học sinh có sự tự tin trong học tập, vì học sinh học tập theo hìnhthức hợp tác và qua giao tiếp xã hội - lớp học, cho nên các em sẽ mạnh dạn vàkhông sợ mắc phải những sai lầm

Hình thành phương pháp nghiên khoa học cho học sinh: thông qua thảoluận nhóm, nhất là quá trình tự lực giải quyết các vấn đề bài học, giúp các emhình thành dần phương pháp nghiên cứu khoa học, rèn luyện và phát triển nănglực khoa học trong mọi vấn đề cuộc sống

Tăng cường tri thức, hiệu quả trong học tập: qua học nhóm, học sinh có thểnắm bài ngay trên lớp, hình thành những tri thức sáng tạo thông qua việc tự tưduy của mỗi thành viên Áp dụng phương pháp này sẽ kích thích học sinh tìmkiếm những nguồn tri thức có liên quan đến vấn đề thảo luận Trên cơ sở đó, các

em sẽ thu lượm những kiến thức cho bản thân thông qua quá trình tìm kiếm trithức

7.1.3 Nhiệm vụ của giáo viên và học sinh trong giờ thảo luận nhóm

7.1.3.1 Nhiệm vụ của giáo viên:

Trước khi tiến hành thảo luận nhóm, giáo viên trước hết cần chuẩn bị tìnhhuống thảo luận Lưu ý đó phải là tình huống có vấn đề để hướng học sinh đigiải quyết vấn đề Vấn đề phù hợp với phương pháp thảo luận nhóm là vấn đề cótính chất tranh luận Một vấn đề có tính tranh luận là vấn đề có nhiều cách lígiải, suy tưởng, đôi khi có mâu thuẫn Sự thành công của thảo luận nhóm là giáoviên đưa ra được các vấn đề thú vị, thách thức học sinh trả lời, buộc học sinhcùng nhau hợp tác để tìm ra câu trả lời Chẳng hạn, khi hướng dẫn học sinh tìm

hiểu truyện cổ tích Tấm Cám, giáo viên có thể định hướng những câu hỏi thảo

luận như sau: có ý kiến lên án, ghét cay ghét đắng nhân vật mụ dì ghẻ vì bà taquá đỗi độc ác, bao nhiêu lần bày mưu hãm hại Tấm, nhưng có ý kiến lại chorằng: xét ở một phương diện nào đó thì bà ta vẫn là hiện thân của tình mẫu tử,bởi tất cả những gì mụ làm chỉ vì đứa con gái, đấu tranh giành giật tất cả cũng là

để cho con? Ý kiến của em như thế nào? Tiếp theo, giáo viên hướng dẫn họcsinh tìm và đọc tài liệu liên quan đến vấn đề thảo luận Tài liệu bao gồm sáchgiáo khoa và các tài liệu khác sách tham khảo, phim ảnh… Sau cùng, giáo viêntiến hành phân nhóm Việc thành lập nhóm (số lượng nhóm và thành viên trongnhóm) dựa trên số lượng học sinh trong lớp và nội dung bài học Số lượng thànhviên trong nhóm tối ưu là từ 4 đến 7 người Cách chia nhóm có thể hoàn toànngẫu nhiên, hoặc tùy theo tiêu chuẩn của giáo viên Với vấn đề được nêu ra để

thảo luận về nhân vật dì ghẻ trong truyện Tấm Cám, chắc chắn sau khi hoạt

động nhóm sẽ tồn tại nhiều ý kiến đánh giá, thậm chí trái chiều nhau Giáo viênkhông ép buộc học sinh phải hiểu theo một cách duy nhất, và cũng không có ýkiến nào là tối ưu nhất bắt học sinh phải đi theo Vì vậy, hãy khuyến khích các

em được thoải mái bày tỏ quan điểm, suy nghĩ, cách đánh giá của mình với vấn

đề Tư duy sáng tạo, cách tiếp cận và hiểu vấn đề của riêng cá nhân là mục tiêucủa đổi mới học văn Do đó, khi nhóm đưa ra những lý giải khác ( tất nhiên làphải phù hợp với văn cảnh, với chuẩn mực đạo đức, với tính hiện thực và nhânvăn) thì giáo viên ghi nhận xem như một con đường trong nhiều con đường đi

tới đích Tuyệt đối giáo viên không được chê bai, phản bác gay gắt nếu ý kiếncủa các em chưa thật sự đúng mà cần khích lệ, hướng dẫn các em nhận ra chân

lý một cách thuyết phục nhất Nếu không, dụng ý tổ chức thảo luận nhóm chohọc sinh của giáo viên sẽ bị thất bại Nói tóm lại, kĩ năng ứng xử sư phạm đúngmực, khôn khéo của giáo viên trước học sinh trong giờ thảo luận có tác dụngcực kì quyết định Không chỉ quyết định trong giờ học ấy mà còn có tác dụngtrong cả những lần thảo luận sau, làm sao để mỗi giờ dạy và học như thế họcsinh luôn phải hứng thú, luôn muốn được làm việc, thấy được vị trí của mìnhtrong nhóm, thấy được cái tôi của mình trong mắt thầy cô, bạn bè

Một nhiệm vụ quan trọng nữa của giáo viên đó là: khi học sinh thảo luậnnhóm, giáo viên di chuyển chung quanh các nhóm, im lặng quan sát các nhómlàm việc Khi học sinh gặp khó khăn, bế tắc hay tranh luận ngoài đề, giáo viênkịp thời can thiệp, hướng dẫn nhóm ra khỏi bế tắc hoặc quay lại vấn đề đangthảo luận Hướng dẫn ở đây là đưa ra vài chi tiết liên quan đến giải pháp, đặt lạicâu hỏi cho sáng rõ hơn chứ không đưa ra giải pháp Nếu nhóm im lặng quá lâu

do hết ý hay không ai có ý kiến, giáo viên tìm hiểu lí do và đặt câu hỏi cho họcsinh trả lời Trường hợp trong nhóm có thành viên ưu tú hoặc có thành viên quánhút nhát, giáo viên khéo léo giải quyết vấn đề bằng cách cho rằng ý kiến củathành viên nổi trội là đáng ghi nhận nhưng giáo viên muốn nghe ý kiến của họcsinh nhút nhát Mục đích là để làm cho tất cả thành viên trong nhóm đều phảilàm việc, phải tư duy, nhất là đối với những em ít nói, không dám nói dần dầncác em phải tự thay đổi mình, hòa cùng các bạn trong nhóm Giáo viên luôn nhớrằng không được chỉ gọi duy nhất một người nổi trội mà bỏ quên các em yếuhơn Bởi học sinh nổi trội dễ thấy mình luôn đúng, luôn được thầy cô gọi đểphát biểu sẽ rất có thể đâm ra tự kiêu, dễ có thái độ “ là sao” trong nhóm; cònnhững em nhát cứ thu mình vào, càng ngày càng rơi vào tự ti, nghĩ mình kém

mà không bao giờ dám bộc lộ bản thân Do vậy, giáo viên cần rất “ đều tay” vớihọc sinh Đây không chỉ là yêu cầu, nhiệm vụ mà còn là nguyên tắc không đượcthiếu của giáo viên trong giờ thảo luận

Cuối buổi thảo luận, nhiệm vụ của giáo viên là nhận xét, bổ sung, địnhhướng đúng vấn đề, ghi nhận đóng góp của nhóm, cho điểm Giáo viên khôngquên động viên khích lệ tinh thần các em cho những giờ học sau.

7.1.3.2 Nhiệm vụ của học sinh

Học sinh phải chuẩn bị ý kiến cho vấn đề thảo luận, tham gia thảo luận theonhóm mà giáo viên đã phân công một cách nghiêm túc Nếu ý kiến trùng với ýkiến của bạn đã đề cập trước thì học sinh cần phải bổ sung thêm hay đưa ra một

ý khác Học sinh bảo vệ ý kiến của mình bằng những dẫn chứng thuyết phục.Nếu ý kiến của bản thân khác với ý kiến của cả nhóm và phải chấp nhận ý kiếnđúng đắn Trong khi thảo luận, học sinh cần ghi chép những ý kiến thảo luậntrên vở nháp Cuối buổi thảo luận, học sinh nhóm trưởng có trách nhiệm trìnhbày ý kiến của nhóm trước lớp

Trong quá trình thảo luận yêu cầu mỗi thành viên phải hoạt động, phải tưduy, phát huy tối đa khả năng làm việc của mình trong nhóm Trong một nhóm,mỗi học sinh đều có vị trí vai trò và nhiệm vụ như nhau, do đó không thể chỉ cómột hai người làm việc, còn lại không làm gì, tuyệt đối không được dựa dẫm ỷlại vào bạn Đó là thói quen xấu, lâu dần sẽ trở thành tính cách

7.1.4 Các bước tiến hành thảo luận nhóm

Có 4 bước tiến hành thảo luận nhóm:

Bước 1: Sau khi chia nhóm, giáo viên giới thiệu nội dung và cung cấpthông tin, định hướng cho việc thảo luận và đề ra nhiệm vụ cụ thể cho các nhóm.Bước 2: Thảo luận nhóm: từng nhóm ngồi từng cụm với nhau để dễ dàngtrao đổi ý kiến, giáo viên dễ dàng quan sát, động viên hoặc gợi ý (nếu cần) trongkhi cả nhóm đang thảo luận Nhóm trưởng có nhiệm vụ thu thập các ý kiến trongnhóm để báo cáo trước lớp

Bước 3: Thảo luận lớp: các nhóm báo cáo trước lớp, nếu cần các nhóm cóthể thảo luận với nhau để đi đến kết luận

Bước 4: Giáo viên tổng kết và khái quát kết quả bài học

7.1.5 Ưu điểm, nhược điểm của dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm

Bất cứ một phương pháp dạy học nào cũng đều có những ưu điểm vànhược điểm của nó Phương pháp thảo luận nhóm cũng không ngoại lệ

7.1.5.1 Ưu điểm

Phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh, tạo sự đoàn kết, hợp tác giữacác thành viên trong nhóm và mở rộng giao lưu với các học sinh khác, góp phầntích cực trong quá trình xây dựng nội dung bài học

Giáo viên rèn luyện dần phương pháp học tập, nghiên cứu và thái độ họctập tập thể, trên cơ sở đó sẽ tạo điều kiện tốt cho các em học tập cao hơn

Rèn luyện vốn ngôn ngữ cho các em trong giao tiếp, kết chặt tình bạn bèqua những lời nói sẻ chia, thông cảm và yêu thương

Giúp các em tự tin qua những lần thảo luận, thuyết trình, đồng thời rènluyện năng lực tư duy và phát hiện vấn đề

Thảo luận nhóm là cơ hội tốt cho các em học tập, trao đổi với nhau Các em

sẽ góp nhặt những kiến thức của nhau mà hoàn chỉnh dần kiến thức của mình Tạo ra môi trường học tập nhiều màu sắc, có hứng thú, tránh được tìnhtrạng học văn theo kiểu đọc- chép, tránh tiếp thu kiến thức thụ động nhồi nhétnên tâm lý căng thẳng, mệt mỏi, uể oải

Học sinh phải hòa mình trong tập thể không chỉ giúp các em năng động màcác em tự thấy mình trưởng thành vì được thầy cô giao cho vai trò “ phát hiệnvấn đề” như một nhà khoa học đang đi thám hiểm Với đặc điểm lứa tuổi tâm lýmới lớn, các em sẽ khát khao chinh phục để “ lập công”, ai cũng muốn mìnhđược thầy cô bạn bè công nhận khả năng

Riêng đối với giáo viên, áp dụng phương pháp thảo luận nhóm cho họcsinh giúp thầy cô có thời gian quan sát, nhanh chóng phát hiện được nhân tốtiềm năng, hiểu thêm cá tính, tư duy, cách ứng xử của từng em, thúc đẩy sựmạnh dạn cho học sinh nhút nhát….đồng thời không còn tự biến mình thànhchiếc “ loa phóng thanh”, nói nhiều mà chưa chắc đã hiệu quả

Do phải tập hợp học sinh thành những nhóm, giáo viên không nói rõ cáchchuẩn bị nhóm trước thì lớp học sẽ rối loạn hoặc mất trật tự, bị lãng phí nhiềuthời gian

Nếu trình độ học sinh trong nhóm không đều nhau thì những học sinh giỏi,khá sẽ lấn lướt những học sinh trung bình, yếu Các em trung bình, yếu sẽ không

có những điều kiện nói lên ý kiến riêng của mình Từ đấy, các em sẽ mặc cảm,bất mãn, lơ là, ỷ lại vào bạn và không chú ý vào buổi thảo luận, còn các em khágiỏi dễ có thái độ hơn người, tự phụ, đôi khi mắc bệnh “sao”

Số lượng học sinh trong lớp quá đông (mỗi lớp khoảng 40- 45 HS) cũnggây những khó khăn cho việc vận dụng thảo luận nhóm vào việc dạy và học

7.2 THỰC TRẠNG CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC TÁC PHẨM NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG THPT HIỆN NAY.

Trong những năm gần đây, phương pháp thảo luận nhóm được giáo viêntrên cả nước sử dụng trong nhiều giờ dạy TPVC ở các trường trung học phổthông Khi dự giờ các tiết học có sử dụng phương pháp này, chúng tôi thấy cónhững tiết dạy thành công do giáo viên vận dụng linh hoạt các phương pháp dạyhọc trong đó có phương pháp thảo luận nhóm Song có một số tiết dạy chưa thật

sự thành công khi vận dụng phương pháp này

7.2.1 Về phía giáo viên

Khi vận dụng phương pháp thảo luận nhóm, giáo viên còn lúng túng ởmột số thao tác sau:

Thao tác lựa chọn vấn đề thảo luận: việc lựa chọn vấn đề thảo luận chưamang tính chất tranh luận, hấp dẫn nên chưa khơi dậy tính tích cực của học sinh

Ví dụ, giáo viên đưa ra bài tập như sau: “Tấm chết là tại ai? Ông Bụt hiện cứuTấm mấy lần?” Việc lựa chọn vấn đề thảo luận là khâu then chốt quyết định sựthành bại của phương pháp này Vấn đề không hay, quá dễ hoặc quá khó khôngphù hợp với trình độ học sinh sẽ không huy động, thu hút được học sinh tậptrung thảo luận, nếu có thì cũng chỉ mang tính chất đối phó.

Thao tác chia nhóm: có trường hợp chia nhóm quá lớn hoặc quá nhỏ, khôngphù hợp với vấn đề cần thảo luận và đặc điểm của lớp học Việc chia nhóm cònđơn điệu, chủ yếu chia theo bàn (2 bàn/nhóm)

Thao tác chọn nhóm trưởng: nhóm trưởng không do nhóm tự bầu hoặc luânchuyển giữa các thành viên trong nhóm mà do giáo viên chọn một học sinh khátrong nhóm chuyên trách Điều này khiến cho các học sinh khác trong nhóm mất

đi cơ hội thể hiện mình cũng như cơ hội rèn luyện năng lực trình bày vấn đềtrước nhóm và tập thể lớp

Thao tác quan sát, hỗ trợ học sinh khi thảo luận: thông thường, các lớp đều

có số lượng học sinh khá đông ( khoảng 40 em) Một số giáo viên khi giaonhiệm vụ xong thường ngồi tại chỗ nên không quan sát, bao quát hết được họcsinh trong lớp làm gì trong thời gian thảo luận, dẫn tới tình trạng có học sinhlàm việc riêng, nói chuyện trong thời gian này Giáo viên cũng không nắm bắtđược những khó khăn, lúng túng của học sinh trong quá trình thảo luận để có sựgợi ý, hỗ trợ kịp thời

Thao tác tổng kết: sau khi viết phương án trả lời ra bảng hoặc ra giấy,

nhóm trưởng thay mặt nhóm đọc kết quả thảo luận trước lớp hoặc viết lên bảng.Giáo viên gọi học sinh khác nhận xét, bổ sung và kết luận Thao tác này đượclặp đi lặp lại khá đơn điệu, nhàm chán

7.2.2 Về phía học sinh

Trong thời gian thảo luận, chỉ có số ít học sinh làm việc thật sự (nhómtrưởng và HS khá, giỏi trong nhóm), còn lại các em thường ngồi chơi, nóichuyện, làm việc riêng Một số học sinh không ý thức được sự cần thiết phảihợp tác để chiếm lĩnh tri thức nên nhiều khi các em biến hoạt động thảo luậnthành cơ hội để tán gẫu, lãng phí thời gian, gây ồn ào, ảnh hưởng tới lớp khác

Câu trả lời của học sinh thường lặp lại những kiến thức trong sách giáokhoa, thiếu sức sáng tạo.

Vì những hạn chế trên mà phương pháp thảo luận nhóm thường được vậndụng mang tính hình thức, đối phó, chủ yếu trong các giờ hội giảng, hầu như rất

ít được vận dụng trong những giờ học bình thường Mặt khác, thảo luận nhóm

là phương pháp mất nhiều thời gian mà quỹ thời gian dành giờ dạy TPVC lạihạn chế và số lượng học sinh trong lớp quá đông cũng là nguyên nhân dẫn đếnviệc giáo viên ít vận dung phương pháp này

Xuất phát từ những thực trạng nêu trên, tôi thiết nghĩ làm thế nào để vậndụng phương pháp thảo luận nhóm một cách có hiệu quả? Dẫu biết bất kì mộtphương pháp dạy học nào cũng có những ưu, nhược điểm nhưng thảo luận nhómchúng ta có thể vận dụng được thường xuyên nhất Do vậy, là người rất ủng hộcách đổi mới dạy và học văn, cũng thường xuyên nghiên cứu tìm tòi thay đổikhông khí giờ dạy bằng nhiều phương pháp; tôi thật sự trăn trở Tôi luôn muốn,sau mỗi tiết học văn học sinh cảm thấy hứng thú, có thái độ chờ đợi giờ học tiếp,chứ không phải là tâm lý ngao ngán khi nghĩ tới văn chương Tất nhiên để thayđổi được việc học sinh chán văn, đòi hỏi sự kiên trì chịu khó tìm tòi từ cái tâmcủa thầy, thái độ hợp tác của trò thì việc dạy và học môn Ngữ Văn mới mongđạt hiệu quả

7.3 VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM VÀO GIỜ DẠY TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG

7.3.1 Những tiền đề thuận lợi cho việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy TPVC

TPVC bao giờ cũng là một hệ thống động và do đó trong hoạt động tiếpnhận TPVC, người đọc không phải là khách thể thụ động mà là một chủ thể có ýthức, một chủ thể đồng sáng tạo Người đọc là người cùng tham gia vào tiếntrình sáng tạo để xây dựng ý nghĩa của TPVC Như chúng ta đã biết, TPVCđược xây dựng thông qua hình tựơng nghệ thuật mang tính phi vật thể, lấy ngôn

từ làm chất liệu và năng lực hư cấu, tưởng tượng của nhà văn Do đó, TPVCmang tính đa nghĩa, biểu cảm, có những tác phẩm mà chính bản thân tác giả

cũng chưa thể giải mã hết được Tác phẩm càng xuất sắc thì càng đa nghĩa, mở

ra nhiều hướng tiếp cận khác nhau Khi dạy TPVC, giáo viên phải làm sao giúphọc sinh tự giác, hứng thú tìm hiểu hiểu tác phẩm, học sinh từng bước tri giácngôn ngữ đế tưởng tượng, phân tích, khái quát theo con đường cảm xúc hóa phùhợp với quy luật cảm thụ văn chương Trong dạy văn, nếu giáo viên chỉ quantâm đến văn bản văn chương và chỉ quan tâm đến nghệ thuật, tài năng khám phánhững chỗ độc đáo trong TPVC để rồi tìm ra hình thức lôi cuốn học sinh cảmthông đồng điệu với những gì giáo viên đã tìm tòi được thì giờ văn chỉ tác độngđến nhận thức lý trí mà không lay động tâm hồn, học sinh không rung dộngtrước những cảnh đời những số phận, xa lạ trước những nỗi niềm của nhà vănvới số phận con người Tiếng nói của học sinh bị mờ nhạt Mối liên hệ giữa giáoviên và học sinh là mối liên hệ một chiều, mất hẳn mối liên hệ giữa nhà văn vàhọc sinh Như vậy, có thể nói phương pháp thảo luận nhóm là một trong nhữngphương pháp thích hợp vì đây là phương pháp tích cực, tạo hiệu quả kép, kíchthích để các em xuất hiện những ý tưởng mới lạ, táo bạo, độc đáo và mở ra được

sự giao tiếp đối thoại giữa nhà văn – học sinh

Trình độ nhận thức và đặc điểm tâm lý lứa tuổi của học sinh là những yếu

tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến việc thưởng thức, tiếp nhận TPVC Họcsinh ở lứa tuổi này hoàn toàn có khả năng tư duy trừu tượng và tưởng tượng táihiện Học sinh có thể nhìn nhận, đánh giá về sự vật, hiện tượng một cách sâu sắc

và độc lập Ở lứa tuổi này, học sinh có nhu cầu ham hiểu biết, khao khát tìmhiểu thế giới xung quanh Khi tiếp cận TPVC, trước những tình huống, sự kiện,

số phận của các nhân vật trong tác phẩm, các em sẽ băn khoăn, suy nghĩ, đòi hỏimột sự lý giải, phân tích

7.3.2 Những nguyên tắc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm nâng cao hiệu quả dạy học TPVC

Dạy học nhóm không phải là một phương pháp độc tôn Nó cũng có nhữnghạn chế nhất định, nếu tổ chức không khéo dễ gây nên tình trạng kiến thức bịgián đoạn, không hệ thống, thiếu logic, chỉnh thể tác phẩm bị phá vỡ, không khítình cảm của giờ văn dễ bị xâm phạm Nên khi vận dụng, chúng ta cần đảm bảomột số nguyên tắc như sau:

7.3.2.1 Câu hỏi thảo luận phải có tính vấn đề

Câu hỏi có tính vấn đề là câu hỏi chứa đựng mâu thuẫn (giữa cái đã biết vàcái chưa biết) tạo nên tình huống có vấn đề, đồng thời kích thích được tính tíchcực, chủ động và phát huy tư duy sáng tạo trong hoạt động cảm thụ văn học củahọc sinh

Ví dụ: (1): Thảo luận nhóm về truyền thuyết An Dương Vương và Mỵ

Châu, Trọng Thủy.

Khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu truyền thuyết An Dương Vương và Mỵ

Châu, Trọng Thủy, giáo viên có thể dành thời gian tích hợp thêm một số kiến

thức lịch sử liên quan tới thời đại nhà nước Âu Lạc, quá trình dựng nước mấtnước để nhân dân ta rơi vào thảm cảnh hơn 1000 năm Bắc thuộc; tích hợp một

số kiến thức về tình yêu hôn nhân gia đình, trách nhiệm nghĩa vụ của mỗi côngdân đối với quốc gia dân tộc Từ gợi ý mang tính định hướng ấy giáo viênhướng dẫn học sinh thảo luận theo 03 nhóm: mỗi nhóm suy nghĩ đánh giá về 01nhân vật chính: An Dương Vương, Mỵ Châu, Trọng Thủy

Trước thời gian nhóm làm việc, giáo viên nên định hướng tư tưởng để tránhviệc học sinh đi quá xa vấn đề trọng tâm Giáo viên có thể gợi ý bằng các câuhỏi:

- Giữa công lao và sai lầm ( các em đã biết) theo em công có chuộc đượctội? An Dương Vương có đáng được tha thứ? Hành động tự tay chém con gáithực tâm nhà vua có muốn điều ấy không? Hành động vua được Rùa Vàng dẫnxuống biển thể hiện điều gì? ( cái chưa biết các em cần suy nghĩ thảo luận vàcho ý kiến)

- Với công chúa Mỵ Châu, đáng thương hay đáng giận? Vì sao? Tại sao khi

chạy đến đường cùng nàng lại không xin cha tha chết, mà tình nguyện chết, chỉmong biến thành châu ngọc? Hình ảnh ngọc trai giống như sự hóa thân của nàngtruyền đến người đọc những thông điệp gì?

- Còn Trọng Thủy, có ý kiến cho rằng: đó là một tên gián điệp đê tiện, hèn

hạ, ngàn đời đáng bị nhân dân ta lên án phỉ nhổ Nhưng có ý kiến khác lại cho

rằng: thực ra hắn cũng vẫn còn nhân tính Hắn đáng thương bởi chính y lại là

con cờ trong âm mưu chính trị của cha mình, xét cho cùng cái chết tức tưởi của

y chứng tỏ y cũng là nạn nhân của chiến tranh Em hãy nêu ý kiến của mình?

Ví dụ (2): Thảo luận về chi tiết cô Tấm trả thù Cám ở cuối truyện cổ tích

Tấm Cám? Nếu được viết một cái kết khác cho tác phẩm em sẽ viết theo hướng

nào?

Lưu ý: Câu hỏi có vấn đề không nhằm mục đích tái hiện tri thức đã có mà

yêu cầu học sinh phải biết sử dụng “cái đã biết” để làm phương thức tìm tòi,

nghiên cứu những giá trị tri thức mới

Hơn nữa, vấn đề được nêu trong tác phẩm văn chương không phải có từ ýđịnh chủ quan của giáo viên mà vấn đề phải được đặt ra từ bản thân của tácphẩm văn chương có nhiều ẩn số cần được giải mã về nội dung và hình thức và

từ vấn đề khó khăn, vướng mắc nảy sinh từ tầm đón nhận của học sinh trong quátrình tiếp nhận tác phẩm.Vấn đề trong tác phẩm văn chương thường là tư tưởngchủ đề, ý nghĩa tác phẩm hoặc tính hiệu quả của nghệ thuật xây dựng hìnhtượng, xây dựng tính cách, kết cấu phi logic, sử dụng chi tiết như một điểm sángthẩm mĩ, các biện pháp tu từ…

Ngoài ra, nhiều khi sự thành công hay hạn chế của tác phẩm cũng là nhữngvấn đề Nắm được vấn đề đặt ra từ tác phẩm và khả năng tiếp nhận của học sinhđược xem là bước khởi đầu quan trọng, có tính chất quyết định khi sử dụngphương pháp thảo luận nhóm Như vậy, muốn xây dựng được câu hỏi thảo luận

có vấn đề, giáo viên phải dựa vào những hiểu biết của mình về đặc điểm thipháp của các TPVC để đặt học sinh vào tình huống có vấn đề, tổ chức cho họcsinh giải quyết vấn đề bằng câu hỏi gợi mở

7.3.2.2 Việc thành lập nhóm dựa trên số lượng học sinh trong lớp và nội dungbài học

Trong việc thành lập nhóm, giáo viên nên áp dụng linh hoạt các hình thứcchia nhóm như:

Chia nhóm ngẫu nhiên: học sinh đếm 1,2,3,4 rồi vòng trở lại, học sinhđếm số nào thì vào nhóm ấy Giáo viên cũng có thể chia theo bàn, theo tổ

Chia nhóm theo năng lực học học tập: giáo viên dựa vào năng lực học tậpcủa học sinh để chia thành nhóm giỏi, khá, trung bình, yếu Những HS yếu hơn

sẽ xử lý các bài tập cơ bản, những HS đặc biệt giỏi sẽ nhận được thêm nhữngbài tập bổ sung

Chia nhóm gồm đủ các trình độ: Cách chia này thường được sử dụng khinội dung thảo luận cần có sự hỗ trợ lẫn nhau

Chia nhóm cố định trong một thời gian dài: nhóm được duy trì trong một sốtuần hoặc một số tháng Các nhóm này thậm chí có thể được đặt tên riêng

Số lượng thành viên trong nhóm: nhóm nhỏ (2-3 HS), nhóm vừa (4 - 6 HS),nhóm lớn (7 - 10 HS)

Số lượng nhóm và số lượng thành viên trong nhóm và thời gian thảo luậnphải phụ thuộc vào số lượng học sinh trong lớp hoặc vấn đề thảo luận nảy sinh

từ nội dung bài học Cụ thể:

Với vấn đề thảo luận có tính chất phức tạp như vấn chứa nhiều nội dung

cần làm sáng tỏ, hoặc có nhiều cách lí giải như “ Truyện ngắn Hai đứa trẻ của

Thạch Lam giống như một bài thơ trữ tình đượm buồn Hãy chứng minh?”,

chúng ta nên chia nhóm gồm đủ trình độ học sinh, số lượng thành viên từ 5-7 họcsinh thời gian thảo luận khoảng 7-10 phút Với thời gian và cấu trúc nhóm đó,các em sẽ chia nhau đảm nhận những vấn đề khác nhau nhằm hoàn thành nhiệm

vụ mà giáo viên giao phó

Với vấn đề thảo luận có tính chất đơn giản hơn như “Các em hãy tìm

những chi tiết miêu tả ánh sáng và bóng tối trong truyện ngắn Hai đứa trẻ Theo

em, tương quan giữa ánh sáng và bóng tối được nhà văn miêu tả như thế nào? Điều đó giúp em nhận ra được thông điệp gì về giá trị hiện thực mà Thạch Lam

muốn gởi gắm?”, chúng ta nên chia nhóm 3-4 học sinh và thời gian thảo luận

trong khoảng 5 phút

Sau khi chia nhóm, mỗi nhóm sẽ bốc thăm để chọn nhóm trưởng, thư kýhoặc tự bầu ra nhóm trưởng Giáo viên có thể chỉ định nhóm trưởng, thư ký luânphiên để khắc phục tình trạng chỉ có một học sinh chuyên trách nhiệm vụ này.7.3.2.3 Giáo viên cần quan sát, hỗ trợ học sinh trong quá trình thảo luận nhóm.Trong khi học sinh thảo luận nhóm, giáo viên di chuyển chung quanh cácnhóm, im lặng quan sát các nhóm làm việc Khi học sinh gặp khó khăn, bế tắc,giáo viên kịp thời can thiệp, hướng dẫn nhóm ra khỏi bế tắc bằng những câu hỏigợi mở

Ví dụ: : Giáo viên yêu cầu học sinh thảo luận vấn đề sau:

(1) Hãy chỉ ra tính thống nhất trong mạch cảm xúc của bài thơ Vội vàng?

(2) Theo em, quan niệm sống nhân văn của Xuân Diệu gửi gắm trong bài thơnằm ở chỗ nào?

(3) Em có thích lối sống vội vàng của Xuân Diệu hay không?

Như vậy, liên quan đến thi phẩm Vội vàng của Xuân Diệu ta có thể đưa ra rất

nhiều vấn đề để học sinh thảo luận Tuy nhiên, do thời gian có hạn nên thầy côphải chọn những vấn đề trọng tâm nhất, có thể phát huy tối đa quan niệm, thái

độ đánh giá của học sinh Đây cũng là bài thơ rất hay, viết về tình yêu tuổi trẻ vàlối sống nên học sinh sẽ hứng thú với nó Nếu khéo léo một chút, giáo viên sẽhướng dẫn học sinh thảo luận say sưa, nắm bắt nhanh tinh thần của bài

Ở vấn đề thảo luận (1), học sinh không quá khó để tìm ra mạch cảm xúclogic: Xuân Diệu muốn đoạt quyền tạo hóa ( tắt nắng, buộc gió) để lưu giữhương sắc của thiên nhiên cuộc đời và vì cuộc sống đẹp mơn mởn như thiênđường; nhưng vì mùa xuân, tuổi trẻ cuộc đời là hữu hạn nên muốn tận hưởngcho no nê, đã đầy sự tuyệt diệu của cuộc sống trần thế chỉ có duy nhất một cách

là chạy đua với thời gian sống nhanh, sống vội vàng, sống gấp gáp….để mongtận hưởng cho hết thanh sắc của thời tươi Xuân Diệu luôn là vậy: lúc nào cũnggiục giã, cuống quýt vì rất sợ ngày mai mình không còn, sợ tình non tơ mauchóng đến độ phai tàn

Ở vấn đề thảo luận (2), có thể có nhiều cách trả lời nhưng thầy cô nên hướnghọc sinh tới tính giáo dục nhân văn sâu sắc, mặt tích cực trong quan niệm sốngcủa ông hoàng thơ tình: nghe nhà thơ hối thúc ta sẽ thấy tâm hồn trẻ lại, thấyyêu cuộc đời, thấy trân quý từng phút giây ta có mặt trên cõi đời, thấy quý giá

vô cùng mọi khoảnh khắc trôi qua đời ta….để từ đấy ta thêm thấm thía bài học

về giá trị của thời gian, làm sao để sống không hoài không phí, để mỗi phút giâycủa ta qua đi không trở thành vô nghĩa Thấm được tư tưởng ấy chính là thấmđược tính nhân văn trong tác phẩm của nhà thơ

Riêng ở vấn đề thảo luận (3), chắc chắn sẽ có một số ý kiến khác nhau Trướcnhững câu trả lời của học sinh, giáo viên nên linh hoạt mềm dẻo Dù học sinh cóthích hay không, thầy cô cũng nên phân tích chiều sâu bài học nhà thơ đặt ra.Cuộc sống là không chờ đợi một ai, không biết sống có ích cho từng giây từngphút cuộc sống sẽ uổng phí Có điều, đôi khi đối diện với cuộc sống hối hả, gấpgáp con người dễ nông nổi quên đi nhiều thứ….Do vậy, cần hiểu quan niệmsống của Xuân Diệu trong từng hoàn cảnh cho phù hợp

Lưu ý: Trong khi các nhóm thảo luận sẽ gặp một số trường hợp: trong

nhóm có thành viên ưu tú hoặc có thành viên quá nhút nhát, giáo viên kịp thờican thiệp hạn chế những học sinh nói quá nhiều, khích lệ, động viên học sinhnhút nhát phát biểu ý kiến bằng cách giáo viên có thể trực tiếp hỏi học sinh nhútnhát rắng: “Cô nhận thấy nhóm bạn rất có tinh thần tham gia thảo luận, đã đưa

ra được rất nhiều ý kiến, quan điểm của các bạn như vậy còn ý kiến của em nhưthế nào? Em thấy chúng ta cần bổ sung những gì cho những ý các bạn vừanêu?”

7.3.3 Trình bày và đánh giá kết quả.

Đại diện các nhóm sẽ lên trình bày kết quả trước toàn lớp: trình bày miệnghoặc trình bày miệng với báo cáo viết kèm theo Có thể kèm theo minh họa bằngtranh ảnh hoặc biểu diễn Đại diện nhóm có thể là nhóm trưởng hoặc một thànhviên khác trong nhóm do giáo viên chỉ định Kết quả trình bày của các nhómđược đánh giá và rút ra những kết luận cho việc học tập tiếp theo Giáo viênđóng vai trò trọng tài chốt lại những nội dung cơ bản, khen thưởng những nhóm

thảo luận tốt, động viên, khuyến khích để tạo hứng thú cho học sinh Hình thứckhen thưởng có thể là biểu dương cũng có thể là cho thêm điểm thưởng vàođiểm hoạt động nhóm.

7.3.4 Quy trình thảo luận nhóm

+ Giới thiệu thiệu vấn đề thảo luận

+ Xác định nhiệm vụ của các nhóm

+ Thành lập các nhóm

+ Chuẩn bị chỗ làm việc nhóm

+ Lập kế hoạch làm việc

+ Tiến hành giải quyết nhiệm vụ

+ Báo cáo kết quả thảo luận trước lớp

Muốn thành công với phương pháp thảo luận nhóm giáo viên phải nắm vững phương pháp thực hiện và có những chuẩn bị trước Để chuẩn bị, giáo viêncần trả lời những câu hỏi sau:

• Vấn đề đặt ra trong bài học có phù hợp với dạy học nhóm không?

• Các nhóm làm việc với nhiệm vụ giống nhau hay khác nhau?

• Học sinh đã có đủ kiến thức và tài liệu cho công việc nhóm chưa?

• Cần trình bày nhiệm vụ làm việc nhóm như thế nào?

• Cần chia nhóm theo tiêu chí nào?

• Cần tổ chức phòng làm việc, kê bàn ghế như thế nào?

• Thời gian học có đảm bảo cho việc thảo luận nhóm không?

Như đã nói ở phần đầu, không có một phương pháp dạy học tuyệt đối, cũngkhông phải lúc nào, bài nào cũng có thể áp dụng thảo luận nhóm Tùy vào hoàncảnh thời gian, không gian, vấn đề, tâm lý mà giáo viên áp dụng cho phù hợp

Áp dụng được thường xuyên nhưng không có nghĩa là lạm dụng, dễ gây loãngtác dụng Trong quá trình dạy học tác phẩm môn Ngữ văn, cần vô cùng sự kếthợp nhiều phương pháp, giống hệt như thực đơn chúng ta ăn hàng ngày, cũngcần được “đổi món” và luôn luôn làm mới mẻ

7.3.5 Các dạng bài tập có thể vận dung phương pháp thảo luận nhóm trong giờ dạy TPVC.

Như đã nói ở trên, việc lựa chọn vấn đề thảo luân là khâu then chốt quyếtđịnh sự thành bại của phương pháp này 80% thành công của thảo luận nhóm làgiáo viên đưa ra được các vấn đề thảo luận thú vị Để vận dụng thành côngphương pháp này vào dạy TPVC, chúng ta cần xây dựng được các dạng bài tậpthảo luận phù hợp với đặc điểm thi pháp thể loại

7.3.5.1 Dạng bài tập thảo luận trên lớp

Dạng bài tập thảo luận so sánh :

-So sánh nhân vật Chí Phèo với nhân vật Chị Dậu để thấy được sức sáng tạo mới

mẻ của nhà văn Nam Cao so với các thế hệ đàn anh đi trước trong đề tài người

nông dân? ( Bằng sự so sánh truyện ngắn Chí Phèo với một tác phẩm văn xuôi

về đề tài người nông dân trước đó, em hãy làm sáng tỏ quan điểm của nhà văn

Nam Cao: Văn chương không cần đến những người thợ khéo tay làm theo một

vài kiểu mẫu đưa cho Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những gì chưa có.

-So sánh tính cách Chí Phèo trước khi đi tù với tính cách Chí Phèo sau khi ra tù

(Chí Phèo) ( chú ý đến sự tha hóa dần trong tính cách)

-So sánh hình tượng người lính trong bài thơ Đồng chí của Chính Hữu với bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng (Với dạng bài thảo luận này, học sinh có thể chia

thành nhóm vừa chỉ ra những điểm giống nhau và khác nhau về hình tượngngười lính trong hai bài thơ.)

-So sánh vẻ đẹp hình tượng bà cụ Tứ trong truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân với hình tượng người đàn bà hàng chài trong truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa

của nhà văn Nguyễn Minh Châu? Từ đó các nhóm hãy khái quát vẻ đẹp ngườiphụ nữ Việt Nam?

Dạng bài tập thảo luận phân tích:

- Phân tích hình ảnh, chi tiết và từ ngữ :“Trong truyện ngắn Hai đứa trẻ, có một

hình ảnh được lặp đi lặp lại nhiều lần, đó là hình ảnh nào? Sự lặp lại này có tác dụng gì?”

- Phân tích diễn biến tâm trạng của nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân? Từ

đó, các nhóm hãy nêu khái quát giá trị nhân đạo của tác phẩm?

Nói chung, khi làm các bài tập dạng trên, học sinh sẽ thảo luận với các bạntrong nhóm để đưa ra dàn ý khái quát chứ không phải để viết thành bài văn hoànchỉnh Mỗi học sinh góp ý kiến của mình để xây dựng dàn ý Cách tiếp cận đềbằng phương pháp thảo luận nhóm như thế sẽ giúp học sinh không bị thụ độngtrong quá trình xây dựng đáp án cho đề bài, khuyến khích được những ý tưởngsáng tạo, dần dần hình thành thói quen độc lập trong việc tìm hiểu và phân tích

đề, mỗi các nhân sẽ tự học hỏi được nhiều điều ở bạn mình Giáo viên luôn quansát, hướng dẫn gợi ý cho các em

Dạng bài tập lập biểu đồ, sơ đồ:

- Dạng bài tập lập biểu đồ sơ đồ rất phù hợp trong hoạt động thảo luận nhóm.Nhóm có thể sử dụng hình tròn, hình vuông, khung, các mũi tên đường thẳng vàhình vẽ để biểu thị mối quan hệ giữa các khái niệm trừu tượng hoặc các sự kiện.Loại này thích hợp trong các giờ ôn tập, giờ rèn luyện kỹ năng khái quát, hệthống và khắc sâu kiến thức

- Dạng bài tập này luôn có ưu điểm là dùng tư duy trực quan nên học sinh sẽ rất

dễ ghi nhớ được sơ đồ hóa kiến thức cơ bản Từ việc nắm bắt được kiến thức cơbản thì việc hành văn sau đó của các em sẽ thuận lợi

- Ví dụ: Khi cho học sinh ôn tập tác phẩm Rừng xà nu của nhà văn Nguyễn Trung Thành, giáo viên có thể chia nhóm và đặt ra vấn đề thảo luận: Em hãy vè

sơ đồ, biểu đồ kiến thức cơ bản về hình tượng cây xà nu trong tác phẩm?