Vận dụng kĩ thuật kể chuyện trong giờ học lịch sử lớp 10

- Ưu điểm khi sử dụng kĩ thuật kể chuyện trong dạy học lịch sử: Giáo viên có thể sưu tầm các câu chuyện, các giai thoại lịch sử từ cáccuốn truyện, từ nguồn tư liệu của thư viện nhà truờn

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

1 1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay cuộc sống đang thay đổi và tiến lên từng giờ Đó là sự pháttriển như vũ bão của khoa học kỹ thuật, của nền văn minh tin học, sự phát triểncủa nền kinh tế thị trường và xu thế toàn cầu hoá ngày càng mạnh mẽ Đây là cơhội và cũng là thách thức đối với đất nước ta Trong khi đó chúng ta đang gặpnhiều khó khăn trở ngại do chất lượng và hiệu quả giáo dục – đào tạo còn đangthấp hơn so với yêu cầu của sự phát triển đó

Mặt khác, trong xu thế hội nhập với thế giới, bên cạnh những nền văn hoátiến bộ, có rất nhiều mảng văn hoá đen vẫn còn len lỏi và dễ dàng lan nhanhtrong giới trẻ Điều đó dẫn đến bản sắc dân tộc đang dần mất đi, mà nhiều ngườiViệt Nam lại đang quên đi nguồn gốc, lịch sử dân tộc Vì vậy, một trong nhữngvấn đề trọng tâm của nước ta là đầu tư phát triển nhân tố con người, tức là đầu

tư cho giáo dục và đào tạo để tạo ra những con người Việt Nam phát triển toàndiện, có đạo đức, có tri thức, sức khoẻ, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với

lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành nhân cách và phẩm chấtnăng lực của công dân, nhất là bản lĩnh văn hoá vững vàng trước sự hội nhập.Môn lịch sử có vai trò không nhỏ góp phần thực hiện nhiệm vụ trên

Có thể nói học môn lịch sử ngoài việc để “ cho tường gốc tích nước nhàViệt Nam” thì lịch sử còn cung cấp cho học sinh nhiều kĩ năng quan trọng khácnhư: phân tích, đánh giá, nhận xét, tổng hợp đánh giá quá khứ hiện tại, tương laimột cách đúng đắn phù hợp với thời cuộc Nhưng thực tế hiện nay cho thấy chấtlượng học môn lịch sử của học sinh các trường THPT nói riêng, các cấp học nóichung còn nhiều điều đáng bàn, đặc biệt là ở miền núi Những năm gần đây kếtquả thi tốt nghiệp THPT và xét đại học môn lịch sử quá thấp đã đặt ra cho chúng

ta một vấn đề: Tại sao lại như vậy? làm cách nào để khắc phục tình trạng này?

Về phía học sinh, các em không thích học môn lịch sử vì cho rằng đó làmôn phụ, không quan trọng lại có quá nhiều mốc thời gian và sự kiện khô khan,

khó nhớ Vì vậy các em không hứng thú trong học tập môn này, hoặc chỉ họcqua loa đối phó Vậy phải làm sao để thu hút được học sinh có hứng thú vàchuyên tâm hơn trong học môn lịch sử?

Xuất phát từ thực tế đó, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “Vận dụng kĩ thuật

kể chuyện trong giờ học lịch sử lớp 10” Qua thời gian thực hành và thấy có

hiệu quả, vì vậy tôi nêu ra để đồng nghiệp cùng tham khảo

1.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện tổt đề tài, sáng kiến kinh nghiệm đã thực hiện các nhiệm vụ

- Nghiên cứu các tài liệu về phương pháp dạy học lịch sử tài liệu gây hứng thútrong dạy học lịch sử

- Thao giảng, dự giờ đồng nghiệp , rút kinh nghiệm giờ dạy

- Tìm hiểu các trò chơi kiến thức trên truyền hình: Theo dòng lịch sử, Đường lênđỉnh Olimpia

- Sách giáo khoa, sách giáo viên lịch sử lớp 10

- Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh để điều chỉnh và bổ sung hợplí

1.3 Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu

a Đối tượng.

Học sinh cả khối 10 nói chung nhưng chủ yếu là học sinh các lớp xã hội

b Phạm vi và thời gian nghiên cứu

Sáng kiến kinh nghiệm sử dụng các kiến thức trong chương trình lịch sửlớp 10 ban cơ bản

Thời gian nghiên cứu trong 1 năm học 2018- 2019

1.4 Mục đích nghiên cứu

Làm cho tiết học bớt khô khan, nặng nề mà trở nên nhẹ nhàng hấp dẫn vàhiệu quả

Giúp cho học sinh hứng thú, ham thích môn lịch sử

Rèn luyện cho học sinh những kĩ năng cơ bản của bộ môn

2 Tên sáng kiến

Vận dụng kĩ thuật kể chuyện trong giờ học lịch sử lớp 10

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: Hoàng Thị Duyên

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Đồng Đậu, huyện Yên Lạc

- Số điện thoại:0975695415Email: hoangthiduyen.c3dongdau@vinhphuc.edu.vn

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến

Hoàng Thị Duyên giáo viên Trường THPT Đồng Đậu, huyện Yên Lạc, tỉnh VĩnhPhúc

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến

- Sáng kiến có thể được sử dụng để xây dựng giáo án dạy học theo phương phápđổi mới dạy và học, lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tích tích cực chủ độngsáng tạo để chiếm lĩnh kiến thức trong môn Lịch sử

- Khi xây dựng sáng kiến vận dụng kĩ thuật kể chuyện trong giờ học lịch sử

+ Giáo viên: Chủ động sử dụng phương pháp dạy học mới Giáo viên tự xây

dựng nội dung phù trình độ nhận thức của từng lớp từ đó phát huy khả năngsáng tạo của giáo viên

+ Học sinh: Hiểu, lý giải, xâu chuỗi tìm ra các mối quan hệ, tác động, ảnh hưởngcủa các nội dung ; tăng cường khả năng vận dụng các kiến thức đã học vào giảiquyết những vấn đề khác trong học tập và thực tiễn Tâm lí thoải mái cho họcsinh trong các buổi học, các em được chủ động làm việc trong các giờ học.Thông qua hoạt động trao đổi giữa các học sinh rèn luyện cho các em kĩ nănghợp tác trong giải quyết các vấn đề

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử

Sáng kiến được chúng tôi áp dụng từ tháng 9 năm 2018 tại trường THPT

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:

7.1 Thực trạng trước khi thực hiện các giải pháp của đề tài

a Thuận lợi.

- Tình hình chung về giảng dạy môn lịch sử ở trường: Đội ngũ giáo viên trẻ,khoẻ, nhiệt tình, tận tâm trong giảng dạy Có những giáo viên có kinh nghiệmnên thông qua công tác dự giờ, thao giảng đã đóng góp ý kiến giúp cho bản thânrút nhiều kinh nghiệm quý báu để vận dụng khi lên lớp

- Ưu điểm khi sử dụng kĩ thuật kể chuyện trong dạy học lịch sử:

Giáo viên có thể sưu tầm các câu chuyện, các giai thoại lịch sử từ cáccuốn truyện, từ nguồn tư liệu của thư viện nhà truờng để sử dụng cho bài dạythêm phong phú, sinh động, tiết học trở nên hấp dẫn

b Khó khăn khi thực hiện đề tài:

- Về phía giáo viên: mặc dù đã cải cách chương trình giảng dạy nhưngvẫn còn một số bài quá dàn trải dẫn đến tình trạng “quá tải” kiến thức đối với cảgiáo viên truyền thụ lẫn việc lĩnh hội kiến thức của học sinh Giáo viên phảidành nhiều thời gian nghiên cứu chắt lọc những kiến thức trọng tâm dể bài dạy

có hiệu quả Ngoài ra giáo viên phải dành nhiều thời gian để sưu tầm các câuchuyện lịch sử liên quan đến bài dạy

- Về phía học sinh: Nhiều học sinh coi môn lịch sử là môn học phụ, môt

số khác chỉ học để xét tốt nghiệp THPT nên chưa có hứng thú, sự yêu thích, tậptrung đối với môn học

Đa số các em vẫn còn thói quen học vẹt, không nắm sâu được kiến thức vìvậy sẽ mau quên kiến thức cũ, hoặc có nhớ thì cũng không thực sự chính xác các

sự kiện lịch sử

7.2 Giải pháp và tổ chức thực hiện lồng ghép kể chuyện lịch sử.

7.2.1 Kĩ thuật kể chuyện trong giờ học lịch sử

Kĩ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của của giáoviên và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điềukhiển quá trình dạy học Các kĩ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất củaphương pháp dạy học Các kỹ thuật dạy học tích cực là những kỹ thuật dạy học

có ý nghĩa đặc biệt trong việc phát huy sự tham gia tích cực của học sinh vào

quá trình dạy học, kích thích tư duy, sự sáng tạo và sự cộng tác làm việc của họcsinh.

Kĩ thuật kể chuyện được sử dụng trong dạy học nói chung và trong dạyhọc lịch sử nói riêng Bằng việc dùng lời nói kết hợp hình ảnh để diễn tả mộtcách sinh động, hấp dẫn về một câu chuyện đã xảy ra trong quá khứ Câuchuyện được kể trong giờ học lịch sử có liên quan đến những mảnh sự kiện, biến

cố lịch sử, nhân vật lịch sử hoặc để giải thích cho một cái tên, một địa danh, mộtkhái niệm, một thuật ngữ có liên quan đến nội dung bài học

Mỗi sự kiện, nhân vật, địa danh đều có ý nghĩa riêng về mặt ngôn ngữ,văn hóa lịch sử Việc ghi nhớ chúng theo những câu chuyện thú vị đi kèm, giúphọc sinh nhớ dữ liệu không phải bằng cách "học thuộc" mà là nhận thức giá trịcủa chúng

Giáo viên sử dụng kĩ thuật kể chuyện không đơn thuần là để minh hoạ màcòn để cụ thể hoá kiến thức, tái hiện nội dung kiến thức để tạo biểu tượng lịch

sử, rút ra bài học lịch sử Việc lồng ghép kể các câu chuyện, các giai thoại lịch

sử trong bài dạy sẽ được học sinh có thêm cơ sở để nắm vững bản chất sự kiện,ghi nhớ sự kiện, có ấn tượng mạnh và ngưỡng mộ về nhân vật Qua đó, thựchiện tốt việc giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức, hình thành thói quen tư duy,ghi nhớ sự kiện thông qua việc liên tưởng tới các câu chuyện được kể, khắc sâuhơn nội dung lịch sử, vấn đề lịch sử Từ đó, mang lại hiệu quả rõ rệt cho giờ họclịch sử

7.2.2 Những nguyên tắc cần tuân thủ trong sử dụng câu chuyện, giai thoại lịch sử trong dạy học lịch sử

Để sử dụng các câu chuyện, các giai thoại lịch sử trong dạy học lịch sửmột cách hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao hứng thúhọc tập cho học sinh, đỏi hỏi giáo viên phải tuân thủ 1 một số nguyên tắc sau:

- Nguyên tắc đảm bảo tính cơ bản, khoa học

- Có nhiều giai thoại, nhiều câu chuyện lịch sử nhưng điều quan trọng làgiáo viên phải xác định đúng những câu chuyện có liên quan đến các sự kiện màbài học cần đáp ứng

- Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức.

Nội dung câu chuyện đưa vào dạy học phải phù hợp với tâm lý lứa tuổi,hoàn cảnh và trình độ nhận thức của học sinh Ngôn ngữ phải trong sáng, sễhiểu, biểu cảm

- Nguyên tắc phát huy tính tích cực của học sinh

Giáo viên cần phải lựa chọn các câu chuyện lịch sử cho phù hợp vớinhững kiến thức sự kiện lịch sử cơ bản, phục vụ cho bài học để từ đó học sinhhiểu sâu sắc bài học, kích thích sự ham học, khơi dậy nội lực của mình Giáoviên sử dụng phương pháp kể chuyện không đơn thuần là để minh hoạ mà còn

để cụ thể hoá kiến thức, tái hiện nội dung kiến thức để tạo biểu tượng lịch sử, rút

ra bài học lịch sử Nên kể chuyện kèm theo tranh ảnh minh họa để tăng sự hấpdẫn, lôi cuốn học sinh

7.2.3 Nội dung kể chuyện có thể lồng ghép trong giờ học lịch sử lớp

7.2.3.1 Trong chương trình chính khoá

Phần1: lịch sử thế giới nguyên thủy, cổ đại và trung đại

Chương 1: Xã hội nguyên thủy

Giáo viên giảng giải kết hợp với kể chuyện chứng minh về sự xuất hiệnloài người theo quan điểm duy vật biện chứng, sưu tầm những câu chuyện vềkhảo cổ học với phương pháp khoa học hiện đại để chứng minh con người xuấtphát từ loài vượn cổ qua di tích hóa thạch Có thể liên hệ đến Việt Nam vàchứng minh Việt Nam là một trong những cái nôi của loài người qua việc tìmthấy công cụ lao động của người tối cổ ở Thanh hóa

Chương 2: Các quốc gia cổ đại

Kể chuyện liên quan đến các thành tựu văn hóa như lịch sử, chữ viết, kiếntrúc…, giáo viên kể những câu chuyện liên quan về kim tự tháp ở Ai Cập, Vạn

lý trường thành ở Trung Quốc, đấu trường La Mã…; kể về các vị hoàng đếPharaông và những kì quan thế giới Từ đó, giúp học sinh hiểu được những tàinăng và sự sáng tạo của con người thời cổ đại Bồi dưỡng lòng tự hào về truyềnthống lịch sử của các dân tộc phương Đông trong đó có Việt Nam

Chương 3: Trung Quốc thời phong kiến

Kể chuyện liên quan đến sự hình thành và phát triển chế độ phong kiếnTrung Quốc, từ khi nhà Tần sáng lập năm 221 TCN và kết thúc vào năm 1911dưới triều đại Mãn Thanh, giáo viên sử dụng chuyện kể về quy luật thịnh suycủa chế độ phong kiến Trung Quốc thông qua các vị hoàng đế như Tần ThủyHoàng, Võ Tắc Thiên, Chu Nguyên Chương… hoặc về học thuyết Nho giáo tồntại hàng ngàn năm của Khổng Tử và sự ảnh hưởng của nó ra bên ngoài Sự xuấthiện và thành tựu của thơ Đường và tiểu thuyết Minh- Thanh…Giúp học sinhhiểu được những ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc đối với Việt Nam

Chương 4: Ấn Độ thời phong kiến

Giáo viên có thể sưu tầm các câu chuyện về văn hóa truyền thống Ấn Độ:

Sự ra đời của chữ viết, nguồn gốc và sự phát triển của đạo Phật, đạo Bàlamôn,Đông Nam Á thời phong kiến, giúp học sinh hiểu được Ấn Độ là một nước

có nền văn minh lâu đời, phát triển cao, cùng với Trung Quốc có ảnh hưởng sâurộng ở châu Á và Thế giới

Chương 5: Đông Nam Á thời phong kiến

Kể chuyện liên quan đến sự hình thành của vương quốc Lào vàCampuchia, về văn hóa Đông Nam Á thời phong kiến Thông qua việc tìm hiểuquá trình phát triển của lịch sử, tính chất tương đồng về địa lý- lịch sử văn hóacủa khu vực và sự gắn bó lâu đời của các dân tộc ở Đông Nam Á, giáo dục họcsinh tinh thần đoàn kết, hợp tác lẫn nhau giữa các dân tộc trong khu vực

Chương 6: Tây Âu thời trung đại

Kể chuyện giúp học sinh thấy được quá trình hình thành xã hội phongkiến châu Âu, hiểu khái niệm “lãnh địa” và đặc trưng của kinh tế lãnh địa, sựxuất hiện và vai trò của thành thị trung đại Về các cuộc phát kiến địa lý và hệquả hay những thành tựu của văn hóa phục hưng Thông qua các tư liệu lịch sửgiáo dục cho học sinh tinh thần dũng cảm, khám phá cái mới, tinh thần đoàn kếtcác dân tộc, giúp học sinh hiểu được giá trị của lao động, căm ghét bọn bóc lột.Giáo dục học sinh biết quý trọng các di sản văn hóa dân tộc trên thế giới, đồngthời có các hiểu biết về văn hóa châu Âu

Phần 2: Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX

Chương 1: Việt Nam từ thời nguyên thủy đến thế kỉ X.

Giáo viên kể về các nền văn hóa cổ đại trên đất nước Việt Nam, những nétchính về đời sống vật chất và tinh thần của cư dân Văn Lang- Âu Lạc, thời bắcthuộc và các cuộc đấu tranh giành độc lập Sưu tầm các câu chuyện về tấmgương của vị anh hùng dân tộc: Qua cuộc khởi ngnghĩa Hai Bà Trưng, kết hợpvới chuyện kể đánh đuổi Tô Định trả thù chồng đền nợ nước, thể hiện được tinhthần và khí tiết của người phụ nữ Việt Nam

Về nội dung Ngô Quyền đánh bại quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng,giáo viên khắc sâu nghệ thuật quân sự độc đáo như cho quân đóng cọc, lợi dụngnước thủy triều để đánh giặc

Chương 2: Quá trình hình và phát triển của nhà nước thế kỉ X-XV

Khái quát quá trình hình thành nhà nước phong kiến Việt Nam qua cáctriều đại Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Hậu Lê Thông qua chuyện về các nhânvật lịch như Đinh Bộ Lĩnh, Lê Hoàn, Lý Công Uẩn… giúp học sinh hiểu rõ hơn

về giai đoạn lịch sử này Giáo viên cũng có thể kể chi tiết Thái hậu Dương VânNga khoác áo long bào lên vai Lê Hoàn, chuyển giao quyền lực từ nhà Đinhsang nhà Tiền Lê hoặc Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh

Giáo viên thông qua nội dung bài học về các cuộc kháng chiến chốngngoại xâm, kết hợp với nghệ thuật đánh giặc, ý chí quyết tâm bảo vệ đất nướccủa Lý Thường Kiệt, Lê Lợi; đặc biệt, chuyện ba lần đánh bại quân Môngnguyên, qua đó giáo dục lòng tự hào dân tộc, truyền thống đấu tranh chống giặcngoại xâm, về những thành tựu văn hóa của dân tộc

Chương 3: Việt Nam từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII.

Giáo viên kể chuyện về người anh hùng áo vải Quang Trung và phongtrào Tây Sơn, chuyện về các thành tựu văn hóa thế kỉ XVI- XVIII…qua đó, giáodục lòng yêu nước, đấu tranh cho sự nghiệp bảo vệ sự toàn vẹn của đất nước Tựhào về tinh thần đấu tranh của người nông dân Việt Nam

Chương 4: Việt Nam nửa đầu thế kỉ XIX.

Giáo viên giúp học sinh hiểu tình hình chung về các mặt chính trị, kinh tế,văn hóa ở nước ta nửa đầu thế kỉ XIX dưới vương triều Nguyễn thông qua các

tư liệu lịch sử

Phần 3: Lịch sử thế giới cận đại

Chương 1: Các cuộc cách mạng tư sản.

Tư liệu về lịch sử nước Mĩ, vì sao mà Mĩ làm cách mệnh, kể chuyện vềnhân vật Oasinhtơn người chỉ huy cuộc đấu tranh giành độc lập của 13 bangthuộc địa Anh ở Bắc mĩ, góp phần khai sinh ra nước Mỹ

Rôbexpie- linh hồn của cách mạng tư sản Pháp

Giúp học sinh có những nhận thức đúng về mặt tích cực và hạn chế củaCách mạng tư sản Biết trân trọng những quan điểm tiến bộ của Triết học ánhsáng trong cuộc tấn công vào thành trì phong kiến, dọn đường cho cách mạngbùng nổ, về vai trò của quần chúng nhân dân trong cách mạng

Chương 2: Các nước Âu- Mĩ từ đầu thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX.

Giáo viên có thể kể về sự ra đời của máy hơi nước, đầu máy xe lửa, tàuthủy Phơn-tơn, về công cuộc thống nhất Đức, Ý, về Bi-xmac, Ga-đi-ban-đi, …

về các thành tựu của khoa học- kĩ thuật cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX và vai tròcủa nó đối với sự phát triển của lịch sử

7.2.3.2 Một số hình thức kể chuyện lịch sử trong chương trình ngoại khoá

Trong bài ngoại khóa môn lịch sử, giáo viên có thể tổ chức một buổitham quan học tập ở bảo tàng lịch sử đối với học sinh ở các trung tâm thành phố.Đối với học sinh các trường do điều kiện về kinh tế, về địa lý gặp nhiều khókhăn, giáo viên có thể tổ chức một bài ngoại khóa với hình thức kể chuyện lịch

sử về một nội dung, sự kiện, vấn đề hoặc nhân vật lịch sử

* Thứ nhất: sử dụng các câu chuyện, các giai thoại lịch sử để tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử.

Đi cùng với các sự kiện lịch sử thường gắn với 1 nhân vật lịch sử cụ thể.Những anh hùng dân tộc như Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, NguyễnTrãi, Nguyễn Huệ… Những nhân vật này có vai trò rất lớn với lịch sử dân tộc dovậy trong dạy học giáo viên không thể lướt qua, bỏ qua mà phải khắc hoạ, tạo

biểu tượng về các nhân vật đó, sử dụng phương pháp kể chuyện có tác dụng tạobiểu tượng về nhân vật lịch sử một cách sinh động, đậm nét từ đó giáo dục họcsinh kính trọng, noi gương các anh hùng dân tộc.

Giáo viên có thể kể chuyện kết hợp với tranh ảnh để tạo biểu tượng.Trong bài nội khoá do thời gian có hạn giáo viên tạo biểu tượng về những nétchính, tiêu biểu đủ để khắc hoạ nên nhân vật đó

Ví dụ 1: giáo viên tạo biểu tượng về Trần Hưng Đạo.

Trần Hưng Đạo (? - 20 tháng 8,năm 1300), còn được gọi là Hưng Đạo đạivương hay Nhân Vũ Hưng Đạo Đại Vương, là một nhà chính trị, quân sự, tônthất hoàng gia Đại Việt thời Trần Ông được biết đến trong lịch sử Việt Nam vớiviệc chỉ huy quân đội đánh tan hai cuộc xâm lược của quân Nguyên- Mông năm

1285 và năm 1288

Ví dụ 2: Tạo biểu tượng về Lê Lợi trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

Lê Lợi là một nhà chính trị, nhà lãnh đạo quân sự, người đã thành lập mộtđội quân người Việt và lãnh đạo đội quân này chiến đấu chống lại sự chiếmđóng của quân đội nhà Minh (Trung Quốc) từ năm 1418 cho đến lúc đánh đuổihoàn toàn quân Minh ra khỏi Đại Việt vào năm 1428 Ông cũng thành công vớicác chiến dịch quân sự đánh dẹp các tù trưởng ở biên giới phía Bắc Đại Việt vàquân đội Ai Lao Ông là Vua của nước Đại Việt từ năm 1428 cho tới năm 1433.Ông được coi là vị vua huyền thoại của Đại Việt với tài năng quân sự, khả năngcai trị và lòng nhân ái đối với cả kẻ thù

* Thứ hai: Sử dụng các giai thoại lịch sử để giải thích từ đó rút ra bản chất một

sự kiện, một hiện tượng lịch sử.

Để cho học sinh nắm được bản chất của sự kiện, hiện tượng lịch sử tức làtrả lời được câu hỏi vì sao thì giáo viên sử dụng các mẩu chuyện, các giai thoạilịch sử rồi từ đó nêu tình huống có vấn đề

Ví dụ1: Kể chuyện về đời sống của bầy người nguyên thủy

Bầy người nguyên thủy

Bầy người nguyên thủy là tập hợp một nhóm người từ 5 đến 7 gia đình.Mỗi gia đình có đôi vợ chồng và con nhỏ chiếm một góc lều hay góc hang Bấygiờ chưa có những quy định xã hội nên người ta gọi những hợp quần xã hội đầutiên này là “ bầy người nguyên thủy” Bầy người nguyên thủy có người đứngđầu, có phân công lao động giữa nam và nữ, cùng chăm sóc con cái Họ vẫn cònsống trong tình trạng “ăn lông ở lỗ”- một cuộc sống tự nhiên, bấp bênh triềnmiên hàng triệu năm Giáo viên có thể kết hợp lời nói kể về việc con người pháthiện ra lửa( từ các vụ cháy rừng hoặc núi lửa phun trào, con người biết dùng lửa

để sưởi ấm và nướng chín thức ăn), sau đó biết giữ lửa, tạo ra lửa bằng cách cọxát hai hòn đá vào nhau Sự xuất hiện của lửa đã thể hiện bước tiến lớn trong đờisống bầy người nguyên thủy

Có nhiều hình thức tổ chức ngoại khóa, trong đó, kể chuyện lịch sử là mộthình thức ngoại khóa hấp dẫn, dễ làm và có hiệu quả giáo dục cao Giáo viên cóthể cho học sinh chọn các chủ đề hoặc vấn đề mình yêu thích, sau đó chuẩn bịtheo nhóm rồi trình bày trước lớp

Kể chuyện lịch sử không phải là thông báo khô khan, kể chuyện lịch sửphải đưa người nghe sống lại quá khứ, như đang được chứng kiến tận mắt Đểlàm được điều này trước hết học sinh phải chuẩn bị kỹ càng, phải đọc thuộc

truyện, kể không những khúc chiết, rõ ràng tái hiện lại được nội dung sự kiệnlịch sử mà còn cuốn hút, hấp dẫn người nghe.

Có nhiều cuốn sách trong đó có nhiều câu chuyện lịch sử liên quan đếncác bài học Đó là các tác phẩm : Những mẩu chuyện lịch sử thế giới, viết về cácnhân vận lịch sử, các công trình văn hoá nổi tiếng thế giới như công trình vườntreo Ba-Bi-lon, cung A phòng, khu lăng mộ Tần Thuỷ Hoàng…các trang Web vềlịch sử, học sinh có thể tham khảo

Ví dụ 2: Bài 20- lịch sử lớp 10: “ Xây dựng và phát triển văn hoá dân tộc trong các thế kỷ X- XV” Để học sinh hiểu được vì sao thời Lý phật giáo

được coi là quốc giáo Giáo viên kể câu chuyện sau:

“ Lý Công Uẩn người làng Cổ Pháp ( Từ Sơn- Bắc Ninh) sinh năm GiápTuất ( 974), là con nuôi của thiền sư Lý Khánh Văn từ năm 3 tuổi và truyềnthuyết vẫn cho rằng ông là con ruột của Vạn Hạnh, anh ruột Khánh Văn

Cũng theo truyền thuyết bố Lý Công Uẩn nhà nghèo đi làm ruộng ở chùaTiên Sơn (An Phong, Bắc Ninh) phải lòng một tiểu nữ rồi làm nàng có thai, bịnhà sư đuổi đi nơi khác

Hai vợi chồng đi đến rừng Báng, dừng lại nghỉ Người chồng khát nướcđến chỗ giếng nước giữa rừng uống chẳng may xảy chân ngã chết đuối Vợ chờlâu không thấy đến xem thì đất đã đùn lấp giếng Người phụ nữ xin vào ngủ nhờ

ờ Chùa Ứng Tầm gần đấy Sư trụ trì chùa Ứng Tâm đêm trước nằm mơ thấyLong thần về báo mọng rằng “Ngày mai dọn chùa cho sạch có Hoàng đế đến”.Tỉnh dậy nhà sư sai chú Tiểu quét dọn chùa sạch sẽ Khi đó chỉ có người đàn bàmang thai đến Đêm đấy bỗng nhà chúa phát sáng, hương thơm toả ra ngào ngạt,

sư trụ trì dạy xem thì người đàn bà đã sinh được 1 cậu con trai, 2 bàn tay có 4chữ “Sơn hà xã tắc” Sau đó trời bỗng nổi trận mưa to, gió lớn, người mẹ saukhisinh chú bé thì chết và chú bé được nhà chùa nuôi nấng, khi chú bé được 8, 9tuổi được theo học sư Vạn Hạnh ở Chùa Tiên Sơn Chú bé đó là Lý Công Uẩn

Vốn thông minh bẩm sinh, lại được nhập thân văn hoá ở 1 đất vùng vănminh, văn hiến, lại được sự dậy dỗ của vị cao tăng xuất chúng, Lý Công Uẩn

thực sự là người con ưu tú của dân tộc Ông đã cùng Triều Lý làm rạng danhnước Đại Việt.

Tóm lại trên đây là một số phương pháp lồng ghép kể chuyện lịch sửtrong dạy học lịch sử chúng tôi đưa ra nhằm tạo hứng thú cho học sinh, nâng caohiệu quả bài học, truyền đạt kiến thức mới Trong quá trình vận dụng đòi hỏigiáo viên phải có sự sáng tạo, linh hoạt trên cơ sở khoa học và điều kiện cụ thểcủa từng lớp học, tiết học

7.2.4 Một số câu chuyện, giai thoại lịch sử sử dụng trong dạy học lịch sử lớp 10

Trên cơ sở xác định nội dung cơ bản của bài, của chương và nguồngiai thoại lịch sử, chuyện kể lịch sử thu thập được chúng tôi chọn lọc một sốmẩu chuyện, giai thoại phù hợp với kiến thức cơ bản với nội dung bài dạy đãxác định

Bài 3- Lịch sử lớp 10: “Các quốc gia cổ đại phương Đông” giáo viên kể câu chuyện: người Ai Cập cổ đã xây dựng Kim tự tháp như thế nào?

Kim tự tháp- Ai Cập (nguồn: Google )

Trong số 67 Kim tự tháp còn lại ở Ai Cập thì Kim tự tháp Khê-ốp làKim tự tháp lớn nhất ( Mỗi cạnh đáy dài 232m, bốn mặt hình tam giác cân, đỉnh

chóp nhọn cao 146,6m Thể tích của Kim tự tháp là 2,5 triệu mét khối đá và cótrọng lượng khoảng 6,5 triệu tấn), chúng ta thử xem người Ai Cập cổ đã xâydựng nó như thế nào? Công việc đầu tiên là phải đến những dãy núi ở giáp HồngHải, thậm chí phải sang cả bên bán đảo A Rập để khai thác đá Tiếp đó, nhữngđoàn người khác đến làm đường, sau đó lại có những người đến vận chuyểnnhững khối đá lớn đó đến sông Nin, rồi đi tiếp đến vùng xây Kim tự tháp Côngviệc đó phải sử dụng đến hàng vạn lao động, chia thành từng tốp, mỗi tốp batháng trong vòng 10 năm trời Vì chưa có những công cụ và phương tiện hỗ trợnên có thể họ đã dùng những phương pháp sau: Xây dựng những con đường dốcbằng gạch và cát, hoặc những sàn ván bằng xà gỗ ngắn đặt nghiêng, chạy vòngxung quanh tháp Sau đó, người ta đặt những tảng đá lên mặt dốc và buộc dâykéo đi bằng cách cho trượt trên những tấm gỗ lớn Sau khi xong một tầng, người

ta lại làm đường dốc cao lên cho ngang tầng mới và kéo đá lên tầng trên Và cứnhư thế cho đến khi lên đỉnh nhọn, cuối cùng người ta dỡ dần đường dốc từ tầngtrên xuống tầng dưới và lớp đá bọc ở bên ngoài Hai triệu tảng đá, mỗi tảng nặnghàng tấn đã được kéo lên như thế

Kim tự tháp không phải là khối đá đặc mà bên trong còn có hànhlang, đường hầm, giếng sâu, phòng chứa quan tài, buồng để đồ đạc…Cửa vàoKim tự tháp Khê-ốp hướng về phương Bắc, không sát liền mặt đất, mà ở cáchmặt đất 17,42m Cửa bị bịt kín sau khi đưa quan tài của nhà vua vào lăng mộ,qua cửa đến một hành lang tối và hẹp, rộng gần 1m, cao khoảng 1,5m càng đivào trong càng nhằng nhịt, đi lên, đi xuống, có đoạn đường dẫn đến một cáigiếng sâu, có đoạn bị tắc bởi bức tường đá

Bài 4 - Lịch sử lớp 10: “Các quốc gia cổ đại phương tây Hy lạp và Rô

ma” để cho học sinh biết về nhà khoa học vật lý nổi tiếng là Ác - si - mét Giáo

viên kể đoạn chuyện sau:

“Ác - si - mét (287-212 TCN) quê ở Xi-ra- quy- dơ, một thành bang HyLạp ở đảo Xi rin Tương truyền rằng vua của thành bang Xi- ra- quy dơ có mộtcái vương miện làm bằng vàng, ông nghi ngờ người thợ kim hoàn được giao làm

mũ ăn bớt vàng nhưng không làm cách nào để biết được Một hôm nhà vua gọi

Ác – si – mét đến và hỏi có thể biết được tỷ lệ vàng ở trong mũ không ? Lúc đó

Ác - si - mét chưa trả lời được, nhưng sau đó nhờ một lần tắm trong bể nước,ông đã phát minh được nguyên lý quan trọng về thuỷ lực đó là: tất cả mọi vật thảxuống nước đều phải chịu một lực đẩy từ dưới lên trên bằng trọng lượng nướcphải chuyển đi, ông đã giải được bài toán của nhà vua Vui mừng về phát minh

đó, từ trong bồn tắm không mặc quần áo ông chạy ra phố và kêu to: “ ơ rê ca! ơ

rê ca! Nghĩa là “ Ta đã tìm ra rồi “ trong sự cười trêu của người dân Sau đó ôngđem vương miện thả xuống bồn nước đầy rồi đong lượng nước tràn ra, nhờ đónhà vua biết được số vàng đã bị ăn bớt

Một lần Ác - si - mét đã nói một câu “hãy cho tôi một điểm tựa chắcchắn tôi sẽ cất cả quả đất lên” Nhà vua vô cùng tức giận cho rằng ông là kẻ kiêungạo khoác lác Nhà vua liền thách Ác - si - mét hãy làm cho con thuyền lớn vừamới đóng xong có thể xuống được mặt nước Nếu không thực hiện được sẽ chịutội chết Ác - si - mét nhận lời, ông đã dùng gỗ đặt các điểm tựa, rồi dùng ròngrọc cùng đòn bẩy Sau đó một mình ông đã từ từ nâng đòn băy lên và con thuyền

từ trên bãi cát đã trượt xuống mặt biển trong tiếng hò reo tán thưởng của ngườidân Nhà vua vô cùng khâm phục và kính trọng Ác - si – mét

Ác - si - mét còn phát minh ra máy ném đá, gương 6 mặt để đốt thuyềnđịch khi đất nước có chiến tranh

Khi đất nước ông bị quân La Mã tàn phá, quân giặc xông vào bắt ôngkhi ông đang vẽ một đồ án khoa học Trước khi bị sát hại ông đã quát quângiặc:” Chúng mày muốn làm gì thì làm nhưng không được phá đồ án của tao”.Bọn giặc ngu dốt đã đâm chết ông