Phân tích hội thúc đẩy hợp tác hội nhập quốc tế khoa học công nghệ bối cảnh kinh tế giới (chiến tranh thƣơng mại Mỹ Trung hiệp định thƣơng mại tự CPTPP, RCEP…)

- Tăng cường các quỹ phát triển hợp tác quốc tế về khoa học và công nghệ để hỗ trợ kỹ thuật trong nghiên cứu, hỗ trợ các nhóm nghiên cứu, phát triển phương pháp nghiên cứu, hỗ trợ khởi

Phân tích cơ hội thúc đẩy hợp tác và hội nhập quốc tế về khoa học và công nghệ trong bối cảnh kinh tế thế giới hiện nay (chiến tranh thương mại Mỹ Trung và các

hiệp định thương mại tự do CPTPP,

RCEP…)

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng Trường Đại học Kinh tế quốc dân

NỘI DUNG TRÌNH BÀY

• Nhận dạng xu hướng hợp tác và hội nhập quốc tế

về khoa học và công nghệ

• Bản chất của Hiệp định thương mại thế hệ mới

• Cơ hội hợp tác và hội nhập khoa học và công nghệ

từ “chiến tranh, căng thẳng” thương mại Mỹ-

PHƯƠNG PHÁP

• Phân tích, tổng hợp, so sánh

• Dữ liệu được thu thập từ Tổng cục Thống

kê, Bộ Khoa học và Công nghệ, Diễn đàn kinh tế thế giới, Trung tâm WTO và các nguồn thông tin chính thức khác

LÝ THUYẾT KHOẢNG CÁCH

CÔNG NGHỆ

* Nguồn: https://vn.images.search.yahoo.com/yhs/search;_ylt=AwrxgqrcgchbVSEA2KuXVQx

RÖT NGẮN CHU KỲ CÔNG NGHỆ

Khoảng cách công nghệ được rút ngắn tối đa

Nhận thức

Xuất phát điểm

* Nguồn: Nguyên Thường Lạng (NEU) mô phỏng từ Posner (1961) và Vervon (1966)

Cá lớn nuốt cá bé thay thế bằng cá nhan nuốt cá chậm (Chủ tich diễn đàn WEF), hệ sinh

thái gạt bỏ độc hành (Oracle, PWC)

ĐẶC ĐIỂM KHOẢNG CÁCH CÔNG

NGHỆ

- Chênh lệch trình độ: độ hiện đại, tính mới, tinh xảo, trình độ sản xuất và khả năng đáp ứng nhu cầu mới, tốc độ càng ngày càng nhanh

- Có khả năng tạo ra lợi nhuận cao đặc biệt là lợi nhuận độc quyền

- Đổi mới sáng tạo liên tục, “sáng tạo tối đa trong thời gian tối thiểu”

- Có sự cạnh tranh gay gắt và là lĩnh vực thu hút nhiều nhất sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia công nghệ đầu ngành

- Tạo khả năng hình thành đội ngũ các nhà khoa học và chuyên gia công nghệ mới dựa trên nền tảng mởi

- Khoảng cách công nghệ bị triệt tiêu khi các bên làm chủ được công nghệ và có khả năng sáng tạo mới công nghệ

- Nếu sự kết thúc đồng thời, công nghệ mới ra đời thay thế triệt để thì làm xuất hiện sự thay đổi mang tính cách mạng

TƯ DUY CẠNH TRANH: TỪ ĐẠI DƯƠNG

ĐỎ SANG ĐẠI DƯƠNG XANH

Competition for Future: Apple, China…

CHIẾN LƯỢC ĐẠI DƯƠNG XANH-

SỰ LAN TRUYỀN NHẬN THỨC

CÁC CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP

1800

Cách mạng 1.0

1900 Cách mạng 2.0

1970s Cách mạng 3.0

2015 Cách mạng 4.0

Sản xuất dây chuyền

Điện tử, công nghệ thông tin, người máy công nghiệp, tự động hóa tiên tiến các quá trình sản xuất

Công nghiệp điện tử, công nghệ thông tin (máy tính) và internet tạo nên kỷ nguyên thông tin

Chuỗi cung ứng

số Sản xuất thông minh

Sản phẩm, dịch vụ

và mô hình kinh doanh số

Phân tích dữ liệu

và hành động là năng lực cốt lõi

Mạng lưới chuỗi giá trị tích hợp và linh hoạt

Các quá trình ảo Giao diện khách hàng ảo

Cộng tác công nghiệp là động lực giá trị cơ bản

* Nguồn: PWC (2015)

Kinh tế

thực Kinh tế

thực- ảo

Kinh tế ảo

Reality- based economy

Reality- Virtual –based economy

Virtual –value- based economy

* Nguồn: Nguyễn Thường Lạng (NEU, 2018)

MÔ HÌNH KINH TẾ THAY ĐỔI

CHỈ SỐ ĐỔI MỚI SÁNG TẠO 2017

• Nguồn: 22/south-korea-tops-global-innovation-ranking-again-as-u-s-falls

• Châu Âu có tầm nhìn khoa học và trí tuệ tiên phong, hội nhập ngược (Brexit)

XU HƯỚNG HỢP TÁC VÀ HỘI NHẬP QUỐC

TẾ VỀ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

- Mở rộng các hình thức tổ chức hợp tác khoa học và công nghệ đa dạng như tổ chức hội thảo quốc tế khoa học và công nghệ, tổ chức các khóa đào tạo đội ngũ cán

bộ khoa học và công nghệ trong từng lĩnh vực, xây dựng cơ sở dữ liệu về khoa học

và công nghệ, trao đổi thông tin khoa học và công nghệ

- Phát triển các hình thức thương mại hóa khoa học và công nghệ như thành lập liên doanh khoa học và công nghệ, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, dịch vụ tư vấn khoa học và công nghệ, chuyển giao công nghệ, sao chép, bắt chước và cũng kjhoong loại trừ tìm tòi để nắm được bí quyết công nghệ

- Tăng cường các quỹ phát triển hợp tác quốc tế về khoa học và công nghệ để hỗ trợ

kỹ thuật trong nghiên cứu, hỗ trợ các nhóm nghiên cứu, phát triển phương pháp nghiên cứu, hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo khoa học và công nghệ

- Kêu gọi hợp tác đầu tư quốc tế vào nghiên cứu và phát triển (R&D), phối hợp công bố quốc tế kết quả nghiên cứu, thành lập các mạng lưới, diễn đàn giao lưu quốc

tế khoa học và công nghệ

- Hợp tác bảo hộ các kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ thông qua bảo hộ

sở hữu trí tuệ, hợp tác hoàn thiện chính sách và thể chế phát triển khoa học và công nghệ, thúc đẩy sự phát triển thị trường khoa học và công nghệ theo hướng hội nhập quốc tế

- …

THỊ TRƯỜNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LÀ THỊ TRƯỜNG TRUNG TÂM VÀ SỰ VẬN ĐỘNG CỦA THỊ TRƯỜNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ NGƯỢC VỚI THỊ TRƯỜNG HÀNG HÓA

* Nguồn: N.T Lạng (NEU, 2018)

TIÊU ĐIỂM HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI THẾ HỆ MỚI

• Lấy khoa học và công nghệ làm nội dung chính

• Bảo vệ thành quả khoa học và công nghệ

• Thúc đẩy sự kết nối dựa trên đối mới khoa học và công nghệ

• Cấu trúc cam kết thực chất và cá thể hóa

• Hiệp định thương mại thế hệ mới là hiệp định của các hiệp định

VẤN ĐỀ CĂNG THẲNG, CHIẾN TRANH HAY

ĐIỀU CHỈNH KỸ THUẬT CÁN CÂN THƯƠNG MẠI

NƯỚC LỚN ĐÁNH THUẾ

LÀM GIẢM GIÁ THẾ GIỚI

• n: P Krugman (2005)

BRI

* Nguồn:

http://nghiencuuquocte.org/2017/11/17/giai-ma-khai-niem-cong-dong-chung-van-menh-cua-tq/

CƠ HỘI TỪ QUAN HỆ THƯƠNG MẠI MỸ- TRUNG

• Tiếp nhận các công nghệ, dây chuyền sản xuất các loại máy móc, thiết bị và công nghệ sản xuất các loại sản phẩm linh kiện điện tử, cơ khí…của các nhà đầu tư nước ngoài do di chuyển nhà máy, xưởng sản xuất, gia công từ Trung Quốc hoặc từ Mỹ sang Việt Nam Việc di chuyển sang Việt Nam để tránh hàng rào thuế quan bổ sung của Mỹ lên hầu hết các mặt hàng xuất khẩu từ Trung Quốc Do đó, Việt Nam phải chuẩn bị đội ngũ kỹ sư, công nhân tay nghề cao và các viện, nghiên cứu, trường đại học để tiếp nhận công nghệ này

• Thu hút doanh nghiệp Trung Quốc và Mỹ thành lập các doanh nghiệp khoa học-công nghệ nhất là các doanh nghiệp công nghệ cao tại Việt Nam để doanh nghiệp, nhà khoa học, viện nghiên cứu có thể học hỏi, trao đổi kinh nghiệm hoặc tổ chức hội thảo khoa học

• Tổ chức các khóa đào tạo, diễn đàn, hội thảo về từng lĩnh vực, ngành nghề thậm chí từng loại sản phẩm kể cả sản phẩm mới để thông báo, chào hàng năng lực nghiên cứu

và phát triển của đối tác Trung Quốc/Mỹ hoặc đối tác từ các nước khác không đủ sự can đảm để đầu tư vào Trung Quốc/Mỹ mà phải chọn Việt Nam là nơi lựa chọn tốt thứ nhất thay vì Trung Quốc/Mỹ bị coi là tác nhân gây ra hậu quả các biện pháp trả đũa thương mại do Mỹ đưa ra

• -

CƠ HỘI TỪ QUAN HỆ THƯƠNG

MẠI MỸ- TRUNG (tiếp)

• - Thu hút các nhà khoa học có uy tín cao, tiếp cận với bí quyết công nghệ thông qua học hỏi, sao chép và phát triển đội ngũ tình báo công nghệ, đánh giá năng lực của đối tác Trung Quốc/Mỹ về khả năng nghiên cứu và phát triển khoa học và công nghệ để đưa ra các đề xuất hợp tác nghiên cứu và phát triển

• - Thu hút nguồn hỗ trợ kỹ thuật thông qua hỗ trợ dự án nghiên cứu, diễn đàn, hội nghị, trao đổi chuyên đề, hội thào…từ các quỹ hỗ trợ nghiên cứu từ Quỹ hợp tác quốc tế của Đức, Úc, Mỹ, Hàn Quốc, Ngân hàng thế giới (WB)…hoặc các quỹ nghiên cứu khác để xây dựng đề án phát triển hoặc dự án đánh giá tác động của việc điều chỉnh cán cân thương mại Mỹ- Trung với những vấn đề có liên quan đến việc hoàn thiện chính sách, thể chế, quy định hoặc các công cụ và biện pháp áp dụng Các quỹ này đã có những hỗ trợ nhất định thời gian đối với các cơ quan nghiên cứu của Việt Nam và nếu có những vấn đề mới phát sinh được bên Việt Nam đề xuất hiệu quả thì có thể tiếp nhận được sự hỗ trợ tiếp tục từ các quỹ này

• -

CƠ HỘI TỪ QUAN HỆ THƯƠNG

MẠI MỸ- TRUNG (tiếp)

• - Cải thiện vị thế và khả năng tham gia đàm phán trong ký kết các hợp đồng chuyển giao công nghệ do thay đổi vị thế và uy tín của Trung Quốc từ những vi phạm quyền sở hữu trí tuệ cũng như có thể tiếp cận với đối tác Mỹ để tiếp nhận hiệu quả với công nghệ mong đợi Vấn đề là cần có chiến lược tiếp cận công nghệ cụ thể trong từng ngành để nhanh chóng thu hút và làm chủ nhanh nhất tiến bộ khoa học

và công nghệ

• - Tổ chức các hội chợ kỹ thuật- công nghệ về nông nghiệp, công nghiệp thực phẩm, năng lượng mặt trời,…, triển lãm thành tựu khoa học và công nghệ và các chương trình hợp tác hay tiếp cận với các quỹ phát triển khoa học và công nghệ cả từ Trung Quốc và Mỹ Tranh thủ mâu thuẫn thương mại Trung- Mỹ để kết nói với các chuỗi nghiên cứu khoa học và công nghệ của các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ quan nghiên cứu và phát triển khoa học và công nghệ Trung Quốc và

Mỹ để nắm bắt các thành tựu mới nhất về khoa học và công nghệ

CPTPP-11

TPP

KIM NGẠCH XUẤT- NHẬP KHẨU VÀ CÁN CÂN THƯƠNG MẠI 2005-2017

* Nguồn: Tổng cục hải quan (2018)

HIỆP ĐỊNH CPTPP

• Phiên bản mới thu nhỏ của TPP

• Gắn với sự thay đổi đáng kể về thương mại hàng hóa, thuế quan, thương mại dịch vụ, quy tắc xuất xứ, mô hình tổ chức quản lý, quy định sở hữu trí tuệ, đầu tư, lao động công đoàn, thương mại điện tử, doanh nghiệp nhỏ

và vừa, mua sắm chính phủ và doanh nghiệp nhà nước…

• Những cơ hội hợp tác khoa học và công nghệ từ CPTPP nhất là từ 11 nước thành viên là Australia, Brunei, Canada, Chile, Malaysia, Mexico, New Zealand, Nhật Bản Peru, Singapore, Việt Nam

• CPTPP có tại Trung tâm WTO (www.trungtamwto.org)

VỊ TRÍ, VAI TRÕ CỦA R&D TRONG

CHUỖI GIÁ TRỊ

* Nguồn: Stan Shih (2005)

CƠ HỘI HỢP TÁC VÀ HỘI NHẬP NHẬP KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRONG CPTPP

• - Phát triển khả năng kết nối theo chuỗi cung ứng hay chuỗi gia trị trong CPTPP đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải tuân thủ quy tắc xuất xứ khá chặt chẽ trong CPTPP với hàm lượng xuất xứ cao từ nước thành viên Điều này đòi hỏi 11 quốc gia thành viên phải hợp tác chặt chẽ với nhau để cùng thiết kết, xây dựng hoặc phát triển các loại mô hình về chuỗi cung ứng khoa học và tối ưu đối với từng mặt hàng nhằm tư vấn về chính sách chính phủ, chính sách ngành (dệt may, giáy dép, đồ gỗ, nông sản…) và doanh nghiệp phát triển chiến lược phù hợp trong chuỗi

• - Phát triển khoa học về mô hình tổng quát và mô hình cụ thể về doanh nghiệp số thuộc mọi loại quy mô trong CPTPP Việc phối hợp nghiên cứu cần xác định rõ điều kiện phát triển, các chính sách và công cụ quản lý hiệu quả ở nhiều nước khác nhau Các viện nghiên cứu, trường đại học, cơ quan hoạch định chính sách của các nước thành viên cần chủ động, tích cực để hợp tác với nhau trong thực hiện dự án, chương trình hay công việc này để cải thiện đáng kể vị thế doanh nghiệp từng quốc gia theo xu hướng cập nhật nhất

CƠ HỘI HỢP TÁC VÀ HỘI NHẬP NHẬP KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

TRONG CPTPP (tiếp)

• - Phát triển hợp tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ như cụ thể hóa chính sách, nội luật hóa cam kết quốc tế đẻ các chủ thể quyền sở hữu trí tuệ mở rộng phạm vi ảnh hưởng, năng lực sáng tạo, liên tục đưa ra các sáng kiến, ý tưởng và các loại sản phẩm dịch vụ mới Hợp tác giữa các bên trong hoàn thiện cơ sở khoa học và thực tiễn

để đổi mới chính sách, công cụ, biện pháp và bộ máy bảo vệ quyền

sở hữu trí tuệ

• - Hợp tác giữa các quốc gia phát triển mô hình thị trường khoa học và công nghệ của cả khối và đối với từng quốc gia, phù hợp với các cam kết trong CPTPP Đây cũng là cơ hội để Việt Nam học hỏi kinh nghiệm các nước thành viên khác trong phát triển thị trường, hoàn thiện chính sách, xác định định thể chế quản lý nhằm thúc đẩy thị trường khoa học và công nghệ, hoàn thiện các chính sách về thương mại hóa sản phẩm khoa học và công nghệ trong bối cảnh mới

CƠ HỘI HỢP TÁC VÀ HỘI NHẬP NHẬP KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

• - Hợp tác nghiên cứu và phát triển cơ sở dữ liệu phục

vụ hoạch định định chính sách, kinh doanh của doanh nghiệp, nghiên cứu và phát triển các dự án nghiên cứu thuộc tất cả các lĩnh vực, các ngành và doanh nghiệp liên quan đến cam kết trong CPTPP, xây dựng đề án phát triển hạ tầng thông tin thống nhất trong CPTPP để tất cả các nước thành viên có thể tham gia hiệu quả

CƠ HỘI HỢP TÁC VÀ HỘI NHẬP NHẬP KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

TRONG CPTPP (tiếp)

• - Hợp tác và đẩy mạnh giao lưu, trao đổi kết quả nghiên cứu giữa các cơ quan nghiên cứu và phát triển của tất cả các nước thành viên, tổ chức các buổi tọa đàm khoa học, hội thảo về các vấn đề tổ chức triển khai hoạt động, phối hợp xây dựng các quỹ nghiên cứu khoa học của các nước thành viên, xây dựng mạng lưới các nhà khoa học, trường đại học và viện nghiên cứu cũng như các cơ quan hữu quan khác để hình thành lực lượng nghiên cứu hiệu quả

CƠ HỘI HỢP TÁC VÀ HỘI NHẬP NHẬP KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

TRONG CPTPP (tiếp)

• Thúc đẩy hợp tác xây dựng thư viện thống nhất phục vụ nghiên cứu khoa học và công nghệ giữa các thành viên CPTPP Nguồn tư liệu cần được xây dựng từ sự đầu tư của các chính phủ hoặc xã hội hóa Cần xây dựng Ủy ban điều hành thống nhất các hoạt động hợp tác nghiên cứu khoa học và công nghệ trong CPTPP làm đầu mối quản lý tất cả các loại hoạt động hợp tác khoa học- công nghệ này Song song với việc làm này có thể hợp tác phát hành tạp chí khoa học CPTPP để công bố các công trình khoa học hoặc đăng tải các nghiên cứu về CPTPP về tất cả các lĩnh vực như khoa học tư nhiên, khoa học xã hội kể cả về kinh tế, quản lý và quản trị kinh doanh CPTPP hoặc các lĩnh vực chuyên sâu mang hình ảnh và thương hiệu CPTPP

CƠ HỘI HỢP TÁC VÀ HỘI NHẬP NHẬP KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

TRONG CPTPP (tiếp)

• - Thúc đẩy hợp tác xây dựng thư viện thống nhất phục vụ nghiên cứu khoa học và công nghệ giữa các thành viên CPTPP Nguồn tư liệu cần được xây dựng từ sự đầu tư của các chính phủ hoặc xã hội hóa Cần xây dựng Ủy ban điều hành thống nhất các hoạt động hợp tác nghiên cứu khoa học và công nghệ trong CPTPP làm đầu mối quản lý tất cả các loại hoạt động hợp tác khoa học- công nghệ này Có thể hợp tác phát hành tạp chí khoa học CPTPP

để công bố các công trình khoa học hoặc đăng tải các nghiên cứu

về CPTPP về tất cả các lĩnh vực như khoa học tư nhiên, khoa học

xã hội kể cả về kinh tế, quản lý và quản trị kinh doanh CPTPP hoặc các lĩnh vực chuyên sâu mang hình ảnh và thương hiệu CPTPP

CƠ HỘI HỢP TÁC VÀ HỘI NHẬP NHẬP KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

TRONG CPTPP (tiếp)

• - Phối hợp tổ chức các hội chợ, triễn lãm thành tựu khoa

học và công nghệ của tất cả các nước thành viên nhằm cập nhật thông tin về kết quả và thành tựu nghiên cứu, tranh thủ học hỏi kinh nghiệm để có giải pháp thích nghi hiệu quả và tránh tụt hậu Đồng thời, cần mạnh dạn hợp tác để xây dựng “Chiến lược thúc đẩy hợp tác và hội nhập quốc tế về khoa học- công nghệ giữa các nước thành viên CPTPP đến năm 2045” để tạo tầm nhìn xa trong hoàn thiện chính sách một cách đồng bộ