mot so bien phap ren ky nang viet van ta nguoi cho hoc sinh lop 5

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài: “ Một số biện pháp rèn kỹ năng viết văn tả người cho học sinh lớp 5” làm đề tài nghiên cứu với mong muốn cụ thể hóa một

CHƯƠNG 1.LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kếtquả nghiên cứu ghi trong khóa luận là trung thực, khách quan và chưa từng được công

bố trong bất kì một công trình nào khác

Đồng Hới, tháng 05 năm 2015

Tác giả

Tô Thu Thành

Lời đầu tiên em xin chân thành cảm ơn đến quý thầy cô Trường Đại học Quảng Bình và các thầy cô trong khoa Sư phạm Tiểu học - Mầm non đã truyền đạt cho em những kiến thức cơ bản trong suốt ba năm học tại trường Đó là hành trang quý giá để

em tự tin, vững vàng hơn trong cuộc sống cũng như trong sự nghiệp sau này của mình.

Em xin đặc biệt gửi lời cảm ơn sâu sắc đến cô giáo Th.S Trương Thị Thanh Thoài người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, và động viên để em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này.

Qua đây em cũng xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, các em học sinh Trường Tiểu học Bắc Nghĩa – Đồng Hới – Quảng Bình Cảm ơn các bạn trong tập thể lớp CĐGD Tiểu học B, những người thân yêu trong gia đình đã động viên khích lệ và tạo điều kiện cho em rất nhiều trong thời gian học tập và thực hiện khóa luận.

Em xin chân thành cảm ơn !

Quảng Bình, tháng 5 năm 2015

Tô Thu Thành

CHƯƠNG 3.MỤC LỤC

L

Ờ I CAM Đ OAN i

Lời cảm ơn ii

DANH M Ụ C CH Ữ VI Ế T T Ắ T iii

M Ụ C L Ụ C 1

1 Lý do ch ọ n đề tài 1

2 L ị ch s ử nghiên c ứ u v ấ n đề 3

3 M ụ c đ ích nghiên c ứ u 4

4 Đố i t ượ ng và ph ạ m vi nghiên c ứ u 4

5 Nhi ệ m v ụ nghiên c ứ u 5

6 Ph ươ ng pháp nghiên c ứ u 5

7 Gi ả thi ế t khoa h ọ c 6

8 Đ óng góp m ớ i c ủ a khóa lu ậ n 6

9 C ấ u trúc c ủ a đề tài 6

Chương 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC SINH LỚP 5 VIẾT VĂN TẢ NGƯỜI 8

1.1.1 Đặ c tr ư ng v ă n t ả ng ườ i và vi ệ c d ạ y v ă n t ả ng ườ i 8

1.1.2 C ơ ch ế c ủ a ho ạ t độ ng t ạ o l ậ p v ă n b ả n và vi ệ c d ạ y h ọ c sinh l ớ p 5 vi ế t v ă n t ả

ng ườ i 13

1.1.3 Đặ c đ i ể m tâm sinh lý, n ă ng l ự c s ử d ụ ng ngôn ng ữ c ủ a h ọ c sinh l ớ p 5 v ớ i vi ệ c d ạ y v ă n t ả ng ườ i 17

1.2 C ơ s ở th ự c ti ễ n c ủ a vi ệ c d ạ y h ọ c sinh l ớ p 5 vi ế t v ă n t ả ng ườ i 24

1.2.1 V ề m ụ c tiêu, ch ươ ng trình d ạ y h ọ c v ă n t ả ng ườ i ở l ớ p 5 22

1.2.2 V ề vi ệ c d ạ y h ọ c v ă n t ả ng ườ i cho h ọ c sinh l ớ p 5 ở tr ườ ng ti ể u h ọ c 241.2.3 Đị nh h ướ ng v ề vi ệ c d ạ y h ọ c sinh l ớ p 5 vi ế t v ă n t ả ng ườ i 29Chương 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN KỸ NĂNG VIẾTVĂN TẢ NGƯỜI CHO HỌCSINH LỚP 5 332.1 Các bi ệ n pháp giúp h ọ c sinh n ắ m b ắ t nh ữ ng đặ c tr ư ng c ủ a v ă n t ả ng ườ i 32

2.2 Các biện pháp phát triển nhận thức, hình thành tình cảm, cảm xúc cho học sinh

trong quá trình viết văn tả người 37

2.3 Ra đề văn phù hợp với học sinh lớp 5 43

2.4 Các biện pháp giúp học sinh sử dụng từ ngữ trong viết văn tả người 46

2.5 Dạy học sinh tạo lập văn bản khi viết văn tả người 53

2.6 Khích lệ sự sáng tạo của học sinh thông qua hoạt động chấm bài và trả bài 64

Chương 3 : THỰC NGHIỆM DẠY HỌC 75

3.1 Mục đích thực nghiệm 71

3.2 Đối tượng , địa bàn và thời gian thực nghiệm 71

3.3 Phương pháp tiến hành thực nghiệm 72

3.4 Nội dung thực nghiệm 73

3.5 Kết quả thực nghiệm 73

3.6 Kết luận chung về thực nghiệm 76

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 76

giáo dục phải “đi tắt đón đầu” nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội, nhu

cầu đào tạo ra những con người có trình độ, năng động sáng tạo trong thời đại đổi mới.Nước ta cũng đã và đang tiếp tục đổi mới giáo dục và đổi mới theo tinh thần củađại hội VI, Nghị quyết Trung ương V (khóa 7), Nghị quyết Hội nghị Trung ương II

(khóa 8), cũng như Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX theo phương châm “giáo dục

là quốc sách hàng đầu” Giáo dục là nhân tố quan trọng nhất, là động lực, mục tiêu cho

sự phát triển bền vững của xã hội

Theo điều 28, Luật giáo dục 2005: “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo cho học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm vui, hứng thú cho học sinh” Do đó, đổi mới giáo dục là vấn đề có tính cấp

bách và cần thiết trong sự nghiệp giảng dạy và học tập nhằm nâng cao trình độ dân trí,đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước

Trong hệ thống giáo dục quốc dân, bậc Tiểu học đóng vai trò là tiền đề, nền tảng

Vì vậy, phải chú trọng chăm lo hình thành cho các em những tri thức ban đầu đúngđắn, vững chắc để làm cơ sở cho những bậc học cao hơn, góp phần phát triển đạođức, trí tuệ, hình thành nhân cách con người mới

Trong chương trình Tiểu học, môn tiếng Việt là một trong hai môn chính cóvai trò rất quan trọng Dạy tiếng Việt ở Tiểu học tạo cho học sinh kỹ năng sử dụngtiếng Việt thành thạo để sử dụng trong học tập, giao tiếp; cung cấp cho học sinhnhững hiểu biết phong phú về tiếng Việt, mở mang kiến thức về tự nhiên, xã hội,văn hóa của dân tộc Việt Nam và nước ngoài Môn tiếng Việt gồm có bảy phân

môn, mỗi phân môn có một vai trò và nhiệm vụ khác nhau nhưng có mối quan hệchặt chẽ, tích hợp với nhau.

1.2 Phân môn Tập Làm Văn (TLV) có nhiệm vụ rèn cho học sinh các kỹ năngsản sinh ngôn bản; sử dụng và hoàn thiện một cách tổng hợp các kiến thức và kĩnăng tiếng Việt mà các phân môn tiếng Việt khác đã hình thành Phân môn này cònhình thành và phát triển hệ thống kỹ năng riêng: kỹ năng định hướng hoạt động giaotiếp, kỹ năng lập chương trình hoạt động giao tiếp

Học các tiết tập làm văn, học sinh cũng được tiếp cận với với vẻ đẹp của conngười qua các bài văn, đoạn văn điển hình Khi phân tích đề học sinh lại có dịp hướngtới cái chân thiện mỹ được hướng đến trong các đề bài Mỗi đề văn là một cơ hội đểhọc sinh thể hiện mối quan hệ, tình cảm của mình đối với đối tượng, nhân vật mà mìnhmiêu tả

Khi nói đến phân môn tập làm văn, thì viết văn, hành văn chính là cái đích cuốicùng, cái đích cao nhất của việc học môn tiếng Việt Đối với học sinh Tiểu học, biếtnói đúng, viết đúng diễn đạt mạch lạc đã khó, để nói hay, có cảm xúc, giàu hình ảnh lạicàng khó hơn Cái khó ấy chính là cái đích của phân môn TLV đòi hỏi mỗi học sinhcần đạt tới

1.3 Chương trình TLV ở Tiểu học chủ yếu là dạy văn miêu tả bao gồm : văn tảngười, văn tả cảnh, văn tả cây cối ,văn tả đồ vật, văn tả con vật Trong đó văn tả người

là thể loại khó nhất đối với học sinh Ở văn tả người, học sinh khó có thể diễn đạt sựkhác biệt rõ giữa mắt, mũi, miệng, tóc của người này và người khác Vậy nên các emthường diễn đạt trùng lặp từ ngữ, ý và cả câu Chính vì thế, tiết học văn tả ngườithường thiếu sự sinh động, hấp dẫn học sinh bởi các em thường thụ động nghe thầy côcung cấp vốn từ ngữ, ý và cả cách diễn đạt câu sao cho hay, trôi chảy, biểu cảm hơn

Vì vậy, việc đổi mới trong dạy văn tả người để thu hút học sinh nhằm giúp cho tiếthọc sinh động hơn là điều hết sức cần thiết trong giảng dạy

Từ việc tìm hiểu nội dung chương trình TLV lớp 5 chúng tôi nhận thấy văn tảngười là một dạng văn gần gũi và chiếm khối lượng lớn trong phân phối chương trìnhTLV lớp 5, điều này chứng tỏ đây là một dạng bài khá là quen thuộc đối với các emnhưng không phải vì thế mà tất cả các em đều viết hay Qua tìm hiểu thực tế cho thấy,kết quả viết văn tả người ở Tiểu học nói chung và ở lớp 5 nói riêng còn nhiều vấn đề

bất cập so với yêu cầu đặt ra của một bài văn tả người, các em còn nhiều sự lúng túngtrước một đề văn, còn thiếu hiểu biết về đối tượng miêu tả và chưa biết cách để diễnđạt điều mà mình muốn tả Nguyên nhân cơ bản của tình trạng này là người giáo viênchưa truyền thụ được cho học sinh những yêu cầu cần thiết, đặc trưng nhất của một bài

văn tả người Mặt khác một số giáo viên chưa có được cái “tâm” trong cách truyền thụ

bài bởi văn tả người là một dạng văn đòi hỏi phải có tình cảm thì bài viết mới chânthực được

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài: “ Một số biện pháp rèn kỹ năng viết văn tả người cho học sinh lớp 5” làm đề tài nghiên cứu với

mong muốn cụ thể hóa một phần nội dung dạy học vào thực tế, góp phần thực hiện yêucầu đổi mới và nâng cao chất lượng hiệu quả dạy học phân môn TLV nói chung và văn

tả người trong chương trình TLV lớp 5 nói riêng

Phân môn TLV được chia thành nhiều kiểu bài khác nhau, mỗi kiểu bài có vị trí vàvai trò nhất định trong việc cung cấp kiến thức cho các em Đối với phân môn TLV ởTiểu học, văn miêu tả và đặc biệt văn tả người có vị trí đặc biệt quan trọng Thực tế,hiện nay có rất nhiều nhà giáo dục đã tiến hành các công trình nghiên cứu rèn kĩ nănglàm văn trong đó có văn miêu tả, để nâng cao chất lượng bài văn cho HS

Trong các tài liệu “Bồi dưỡng giáo viên” (NXB GD – 2004, 2005, 2006), đã đề

cập đến một số yêu cầu cơ cơ bản về kiến thức, kĩ năng mà HS cần phải nắm đượctrong phân môn TLV Qua đó đề xuất các biện pháp dạy học TLV theo nội dungkhá đa dạng và phong phú cho GV tiểu học

Cuốn “Rèn kĩ năng sử dụng tiếng Việt” (giáo trình đào tạo giáo viên tiểu học

hệ cao đẳng sư phạm và sư phạm 12/2) của Tác giả Đào Ngọc – Nguyễn Đăng Ninh

đã đưa ra cách cảm thụ văn bản cho HS

Cuốn “Phương pháp dạy học tiếng Việt ở tiểu học” (tài liệu đào tạo giáo viên

-2007 của Bộ GD và ĐT), dự án phát triển GV tiểu học đã tổ chức biên soạn các môđunđào tạo giáo dục trong đó có nêu ra các phương pháp dạy học cũng như quy trình dạyhọc phân môn TLV theo chương trình sách giáo khoa ở tiểu học

Cuốn “Dạy văn cho học sinh tiểu học” (NXB GD-1997), tác giả Hoàng Bình

đã có những đề xuất giúp GV tiểu học để hướng dẫn HS cảm nhận được cái hay, cáiđẹp của tác phẩm văn học

Cuốn Văn miêu tả và phương pháp dạy học văn miêu tả ở tiểu học (Nhà xuất

bản Giáo dục - 1996) , tác giả Nguyễn Trí đã đề cập đến cách dạy văn miêu tả trongchương trình Tiểu học

Trong các tài liệu trên đây, các tác giả đã đề cập đến vấn đề dạy học phân mônTLV trên phương diện vị trí, nhiệm vụ, nội dung chương trình, phương pháp dạyhọc nói chung và văn miêu tả, cũng như văn tả người nói riêng nhưng chưa đi sâunghiên cứu việc rèn kỹ năng viết văn tả người ở một khối lớp cụ thể

Những công trình nghiên cứu trên là những tiền đề quan trọng để chúng tôi lựa

chọn đề tài: “Một số biện pháp rèn kĩ năng viết văn tả người cho học sinh lớp 5”

làm vấn đề nghiên cứu

Văn tả người là một dạng bài văn khó nhất trong tất cả các kiểu bài thuộc thểloại văn miêu tả, đồng thời kiểu bài này trong thực tế ở các trường Tiểu học vẫnchưa được các em chú trọng nên chất lượng bài viết chưa cao, biểu hiện cụ thể đó

là các em còn thụ thuộc nhiều vào các tài liệu tham khảo, tình trạng viết văn khôkhan, kém hấp dẫn Nhất là ở trường Tiểu học vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, miềnnúi

Thực hiện đề tài, chúng tôi mong đề xuất được các biện pháp từ đó rèn luyện kỹnăng viết văn tả người cho học sinh lớp 5

Đối tượng nghiên cứu:

Một số biện pháp rèn kỹ năng viết văn tả người cho học sinh lớp 5

Phạm vi nghiên cứu:

Các dạng văn tả người ở lớp 5:

5+ Tả người thân trong gia đình

+ Tả những người ngoài xã hội có ảnh hưởng trực tiếp đến HS

Trong đó tập trung chú ý miêu tả về ngoại hình và tính tình thông qua các hoạtđộng của đối tượng được tả.

Nghiên cứu các tài liệu liên quan để tìm ra cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn củavấn đề nghiên cứu

Tìm hiểu và phân tích thực trạng của vấn đề nghiên cứu từ đó để đưa ra các biệnpháp cụ thể, phù hợp với tình hình thực tiễn hiện nay của vấn đề nghiên cứu

Nhằm giải quyết các vấn đề đặt ra trong khóa luận, chúng tôi đã kết hợp sử dụngcác phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau:

6.1 Phương pháp phân tích

Đây là phương pháp được sử dụng nhiều trong quá trình xem xét, lý giải các vấn

đề có tính chất lý luận và thực tiễn, từ đó rút ra những kết luận xác đáng làm tiền đềcho việc đưa ra các biện pháp rèn luyện kỹ năng viết văn tả người cho học sinh lớp 5một cách phù hợp nhất

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Thực tiễn phương pháp dạy học liên quan đến đề tài này bao gồm:

+ Về mục tiêu, chương trình dạy học văn tả người ở lớp 5.

+ Về việc dạy học văn tả người cho học sinh lớp 5 ở trường tiểu học hiện nay + Định hướng về việc dạy học sinh lớp 5 viết văn tả người.

Để nắm được tình hình thực tiễn, ngoài việc dự giờ, quan sát hoạt động dạy họcchúng tôi còn khảo sát kết quả viết văn tả người của học sinh, soạn phiếu điều tra dànhcho giáo viên và học sinh gồm các câu hỏi về những vấn đề mà chúng tôi quan tâmnghiên cứu, rồi xử lý kết quả điều tra đó

6.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Phương pháp này được sử dụng trong khâu hoàn tất quá trình nghiên cứu nhằmxem xét, xác nhận tính đúng đắn , hợp lý, tính khả thi của các biện pháp mà tác giả đềxuất trong đề tài Loại thực nghiệm cơ bản được tác giả sử dụng là :

+ Thực nghiệm kiểm tra, đánh giá (thực nghiệm dạy học) nhằm kiểm chứng, đánhgiá việc ứng dụng các biện pháp của khóa luận vào các tiết dạy cụ thể trong giờ TLVlớp 5.

Đề tài đưa ra các biện pháp với mục đích rèn kỹ năng viết văn tả người cho HSlớp 5 dựa trên việc phân tích cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn Nếu các biện pháp chúngtôi đưa ra chúng minh được tính khả thi sẽ góp phần rèn luyện và nâng cao kỹ nănglàm văn tả người cho HS lớp 5 nói riêng và góp phần nâng cao hiệu quả dạy học phânmôn TLV nói chung

Những đóng góp mới của khóa luận thể hiện ở mấy điểm cơ bản sau:

- Góp phần nâng cao chất lượng dạy học phân môn tiếng Việt nói chung, gópphần làm phong phú thêm lý luận dạy học phân môn TLV và văn tả người trong nhàtrường tiểu học nói riêng, qua việc xây dựng cơ sở khoa học của các biện pháp rèn kỹnăng viết văn tả người cho học sinh lớp 5

- Đề xuất các biện pháp rèn kỹ năng viết văn tả người cho học sinh lớp 5 mangtính chiến lược giúp học sinh có cơ hội luyện tập kỹ năng quan sát, kỹ năng phân tích

đề, tìm hiểu đề, kỹ năng viết câu đoạn, bài văn hoàn chỉnh, kỹ năng truyền tải đượcnhững tình cảm của bản thân dành cho đối tượng vào bài viết của mình, làm cho bàiviết mang đậm tính chân thực, giàu xúc cảm và lôi cuốn trái tim người đọc

Như vậy những kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần nâng cao chất lượngdạy học môn tiếng Việt , đặc biệt là văn tả người, đồng thời đề tài có thể dùng làm tàiliệu tham khảo cho sinh viên khoa Sư phạm Tiểu học – Mầm non trong quá trìnhnghiên cứu, rèn luyện nghiệp vụ sư phạm Mặt khác giáo viên Tiểu học có thể dùnglàm tài liệu cho bản thân trong quá trình dạy học văn tả người ở Tiểu học

Đề tài gồm những phần cơ bản sau :

Phần mở đầu: lý do chọn đề tài, lịch sử nghiên cứu đề tài, mục đích nghiên cứu,đối tượng và phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, giảthiết khoa học, đóng góp mới của đề tài, bố cục của đề tài.

Phần nội dung : gồm 3 chương

+ Chương 1 : Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc dạy học sinh lớp 5 viết văn tảngười

+ Chương 2: Một số biện pháp rèn kỹ năng viết văn tả người cho học sinh lớp 5+ Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Phần kết luận: Những kết quả đạt được của đề tài

Tài liệu tham khảo: Thống kê tài liệu mà chúng tôi đã sử dụng trong quá trìnhnghiên cứu

Ở phần phụ lục giới thiệu phiếu điều tra về thực trạng dạy học văn tả người ở lớp

5, phiếu bài tập dùng trong thực nghiệm, giáo án thực nghiệm, đề bài kiểm tra dùngtrong thực nghiệm kiểm tra đánh giá (thực nghiệm dạy học)

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC SINH LỚP 5 VIẾT VĂN TẢ NGƯỜI 1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Đặc trưng văn tả người và việc dạy văn tả người

1.1.1.1 Đặc trưng của văn tả người

a, Khái niệm văn miêu tả

Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên định nghĩa: “Miêu tả là dùng ngôn ngữ hoặc một phương tiện nghệ thuật nào đó làm cho người khác có thể hình dung được cụ thể sự vật, sự việc hoặc thế giới nội tâm của con người.”

Như vậy, miêu tả là thể loại văn dùng lời nói có hình ảnh và có cảm xúc làmcho người nghe, người đọc hình dung một cách rõ nét, cụ thể về người, vật, cảnh vật,

sự việc như nó vốn có trong đời sống Một bài văn miêu tả hay không những phải thểhiện rõ nét, chính xác, sinh động đối tượng miêu tả mà còn thể hiện được trí tưởngtượng, cảm xúc và đánh giá của người viết với đối tượng được miêu tả Bởi vì trongthực tế, không ai tả mà để tả, mà thường tả để gửi gắm suy nghĩ, cảm xúc, sự đánhgiá, những tình cảm yêu ghét cụ thể của mình Các bài văn miêu tả ở Tiểu học chỉ yêucầu tả những đối tượng mà học sinh yêu mến, thích thú Vì vậy, qua bài làm của mình,các em phải gửi gắm tình yêu thương với những gì mình miêu tả

b, Khái niệm văn tả người

Tả người là dạng bài TLV yêu cầu học sinh dùng từ ngữ để tái hiện lại hình ảnh,tính cách của một con người với các trạng thái và tính cách của người đó, nhằm giúpngười đọc, người nghe như đang được tận mắt nhìn thấy đối tượng được tả dần hiện raqua từng con chữ

Vì vậy khi làm văn tả người điều quan trọng là phải biết quan sát và dẫn ra đượcnhững nét tính cách đặc trưng, những hoạt động tiêu biểu nhất của đối tượng đượcmiêu tả

Để làm nổi bật đặc điểm của một bài văn tả người, người viết cần:

+ Cụ thể hóa (tả ai) : tả người thì phải làm cho người đọc, người nghe hình dungđược đây là một con người sống thực sự.

+ Cá biệt hóa ( tả như thế nào): khi tả người phải làm cho người đọc, người nghehình dung ra được một con người cụ thể chứ không phải chung chung

+ Mục đích hóa ( tả với mục đích gì): tả người phải xác định được mục đích là đểlàm gì: ca ngợi, phê phán, châm biếm

c, Đặc điểm của bài văn tả người

Văn tả người trong văn chương nói chung

Xét trên bình diện của một tác phẩm văn chương thì nhân vật con người trong các

tác phẩm luôn được các nhà văn xây dựng một cách có chủ định, đó chính là “đứa con tinh thần” của họ, họ trân trọng và nâng niu như một báu vật, bởi đó chính là tất cả tâm

tư, tình cảm và cách nhìn nhận, đánh giá của họ về con người của xã hội đương thời,đọc tác phẩm văn chương ta nhận ra mình qua mỗi nhân vật ở từng ngõ ngách nội tâm,hiểu đúng hơn và hiểu nhiều hơn về cái thế giới tinh thần phong phú bí ẩn bị bề ngoàibao phủ Bởi vậy nên khi miêu tả diện mạo, tính cách và hoạt động của một con người

cụ thể trong tác phẩm của mình các nhà văn không đơn thuẩn chỉ là miêu tả để tả màthông qua việc miêu tả diện mạo bên ngoài của nhân vật, nhà văn làm nổi bật đượcnhững nét đẹp ẩn chứa bên trong tâm hồn họ, từ đó làm nổi bật nét tính cách đặc trưngtiêu biểu của nhân vật mình xây dựng Đồng thời từ đó các nhà văn miêu tả nhữnghành động cụ thể phù hợp gắn liền với nét ngoại hình và tính tình của các nhân vật.Mặt khác thông qua việc miêu tả hình ảnh của con người trong các tác phẩm củamình, các nhà văn khái quát những quy luật cuộc sống của con người, thể hiện nhữnghiểu biết, những ước ao và kì vọng về con người Nhà văn sáng tạo ra con người trongtác phẩm của họ là để thể hiện những đối tượng nhất định trong xã hội và quan niệm vềcác đối tượng đó Từ đó thể hiện các phẩm chất xã hội lịch sử của con người qua cácđặc điểm cá nhân, gắn liền với phẩm chất tâm sinh lí của con người

Để hiểu rõ hơn về điều này chúng ta cùng thưởng thức đoạn văn sau:

Trong bài văn tả “Hạng A Cháng” ( SGK Tiếng Việt lớp 5 – tập 1 – trang 119).

Khi tả một thanh niên Mèo khỏe mạnh, nhà văn Ma Văn Kháng viết:

“A Cháng người đẹp thật Mười tám tuổi, ngực nở vòng cung, da đỏ như lim, bắp tay bắp chân rắn như trác gụ Vóc cao, vai rộng, người đứng thẳng như cột đá trời trồng”.

Như vậy chỉ qua việc miêu tả một vài chi tiết về ngoại hình mang tính lựa chọntinh tế, tác giả đã đem đến cho chúng ta một ấn tượng riêng về vẻ đẹp rắn chắc của mộtthanh niên miền núi

Hay cô Chấm trong tác phẩm của nhà văn Đào Vũ:

Trong bài văn tả “Cô Chấm” (sách Tiếng Việt 5- tập 1- trang 156) nhà văn Đào

Vũ đã viết: “Chấm không phải là cô con gái đẹp, nhưng là người mà ai đã gặp thì không thể lẫn lộn với bất cứ một người nào khác.”

“Chấm cứ như một cây xương rồng Cây xương rồng chặt ngang chặt dọc, chỉ cần cắm nó xuống đất, đất cằn cũng được, nó sẽ sống và sẽ lớn lên Chấm thì cần cơm

Đọc đoạn văn tả người con gái tên Chấm của nhà văn Đào Vũ, người đọc chúng

ta cảm nhận được vẻ đẹp rất riêng, có cái gì đó rất đặc biệt bởi theo nhà văn thì “Chấm không phải là cô con gái đẹp, nhưng là người mà ai đã gặp thì không thể lẫn lộn với bất cứ một người nào khác”, rồi người đọc lại bắt gặp cái riêng của cô Chấm từ mái tóc

đỏ quạnh và không bao giờ dài được, từ đôi lông mày không tỉa bao giờ, từ hình ảnh

một cô gái khỏe mạnh, rắn chắc “như một cây xương rồng” , bắt gặp bản chất mộc mạc của một cô gái nông thôn “Chấm mộc mạc như hòn đất” Đúng là những chi tiết miêu

tả ấy không thể nào dùng được nếu tả như đó là tả vẻ đẹp của người con gái thị thành.Như vậy để học sinh cảm nhận được vẻ đẹp của con người qua ngôn ngữ của các

nhà văn trong văn tả người từ các tác phẩm, người giáo viên đóng một vai trò hết sức

quan trọng đó là: Giúp học sinh tiếp cận với những giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật

của văn mẫu Tìm hiểu được ngôn ngữ nghệ thuật qua sự chuyển hoá các lớp nghĩa tinh

tế Học sinh cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn ngữ, vẻ đẹp của hình ảnh, có được nhữnghiểu biết về con người cũng như cuộc sống xung quanh các em Từ đó, các em chuyểnkiến thức đã tiếp nhận thành năng lực sử dụng tiếng Việt Sau đó đưa vốn tiếng Việt ápdụng vào thực tiễn khi viết văn tả người Vì kiến thức Tiếng Việt chỉ thực sự có ích với

HS khi nó được vận dụng vào thực tế tiếp nhận và tạo lập văn bản

Văn tả người trong bài văn của học sinh Tiểu học

Đối với học sinh Tiểu học khi viết một bài văn tả người thì hình ảnh con người

mà các em xây dựng khác xa so với hình ảnh con người trong các tác phẩm vănchương, bởi các em còn nhỏ chưa suy nghĩ nhiều và chưa thể có được những cái nhìnsâu sắc về đối tượng miêu tả như các nhà văn Văn tả người ở Tiểu học chỉ dừng lại ở

mức độ khái quát về ngoại hình, tính tình và hoạt động của “một con người” Đối

tượng miêu tả của các em luôn gần gũi, gắn liền với cuộc sống hằng ngày của các em,

có ảnh hưởng trực tiếp tới các em, ngôn ngữ miêu tả mà các em sử dụng là đơn gản, dễhiểu và không yêu cầu quá cao Các em chỉ cần đáp ứng được những yêu cầu cơ bản vàđặc trưng nhất của một bài văn tả người, đồng thời thể hiện được những cái nhìn banđầu của mình về đối tượng, thể hiện được những tình cảm, bộc lộ xúc cảm của mìnhdành cho đối tượng vào bài văn làm cho bài văn đậm chất “chân thực” Làm được nhưvậy xem như các em đã đạt được yêu cầu của một bài văn tả người

Để hiểu rõ hơn chúng ta cùng đến với một bài văn tả bác nông dân của một họcsinh để thấy được những đặc trưng nêu trên :

“Em sinh ra ở một miền quê yêu dấu Ở đó có biết bao người nông dân đã phải một nắng hai sương hăng say lao động, song người mà cả xóm phải nể phục về tài cày ruộng đó chính là bác Hải Rất may cho emvào sáng chủ nhật vừa rồi em đã được xem bác cày ruộng.

Chao ôi, bác Hải cày ruộng mới giỏi làm sao! Em phải thốt lên như vậy khi vừa nhìn thấy bác Bác quả xứng đáng với lời khen của mọi người Trông cách bác cày ruộng, em nghĩ khó ai có thể làm được như bác.

Hôm ấy, một mình bác cày một cái ruộng to ơi là to Công việc bác làm khá vất

vả song em thấy bác làm thật đơn giản và dẽ dàng làm sao!

Bác Hải vẫn đang hăng say cày, thấy hai mẹ con đứng trên bờ bác vừa nói vừa cười chào :"Hai mẹ con đi đâu đấy?" rồi lại xăm xăm cày Bác Hải năm nay ngót năm mươi tuổi "Cái tuổi làm hùng hục như trâu bò" Bác có thân hình to khỏe, người lực lưỡng Quần nâu sắn cao, áo lính bạc mầu Bắp chân bắp tay quần quật, nước da màu nâu sẫm đúng là vóc dáng của một con người quanh năm chân lấm tay bùn quen giầm mưa dãi nắng Con trâu mộng to béo, da đen nhánh kéo cày đi trước Bác Hải nắm dây thường điều khiển , tay phải cầm đốc cày theo sau Đường cày thẳng tăm tắp Bác nhoai người ra phía trước, đến đầu bờ, bác nhấc cày lên cho trâu quay lại rồi cày tiếp.

Ôi, bác nhấc cày nhẹ nhàng như không Vừa cày bác vừa cất tiếng "Vắt, diệt, họ" để

"bảo" trâu Bác chia ruộng thành nhiều luống Những luống cày úp sát vào nhau trông thật đẹp Ôi, bác cày trông thật thiện nghệ, trâu và người mải miết cặm cụi làm việc Chẳng mấy chốc những luống cày màu nâu óng ánh dưới nắng tháng mười Mặt trời lên cao dần, lưng bác ướt đẫm mồ hôi mà vẫn say sưa làm việc Không biết mệt mỏi.

Em thật cảm ơn những người nông dân như bác Với sự khéo léo và cần mẫn đã làm nên những mùa màng bội thu, mang lại sự ấm no ,niềm vui hạnh phúc cho con người”.

Như vậy qua việc miêu tả hình ảnh bác nông dân đang cày ruộng ta các em đãlàm nổi bật được nét tiêu biểu về ngoại hình cũng như tính cần cù, bản chất mộc mạc

của một người nông dân ngày đêm chân lấm tay bùn gắn bó với công việc cày cấy.

1.1.1.2 Kết luận sư phạm

Từ việc tìm hiểu các khái niệm liên quan và việc phân tích các đặc trưng của văn

tả ngưởi có thể thấy việc nắm vững được khái niệm, đặc trưng của một bài văn tảngười là rất cần thiết Nắm được đặc điểm cơ bản sẽ tránh được việc viết văn lạc đề,tránh được việc lấy râu ông nọ chắp cằm bà kia Văn miêu tả trong chương trình lớp 5gồm nhiều kiểu bài khác nhau, nếu không nắm chắc được từng loại thì sẽ dẫn đến tìnhtrạng lạc đề Là một giáo viên Tiểu học, chúng tôi tin rằng không một ai chưa từng một

lần nghe qua bài văn tả ông nội, trong đó có câu: “ nhà em có nuôi một ông nội, ông nội em có tứ chi” Như vậy học sinh đã không xác định được những chi tiết nào là

dùng để tả người những chi tiết nào là tả con vật, các em dễ bị lẫn lộn giữa các kiểu bàivăn với nhau Điều này sẽ trở thành một thảm họa cho ngành giáo dục Yêu cầu đặt ra

ở đây là giáo viên phải làm sao để học sinh xác định và nắm chắc được điều đó và vậndụng vào bài viết của mình một cách hợp lý nhất Muốn vậy người giáo viên cần giúpcho học sinh có một cái nhìn toàn diện về việc nắm đặc trưng cơ bản của văn tả người

để không bị nhầm lẫn một cách đáng tiếc

1.1.2 CƠ CHẾ CỦA HOẠT ĐỘNG TẠO LẬP VĂN BẢN VÀ VIỆC DẠY HỌC SINH LỚP 5 VIẾT VĂN TẢ NGƯỜI.

1.1.2.1 Cơ chế của hoạt động tạo lập văn bản

TLV được hiểu là tập sản sinh ngôn bản, dạy TLV là dạy các kiến thức và kỹnăng giúp học sinh tạo lập, sản sinh ra ngôn bản Nhiệm vụ cơ bản của phân môn TLV

là giúp học sinh tạo ra được các ngôn bản nói và viết theo các phong cách chức năngngôn ngữ, hình thành và phát triển năng lực tạo lập ngôn bản – một năng lực được tổnghợp từ các kỹ năng bộ phận như : xác định mục đích nói, lập ý, triển khai ý thành lời (dạng nói, viết bằng câu, đoạn, bài)

Để làm rõ hơn về vấn đề này, trước hết, cần khẳng định :

* Dạy TLV là dạy một hoạt động

Công việc đầu tiên của dạy học TLV cho học sinh nói chung và học sinh lớp 5nói riêng là tạo ra động cơ, nhu cầu nói năng, kích thích học sinh tham gia vào hoạtđộng giao tiếp ( nói, viết) Vì cũng như các hoạt động tâm lý khác, hoạt động lời nóichỉ chỉ nảy sinh khi có động cơ nói năng

Các giai đoạn của hoạt động lời nói và kỹ năng làm văn

Theo A.N.Lê-ôn-chép “để giao tiếp được trọn vẹn về mặt nguyên tắc thì con người phải nắm được hàng loạt các kỹ năng:

Một là: phải định hướng nhanh chóng và đúng đắn trong các điều kiện giao tiếp Hai là: phải biết lập đúng chương trình lời nói của mình, lựa chọn nội dung giao tiếp một cách đúng đắn.

Ba là: phải tìm được phương tiện hợp lý để truyền đạt những nội dung đó.

Bốn là: phải đảm bảo mối liên hệ qua lại.

Nếu như một mắt xích của hoạt động giao tiếp bị phá huỷ thì người nói không thể

đạt được kết quả giao tiếp như mong đợi, kết quả đó sẽ không hiệu quả”

Như vậy, theo A.N.Lê-ôn-chép, hoạt động lời nói là một cấu trúc động bao gồmbốn giai đoạn:định hướng, lập chương trình, hiện thực hóa chương trình và kiểm tra.Cấu trúc này đã được vận dụng triệt để khi xây dựng hệ thống kỹ năng làm văn Theo

đó, các kỹ năng làm văn tương ứng được hình thành là :

+ Ứng với giai đoạn định hướng là kỹ năng xác định đề bài, giới hạn đề bài và kỹnăng xác định tư tưởng cơ bản của bài viết

+ Ứng với giai đoạn lập chương trình là kỹ năng lập ý, tìm ý, xây dựng dàn ý.Việc làm này sẽ giúp học sinh trình bày bài nói (viết) một cách đầy đủ, mạch lạc, cólôgic Khi lập dàn ý, phải sắp xếp được ý chủ đạo và sắp sếp ý theo một trình tự nhấtđịnh

+ Ứng với giai đoạn hiện thực hoá chương trình là kỹ năng nói (viết) thànhbài, bao gồm các kỹ năng bộ phận như: dùng từ, đặt câu, viết đoạn, viết bài.+ Ứng với giai đoạn kiểm tra kết quả là nhóm kỹ năng phát hiện lỗi - lỗi chính

tả, lỗi dùng từ, lỗi dựng câu và kỹ năng chữa lỗi

Các nhân tố của hoạt động lời nói và dạy học tập làm văn

Các nhân tố của hoạt động lời nói và các dạng lời nói cũng tác động tích cực đếnquá trình tổ chức dạy học các kiểu bài TLV

Việc chỉ ra các nhân tố tham gia vào hoạt động giao tiếp có ý nghĩa lớn trongviệc dạy học TLV Hoạt động nói năng không thể có hiệu quả nếu không tính đếnnhững nhân tố này Đây là những căn cứ để đánh giá chất lượng một ngôn bản: Cólựa chọn với vai nói không ? Có lựa chọn đúng phương tiện giao tiếp không ? Có đạtđược mục đích giao tiếp không…?

Sự hiểu biết về hoạt động lời nói đòi hỏi chúng ta phải xây dựng được các đềbài gắn với tình huống giao tiếp, tổ chức các giờ học TLV làm sao để cho học sinh cónhu cầu giao tiếp

Khi nghiên cứu hoạt động lời nói, người ta thấy rằng cái kích thích hành vi nói làcái gì đó nằm ngoài ngôn ngữ Chính vì vậy, xét đến tận cùng, dạy TLV không phảibắt đầu từ hoạt động ngôn ngữ, từ sự tổ chức hoạt động ngôn ngữ mà phải bắt đầu

từ sự hoạt động khác của học sinh Nói cách khác, những kích thích nói năng khôngthể tách rời những kỹ năng sống khác.

Vì vậy, để dạy tốt TLV trước hết phải trau dồi vốn sống của học sinh, phải dạycho các em biết suy nghĩ, tạo cho các em cảm xúc, tình cảm rồi mới dạy cho các emcách thể hiện những suy nghĩ, tình cảm đó bằng ngôn ngữ nói và viết

Các dạng thức của lời nói

Lời nói được chia thành hai dạng đó là : lời nói miệng ( khẩu ngữ) và lời nói viết(bút ngữ) Tương ứng với hai dạng thức cơ bản của lời nói, kỹ năng tập làm văn đượcchia thành kỹ năng nói và kỹ năng viết

+ Dạy kỹ năng nói trong phân môn TLV : luyện nói là một nội dung quan trọngcủa phân môn TLV Các giờ TLV nói có nhiệm vụ luyện cho học sinh khả năng độcthoại để trình bày ý tưởng về các vấn đề khác nhau trong các thể loại văn Hoạt độngluyện nói được sử dụng trong các bài dạy giúp học sinh tìm ý, triển khai ý thành lời.Bằng cách trả lời các câu hỏi, học sinh đề xuất những ý kiến chính, chọn lựa ngôn từ đểdiễn đạt các ý Loại bài tập luyện nói theo dàn bài cũng là một đặc trưng của phân mônTLV

+ Căn cứ vào hoạt động giao tiếp hai dạng nói được xác lập là đối thoại và độcthoại Trong dạy học TLV cho học sinh kỹ năng nói đối thoại cũng được chú trọngtrong quá trình tổ chức và lựa chọn hình thức học tập tích cực Học sinh có thể trao đổi,làm việc theo nhóm để hoạch định một nội dung mà giáo viên đề xuất hay tranh luận

về một tình huống dạy học được nêu ra trong đề bài

+ Dạy kỹ năng viết văn trong phân môn TLV: Kỹ năng viết trong phân môn TLVcần được so sánh với kỹ năng viết trong phân môn tập viết Viết trong phân môn TLV

là viết ở mức độ cao, cần nắm vững một hệ thống kỹ năng đa dạng :

+ Kỹ năng xác định yêu cầu đề bài

+ Kỹ năng tìm ý, lập ý

+ Kỹ năng phát triển ý

+ Kỹ năng diễn ý thành câu, đoạn, bài

+ Kỹ năng liên kết văn bản

+ Kỹ năng hiệu chỉnh văn bản

Đồng thời học sinh cũng cần nắm được đặc trưng các phong cách chức năng ngônngữ, vốn hiểu biết của mình về đề tài bài viết

+ Kỹ năng viết trong phân môn TLV cũng được hình thành và phát triển theotừng giai đoạn Lớp 2,3 chủ yếu luyện các kỹ năng bộ phận; lớp 4,5 luyện kỹ năng làmbài văn theo các thể tài gắn bó và cần thiết trong hoạt động giao tiếp của học sinh,tương ứng với các mức độ kỹ năng này là các dạng bài tập căn bản:

Bài tập tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn ý gắn với từng loại văn bản

Bài tập xây dựng đoạn, viết bài theo các loại văn bản

Ngữ pháp văn bản và việc ứng dụng vào dạy học TLV

Những yếu tố và đặc trưng cơ bản của văn bản ảnh hưởng rất lớn đến dạy họcTLV nói chung và văn tả người nói riêng

+ Tính thống nhất của văn bản : thể hiện trên hai phương diện là liên kết nội dung

và liên kết hình thức ảnh hưởng rất lớn đến việc tìm hiểu, định hướng và rèn kỹ năngtìm ý, lập dàn ý

+ Đặc trưng về nghĩa, cấu trúc đoạn văn cũng là yếu tố được khai thác, vận dụngvào dạy học TLV

+ Trong chương trình tiếng Việt hiện hành, đoạn có thể xem là đơn vị trung tâmcủa dạy học TLV Về chức năng, có các kiểu dạng : đoạn mở bài, đoạn thân bài, đoạnkết bài Để tăng cường rèn luyện kỹ năng tạo lập, sản sinh ngôn bản cho học sinh, nộidung dạy học TLV còn đề cập đến các dạng thức đoạn : mở bài trực tiếp và mở bàigián tiếp, kết bài mở rộng và kết bài không mở rộng

Như vậy để có thể dạy tốt các bài văn miêu tả ở Tiểu học nói chung và văn tảngười cho học sinh lớp 5 nói riêng, giáo viên cần vận dụng các tri thức về TLV, trong

đó cần phải nắm chắc các hiểu biết chi tiết về văn tả người về ngôn ngữ, về đề tài, tưtưởng Các tri thức này góp phần chỉ ra nội dung luyện tập của các kỹ năng làm văn.Nói cách khác, có các hiểu biết về loại thể văn học, giáo viên mới hiểu rõ tính đặc thùcủa từng kỹ năng trong từng kiểu văn Để “vẽ được bằng lời” giáo viên phải dạy họcsinh tìm ý trong bài văn tả người bằng cách dạy quan sát và ghi chép các nhận xét

Giáo viên phải hướng dẫn học sinh biết vận dụng các giác quan để quan sát, biết lựachọn vị trí và thời gian quan sát, biết liên tưởng, tưởng tượng khi nhận xét sự vật vàdiễn đạt điều quan sát được một cách gợi cảm, gợi tả, tức là có hình ảnh và cảmxúcqua từng câu, từng đoạn và từng bài văn.

1.1.2.2 Kết luận sư phạm

Qua việc tìm hiểu về cơ chế hoạt động tạo lập văn bản và việc dạy học sinh lớp 5viết văn tả người thông qua việc phân tích một số cơ sở khoa học chi phối một cáchtrực tiếp đến dạy học TLV chúng tôi nhận thấy muốn cho học sinh viết tốt một bài vănmiêu tả nói chung và bài văn tả người nói riêng thì người giáo viên trong quá trình dạyhọc phải luôn nhớ rằng dạy văn là dạy một hoạt động để nhằm tạo được động cơ, nhucầu nói năng, kích thích học sinh giao tiếp, phải nắm được một cách chính xác các giaiđoạn của hoạt động lời nói để hình thành và rèn luyện cho các em được các kỹ năngliên quan, nắm được các dạng thức của lời nói, các đặc trưng của văn bản đồng thờinắm vững ngữ pháp văn bản và việc ứng dụng vào dạy học TLV để nhằm nâng caochất lượng dạy học TLV nói chung, văn tả người nói riêng

1.1.3 ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÝ, NĂNG LỰC SỬ DỤNG NGÔN NGỮ CỦA HỌC SINH LỚP 5 VỚI VIỆC DẠY VĂN TẢ NGƯỜI

Hiện nay, với quan điểm dạy học hướng vào người học thì việc hiểu đối tượng màngười thầy đang tác động vào là điều vô cùng cần thiết, không chỉ cho công việc dạyhọc, mà cho cả công tác giáo dục

Những năm qua, các trường phổ thông đã thực hiện khá tốt các cuộc vận động:

“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, “Mỗi thầy cô giáo là một tấmgương đạo đức, tự học và sáng tạo”, do đó chất lượng GD-ĐT có những chuyển biến rõrệt, đặc biệt là phát huy được tính chủ động, tích cực, linh hoạt, sáng tạo của người dạy– người học Tuy nhiên, chất lượng dạy học ở một số giáo viên còn thấp, phương phápcòn nặng về truyền thụ lý thuyết Một số giáo viên quá chú trọng thực hiện việc truyềnđạt kiến thức mà ít quan tâm đến bản thân người học Việc giáo viên không nắm vữngtâm lý, trình độ nhận thức người học, nhầm “đối tượng” vẫn còn xảy ra ở một bộ phậngiáo viên và dẫn đến dạy học không sát, chất lượng còn hạn chế Do đó đối với ngườidạy, trong quá trình dạy học cần phải nắm vững một số đặc điểm chính sau đây :

Về tri giác : Ở lứa tuổi lớp 4,5 tri giác của học sinh có phát triển rõ rệt so với tri

giác của học sinh các lớp 1, 2, 3 Các em đã biết xác định mục đích của việc tri giác –tri giác có chủ định Các em đã bước đầu biết phân tích, suy luận, và ở lứa tuổi này trigiác bắt đầu mang tính xúc cảm, học sinh thích quan sát các sự vật hiện tượng sặc sỡ vàhấp dẫn Tuy nhiên về cơ bản tri giác của học sinh lớp 5 thiên về tính đại thể, ít đi sâuvào chi tiết và không chủ động

Từ đặc điểm này chúng tôi nhận thấy khi dạy học sinh viết văn tả người, cần đặt các em vào mối quan hệ cụ thể với đối tượng, khi xây dựng các biện pháp phải giúp các em xác định được mục đích viết văn, phân tích, suy luận những chi tiết đặc trưng khi tri giác về đối tượng miêu tả, và phải làm sao để các em lồng được cảm xúc của mình vào việc phân tích đối tượng.

Về mặt chú ý : Ở lứa tuổi cuối của bậc Tiểu học trẻ dần hình thành kĩ năng tổ

chức, điều chỉnh chú ý của mình Chú ý có chủ định phát triển dần và chiếm ưu thế, ởtrẻ đã có sự nỗ lực về ý chí trong hoạt động học tập như học thuộc một bài thơ, mộtcông thức toán hay một bài hát dài, Trong sự chú ý của trẻ đã bắt đầu xuất hiện giớihạn của yếu tố thời gian, trẻ đã định lượng được khoảng thời gian cho phép để làm mộtviệc nào đó và cố gắng hoàn thành công việc trong khoảng thời gian quy định

Căn cứ vào đặc điểm chú ý của học sinh, người giáo viên khi dạy học sinh viết văn cần phát huy một cách tích cực các đặc điểm này của các em, vì khi viết văn nhất

là văn tả người thì chú ý đóng vai trò quan trọng, có chú ý tốt trong quá trình quan sát thì các em sẽ nhận ra được những đặc điểm cơ bản về người được tả, có chú ý trong

quá trình phân tích, lập dàn ý, quá trình lập luận thì bài viết sẽ đạt kết quả cao Cũng

căn cứ vào đặc điểm này người giáo viên khi ra bài tập cho học sinh viết văn cần giới hạn về mặt thời gian để các em chú ý và hoàn thành một cách tốt nhất các bài tập đó, tránh tình trạng để quá lâu các em sẽ “viết dài - viết dai - dẫn đến viết dại”.

Việc tiếp nhận và tạo lập ngôn bản trong một bài văn rất cần ở học sinh khả năng

tư duy và tưởng tượng

Tư duy ở học sinh các lớp đầu cấp Tiểu học mang tính trực quan cụ thể, càng về

cuối cấp học, tư duy các em chuyển dần từ cảm tính sang tư duy trừu tượng khái quáttrên cơ sở phân tích tổng hợp Tuy nhiên khả năng suy đoán của các em còn nhiều hạnchế

Tưởng tượng của học sinh các lớp đầu bậc Tiểu học còn đơn giản, chưa bền

vững, càng về cuối cấp hình ảnh của các em bền vững và gần với thực tế hơn, đặc biệtlúc này các em đã có khả năng tưởng tượng dựa trên tri giác từ trước và ngôn ngữ,đồng thời tưởng tượng của các em trong giai đoạn này bị chi phối mạnh mẽ bởi xúccảm, tình cảm, những sự việc, hiện tượng đều gắn liền với những rung động tình cảmcủa các em

Từ đặc điểm tư duy tưởng tượng của học sinh lớp 5 chúng ta có thể thấy nếu các

em sử dụng tốt thao tác tư duy tưởng tượng trong khi học và viết văn tả người một cách

đa dạng và phong phú để xây dựng hình tượng của người được tả thì bài văn sẽ đạt hiệu quả cao Bên cạnh đó còn có thể phát triển ở các em tính sáng tạo Tuy nhiên đặc điểm này cũng đặt ra cho người giáo viên một yêu cầu khi dạy học sinh viết văn tả người đó là phải biến những kiến thức khô khan trong SGK thành những hình ảnh có cảm xúc, đưa ra cho các em các đề văn có đối tượng gần gũi và sát với thực tế cuộc sống hằng ngày, đặt ra các câu hỏi mang tính gợi mở, giúp các em cảm nhận được cái hay của văn tả người, làm dậy lên ở các em những tình cảm chân thực và gần gũi với đối tượng được tả.

1.1.3.2 Đặc điểm ngôn ngữ

Hầu hết học sinh Tiểu học có ngôn ngữ nói thành thạo Khi trẻ vào lớp 1 bắt đầuxuất hiện ngôn ngữ viết Đến lớp 5 thì ngôn ngữ viết đã thành thạo và bắt đầu hoànthiện về mặt ngữ pháp, chính tả và ngữ âm

Ngôn ngữ có vai trò hết sức quan trọng đối với quá trình nhận thức cảm tính và lýtính của trẻ, nhờ có ngôn ngữ mà cảm giác, tri giác, tư duy, tưởng tượng của trẻ pháttriển dễ dàng và được biểu hiện cụ thể thông qua ngôn ngữ nói và viết của trẻ Đặc biệttrong phân môn tập làm văn năng lực ngôn ngữ của trẻ được biểu hiện rõ rệt nhất, từ

vẻ, nghe ve/ Nghe vè miêu tả/ Tả người phải nhớ/ Giới thiệu tả ai?/ Dáng điệu, tóc tai/ Đôi môi, cặp mắt/ Cái mũi, làn da/ Áo quần, giọng nói/ Cử chỉ, ngoại hình/ Hành động, tính tình/ Có gì tả hết/ Khi đến phần kết/ Cảm xúc dâng trào/ Yêu mến thế nào/ Phải nêu cho rõ/ Nghe vẻ, nghe ve/ Nghe vè để nhớ!” Chắc chắn chỉ cần đọc “Bài vè

tả người” vài lần, học sinh sẽ thuộc để vận dụng, đồng thời còn gây được hứng thú cho

các em khi bước vào tiết học văn tả người

Ngoài ra giáo viên có thể trau dồi vốn ngốn ngữ và tạo cơ hội cho các em thể hiệnnăng lực hành văn của mình qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp , tổ chức các cuộc thi

kể truyện đọc thơ, viết truyện, cuộc thi viết về người mẹ (cô) trong dịp mừng ngày 8/3

Tất cả đều có thể giúp trẻ có được một vốn ngôn ngữ phong phú và đa dạng.

1.1.3.3 Đặc điểm tình cảm

Đặc điểm nổi bật nhất là đời sống tình cảm của học sinh Tiểu học là các em đang

ở lứa tuổi ngây thơ, trong trắng, rất dễ xúc cảm trước hiện thực, rất dễ hình thànhnhững tình cảm tốt đẹp Các em dễ xúc cảm mạnh, đã có ấn tượng khá sâu sắc và khábền vững Các em sống nhiều bằng tình cảm và bị ảnh hưởng nhiều bởi tình cảm.Tình cảm của các em mang tính cụ thể , trực tiếp và giàu cảm xúc Nó không chỉ biểuhiện trong đời sống thường ngày đối với mọi người xung quanh mà còn trong cả hoạtđộng trí tuệ, các em tiếp thu kiến thức không đơn thuần bằng lý trí, mà còn dựa nhiềuvào cảm tính và đượm màu sắc tình cảm, các em dễ bị “lây” những cảm xúc của ngườikhác Tình cảm của các em đã có nội dung phong phú và bền vững hơn ở các lớp dưới

Những tình cảm cao cấp đang hình thành Đặc biệt tình cảm gia đình giữ vài trò kháquan trọng nhiều khi lòng yêu thương cha mẹ trở thành động cơ học tập của các em.Những tình cảm đạo đức, thẩm mĩ thường gắn với những sự vật cụ thể, gần gũi với các

em Ở lứa tuổi này các em đã bộc lộ cơ bản rõ ràng về tình cảm và xúc cảm của mìnhdành cho một đối tượng nào đó

Chính vì thế, việc giáo dục tình cảm cho học sinh lớp 5 trong việc dạy học sinh viết văn tả người cần ở người giáo viên sự khéo léo, tế nhị khi tác động đến các em; nên dẫn dắt các em đến với các đối tượng miêu tả gần gũi trong cuộc sống hằng ngày.

Từ đó các em sẽ bộc lộ một cách rõ ràng về tình cảm và xúc cảm của mình dành cho đối tượng miêu tả trong bài viết Đặc biệt phải luôn củng cố tình cảm cho các em thông qua các hoạt động cụ thể của bản thân như việc đối xử của giáo viên đối với những người xung quanh, hoặc tổ chức cho các em tham gia trò chơi nhập vai, đóng các tình huống cụ thể để các em có cơ hội bộc lộ tình cảm của mình trong các hoàn cảnh cụ thể.

1.1.3.4 Đặc điểm hứng thú của học sinh lớp 5

Hứng thú có vai trò to lớn đối với hoạt động của con người nói chung và hoạtđộng nhận thức nói riêng Hứng thú làm tăng hiệu quả của quá trình nhận thức, làmnảy sinh khát vọng hành động say mê, sáng tạo, năng suất làm việc ở mỗi người Tronghoạt động học tập, hứng thú là yếu tố quan trọng thôi thúc người học nắm bắt tri thứcmột cách nhanh hơn, sâu sắc hơn, khi có hứng thú học tập một môn học nào đó, họcsinh sẽ say mê nghiên cứu, học tập, việc lĩnh hội tri thức trở nên dễ dàng hơn và ngược

lại Như đại văn hào Macxim Gooki khái quát : “Tài năng nói cho cùng là tình yêu đối với công việc” Do đó, việc tạo hứng thú cho người học là một yếu tố cần thiết Có

hứng thú học sinh sẽ say mê học tập, tìm tòi kiến thức như vậy sẽ đem lại kết quả caotrong học tập

Đối với việc dạy học sinh viết văn tả người thì việc khơi dậy trong các em hứngthú viết văn là rất quan trọng, vì văn tả người nó không đơn thuần giống như các kiểubài văn khác, có hứng thú thì các em mới say mê quan sát, nhìn nhận và ghi nhớ có chủđịnh các đặc điểm cơ bản về đối tượng , có hứng thú các em sẽ hăng say khám phá, tìmtòi và phát hiện những nét nổi bật về nội tâm của đối tượng để từ đó thể hiện cái nhìncủa mình về đối tượng và xác định tình cảm của bản thân dành cho đối tượng từ đó làm

cho bài văn có cảm xúc và đi vào lòng người đọc một cách tự nhiên Ngược lại nếu họcsinh không có hứng thú thì bài viết của học sinh sẽ không đảm bảo tính chân thực vàcác em chỉ viết với tư tưởng là viết cho xong, như vậy bài văn sẽ không đảm bảo đượcmục tiêu cần có của một bài văn tả người

Ngoài các đặc điểm chính nêu trên thì tâm sinh lý học sinh lớp 5 còn có nhữngđặc điểm khác dù không mang tính nổi trội nhưng cũng ảnh hưởng không nhỏ đến việchọc tập văn tả người của học sinh như đặc điểm trí nhớ, đặc điểm về ý chí Có trí nhớtốt các em sẽ nhớ lâu được các đặc điểm về đối tượng trong quá trình quan sát và trigiác, nắm được điều này, người giáo viên khi dạy học sinh viết văn tả người phải giúpcác em biết cách khái quát hóa và đơn giản đối tượng miêu tả, giúp các em xác địnhđâu là đặc điểm quan trọng, nét tiêu biểu của đối tượng miêu tả mà mình cần ghi nhớ,các từ ngữ dùng để diễn đạt nội dung cần ghi nhớ, đặc biệt phải hình thành ở các emtâm lý hứng thú và vui vẻ khi ghi nhớ kiến thức

TẢ NGƯỜI

1.2.1 Về mục tiêu, chương trình dạy học văn tả người ở lớp 5

1.2.1.1 Mục tiêu

a Kiến thức

- Học sinh nắm được cấu tạo ba phần của một bài văn tả người

- Biết cách quan sát, tìm ý, lập dàn ý cho một đề văn tả người

- Nêu được những chi tiết tiêu biểu, đặc sắc về ngoại hình và tính tình và cáchoạt động của nhân vật trong bài văn, đoạn văn mẫu

- Biết vận dụng những hiểu biết về cấu tạo của bài văn tả người để lập dàn ý chitiết miêu tả một người thân trong gia đình – một dàn ý với những ý riêng

- Biết tìm ra được mối quan hệ giữa các chi tiết miêu tả ngoại hình của nhân vậtvới nhau, giữa các chi tiết miêu tả ngoại hình với việc thể hiện tính cách

- Dựa trên các kết quả quan sát và dàn ý đã có để viết một đoạn văn, bài văn

- Trang bị kiến thức và rèn luyện kỹ năng làm văn cho học sinh

- Góp phần cùng với các môn học khác cung cấp cho HS các kiến thức tổng hợp

về văn hóa, tự nhiên và xã hội.

b Kỹ năng

- Rèn luyện kỹ năng làm văn cho học sinh

- Rèn kỹ năng quan sát, óc tưởng tượng, tư duy, sáng tạo

- Rèn kỹ năng tổng hợp, phân tích đối tượng miêu tả

c Thái độ

- Góp phần bồi dưỡng tình cảm gia đình, cách nhìn nhận và đánh giá đối vớicộng đồng, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mĩ, hình thành nhân cách cho họcsinh

- Bồi dưỡng cho học sinh thêm yêu thích phân môn TLV nói chung và văn tảngười nói riêng

1.1.3.2 Nội dung chương trình TLV lớp 5

Chương trình TLV lớp 5 được thiết kế tổng cộng 69 tiết/ năm Trong đó, văn tảngười có 13 tiết được phân bố như sau:

HỆ THỐNG NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH TLV TẢ NGƯỜI LỚP 5

(học kỳ I và học kỳ II)

Tuần 12 Tiết 1 Cấu tạo của bài văn tả cảnh

Tiết 2 Luyện tập tả người (quan sát và lựa chọn)Tuần 13 Tiết 1, 2: Luyện tập tả người (tả ngoại hình)

Tuần 15 Tiết 1,2 :Luyện tập tả người ( tả hoạt động)

Tuần 16 Tiết 1 Tả người ( kiểm tra viết)

Tuần 17 Tiết 1 :Trả bài văn tả người

Tuần 19 Tiết 1 : Luyện tập tả người ( dựng đoạn văn mở đầu)

Tiết 2 : Luyện tập tả người ( dựng đoạn văn kết bài)Tuần 20 Tiết 1 : Tả người ( kiểm tra viết)

Tuần 21 Tiết 2 : Trả bài văn tả người

Tuần 33 Tiết 1 : Ôn tập tả người

Tiết 2 : Tả người ( kiểm tra viết)Tuần 34 Tiết 2 : Trả bài văn tả người

1.2.2 Về việc dạy học văn tả người cho học sinh lớp 5 ở trường tiểu học

Nhìn chung hiện nay, trong các trường Tiểu học một thực trạng chung của các emhọc sinh khi học phân môn tập làm văn đó là các em còn lúng túng trước một đề bài tậplàm văn, từ khâu lập dàn ý đến khâu sáng tạo văn bản, nguyên nhân có từ rất nhiềuphía, tuy nhiên một trong những nguyên nhân chính đó là khâu rèn kỹ năng thực hànhtiếng Việt chưa được chú ý đúng mức, các em còn thụ động trước cách giải quyết cácyêu cầu mà đề bài nêu ra, thụ động tiếp thu bài văn mẫu, mặt khác trong cuộc sống, các

em chưa có ý thức tích lũy tri thức, làm giàu vốn từ phục vụ cho việc thành công của

một bài văn Từ đó dẫn đến tình trạng học sinh chưa nhận thức được yêu cầu của đề,chưa tự tin trong cách suy nghĩ và rất hạn chế trong việc viết văn.

1.2.2.1 Về việc dạy.

Chất lượng của phân môn TLV nói chung và chất lượng của văn tả người nóiriêng muốn đạt được kết quả cao cần nhắc đến vai trò của người giáo viên bởi giáoviên là người định hướng cho học sinh trong tất cả các hoạt động học tập Như đã nêu

ở phần mở đầu, nhiệm vụ của phân môn TLV là rèn cho học sinh kỹ năng sản sinhngôn bản và hoàn thiện một cách tổng hợp các kiến thức mà phân môn tiếng Việt khác

đã hình thành Nhưng trên thực tế phân môn này vẫn chưa được nhiều giáo viên chútrọng quan tâm

Qua tìm hiểu dự giờ trao đổi với giáo viên chúng tôi nhận thấy hầu hết các giáoviên tham gia dạy lớp 5 đều có quá trình dạy học lâu năm nên tích lũy được nhiều kiếnthức và kinh nghiệm tương đối vững chắc Nhưng để dạy tốt phân môn TLV nóichung và cụ thể văn tả người nói riêng việc nhận thức được tầm quan trọng của phânmôn đó là cần thiết Qua khảo sát các giáo viên đã và đang dạy lớp 5 chúng tôi nhậnthấy nhận thức của giáo viên về vai trò của văn tả người chưa cao, mỗi giáo viên có mộtquan điểm và nhận thức khác nhau về phân môn TLV Tuy nhiên, chúng ta phảikhẳng định rằng, phân môn TLV giúp các em rèn khả năng quan sát, miêu tả, tư duytrừu tượng Vì vậy, giáo viên không thể xem nhẹ hay lơ là quá trình dạy học

Khi tổ chức giảng dạy bài học văn tả người, giáo viên chủ yếu tuân thủ SGK và

sự gợi ý hướng dẫn giảng dạy SGV, ít giáo viên quan tâm đến việc xây dựng hệ thốngbài tập mở rộng vốn từ chỉ ngoại hình, tính tình và hoạt động của con người mà chỉ bóhẹp trong phạm vi của SGV Ít giáo viên xây dựng các đề văn nhỏ để rèn luyện khảnăng quan sát, lập dàn ý, khả năng viết câu, đoạn trong bài văn

Trong quá trình dạy học việc sử dụng kết hợp các phương pháp dạy học một cáchlinh hoạt là rất cần thiết bởi không có phương pháp dạy học nào là vạn năng nên khi

tiến hành khảo sát giáo viên chúng tôi đưa ra câu hỏi “ Khi dạy tập làm văn thầy (cô) thường sử dụng các biện pháp dạy học nào ?” thì đa số các giáo viên đều đưa ra các

biện pháp tạo hứng thú ở học sinh như: Trau dồi vốn từ, rèn kỹ năng quan sát, luyệnviết câu văn, đoạn văn sao cho liên kết được các ý, đoạn…Tuy nhiên, việc vận dụng nónhư thế nào trong giờ dạy mới mang lại hiệu quả cao là điều còn có khá nhiều giáo viên