Cùng nắm kiến thức trong chương này thông qua việc tìm hiểu các nội dung sau: Khái niệm thanh toán, Thanh toán truyền thống, Thanh toán điện tử, Lợi ích của thanh toán điện tử, Hạn chế của thanh toán điện tử, Các đối tác tham gia thanh toán điện tử.
Trang 1Chương 6:
Thanh toán điện tử
(electronic payment)
Trang 26.1 Khái niệm thanh toán
Thanh toán là sự chuyển giao tài sản của một bên (người hoặc công ty, tổ chức) cho bên kia, thường được sử dụng khi trao đổi sản phẩm hoặc dịch vụ trong một giao dịch có ràng buộc pháp lý
Thanh toán là nghĩa vụ bù trừ, bồi hoàn cho đối tác khi một chủ thể được thụ hưởng một giá trị vật chất và tinh thần nào đó.
Các hình th ứ c thanh toán ch ủ y ế u:
- Thanh toán bằng hiệt vật (hàng đổi hàng)
- Thanh toán bằng tiền
- Thanh toán bằng nghĩa vụ, quyền
Trang 36.2 Thanh toán truyền thống
Phương thức thanh toán truyền thống là cách thức, phương pháp thực hiện nghĩa vụ về tài sản, theo đó có thể thực hiện bằng hình thức trả bằng tiền mặt, séc, thanh toán qua ngân hàng, thư tín dụng, thanh toán bằng vật hay
có sự thỏa thuận của các bên.
Như vậy, thanh toán truyền thống có thể thông qua một số phương tiện sau đây:
-Tiền mặt
-Séc du lịch
-Séc chuyển khoản, thư, điện chuyển tiền qua ngân hàng thương mại
-Ủy nhiệm thu, chi
Trang 46.3 Thanh toán điện tử (electronic payment)
6.3.1 Khái niệm: Thanh toán điện tử là các khoản thanh toán trong môitrường thương mại điện tử với hình thức trao đổi tiền thông qua cácphương tiện điện tử (Kaur và Pathak, 2015)
Thanh toán điện tử là một cách trả tiền điện tử cho hàng hóa hoặc dịch vụkhi mua sắm, thay vì sử dụng tiền mặt hoặc séc, trực tiếp hoặc qua đườngbưu điện
Hệ thống thanh toán điện tử thường được phân loại thành bốn loại: Thẻ tíndụng, thẻ ghi nợ, tiền điện tử, hệ thống micropayment (Maiyo, 2013)
Trang 56.3.2 L ợ i ích c ủ a thanh toán đi ệ n t ử
* Lợi ích chung
-Hoàn thiện và phát triển TMĐT
-Tăng quá trình lưu thông tiền tệ và hàng hóa -Nhanh chóng và an toàn hơn
-Hiện đại hóa hệ thống và nghiệp vụ thanh toán
* Lợi ích đối với khách hàng
-Tiết kiệm được chi phí kinh doanh
-Tiết kiệm được thời gian
-Thông tin liên lạc nhanh hơn và hiệu quả
Trang 66.3.3 H ạ n ch ế c ủ a thanh toán đi ệ n t ử
- Gian lận thẻ tín dụng
+ Rủi ro với ngân hàng phát hành
+ Rủi ro với ngân hàng thanh toán
+ Rủi ro đối với đơn vị chấp nhận thẻ
- Vấn đề bảo mật thông tin
6.3.4 Yêu c ầ u đ ố i v ớ i thanh toán đi ệ n t ử
-Khả năng có thể chấp nhận được
-An toàn và bảo mật cho các giao dịch tài chính-Giấu tên (vô danh)
-Khả năng có thể hoán đổi được
-Tính linh hoạt và hiệu quả
-Tính hợp nhất
-Tính tin cậy
Trang 76.3.5 Các đ ố i tác tham gia thanh toán đi ệ n t ử
+ Các nhà cung cấp dịch vụ đường truyền internet
+ Các nhà cung cấp nôi dung internet
+ Các ngân hàng thương mại cung cấp các dịch vụ ngân hàng trực tuyển như: internet banking, mobibanking, homebanking…
Trang 86.3.6 R ủ i ro trong thanh toán đi ệ n t ử
- Rủi ro do trả trước, trả sau giao nhận hàng
Trang 96.3.7 Các công c ụ thanh toán đi ệ n t ử
6.3.7 1 Thẻ thanh toán điện tử (Electronic payment card)
a Khái niệm
– Thẻ thanh toán (thẻ tri trả): là một phương tiện thanh toán tiền muahàng hoá, dịch vụ hoặc có thể được dùng để rút tiền mặt tại cácngân hàng đại lý hoặc các máy rút tiền tự động
– Thẻ thanh toán: là một loại thẻ giao dịch tài chính được phát hànhbởi Ngân hàng, các tổ chức tài chính hay các công ty
– Thẻ thanh toán là một phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt
mà người chủ thẻ có thể sử dụng để rút tiền mặt hoặc thanh toántiền mua hàng hoá dịch vụ tại các điểm chấp nhận thanh toán bằngthẻ
– Thẻ thanh toán là phương thức ghi sổ những số tiền cần thanh toánthông qua máy đọc thẻ phối hợp với hệ thống máy tính kết nối giữangân hàng / tổ chức tài chính với các điểm thanh toán
– Tóm lại: Là phương thức thanh toán mà người sở hữu thẻ có thểdùng để thanh toán tiền mua hàng hoá, dịch vụ hay rút tiền mặt tựđộng thông qua máy đọc thẻ hoặc máy rút tiền tự động
Trang 12Thanh toán bằng thẻ là hình thức thanh toán đặc trưng nhất của giaodịch thương mại trực tuyến trên internet Thanh toán bằng thẻ tín dụngchiếm tới 90% trong tổng số các giao dịch thương mại điện tử Với cáchthanh toán này giúp cho người mua hàng trực tuyến có thể dễ dàngthực hiện các giao dịch với nhà cung cấp ở mọi nơi mọi lúc một cáchnhanh chóng nhất.
b Phân loại thẻ thanh toán
* Thanh toán tr ự c tuy ế n b ằ ng th ẻ có hai lo ạ i sau:
+ Thanh toán bằng thẻ tín dụng hoặc ghi nợ quốc tế
+ Thanh toán bằng thẻ ghi nợ nội địa
* Các lo ạ i th ẻ theo ch ủ th ể phát hành:
• Thẻ do ngân hàng phát hành (bank card)
• Do tổ chức phi ngân hàng phát hành
Trang 13* Các loại thẻ thông dụng hiện nay:
• Thẻ tín dụng (Credit card): Chủ thẻ được phép sử dụng một hạn mức tín dụng không phải trả lãi để mua sắm hàng hoá, dịch
vụ tại những cơ sở kinh doanh…
• Thẻ ghi nợ (Debit card): Loại thẻ được sử dụng để mua hàng hoá dịch vụ, giá trị của những giao dịch được khấu trừ ngay lập tức vào tài khoản chủ thẻ thông qua thiết bị điện tử đặt tại cửa hàng, khách sạn…
• Thẻ online: là loại thẻ mà giá trị các giao dịch được khấu trừ ngay lập tức vào tài khoản chủ thẻ
• Thẻ offline: là loại thẻ mà giá trị các giao dịch được khấu trừ vào tài khoản của chủ thẻ sau đó vài ngày
Trang 14c Các y ế u t ố ả nh hư ở ng đ ế n s ự thanh toán th ẻ
•Thu nhập của người dùng thẻ
•Trình độ kỹ thuật công nghệ của ngân hàng
•Thói quen tiêu dùng của người dân
•Số lượng các đơn vị chấp nhận thẻ
•Các chính sách, biện pháp của nhà nước
Trang 15d M ộ t s ố ti ệ n ích c ủ a th ẻ thanh toán
• Đối với chủ thẻ (Cardholder)
- Thẻ tín dụng là hình thức chi tiêu trước, trả tiền sau
- Xét về khía cạnh an toàn, việc thẻ bị rơi hoặc mất cắp chưa chắc
đã bị rủi ro mất tiền
- thẻ tín dụng đóng vai trò rất lớn trong việc cho phép người mua hàng có thể đặt mua hàng qua Internet.
• Đối với ngưòi bán hàng (ĐVCNT) (Merchant hay Retailer)
- Tạo thuận cho người tiêu dùng thuận tiện trong việc mua hàng, qua đó tạo điều kiện cho người bán hàng có cơ hội tăng doanh số bán hàng.
- Tạo cơ hội mở rộng thị trường bán hàng cho người bán
- Với việc chấp nhận thẻ thanh toán, người bán hàng có khả năng giảm thiểu các chi phí về quản lý tiền mặt, ngoài ra được ngân
hàng bảo đảm vừa nhanh chóng, thuận tiện và chính xác.
Trang 16• Hướng dẫn Mở thẻ online
Chuong 6 Thanh toan-Hu?ng d?n m? th? Visa tr? tru?c SmartCash.mp4
Trang 18g Các công cụ, phương tiện thanh toán điện tử
6.3.7 2 Tiền mặt điện tử (Cryptocurrencies)
Đồng tiền ảo hay còn gọi là đồng tiền điện tử, tiền kỹ thuật số hayCryptocurrency là một loại tiền tệ số hóa không thể nắm giữ hay nhìn thấyđược Nó có giá trị tương đương tiền truyền thống ( tiền giấy, vàng, bạc,kim loại, v v ), tiền ảo ra đời nhằm phục vụ nhu cầu giao dịch thông quamạng lưới internet
Một hình thức mới của tiền được tiến hành dưới dạng “Coin” tiền đồng,một dạng tiền ảo trên máy tính điện toán được ra đời để phục vụ cho cácgiao dịch thương mại điện tử Tiền mặt điện tử được dùng để thanh toáncho các cuộc giao dịch trên máy, trao đổi-mua bán trên mạng Internet.Hiện nay, hầu như tất cả các ngân hàng lớn trên thế giới như E-citi bank,ANZ, ABN… đều đã sử dụng hình thức thanh toán điện tử bằng tiền điện
tử này Thanh toán bằng tiền mặt Internet đang trên đà phát triển nhanh vìngoài những lợi ích vốn có mà hình thức thanh toán điện tử đem lại, thanhtoán bằng tiền điện tử còn có hàng loạt ưu điểm nổi bật như:
Trang 206.3.7 3 Séc điện tử (hay séc trực tuyến) (Online Cheque)
“Séc trực tuyến” hay còn được gọi là “séc điện tử” thực chất là một loại “séc ảo”, nó cho phép người mua thanh toán bằng séc qua mạng Internet Người mua sẽ điền vào form (nó giống như một quyển séc được hiển thị trên màn hình) các thông tin về ngân hàng của họ, ngày giao dịch và trị giá của giao dịch, sau đó nhấn nút “send” để gửi đi.
Để chấp nhận thanh toán bằng “séc trực tuyến” bạn có hai cách:
- Phương pháp “Print & Pay
“Print & Pay” có nghĩa là “in và thanh toán” Sở dĩ phương pháp này được gọi là “in và thanh toán” bởi vì bạn cần phải mua một phần mềm cho phép bạn in những tấm séc
ra và chuyển séc đó đến ngân hàng của bạn để nhận tiền.
- Trung tâm giao dịch
Đối với người mua, việc sử dụng trung tâm giao dịch họ phải nhập tất cả các thông tin trên séc vào form trực tuyến Những thông tin đó sẽ được mã hoá và chuyển trực tiếp tới ngân hàng và sẽ được xử lý trong vòng 48 giờ Sau đó, toàn bộ số tiền của giao dịch sẽ được chuyển từ tài khoản của người mua sang tài khoản của người bán Kèm theo đó, là một “báo có” trực tuyến vào tài khoản của người bán và một “báo nợ” được gửi bằng email cho người mua.
Trang 236.3.7 4 Tài khoản online (trực tuyến) (Online Account)
Tài khoản thanh toán trực tuyến là một dạng phái sinh của tài khoản ngân hàng, trong đó, khách hàng lưu giữ tiền và để thực hiện các chức năng thanh toán như: thanh toán hóa đơn định kỳ, chuyển tiền sang tài khoản khác…qua internet hay ứng dụng trực tuyến của ngân hàng.
Những lợi ích khi sở hữu tài khoản thanh toán trực tuyến:
•Kiểm tra số dư tài khoản, sao kê giao dịch phát sinh trực tuyến
•Thanh toán hóa đơn trực tuyến: Thanh toán tiền điện, nước, học phí, nộp thuế, các hoạt động tiêu dùng hàng ngày
•Chuyển tiền trong cùng hệ thống ngân hàng 24/24h vào các ngày trong tuần
•Được hỗ trợ gửi tiết kiệm trực tuyến với lãi suất cao hơn tại quầy, khoảng từ
0.1-0.2%
•Thủ tục nhanh chóng, thao tác đơn giản
Trang 246.3.7 4 Cổng thanh toán (Payment Gateway).
Cổng thanh toán điện tử là ứng dụng thanh toán trung gian dành cho cácwebsite thương mại điện tử, nội dung số, hay các cửa hàng truyền thốngmuốn bán hàng trên các kênh trực tuyến
Cổng thanh toán là một chương trình phần mềm Phần mềm này sẽ chuyển
dữ liệu của các giao dịch từ website của người bán sang trung tâm thanhtoán thẻ tín dụng để hợp thức hóa quá trình thanh toán thẻ tín dụng
Ngày nay, với nhu cầu ngày càng cao của các đơn vị kinh doanh trực tuyến,cổng thanh toán còn mở rộng thêm nhiều tính năng bổ sung khác như:
• Lưu trữ thông tin thanh toán: để người dùng có thể thanh toán nhanhchóng mà không cần nhập thông tin nhiều lần
• Mã hóa dữ liệu: giúp bảo vệ thông tin của người mua hàng
• Thanh toán định kỳ: dành cho các sản phẩm hay dịch vụ đặt hàng định kỳnhư sữa hạt, đồ ăn, nhu yếu phẩm,
• Tích hợp: tính năng tích hợp nhanh cùng các công cụ hỗ trợ giúp chủwebsite có thể chủ động cài đặt cổng thanh toán nhanh chóng trên nhiềuthiết bị
Trang 25Một số cổng thanh toán nổi tiếng trên thế giới
Trang 286.3.7 6 Ví điện tử (Electronic Wallet)
Ví điện tử là chiếc ví đựng tiền, tuy nhiên thay vì tiền mặt, đó là tiền nạp vào ứng dụng trên internet để có thể thanh toán ở bất kỳ cửa hàng, thiết bị nào
có hỗ trợ ví điện tử đó.
Ví điện tử là một tài khoản điện tử Nó giống như “ví tiền” của bạn trên Internet và đóng vai trò như 1 chiếc Ví tiền mặt trong thanh toán trực tuyến, giúp bạn thực hiện công việc thanh toán các khoản phí trên internet, gửi và tiền một cách nhanh chóng, đơn giản và tiết kiệm cả về thời gian và tiền bạc Tiền trong ví điện tử được chia thành 2 loại là tiền trong ví và tài khoản ngân hàng
Trang 29Ví điện tử (tiếp theo)
– Nhiều ưu đãi hơn: Nhiều chương trình khuyến mãi được tung ra nhằm thu hút khách hàng sử dụng ví điện tử.
– Giao diện ví điện tử tương đối dễ sử dụng.
– Nhiều đại lý, điểm giao dịch hỗ trợ và chấp nhận thanh toán bằng ví điện tử.
– Ví điện tử có tính bảo mật cao
Trang 316.3.7 7 Hoá đơn điện tử (Electronic bill)
Việc thanh toán quốc tế bằng hoá đơn chứng từ truyền thống đã không thể đáp ứng được tốc độ giao dịch vô cùng cao trong thương mại điện tử Vì vậy phương thức thanh toán bằng hoá đơn điện tử được rất nhiều hãng cung cấp dịch vụ tài chính hàng đầu thế giới đặc biệt quan tâm.
Như vậy, triển vọng cho thanh toán bằng hoá đơn điện tử trong các giao dịch thương mại điện tử trên thế giới sẽ là rất lớn nhờ những
nỗ lực của các ngân hàng trên toàn cầu trong việc ứng dụng và cải tiến những tiện ích mà thanh toán qua hoá đơn điện tử đem lại.
Trang 346.3.8 QUY TRÌNH THANH TOÁN TRỰC TUYẾN TRONG TMĐT
V ới một chiếc thẻ thanh toán, tài khoản ngân hàng, tải khoản điện tử và một máy tính kết nối Internet, người tiêu dùng có thể hoàn thành việc mua hàng hóa, dịch
vụ qua website Dưới đây là các bước cơ bản để mua hàng và thanh toán trực tuyến.
Bước 1: Chọn lựa hàng hóa
Truy cập website của nhà cung cấp dịch vụ, và chọn lựa hàng hóa, dịch vụ
Bước 2: Đặt hàng
Sau khi chọn lựa xong các sản phẩm cần mua, người mua sẽ thực hiện bước đặt hàng bằng cách điền các thông tin chi tiết như nhà cung cấp yêu cầu bao gồm:
- Thông tin cá nhân
- Phương thức, thời gian giao hàng
- Phương thức, thời gian thanh toán
Bước 3: Kiểm tra thông tin hóa đơn
Hệ thống website sẽ hiển thị hóa đơn mua hàng để người mua kiểm tra thông tin trên hóa đơn Nếu thông tin chính xác, người mua sẽ tiến hành xác nhận để chuyển sang bước thanh toán.
•
Trang 356.3.8 QUY TRÌNH THANH TOÁN TRỰC TUYẾN TRONG TMĐT
Bước 4: Thanh toán
(1) Thanh toán bằng thẻ
Nếu website chấp nhận thanh toán trực tuyến, người mua có thể hoàn thành việc thanh toán ngay trên website với điều kiện người mua sở hữu các loại thẻ mà nhà cung cấp chấp nhận Hầu hết website thương mại điện tử chấp nhận các loại thẻ tín dụng và ghi nợ mang thương hiệu Visa, MasterCard Người mua điền thông tin thẻ để hoàn thành thanh toán:
- Số thẻ
- Ngày hết hạn
- CVV (Số CVV viết tắt của Card Verification Value là mã dùng xác minh thẻ Visa gồm cả thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng Tương như như vậy, mã CVC viết tắt của CardVerification Code được sử dụng để xác minh thẻ Mastercard Bạn sẽ tìm thấy mã CVV/CVC gồm 3 chữ số được in ở mặt dưới thẻ thanh toán quốc tế) Thông tin khác tùy theo yêu cầu của ngân hàng phát hành
Lưu ý: giao dịch thanh toán chỉ thành công khi thẻ thanh toán đã được đăng ký chức năng thanh toán online, thông tin thẻ điền đúng và thẻ còn khả năng chi trả.
Trang 376.3.8 QUY TRÌNH THANH TOÁN TRỰC TUYẾN TRONG TMĐT
Bước 4: Thanh toán (tiếp theo)
(2) Thanh toán bằng chuyển tiền điện tử
- Thanh toán bằng chuyển tiền điện tử (Electronic funds transfer:EFT)Chuyển tiền điện tử là lệnh chuyển tiền điện tử từ một tài khoản ngânhàng này đến tài khoản khác bên trong một tổ chức tài chính hoặc giữanhiều tổ chức thông qua hệ thống máy tính và không có sự can thiệptrực tiếp của con người
- Với hình thức thanh toán này chỉ nên thực hiện khi mua hàng tại cácwebsite lớn và có uy tín hoặc hai bên là khách quen của nhau Bên cạnhlợi ích nó mang lại là người mua và người bán có thể thanh toán tiềncho nhau khi ở xa nhau thì nó cũng những rủi ro cho người mua, khingười bán không giao hàng hoặc giao hàng kém chất lượng, không nhưcam kết khi khi rao bán và khó có thể đổi lại được hàng hóa nếu khôngưng ý
Trang 386.3.8 QUY TRÌNH THANH TOÁN TRỰC TUYẾN TRONG TMĐT
Bước 4: Thanh toán (tiếp theo)
(2) Thanh toán bằng chuyển tiền điện tử (tiếp theo)
Chuyển tiền điện tử có 2 phương thức cơ bản: Internet Banking và Mobile
số khách hàng (hoặc Mã đặt chỗ); Số tiền thanh toán: Hệ thống sẽ tự động hiển thị số tiền cần thanh toán tương ứng với số tiền của hóa đơn
- Tiếp theo kích chọn vào nút “Thực hiện” để chuyển sang xác nhận giao dịch thanh toán hóa đơn
- Sau khi xác nhận giao dịch, chuyển đến màn hình nhập OTP từ Hardware Token hoặc SMS Token để xác thực người dùng.
- Sau khi được xác thực, chương trình sẽ hiển thị trạng thái giao dịch (thành công/thất bại) cũng như số tham chiếu của giao dịch trên màn hình
Trang 406.3.8 QUY TRÌNH THANH TOÁN TRỰC TUYẾN TRONG TMĐT
Bước 4: Thanh toán (tiếp theo)
(3) Thanh toán bằng Ví điện tử (ví dụ với MobiVi)
• Bạn vào trang http://www.pavietnam.vn/, Chọn dịch vụ cần mua, chọn
"Đăng ký" cho vào giỏ hàng
• Chọn hình thức thanh toán bằng ví điện tử (ví dụ: MobiVí) khi thanhtoán giỏ hàng
• Đăng nhập ví điện tử của bạn khi hệ thống chuyển đến trang Checkoutcủa MobiVí
• Nhập Mã giảm giá nếu bạn có phiếu giảm giá (được gửi qua email) đểtận hưởng những ưu đãi bất ngờ từ các chương trình khuyến mãi đặcbiệt Chọn nút Kiểm tra để biết số tiền được giảm cho đơn hàng
• Xin lưu ý: Số tiền được giảm sẽ được gửi trả về MobiVí của bạn sau khibạn đã thanh toán toàn bộ số tiền của đơn hàng (số tiền trước khi được
áp dụng mã giảm giá) Do đó số dư trong MobiVí của bạn cần phải có
đủ cho toàn bộ số tiền của đơn hàng để thực hiện thanh toán
• Nhập Mã xác nhận (được gửi qua email và SMS nếu bạn có đăng ký sửdụng dịch vụ SMS), sau đó chọn nút Xác nhận để hoàn tất giao dịch