Bài giảng Thương mại điện tử căn bản: Chương 4 - PGS.TS.GVCC Nguyễn Anh Tuấn

Sau khi học xong chương này người học có thể hiểu về: Khái niệm và vai trò của sàn giao dịch TMĐT, Các đặc trưng cơ bản của sàn giao dịch TMĐT, Phân loại sàn giao dịch TMĐT, Lợi ích kinh doanh qua sàn GDTMĐT, Các phương thức giao dịch tại sàn GDTMĐT.

SÀN GIAO DỊCH

THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ

Nội dung chương 4: Sàn giao dịch thương mại điện tử

1 Khái niệm và vai trò của sàn giao dịch TMĐT

2 Các đặc trưng cơ bản của sàn giao dịch TMĐT

3 Phân loại sàn giao dịch TMĐT

4 Lợi ích kinh doanh qua sàn GDTMĐT

5 Các phương thức giao dịch tại sàn GDTMĐT.

Sàn GDTMĐT là một thị trường trực tuyến, một “địa điểm họp chợ” được thực hiện trên mạng Internet mà ở đó những người tham gia có thể tìm kiếm thông tin về thị trường và sản phẩm, thiết lập các quan hệ cũng như tiến hành đàm phán tiền giao dịch.

Sàn GDTMĐT còn thực hiện các giao dịch điện tử trực tuyến, chuyển tiền điện tử, đấu giá điện tử, đấu thầu điện tử và hợp tác thiết kế, mua bán hàng hóa công cộng, tiếp thị trực tiếp đến khách hàng và thực hiện các dịch vụ sau bán hàng,…

4.1 Khái niệm và vai trò của sàn giao dịch TMĐT

4.1.1 Khái niệm:

Sàn giao dịch TMĐT

- Sàn GDTMĐT là một Website mua bán hàng hóa và dịch vụ, nó tạo ra không gian chung nhằm kết nối nhiều người mua và nhiều người bán, không bị giới hạn bởi không gian và thời gian.

- Đơn vị quản lý Website không trực tiếp tham gia vào các giao dịch, không chịu trách nhiệm về việc phân phối sản phẩm và quảng bá sản phẩm trên website Họ chỉ chịu trách nhiệm duy trì môi trường kỹ thuật cho người mua và người bán và điều phối các hoạt động diễn ra trong môi trường đó.

• Sàn GDTMĐT đóng vai trò là công cụ rất mạnh để bán

và quảng cáo hàng hóa

• Giúp DN tiết kiệm được nhiều chi phí, kho hàng, cửahàng, đơn giản hóa quá trình sao sánh và lựa chọn sảnphẩm

• Tạo cơ hội để doanh nghiệp lựa chọn đầu vào và quản

lý việc cung tiêu hàng hóa tốt hơn, thay đổi mẫu mã vàđưa hàng ra thị trường nhanh hơn

Các đặc trưng cơ bản của sàn giao dịch TMĐT

• Số lượng người mua, người bán, nhà cung cấp tham gia rất lớn

• Người tham gia có thể là người mua, có thể là người bán hoặc cả hai

và có quyền tự do khai thác các cơ hội mua bán hàng hóa, dịch vụ

• Thể hiện quan hệ cung cầu và giá cả trên thị trường

3 Phân loại sàn GDTMĐT

• Phân theo chủ thể tham gia:

- Sàn GDTMĐT chung (Public Emarketplace): mở chung chomọi doanh nghiệp, cá nhân đều tham gia giao dịch ở sàn này

- Sàn GDTMĐT riêng (Private Emarketplace): bị hạn chế sốlượng thành viên, người sở hữu sàn có quyền quyết định cácđiều kiện, tiêu chuẩn để lựa chọn thành viên

• Phân theo đối tượng ngành hàng kinh doanh trên sàn giao dịch

- Sàn GDTMĐT chuyên môn hóa (Vertical Emarketplace)

- Sàn GDTMĐT tổng hợp (Horizontal Emarketplace)

4.4.1 Đối với doanh nghiệp

- Tăng doanh thu

- Tiết kiệm chi phí

- Có được thông tin phong phú

- Tạo điều kiện thuận lợi về không gian và thời gian trong việc thiết lập và củng cố các mối quan hệ kinh doanh

- DN có cơ hội quảng bá thương hiệu tới bạn hàng quốc tế

- Nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng

4.4 Lợi ích kinh doanh qua sàn GDTMĐT

4.5.1 Giao dịch giao ngay

4.5.2 Giao dịch tương lai

4.5.3 Giao dịch quyền chọn: chọn mua, chọn bán

4.5.4 Nghiệp vụ tự bảo hiểm

4.5.5 Đấu giá điện tử

4.5.6 Đấu thầu điện tử

4 5 Các phương thức giao dịch tại sàn GDTMĐT

4.5.1 Giao dịch giao ngay

Là phương thức giao dịch trong đó hàng hóa được giao ngay sau khi ký kết hợp đồng

Tùy theo thị trường hàng hóa, việc giao hàng sau thời hạn ký kết hợp đồng 1 hoặc 2 ngày hoặc nhiều hơn nữa được coi là giao

ngay

Giao dịch giao ngay là nghiệp vụ gốc, các giao dịch khác được coi là “phái sinh” được hình thành trên cơ sở giao dịch gốc

4.5.2 Giao dịch tương lai (Future transaction)

Là phương thức giao dịch mua bán hàng hóa mà trong đó giá cả được

ấn định vào lúc ký kết hợp đồng nhưng việc giao hàng và thanh toán được thực hiện sau một kỳ hạn nhất định.

Giao dịch tương lai (kỳ hạn) bao gồm:

- Mua kỳ hạn

- Bán kỳ hạn

4 5 Các phương thức giao dịch tại sàn GDTMĐT

4.5.3 Giao dịch quyền chọn: chọn mua, chọn bán

Giao dịch quyền chọn là các giao dịch giữ hai bên: ngườimua và người bán, trong đó, người mua mua của người bánkhông phải là một món hàng mà là một cái quyền, tức làquyền mua hay quyền bán một món hàng hoặc một tài sảnnào đó theo mức giá

• Quyền chọn mua (Call Option) là chọn để mua một HH,

SP hay tài sản theo một giá cố định – gọi là giá ướcđịnh

• Quyền chọn bán (Put Option) là sự tự chọn bán mộ HH,

DV hay một tài sản nào đó trong tương lai

4.5.4 Nghiệp vụ tự bảo hiểm (Hedging)

Là biện pháp kỹ thuật thường được các nhà buôn bánnguyên liệu, nhà sản xuất tự bảo vệ trước những rủi ro dobiến động giá làm thiệt hại đến lãi dự tính bằng cách lợidụng giao dịch khống tại sản giao dịch điện tử

4 5 Các phương thức giao dịch tại sàn GDTMĐT

4.5.5 Đấu giá điện tử

a Khái niệm: Là phương thức bán hàng đặc biệt được diễn ra trực

tuyến trên mạng internet của một trang mạng (website) của sàn giao dịch điện tử, tại đó sau khi xem trước hàng hóa, dịch vụ, người mua

tự do cạnh tranh trả giá và hàng hóa sẽ được bán cho người nào trả giá cao nhất.

b Đặc điểm của đấu giá điện tử:

- Đối tượng đấu giá là loại hàng hóa, dịch vụ khan hiếm

- Cạnh tranh giữa người mua giá cả hàng hóa có xu hướng tăng dần

- Giao dịch và tương tác giữa người mua và người bán thông qua sở giao dịch ảo.

đấu giá trực tuyến

- Đảm bảo tính an toàn, bảo mật về tài khoản truy cập và toàn vẹn

dữ liệu, việc tham gia trả giá, giá đã trả và các thông tin về người tham gia đấu giá;

- Ghi nhận và lưu trữ tất cả mức giá được trả trong cuộc đấu giá, việc rút lại giá đã trả và những thông tin cần thiết khác trong quá trình diễn ra cuộc đấu giá trực tuyến;

- Hiển thị công khai, trung thực giá trả của người tham gia đấu giá; trích xuất được lịch sử việc trả giá trên hệ thống đấu giá trực tuyến;

- Hiển thị mức giá cao nhất được hệ thống đấu giá trực tuyến ghi nhận 30 giây một lần để những người tham gia đấu giá có thể xem được.

4 5 Các phương thức giao dịch tại sàn GDTMĐT

d Các mô hình đấu giá trực tuyến:

Mô hình (1) là các tổ chức thương mại thành lập trang thông tinđiện tử có hình thức đấu giá trực tuyến để người có tài sản,người mua tài sản thực hiện việc mua bán tài sản trên đó (nhưcác trang web đấu giá eBay, amazone…)

Với mô hình này, chủ trang thông tin điện tử có hình thức đấugiá không trực tiếp bán hàng của mình mà chỉ giúp các thànhviên, doanh nghiệp (người có tài sản) liệt kê và trưng bày tài sảncủa họ, để các thành viên khác (người mua) xem, tham gia đấugiá tài sản đó và thực hiện việc thanh toán Việc công bố thôngtin, chất lượng, giá bán của tài sản hoàn toàn do người có tài sản

Mô hình (3) là tổ chức đấu giá tài sản tự thành lập trang thôngtin điện tử đấu giá trực tuyến của mình và tổ chức việc đấu giátài sản trên trang thông tin đó

Theo mô hình này, các tổ chức đấu giá tài sản thành lập trangthông tin điện tử đấu giá trực tuyến của mình để tổ chức cuộcđấu giá bằng hình thức trực tuyến trên cơ sở hợp đồng dịch vụđấu giá tài sản với người có tài sản Đối với các tổ chức đấu giátài sản không thể thành lập trang tin điện tử đấu giá trực tuyếnthì có thể ký hợp đồng với tổ chức đấu giá tài sản có trang thôngtin điện tử đấu giá trực tuyến để thuê cơ sở hạ tầng đấu giá trựctuyến để tổ chức cuộc đấu giá

4 5 Các phương thức giao dịch tại sàn GDTMĐT

d Các mô hình đấu giá trực tuyến:

Mô hình (2) là Nhà nước giao cho một doanh nghiệp nhà nướcđứng ra thành lập trang thông tin điện tử đấu giá trực tuyến đểbán đấu giá tất cả các tài sản công hoặc tài sản khác được cơquan nhà nước có thẩm quyền giao

Điển hình thành công của mô hình này Công ty Quản lý tài sảnHàn Quốc (KAMCO) KAMCO được Chính phủ Hàn Quốc chophép thực hiện bán đấu giá tài sản công thông qua hệ thống đấugiá trực tuyến (có thu lệ phí tham gia) để thu hồi tiền về ngânsách Từ sự thành công của hệ thống đấu giá trực tuyến củaKACOM, tháng 10-2014, hình thức đấu giá tài sản công truyền

(1) Đấu giá kiểu Hà Lan

Là phương thức đấu giá mà người môi giới đấu giá đưa ra một mức giá rất cao cho vật đấu giá mà thường là không người mua nào trả nổi Mức giá sẽ được hạ xuống dần dần theo một chiếc đồng hồ Nếu người trả giá chấp nhận mức giá thì phải ấn nút chấp nhận ngay, nếu không sẽ mất cơ hội Phương thức này được áp dụng rộng rãi trong các chợ Hoa nổi tiếng của Hà Lan.

4 5 Các phương thức giao dịch tại sàn GDTMĐT

e Các phương thức đấu giá (tiếp)

(2) Đấu giá kiểu Anh

Là phương thức đấu giá mà người điều khiển cuộc bán đấu giá sao cho người trả giá thắng được mức giá hiện tại Giá chào mới phải cao hơn giá chào cũ một khoảng cho trước Cuộc đấu giá chấm dứt khi không còn người nào đưa ra mức giá khá hơn Người trả giá hiện tại sẽ thắng và trả số tiền theo giá đã chào.

Đấu giá kiểu Anh được coi là đấu giá mức thứ hai vì người thắng cuộc chỉ cần chào giá ở mức giá thứ hai (hoặc hơn mức thứ giá thứ 2 một chút)

- Quy chế về đấu giá

- Quảng cáo trực tuyến

- Tổ chức đấu giá

- Thanh toán trả tiền và nhận hàng

- Giải quyết khiếu nại

Các phương thức B2B

• Đấu giá trong TMĐT

– Đấu giá là một cơ cấu thị trường trong đó người mua

bỏ giá mà người bán đa ra; sự cạnh tranh về giá cả, giá cuối cùng được quyết định khi không còn giá nào cao hơn.

– Đấu giá tiến: là cuộc đấu giá đa ra sản phẩm cho

người mua tiềm năng

– Đấu giá kín: là cuộc đấu giá trong đó mỗi người tham

gia được bỏ giá một lần và không biết giá của nó là

– Đấu giá ngược: là sự đấu giá trong đó người mua đưa ra một

gói thầu trên hệ thống yêu cầu định giá, các nhà cung cấp tiềm năng tiến hành bỏ thầu với giá giảm dần và gói thầu thấp nhất sẽ thắng (dùng chủ yếu trong B2B và B2G)

• Quy trình đấu giá

– Phần 1: Tìm kiếm và so sánh

• Tìm kiếm

• Đấu giá kết hợp với khai báo

• Duyệt catalog của site

• Tìm kiếm cơ bản và nâng cao

173

Quy trình đấu giá

– Phần 2: Bắt đầu một cuộc đấu giá

• Đăng ký và mô tả sơ lược

• Nghe và xúc tiến

• Đặt giá

– Phần 3: Đấu giá thực sự

• Theo dõi bỏ thầu

• Sniping (tham gia bỏ thầu kéo dài 2 dây và đấu giá kết thúc khi gói thầu bỏ giá cao nhất)

• Các hình ảnh mô tả sai lệch

• Kỹ sảo làm sai sự phân loại

• Bán hàng tái suất

• Không có khả năng chi trả

• Chi phí vận chuyển và đóng gói cao

• Sai lệch trong cơ cấu vận chuyển

• Mất và phá huỷ yêu cầu

• Thay đổi và trở lại

175

Chống lại các gian lận trong đấu giá

• Kiểm tra người dùng

Bước 1: Tìm kiếm sản phẩm cần đấu giá trên ebay:

Tại trang chủ của ebay.com, bạn có thể nhập tên sản phẩm mà bạn cần

tìm vào phần tìm kiếm (như trong ảnh)

Hiện trang web ebay.com có tích hợp thêm công cụ tìm kiếm nâng cao giúp

bạn có thể tìm kiếm sẩn phẩm chính xác hơn với yêu cầu của bạn Bằng công

cụ này thì bạn có thể lựa chọn theo ngày, tháng mà sản phẩm đã sản xuất hay nguồn gốc xuất xứ.

Lưu ý khi lựa chọn tìm kiếm nâng cao:

Tại mục “ Search including” thì bạn nên đánh dấu tìm kiếm tại ô “Title an description”

Title an description

Completed listings Sold listings

Search including:

Item location: tức là nơi bán hàng như : Việt nam, Taiwan,…

Ship to: tức là chuyển đến Các sản phẩm rao bán được vận chuyển tới khu vực

nào Như ảnh đã đưa ra ở trên thì chiếc đồng hồ được rao bán ở trên toàn quốc Nhưng nếu như có một số người bán mà không ship hàng đến Việt Nam thì bạn cần sử dụng đến chức năng hỏi người bán để có thể trao đổi thêm về thông tin Còn với những loại mặt hàng được ship về Việt Nam thì bạn lựa chọn vào phần

có chữ : “See exclusions” tại đây bạn sẽ biết được thông tin về phí giao hàng, thời gian để nhận hàng,…

Payments: tức là phương thức thanh toán hàng hóa: Ở đây bạn cần kiểm tra kỹ

lưỡng xem người bán cần hình thức trả tiền như thế nào, nhưng phổ biến nhất hiện nay trên ebay vẫn là Paypal.

Bước 3: Tìm hiểu kỹ về độ tin cậy của người bán trên ebay mà bạn đang đấu giá trên ebay:

Người bán trên các trang thương mại điện tử lớn là vô cùng đa dạng, vì thế

để có thể xác định được người bán có uy tín hay không thì bạn cần lựa chọn

phần feedback của khách hàng.

Nếu người bán mà có lượng Positive feedback (Phản hồi tích cực) cao thì đó chứng tỏ sản phẩm có uy tín lớn, họ đã được nhiều khách hàng đánh giá với mức độ cao Theo các kinh nghiệm của chủ shop hay đấu giá hàng từ

Ebay cho biết lượng Positive feedback thường phải đạt từ 95% trở lên thì

mới đủ độ tin cậy Chính vì thế bạn cần phải xem kỹ người nào bán nhiều, nếu một người mà bán từ vài chục sản phẩm cho tới hàng chục ngàn sản phẩm thì chắc chắn họ phải cực kỳ tin cậy và phải có uy tín thì mới có

điểm feedback cao được.

Ở hình sau đây thì người bán nhận được tới 99,5% positive feedback – đây

là một con số rất cao, nó khẳng định về sự uy tin của mặt hàng, hoặc như

cực) Trong đó những loại mặt hàng có negative feedback mà thuộc những loại

như: Slow shipment, liar, give me wrong item,…(giao hàng chậm, lừa dối, cho

tôi hàng sai) thì bạn hết sức cẩn thận trong phần này Còn nếu bạn thấy Negative feedback mà thuộc dạng như Item đến muộn, có tiền vận chuyển cao,… thì bạn

không phải lo lắng bởi hầu hết trong suốt quá trình vận chuyển nó đều phát sinh một số vấn đề mà không đáng có xảy ra.

Bước 4: Bạn có thể đấu giá trên ebay hoặc chọn mua ngay.

Buy it now: tức là mua ngay Ví dụ như trong hình vẽ trên thì đồng hồ bạn

có thể mua luôn

Bid: tức là đấu giá Thường người bán sẽ đưa ra một item nào đó luôn ở

dạng đấu giá Nhưng việc đấu giá thì sẽ mất khá nhiều thời gian và cả khi bạn nhập hàng về bán lẻ nên tôi khuyến tốt nhất thì bạn nên mua luôn sản phẩm mà mình cần lựa chọn.

cần phải thanh toán tiền cho người bán để họ có thể vận chuyển hàng về tận nơi bạn yêu cầu.

Sau khi đã đấu giá thành công trên ebay và bạn muốn chuyển về Việt Nam thì hãy

liên hệ với các nhà chuyên chở.

Ebay vn cũng hỗ trợ đấu giá hàng từ nhiều website khác:

Bạn là người thường xuyên săn các món hàng giảm giá thì chắc chắn bạn sẽ biết

được rất nhiều website có bán hàng Mỹ và được hỗ trợ ship thẳng về Việt

Nam nhưng với mức phí vận chuyển khá cao Vào những dịp khuyến mại như Balck Friday hay các chương trình giảm giá đặc biệt như Giáng sinh là một trong những

dịp để bạn săn hàng giá rẻ.

Hiện tại Việt Nam đang có trang ebay vn cũng hỗ trợ cho bạn việc nhận hàng từ rất

nhiều trang web điện tử có bán hàng từ Mỹ Nếu bạn tìm được những loại mặt hàng nào giảm giá tốt thì bạn có thể gửi yêu cầu tới chợ điện tử đó báo giá, sau đó thì bạn cần cân nhắc có nên mua hàng đó hay không Quá trình làm việc này cũng khá đơn giản thôi, bạn chỉ cần thêm một form trong đó có kèm link sản phẩm đã lựa chọn, đời trong vòng vài tiếng đồng là bạn có báo giá để đưa ra quyết định xem mình có nên mua sản phẩm đó hay không.

4 5 Các phương thức giao dịch tại sàn GDTMĐT

4.5.6 Đấu thầu điện tử

a Khái niệm: Đấu thầu trực tuyến là một phương thức giao dịch

đặc biệt được thực hiện trên mạng internet, trong đó người mua công bố trước các điều kiện mua hàng để người bán báo giá và các điều kiện trả tiền, sau đó người mua sẽ lựa chọn người bán phù hợp.

b Vai trò, tác dụng của đấu thầu điện tử:

- Tạo thị trường và tăng cạnh tranh giữa người cung cấp;

- Mở rộng thành phần tham gia có thể vượt không gian;

- Tiết kiệm chi phí, thời gian và công sức;

- Công cụ trong quản lý hoạt động mua sắm…

- Công cụ tốt lựa chọn mua sắm hàng hóa và dịch vụ;

4 5 Các phương thức giao dịch tại sàn GDTMĐT

4.5.6 Đấu thầu điện tử

c Các điều kiện đấu thầu điện tử

- Hạ tầng pháp lý

- Hạ tầng kỹ thuật

- Doanh nghiệp có đủ tư cách pháp nhân

- Giá trị gói thầu đủ lớn

d Các phương thức đấu thầu điện tử

- Đấu thầu một giai đoạn một túi hồ sơ

- Đấu thầu một giai đoạn hai túi hồ sơ