Bài giảng Thương mại điện tử căn bản: Chương 1 - PGS.TS.GVCC Nguyễn Anh Tuấn

Bài giảng Thương mại điện tử căn bản: Chương 1 trình bày về Tổng quan về Thương mại điện tử. Nội dung cụ thể của chương này gồm có: Sự ra đời và phát triển thương mại điện tử, Thực trạng và xu hướng của TMĐT, Khái niệm chung, đặc trưng và phân loại của TMĐT, lợi ích, thách thức và tác động của TMĐT.

THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ

CĂN BẢN

PGS.TS.GVCC Nguyễn Anh Tuấn, ĐH Thủy Lợi

Giới thiệu chung

• Môn học: Thương mại điện tử (Electronic commerce)

• Số tín chỉ: 2

• Số tiết: 30 tiết (lý thuyết 20; bài tập 10)

• Điểm quá trình: 40% (gồm điểm chuyên cần; bài tập tình huống; bài tập lớn; thái độ làm việc nhóm )

• Điểm thi kết thúc: 60% (trắc nghiệm + tự luận)

2

Nội dung môn học

5

6

2

1 Tổng quan về Thương mại điện tử

Cơ sở hạ tầng Kinh tế- Xã hội – Pháp lý, Hạ tầng Kỹ thuật – Công nghệ

Phương thức và hình thức kinh doanh TMĐT B2B, B2C

Thanh toán điện tử

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ

1.1 Sự ra đời và phát triển thương mại điện tử

1979:Michael Aldrich phát minh mua sắm trực tuyến

1984:Gateshead SIS/Tesco là trang mua bán trực tuyến dạng B2C đầu tiên

1984: Tháng 4 năm 1984, CompuServera mắt Trung tâm Mua sắm Điện tử ở Mỹ và Canada Đây là dịch vụ thương mại điện tử đầu tiên toàn diện

1990:Tim Berners-Leexây dựng trình duyệt đầu tiên, WorldWideWeb, sử máy NeXT

1994:Netscapetung trình duyệt Navigator với tên là Mozilla Pizza Hut đặt hàng trên trang web này Ngân hàng trực tuyến đầu tiên được mở

1995: Jeff Bezos ra mắtAmazon.com và thương mại miễn phí 24h

1998:Alibaba Group được hình thành ởTrung Quốc

2004:DHgate.com, công ty B2C giao dịch trực tuyến đầu tiên ở Trung Quốc được thành lập

Ngày nay, TMĐT đã phát triển nhanh, mạnh lan rộng mọi ngành, lĩnh vực kinh tế - xã hội Nhận xét:

- TMĐT phát triển đồng hành với sự phát triển của Internet

- Nhờ có khả năng khai thác, truyền, trao đổi thông tin, giao dịch thương mại thông qua các website thương mại, mạng Internet nhanh chóng, TMĐT đã ra đời và phát triển

Tại Mỹ, DT bán lẻ trực tuyến năm 2016 đạt 394,86 tỷ USD, tăng 15,6%

so với với năm 2015, ghi nhận mức tăng trưởng cao nhất kể từ năm 2013.

Tại khu vực châu Á - TBD, năm 2017, DT từ TMĐT của khu vực đóng góp 40% tổng doanh thu TMĐT trên toàn cầu, nhờ hoạt động mua sắm bùng nổ tại Trung Quốc, Nhật Bản, Australia, Hàn Quốc và Ấn Độ.

Dự báo ĐN Á sẽ trở thành thị trường TMĐT bùng nổ tiếp theo, Dự kiến, số lượng người thuộc tầng lớp trung lưu tại ASEAN sẽ tăng từ

190 triệu người (2012), lên 400 triệu người (2020) và lượng người truy nhập Internet cũng sẽ tăng gấp ba lần lên 600 triệu người (2025).

Riêng với số của Trung Quốc, TMĐT đã tăng trưởng vượt bậc trong thập kỷ qua Khoảng 10 năm trước, TQ chiếm chưa đến 1% thị trường TMĐT toàn cầu, ngày nay con số là 42% Trong khi đó, ngược lại thị phần TMĐT của Mỹ là 24%, (giảm từ 35% của năm 2005).

Dự báo:

Hàn Quốc và Trung Quốc sẽ tiếp tục là các thị trường dẫn đầu

và Châu Á nói chung vẫn là thị trường mũi nhọn Riêng thương mại điện tử Việt Nam dự kiến sẽ tăng từ 0,5% lên 2,2% trong năm 2025 kết hợp với sự phát triển của kỹ thuật

số

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

Một số trang TMĐT lớn nhất thế giới

(2) Alibaba (Trung Quốc)

Từ khoảng năm 2010, trang thương mại điện tử Alibaba bắt đầu phát triển trên phạm vi toàn cầu Xu hướng mà Alibaba muốn

hướng tới giống như trang tìm kiếm Google nhưng lại thiên nhiều hơn về lĩnh vực kinh doanh xuất nhập khẩu.

Alibaba cũng được xem là một trong những địa chỉ web đáng tin

cậy trong top 10 website thương mại điện tử lớn nhất trên thế

giới hiện nay.

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

Một số trang TMĐT lớn nhất thế giới

(3) Ebay (Mỹ)

Đây là một trang website mua bán trực tuyến của Mỹ và cho đến nay nó đã có mặt ở hầu hết mọi nơi trên thế giới, ở nhiều phiên bản.

Ưu điểm của Ebay là có các mặt hàng được rao bán rất đa dạng, phong phú, giống như một sàn đấu giá trực tuyến, một nơi để người mua và người bán thỏa sức trao đổi mua bán hàng hóa trong nhiều lĩnh vực.

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

Một số trang TMĐT lớn nhất thế giới

(4) Bestbuy (Mỹ)

Khi truy cập trang thương mại điện tử Bestbuy, bạn có thể dễ dàng tìm thấy hàng

ngàn những sản phẩm mà mình yêu thích nhờ sự sắp xếp hàng hóa trên các gian hàng trực tuyến khoa học, theo các danh mục rõ ràng, chuyên nghiệp.

Bestbuy sử dụng chủ yếu trên ngôn ngữ tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha, phục vụ cho

rất nhiều ngành hàng cả bán buôn và bán lẻ

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

Một số trang TMĐT lớn nhất thế giới

(5) Walmart (Mỹ)

Với chiến lược bán hàng cắt giảm chi phí, chương trình giảm giá đặc biệt và các dịch vụ khách hàng chuyên nghiệp, Walmart đã trở thành một trong những nhà bán lẻ tạp hóa lớn nhất nước Mỹ, đạt doanh thu khoảng 20% doanh thu hàng tiêu dùng và tạp phẩm.

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

Một số trang TMĐT lớn nhất thế giới

(7) Home Depot (Mỹ)

Home Depot được sáng lập vào năm 1978, có trụ sở chính đặt tại Atlanta và

là trang thương mại điện tử chuyên bán lẻ vật dụng xây dựng cùng các sản phẩm gia dụng và nội thất khác Tập đoàn này hiện đã có một chuỗi 2.200 cửa hàng trải dài và hoạt động mạnh trên khắp nước Mỹ.

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

Một số trang TMĐT lớn nhất thế giới

(8) Taobao (Trung Quốc)

Taobao là trang thương mại điện tử và thị trường bán hàng trực

tuyến “quyền lực” nhất tại Trung Quốc và dần dần được sử dụng nhiều bởi các người dùng đến từ nhiều nơi trên thế

giới Taobao có hơn 800 triệu danh sách sản phẩm và hơn 500

triệu người dùng, tính đến năm 2014.

Tại thị trường Đông Nam Á, Taobao đang có sự phát triển vượt bậc và được đánh giá là có thể sánh ngang ngửa với trang Amazon.

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

Một số trang TMĐT lớn nhất thế giới 2018

(9) Etsy (Mỹ)

Đây là chợ điện tử online chuyên buôn bán mặt hàng hanmade, hiện nay etsy có hơn 8000 gian hàng cùng hàng chục triệu sản

phẩm hấp dẫn Etsy hiện đã có hơn 800.000 gian hàng mua

bán trực tuyến với tổng số hơn 15 triệu sản phẩm độc đáo có thể đáp ứng mọi nhu cầu cần thiết của các khách hàng.

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

Một số trang TMĐT lớn nhất thế giới 2018

(10) Lazada (Đông Nam Á)

Năm, Lazada được thành lập tại Singapor, và ngay sau đó phát triển tại Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam theo mô hình của Amazon.com.

Nổi lên trong vòng 5 năm trở lại đây, trang bán hàng thương mại điện tử thuộc quyền sở hữu của Alibaba này đang chiếm dần ưu thế và thể hiện năng lực của một đơn vị mới, trẻ, chât lượng trên thị trường kinh doanh, buôn bán hàng hóa.

Được hoạt động trên nhiều thứ tiếng ở nhiều quốc gia khu vực

châu Á, Lazada xứng đáng được ghi tên vào danh sách các trang

thương mại điện tử hoạt động hiệu quả và có dịch vụ khách hàng thực sự chất lượng.

Tóm lại:

Trong 10 trang TMĐT lớn nhất toàn cầu, thì Mỹ chiếm 7, Trung Quốc: 2, Đông Nam Á: 1 phản ánh đúng thực trạng phát triển TMĐT hiện nay.

Thống kê từ Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho thấy, trung bình một tuần, mỗi người bỏ ra gần 25 giờ để lên mạng, tức hơn 3 giờ/ngày Cùng với đó, gần 1/3 người sử dụng internet để mua sắm online với chi tiêu trung bình 160 USD/người/năm.

Hầu hết, SP mà người tiêu dùng Việt mua bán online chủ yếu là quần

áo, giày dép chiếm tỷ lệ 64% , sách, âm nhạc, văn phòng phẩm chiếm

51%, mỹ phẩm và các sản phẩm chăm sóc cá nhân 40%, các sản phẩm công nghệ thông tin, gia dụng chiếm 40% , đồ nội thất 29% , sản phẩm

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

Một số trang TMĐT lớn nhất Việt Nam 2018

(1) Lazada Việt Nam

Lazada Việt Nam là một sàn giao dịch thương mại điện tử, cung cấp sản phẩm trên

nhiều ngành hàng khác nhau như nội thất, điện thoại máy tính bảng, thời trang và phụkiện, sản phẩm chăm sóc sức khỏe, làm đẹp, đồ chơi và đồ dùng thể thao

Lazada Việt Nam là một phần của Lazada Group – tập đoàn thương mại điện tử đa quốcgia và hiện đang có chi nhánh tại Indonesia, Philippin, Singapore, Thái Lan và Malaysia.Tập đoàn Lazada lại thuộc sở hữu tập đoàn Alibaba

Việt Nam

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

Một số trang TMĐT lớn nhất Việt Nam 2018

(2) Thế giới di động

Thegioididong.com trực thuộc Công ty Cổ phần Thế giới di động được thành lập vào

năm 2004, tên tiếng Anh là Mobile World JSC, là một tập đoàn bán lẻ tại Việt Nam vớilĩnh vực kinh doanh chính là bán lẻ điện thoại di động, thiết bị số và điện tử tiêu dùng.Theo nghiên cứu của EMPEA, thống kê thị phần bán lẻ điện thoại di động tại Việt Namnăm 2014 thì Thế giới di động hiện chiếm 25% và là doanh nghiệp lớn nhất trong lĩnhvực của mình

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

Một số trang TMĐT lớn nhất Việt Nam 2018

(3) Shopee: là sàn giao dịch thương mại điện tử có trụ sở đặt tại Singapore, thuộc sởhữu của tập đoàn SEA (trước đây là Garena), được thành lập vào năm 2009 bởi Forrest

Li.[1] Shopee được giới thiệu lần đầu tại Singapore vào năm 2015, và hiện đã có mặt tạicác quốc gia: Singapore; Malaysia; Thái Lan; Đài Loan; Indonesia; Việt Nam,

và Philipines

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

Một số trang TMĐT lớn nhất Việt Nam 2018

(4) Tiki: viết tắt của “Tìm kiếm & Tiết kiệm”, hiện là trang mua sắm trực tuyến đáng tin

cậy nhất trong lĩnh vực thương mai điện tử tại Việt Nam Mô hình kinh doanh ngày trướccủa Tiki.vn đa phần vẫn là B2C (Business To Customer), nay đang từng bước chuyển sang: mô hìnhB2B2C (Business to Business to Customer) Tiki.vn cũng thu hút được nhiều nhà đầu tư lớnnhư VNG, Cyber Argent, Sumitomo, Seedcom và gần đây nhất là JD.com cùng góp vốn

để tiếp tục phát triển hơn nữa các dự án phục vụ người tiêu dùng tại Việt Nam Mặt hàngkinh doanh hiện nay của Tiki là sách và các mặt hàng gia dụng

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

Một số trang TMĐT lớn nhất Việt Nam 2018

(5) Sendo: với tên gọi tiếng Việt là Sen Đỏ là một website đã xuất hiện từ khá lâu, thuộc sở hữu của tập đoàn FPT Mặc dù có rất nhiều cái tên mới nổi cạnh tranh trực tiếp trong ngành TMĐT nhưng thương hiệu thuần Việt này vẫn giữ được vị thế "anh lớn" của mình khi mỗi tháng đạt hơn 24 triệu truy cập.

Tuy không quảng cáo rầm rộ bằng các đối thủ khác, nhưng Sendo vẫn giữ ưu thế nhờ giá rẻ, mặt hàng đa dạng, phong phú cộng với giao diện website đẹp mắt, thân thiện với người dùng.

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

Một số trang TMĐT lớn nhất Việt Nam hiện nay

(6) FPT Shop: thuộc tập đoàn công nghệ nổi tiếng tại Việt Nam và đã góp mặt vào Top

10 đến hai sản phẩm là Sendo và FPT Shop Với sự trẻ trung, hiện đại và sáng tạo vốn

có của mình, FPT luôn khẳng định được vị thế độc tôn không chỉ trong ngành công nghệ mà cả thị trường thương mại điện tử tại Việt Nam.

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

Một số trang TMĐT lớn nhất Việt Nam hiện nay

(7) A đây rồi: Là một sản phẩm của tập đoàn Vingroup, A đây rồi tuy mới nhưng cũng

khẳng định được vị thế vững chắc của mình với việc được đầu tư mạnh tay và đánh mạnh vào thị trường sản phẩm công nghệ với mức giá ưu đãi và chính sách chăm sóc khách hàng cực tốt.

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT

1.2.2 Thách thức của TMĐT Việt Nam

 Những thách thức về phi kỹ thuật của TMĐT Việt Nam

 Những thách thức về kỹ thuật của TMĐT

 Độ an toàn, độ tin cậy, bảo mật

 Các chuẩn mực, CS kỹ thuật

 Độ rộng của giải tần còn thiếu

 Các công cụ phát triển phần mềm thường xuyên thay đổi

 Khó khăn trong việc hợp nhất Internet, phần mềm TMĐT

 Thiết bị ngoại vi (màn hình, ô đĩa, bàn phím, chuột, máy

in…)

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT

1.2.3 Các giải pháp cho TMĐT Việt Nam

Vĩ mô:

- Hoàn thiện môi trường pháp lý;

- Khuyến khích áp dụng công nghệ mới

- Đánh giá tín nhiệm website thương mại điện tử và chứng thực chứng từ điện tử;

- Hạ tầng an toàn, an ninh cho thương mại điện tử cần được củng cố với việc thiết lập các

hệ thống quản lý, giám sát giao dịch thương mại điện tử;

- Khâu tiếp thị và bán hàng trực tuyến,

- Nâng cao chất lượng dịch vụ chuyển phát, giao nhận hàng hóa

- Tích hợp tính năng thanh toán trực tuyến trên trang web bán hàng

- Huấn luyện, đào tạo kỹ năng cần thiết cho TMĐT

1.2 Thực trạng và xu hướng của TMĐT (tiếp)

1.2.4 Các xu hướng TMĐT

Xu hướng chung: Làn sóng thương mại điện tử phát triển bùng nổ trên toàn cầuvới những hoạt động về thâu tóm và mở rộng thị trường của những tập đoàn lớnnhư Amazon và Walmart của Mỹ, Alibaba và JD của Trung Quốc, Flipkart của Ấn

Độ, Rakuten của Nhật Bản, Lazada và Sea của Singapore

Xu hướng cụ thể: Tăng cường công nghệ tương tác thực tế ảo, trợ lý ảo giọng nói,nâng cao trải nghiệm khách hàng và cá nhân hóa hay bùng nổ thanh toán di động

sẽ là những xu hướng chính của thương mại điện tử năm 2018 và những năm tới.

(1) Tăng cường công nghệ tương tác thực tế ảo (Augmented Reality – AR)

Ví dụ điển hình:

IKEA Place là một ứng dụng tăng cường thực tế cho phép người tiêu dùng trải nghiệm, các sản phẩm nội thất của Ikea tại bất kỳ không gian nào Sản phẩm có hình dạng 3D và đúng kích cỡ, vì vậy người tiêu dùng có thể xem liệu đồ nội thất hoặc phụ kiện đó sẽ trông như thế nào trong nhà.

Amazon bổ sung thêm tính năng xem AR cho phép khách hàng xem hàng nghìn sản phẩm trong nhà và văn phòng trước khi mua, bao gồm thiết bị điện tử và dụng cụ.

(2) Thanh toán di động lên ngôi

Paypal hợp tác với Android Pay, Samsung Pay, Apple Pay, Visa, Mastercard, Facebook và một số ngân hàng lớn, làm cho nó trở thành sự lựa chọn hàng đầu của người bán và người tiêu dùng về thanh toán di động

(3) Mua hàng với trợ lý ảo giọng nói

(4) Mua sắm bằng hình ảnh

Ví dụ điển hình:

Thanh công cụ tìm kiếm hình ảnh của eBay cho phép người dùng sử dụng hình ảnh do họ chụp hoặc hình ảnh họ thấy trên mạng Internet để thực hiện lệnh tìm kiếm các sản phẩm tương

tự trên eBay.

Công ty nội thất Houzz (Mỹ) đưa ra công cụ quét hình ảnh do người dùng đưa lên để tìm các sản phẩm tương tự từ 8 triệu sản phẩm đang được Houzz chào bán từ bàn ghế cho đến đèn ngủ, giá sách

(5) Trải nghiệm khách hàng và cá nhân hóa

Ví dụ điển hình:

Công ty phát sóng video trực tuyến Netflix đã từ bỏ chiến lược tiếp thị theo phân phúc địa lý của khách hàng, thay vào đó công ty chia nhỏ 93 triệu người sử dụng toàn cầu thành 1.300 nhóm riêng biệt và mỗi nhóm này có chung “khẩu vị” xem phim.

Hãng Westfield đang có kế hoạch thương lượng với chuỗi phân phối của mình chia sẻ dữ liệu về hành vi mua sắm của người tiêu dùng để hướng đúng đến những khách hàng tiềm năng, phục vụ quảng cáo và bán hàng

Đâu là nguyên nhân, lý do cho TMĐT Thế giới và Việt Nam phát triển?

Thứ nhất: Cạnh tranh Thứ hai: Khách hàng Thứ ba: Công nghệ Thứ tư: Xu thế

1.3 Khỏi niệm chung, đặc trưng và phõn loại của TMĐT(tiếp)

1.3.1 Khỏi niệm thương mại điện tử

TMĐT (theo nghĩa hẹp: Là việc mua bán hàng hoá và dịch vụ thông qua các phương tiện điện

tử, nhất là Internet và các mạng viễn thông khác

TMĐT (Electronic commerce- EC) là một khái niệm để mô tả quá trình mua bán và trao đổi sản phẩm, dịch vụ và thông tin thông qua mạng máy tính và viễn thông một cách rộng rãi, ở mức

độ cao nhất có thể

1.3.1 Khái niệm thương mại điện tử (tiếp)

TMĐT theo nghĩa rộng: TMĐT là việc sử dụng cỏc phương tiện điện tử để kinh doanh.

Quy trỡnh cơ bản của một giao dịch thương mại gồm: tỡm kiếm (mua

gỡ, ở đõu…), đỏnh giỏ, giao hàng, thanh toỏn và xỏc nhận.

Thực tế, EC thường hiểu lẫn lộn với khỏi niệm KINH DOANH ĐIỆN

TỬ (e-business).

Kinh doanh điện tử khụng chỉ là hoạt động mua bỏn hàng húa- dịch

vụ mà cũn là phục vụ khỏch hàng, kết nối đối tỏc kinh doanh, tổ chức giỏo dục, huấn luyện qua mạng, thực hiện cỏc giao dịch điện tử trong phạm vi một tổ chức… Như vậy, cú thể hiểu kinh doanh điện tử là mụ hỡnh phỏt triển của cụng ty khi tham gia TMĐT ở mức độ cao và ứng dụng cụng nghệ thụng tin chuyờn sõu trong mọi hoạt động của cụng ty.