Xây Dựng Chủ Đề Tích Hợp Trong Dạy Học Môn Giáo Dục Công Dân Ở Các Trường Trung Học Phổ Thông

Nội dung chương trình còn có nhiều đơn vị kiến thức trùng lặp, còn có sự lồng ghép tổng hợp nhiều mảng nội dung kiến thức của các ngành khoa học khác nhau như Lịch sử, Địa lý, Sinh học,

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ KIM THANH

XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ KIM THANH

XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

Ngành: LL & PPDH Bộ môn Lý luận chính trị

Mã số: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ HƯỜNG

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực chưa hề được sử dụng và công bố ở bất kỳ một công trình nào khác

Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được xác định rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, ngày 20 tháng 4 năm 2018

Tác giả

Nguyễn Thị Kim Thanh

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thiện luận văn “Xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường Trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hải Phòng” trước hết tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với TS Nguyễn Thị Hường,

người đã tận tình hướng dẫn tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn thầy cô giáo Khoa Giáo dục Chính trị, phòng Đào tạo và đặc biệt là các thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy các chuyên đề của toàn khoá học đã tạo điều kiện, đóng góp ý kiến cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn

Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn tới Khoa Giáo dục Chính trị, phòng Đào tạo trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện, giúp đỡ, góp ý cho tôi trong quá trình hoàn thành luận văn

Tôi xin cảm ơn anh em, bạn bè, gia đình đã động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Kim Thanh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3

5 Giả thuyết nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu của đề tài 3

7 Những đóng góp mới của đề tài 5

8 Kết cấu của đề tài 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG CÁC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 6

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài 6

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước 7

1.2 Một số vấn đề lý luận chung về xây dựng các chủ đề tích hợp trong dạy học môn Giáo dục công dân ở Trung học phổ thông 10

1.2.1 Khái niệm tích hợp và xây dựng các chủ đề tích hợp 10

1.2.2 Vai trò của tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp môn Giáo dục công dân ở Trung học phổ thông hiện nay 17

1.3 Quy trình xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Giáo dục công

dân ở trường Trung học phổ thông hiện nay 25

1.3.1 Các nguyên tắc xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Giáo dục công dân Trung học phổ thông 25

1.3.2 Quy trình xây dựng các chủ đề tích hợp và chủ đề tích hợp giáo dục công dân 27

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Giáo dục công dân Trung học phổ thông 32

1.4.1 Xây dựng chủ đề tích hợp môn GDCD ở trường THPT 32

1.4.2 Cơ sở vật chất và thiết bị dạy học 33

1.4.3 Năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động 34

Chương 2 MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG HIỆN NAY 36

2.1 Tình hình xây dựng và tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp môn Giáo dục công dân ở các trường Trung học phổ thông trên đại bàn thành phố Hải Phòng hiện nay 36

2.1.1 Khái quát đặc điểm các trường THPT trên địa bàn thành phố Hải Phòng 36

2.1.2 Những kết quả đạt được trong xây dựng và tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp môn GDCD ở THPT trên địa bàn thành phố Hải Phòng 39

2.1.3 Những hạn chế trong xây dựng và tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp môn GDCD ở THPT trên địa bàn thành phố Hải Phòng 47

2.2 Một số vấn đề đặt ra trong xây dựng các chủ đề tích hợp trong dạy học môn GDCD ở THPT trên địa bàn thành phố Hải Phòng hiện nay 49

2.2.1 Nội dung chương trình môn Giáo dục công dân ở THPT còn nhiều bất cập 49

2.2.2 Trong xây dựng và tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp GDCD chưa nhận được sự đồng thuận, phối kết hợp của các lực lượng giáo dục 51 2.2.3 Năng lực thiết kế, tổ chức hoạt động của giáo viên còn hạn chế 52 2.3 Đề xuất một số chủ đề tích hợp trong dạy học môn Giáo dục công dân

ở các trường Trung học phổ thông trên thành phố Hải Phòng hiện nay 54 2.3.1 Chủ đề 1: Ma túy và trách nhiệm của học sinh trong việc phòng chống

ma túy 54 2.3.2 Chủ đề 2: Công dân với vấn đề bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường 58 2.3.3 Chủ đề 3: Giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo trong tình hình hiện nay 63

Chương 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ XÂY DỰNG CÁC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG HIỆN NAY 69

3.1 Giải pháp về phía cán bộ quản lý 69 3.1.1 Xây dựng kế hoạch thường niên về thiết kế các chủ đề tích hợp trong dạy học Giáo dục công dân ở Trung học phổ thông 69 3.1.2 Tổ chức rà soát nội dung chương trình sách giáo khoa, chủ động xây dựng kế hoạch thực hiện thiết kế các chủ đề tích hợp trong dạy học Giáo dục công dân ở Trung học phổ thông 72 3.1.3 Chỉ đạo các nhà trường chủ động xây dựng và tổ chức thực hiện hiệu quả các chủ đề tích hợp trong dạy học Giáo dục công dân ở Trung học phổ thông 72 3.1.4 Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát các hoạt động thiết kế và tổ chức thực hiện các chủ đề tích hợp môn GDCD ở THPT 73

3.2 Giải pháp đối với đội ngũ giáo viên và học sinh 74

3.2.1 Giải pháp về phía giáo viên 74

3.2.2 Giải pháp đối với học sinh 78

3.3 Một số giải pháp khác 82

3.3.1 Kết hợp quá trình dạy học với các hoạt động đoàn thể xã hội 82

3.3.2 Về chương trình và sách giáo khoa THPT 83

3.3.3 Các giải pháp tạo động lực nhằm nâng cao hiệu quả xây dựng các chủ đề tích hợp trong dạy học GDCD ở THPT 85

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 88

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 90 PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

GD và ĐT Giáo dục và Đào tạo

GDCD Giáo dục công dân

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1: Thống kê các nội dung trùng lặp trong cấu trúc 23chương trình

một số môn học ở THPT 23

Bảng 1.2: Các tiêu chí đánh giá 31

Bảng 2.1 Danh mục các chủ đề tích hợp môn GDCD được xây dựng ở một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hải Phòng 40

Bảng 2.2 Hiệu quả sau khi sử dụng dạy học theo chủ đề tích hợp 41

Bảng 2.3 Danh sách lấy ý kiến giáo viên ở các trường THPT trong khu vực nội thành Hải Phòng 42

Bảng 2.4 Thái độ của học sinh trong giờ học được tổ chức theo chủ đề tích hợp môn Giáo dục công dân 45

Bảng 2.5 Những ưu điểm của tổ chức dạy học tích hợp 46

Bảng 2.6 Bảng thống kê thiết bị dạy học ở một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hải Phòng 48

Bảng 2.7 Địa chỉ nội dung tích hợp 55

Bảng 2.8 Nhiệm vụ và bộ câu hỏi định hướng cho từng nhóm 56

Bảng 2.9: Mô tả công cụ đánh giá được sử dụng trong chủ đề 57

Bảng 2.10 Địa chỉ nội dung tích hơp 59

Bảng 2.11 Nhiệm vụ và bộ câu hỏi định hướng cho từng nhóm 60

Bảng 2.12: Mô tả công cụ đánh giá được sử dụng trong chủ đề 61

Bảng 2.13 Địa chỉ nội dung tích hợp 64

Bảng 2.14 Nhiệm vụ và bộ câu hỏi định hướng cho từng nhóm 65

Bảng 2.15: Mô tả công cụ đánh giá được sử dụng trong chủ đề 66

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao vai trò của giáo dục và đào tạo Người nhấn mạnh: "Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu" Kế thừa quan điểm của Người, trong tiến trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta luôn chú trọng đến vấn đề phát triển giáo dục, coi giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là tương lai tương sáng của dân tộc, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển

Nghị quyết 29 của Ban chấp hành Trung ương Đảng, khoá XI về Đổi mới căn bản Giáo dục và Đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc

tế đã chỉ rõ: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên

đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội” Tuy nhiên,

trong Nghị quyết, Đảng ta cũng khẳng định: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục - đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học Trong quá trình đổi mới, cần kế thừa, phát huy những thành tựu, phát triển những nhân tố mới, tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm của thế giới; kiên quyết chấn chỉnh những nhận thức, việc làm lệch lạc Đổi mới phải bảo đảm tính hệ thống, tầm nhìn dài hạn, phù hợp với từng loại đối tượng và cấp học; các giải pháp phải đồng bộ, khả thi, có trọng tâm, trọng điểm, lộ trình, bước

đi phù hợp” [31]

Môn Giáo dục công dân ở phổ thông nói chung, Giáo dục công dân ở Trung học phổ thông nói riêng giữ vai trò chủ đạo trong giáo dục các giá trị sống;

góp phần hình thành, phát triển cho học sinh những phẩm chất đạo đức, các năng lực cần thiết như năng lực giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề, lập kế hoạch, thực hiện trách nhiệm công dân, phù hợp với chuẩn giá trị đạo đức và quy định của pháp luật Do vậy, việc đổi mới và tổ chức dạy học có hiệu quả môn học này

có ý nghĩa đặc biệt quan trọng

Dạy học tích hợp trong bộ môn Giáo dục công dân là rất phù hợp và mang lại hiệu quả cao trong quá trình dạy và học

Đối với quá trình dạy giúp người dạy nắm bắt được tâm lý của người học qua các hoạt động trong giờ học từ đó điều chỉnh phương pháp cho phù hợp với đối tượng học

Đối với quá trình học giúp người học phát huy được khả năng tự học, tự sáng tạo đồng thời bộc lộ được mọi khả năng của bản thân trong quá trình học

do đó có điều kiện nhìn nhận những mặt mạnh, yếu để hoàn thiện bản thân

Tuy nhiên, việc đổi mới cách thức tổ chức và phương pháp dạy học giáo dục công dân (GDCD) còn gặp không ít khó khăn Nội dung chương trình còn

có nhiều đơn vị kiến thức trùng lặp, còn có sự lồng ghép tổng hợp nhiều mảng nội dung kiến thức của các ngành khoa học khác nhau như Lịch sử, Địa lý, Sinh học, Giáo dục Quốc phòng…

Thực tế những năm vừa qua, các nội dung này đã được nhiều giáo viên tổ chức dạy học theo hình thức tích hợp định hướng học sinh có thể phát huy tối đa kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết có hiệu quả các các nhiệm vụ học tập mà bài học đặt ra Song, cho đến thời điểm hiện nay quan niệm và cách tổ chức về dạy học tích hợp vẫn còn nhiều tranh cãi

Xuất phát từ những lí do trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài “Xây dựng chủ đề

tích hợp trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường Trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hải Phòng” làm luận văn tốt nghiệp với hy vọng

góp một phần công sức của bản thân, nghiên cứu quy trình, các giải pháp để nâng cao hiệu quả tích hợp trong tổ chức dạy học môn Giáo dục công dân ở Trung học

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn của xây dựng các chủ đề tích hợp trong dạy học môn Giáo dục công dân ở Trung học phổ thông, đề tài đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng xây dựng các chủ đề tích hợp trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường Trung học phổ thông (THPT) trên thành phố Hải Phòng giai đoạn tới

3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về tích hợp và dạy học tích hợp

- Mô tả, phân tích, đánh giá thực trạng xây dựng các chủ đề tích hợp trong dạy học môn Giáo dục công dân trên địa bàn các trường THPT ở thành phố Hải Phòng

- Đề xuất các biện pháp, khuyến nghị (kiến nghị) trong quá trình thực hiện

và triển khai xây dựng các chủ đề tích hợp trong môn GDCD bậc THPT

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu về vấn đề xây dựng, thiết kế các chủ đề tích hợp trong dạy học GDCD ở THPT

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu thực trạng xây dựng các chủ đề tích hợp môn GDCD ở một số trường THPT công lập trên địa bàn thành phố Hải Phòng giai đoạn từ năm 2012-2017

5 Giả thuyết nghiên cứu

Nếu xây dựng các chủ đề tích hợp trong dạy học môn Giáo dục công dân

ở các trường Trung học phổ thông và tổ chức dạy học có hiệu quả thì sẽ nâng cao được chất lượng học tập bộ môn, đồng thời góp phần rèn luyện các năng lực cần thiết cho học sinh THPT

6 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

6.1 Phương pháp luận chung

Đề tài sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử để làm sáng tỏ lý luận chung về học theo chủ đề tích hợp cho học sinh các trường THPT trên đại bàn thành phố Hải Phòng hiện nay

6.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

* Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp lịch sử - logic: Dựa vào các tài liệu lịch sử liên quan tới công tác dạy - học theo chủ đề tích hợp cho học sinh để nắm bắt được bản chất vấn đề nghiên cứu, thấy được tính logic trong khi tiến hành phân tích các nội dung liên quan đến việc triển khai nhiệm vụ của đề tài

- Phương pháp phân tích và tổng hợp lí thuyết: trên cơ sở tập hợp dữ liệu thu thập được từ các tài liệu nghiên cứu, luận văn tiến hành phân tích, tổng hợp

về mặt lý thuyết để xây dựng cơ sở lý luận cho việc đánh giá công tác dạy - học theo chủ đề tích hợp cho học sinh các trường THPT trên đại bàn thành phố Hải Phòng hiện nay

* Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Trên cơ sở tham gia làm việc trực tiếp tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Hải Phòng tiến hành quan sát, ghi chép các hình thức, biện pháp, cách thức tổ chức giáo dạy học theo chủ đề tích hợp cho học sinh các trường THPT trên đại bàn thành phố Hải Phòng hiện nay

Học sinh, ghi nhận lại kết quả đã thực hiện được để có cơ sở thực tiễn khi đánh giá chất lượng giáo dục thẩm mỹ của các nhà trường

- Phương pháp trò chuyện, phỏng vấn: Tiến hành gặp gỡ giáo viên, học

sinh các trường THPT là đối tượng được lựa chọn khảo sát để trò chuyện, phỏng vấn (thông qua những bảng hỏi đã được chuẩn bị sẵn) nhằm thu thập cơ sở thực tiễn cho công tác nghiên cứu của đề tài

- Phương pháp điều tra xã hội học bằng Anket: Tiến hành xây dựng mẫu

phiếu trưng cầu ý kiến bằng việc soạn thảo hệ thống câu hỏi được chuẩn bị sẵn trên giấy theo những nội dung xác định (gồm câu hỏi đóng và câu hỏi mở) để khảo sát thực trạng công tác dạy học theo chủ đề tích hợp cho học sinh các trường THPT trên đại bàn thành phố Hải Phòng hiện nay làm căn cứ thực tiễn phục vụ cho quá trình nghiên cứu của đề tài

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: Tham khảo các ý kiến của các nhà

khoa học, những người làm công tác giáo dục lâu năm, có kinh nghiệm để xây dựng các căn cứ khoa học khi đề xuất giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác giáo dục cho học sinh các trường THPT ở thành phố Hải Phòng trong giai đoạn hiện nay

Phương pháp bổ trợ: Sử dụng toán thống kê để xử lý kết quả nghiên cứu

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm ở trường phổ thông

- Ghi lại diễn biến thực nghiệm, phân tích chi tiết kết quả áp dụng tiến trình đã xây dựng vào thực tế dạy học Rút kinh nghiệm, sửa đổi hoàn thiện tiến trình thiết kế

7 Những đóng góp mới của đề tài

- Về lí luận: Góp phần làm rõ thêm về quy trình, phương pháp xây dựng

các chủ đề tích hợp trong dạy học môn GDCD ở trường THPT

- Về thực tiễn: Xây dựng được chủ đề dạy học tích hợp môn GDCD theo

định hướng chỉ đạo của Bộ GD và ĐT Đề tài có thể dùng làm tài liệu tham khảo,

áp dụng cho các cơ sở khác trong cả nước về xây dựng và tổ chức dạy học tích hợp

8 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và mục lục

đề tài gồm 03 chương và 9 tiết

NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG CÁC CHỦ ĐỀ

TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trên thế giới, dạy học tích hợp đã trở thành một trào lưu sư phạm hiện đại

Vì vậy, có rất nhiều công trình, bài viết bàn về tích hợp và dạy học tích hợp, cụ thể:

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài

Các tác giả Donald P.Cauchak, Paul D Eggen, 1998 Học và dạy - Research based methods Allyn company Xem mục: Tích hợp các chương trình giảng dạy liên ngành và các đơn vị chuyên đề, đã khái luận các cách tích hợp và đánh giá vai trò của dạy học tích hợp trong khoa học liên ngành.[52]

Tác giả K Lake trong công trình: “Mô hình đa môn (interdisciplinary model), mô hình dựa trên chuỗi vấn đề (problem-based model) và mô hình dựa trên các chủ đề (theme-based model)” [60] đã đưa ra 3 mô hình chương trình

dạy học tích hợp phổ biến nhất trên thế giới là… Đồng thời, ông cũng đã chỉ ra những ưu, nhược điểm khi thực hiện dạy học tích hợp được vận dụng trong chương trình giáo dục phổ thông …

Tài liệu của Đại học Massey, New Zealand [61]: cũng đã khái quát, đưa

ra đánh giá về thiết kế và tổ chức các hoạt động tích hợp trong đào tạo ngành sư phạm, nhất là trong tổ chức thực hành sư phạm

Công trình: “Xây dựng quá trình dạy học trên cơ sở tích hợp” của các nhà

khoa học giáo dục Xô Viết [20] Trong công trình này, các tác giả đã xây dựng được khung lý thuyết về dạy học tích hợp Từ đó xác lập các phương thức xây dựng chương trình tích hợp trong hệ thống giáo dục một cách phổ biến

Hay trong công trình của Patrick C-J, Peach D (2008), trong: Báo cáo WIL Patrick C-J., Peach D, (2008) The WIL Brisbane, Australia: Queensland University

of Technology, cũng làm rõ những ưu điểm của hoạt động tích hợp trong học tập

và nghiên cứu nói chung [34]

Nhóm tác giả: Winberg, C.Engel-Hills, P Garraway và Jacobs C (2011)

với ấn phẩm: “Hướng dẫn thực hành tích hợp học tập tốt cho công việc”,

Pretoria, Nam Phi: Hội đồng giáo dục đại học, đã làm rõ các bước cơ bản trong thiết kế các hoạt động tích hợp.[32]

Xavier Roegiers cho rằng: Giáo dục nhà trường phải chuyển từ đơn thuần dạy kiến thức sang phát triển ở HS các năng lực hành động, xem năng lực (compétence) là khái niệm cơ sở" của khoa sư phạm tích hợp (pédagogie de l'intégration) Theo Xavier Roegiers, sư phạm tích hợp (SPTH) là một quan niệm

về quá trình học tập, trong đó toàn bộ quá trình học tập góp phần hình thành ở

HS những năng lực cụ thể có dự tính trước những điều kiện cần thiết cho HS, nhằm phục vụ cho các quá trình học tập sau này hoặc nhằm hoà nhập HS vào cuộc sống lao động [49]

Tóm lại, các công trình nêu trên đã hệ thống hoá được quan điểm, nội dung, phương pháp của việc dạy học tích hợp, khẳng định vai trò quan trọng của tích hợp trong dạy học Đây là cơ sở lý luận quan trọng để tác giả luận văn kế thừa trong công trình nghiên cứu của mình

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước

Trên thế giới, lý thuyết về dạy học tích hợp đã được đề cập từ rất lâu và hiện tại trở thành một trong những xu hướng của tổ chức các hoạt động dạy học Riêng đối với Việt Nam, vấn đề này cũng được nhiều nhà nghiên cứu, nhiều chuyên gia giáo dục đề cập ở nhiều công trình, nhiều bài viết, nhất là khi Đảng

ta ban hành Nghị quyết 29/NQ-TW về đổi mới giáo dục.[31] Có thể kể đến một

số công trình tiêu biểu sau đây:

Nguyễn Phúc Chỉnh có công trình“Hình thành năng lực dạy học tích hợp cho

GV THPT” là đề tài KHCN cấp Bộ B2010 -TN03 - 30TĐ trong công trình này, tác

giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn, nghiên cứu biên soạn tài liệu dạy học tích hợp một số môn học (Vật lý, Sinh học, Địa lý ) ở trường THPT.[22]

Tác giả Cao Văn Sâm với: “Một số định hướng về dạy học tích hợp”, Nxb Giáo dục, Hà Nội , 2006 và nhà nghiên cứu Hoàng Thị Tuyết với “Đào tạo - Dạy học theo quan điểm tích hợp: Chúng ta đang ở đâu?”, Nxb Giáo dục, Hà Nội,

2012 cũng đã làm rõ những vấn đề lý luận chung, chỉ rõ những vấn đề đang đặt

ra trong vận dụng phương pháp tích hợp hiện nay ở phổ thông dạy học tích hợp nhằm đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THPT hiện nay.[36]

Tác giả Nguyễn Bá Cường với Tài liệu tập huấn giành cho cán bộ quản lý

và giáo viên THCS, THPT: “Dạy học tích hợp ở trường THCS - THPT”, Nxb

Đại học sư phạm, Hà Nội, 2015, cũng đã xây dựng chi tiết 3 nội dung về các vấn

đề chung, cách tổ chức và cách quản lý hiệu quả dạy học tích hợp

Tác giả Đỗ Hương Trà (chủ biên) với ấn phẩm: “Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh, Q1 khoa học tự nhiên”, Nxb Đại Học Sư Phạm, Hà Nội, 2015

và tác giả Trần Thanh Thuỷ với “Dạy học phát triển tích hợp năng lực học sinh Q2”

Nxb Đại Học Sư Phạm, Hà Nội, 2016 cũng đã cung cấp những cơ sở khoa học cần thiết để người đọc có thể hình dung về quy trình thiết kế Qua đó, có thể thiết kế các chủ đề dạy học phù hợp đáp ứng quá trình dạy học thực tiễn.[41]

Bên cạnh đó, cũng còn khá nhiều bài viết đăng trên một số tạp chí chuyên ngành của các nhà nghiên cứu bàn đến tích hợp và vai trò của dạy học tích hợp như:

Bài viết “Một số biện pháp phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên cao đẳng sư phạm sinh hoá trường cao đẳng sư phạm Lào Cai qua học phần phương pháp dạy học hoá học 2” của tác giả Nguyễn Thị Chuyển đăng trong

Tạp chí khoa học - Đại học Sư phạm Hà Nội, Số 6A năm 2016 đã tập trung vào nghiên cứu một số biện pháp nhằm phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh

viên Cao đẳng Sư phạm Sinh hóa Trường Cao đẳng Sư phạm Lào Cai qua học phần phương pháp dạy học hóa học 2, góp phần nâng cao hiệu quả của công tác đào tạo giáo viên THCS

Hay tác giả Đỗ Hương Trà, Nguyễn Thị Thuần với công trình: “Dạy học theo hướng tiếp cận liên môn: Vấn đề đặt ra trong đào tạo giáo viên”, Tạp chí

giáo dục Việt Nam số đặc biệt (tháng 4 năm 2013) cũng đánh giá những vấn đề đang đặt ra trong thiết kế các chủ đề tích hợp liên môn.[41]

Tác giả Đào Trọng Quang với bài “Biên soạn SGK theo quan điểm tích hợp,

cơ sở lí luận và một số kinh nghiệm” đã đề cập tới bản chất của sư phạm tích hợp,

quan điểm tích hợp, một số nguyên tắc chủ đạo và một số kỹ thuật của tích hợp.[35]

Hay Phạm Thị Kim Anh - Viện nghiên cứu sư phạm - ĐHSPHN cũng đã

đưa ra cái nhìn tham chiếu về cơ chế dạy học tích hợp qua bài: “Tích hợp các nội dung dạy học qua một ví dụ thực tiễn” đăng Tạp chí Dạy và học ngày nay, tháng

và tích cực” đã nhấn mạnh đến việc xây dựng cơ sở lí luận và thực tiễn của thao

tác lập luận so sánh để đề xuất cách thức tổ chức dạy học theo hướng tích hợp, tích cực trong dạy văn nghị luận.[24]

Luận văn thạc sĩ của Đinh Xuân Giang (2009) với đề tài “Vận dụng tư tưởng sư phạm tích hợp trong dạy học một số vấn đề về chất khí và cơ sở nhiệt động lực học Vật lí 10 cơ bản nhằm phát triển hứng thú và năng lực vận dụng kiến thức của học sinh”, tác giả nhấn mạnh sự phát triển hứng thú và năng lực

vận dụng kiến thức của học sinh khi vận dụng có hiệu quả việc dạy học tích hợp các kiến thức về chất khí và cơ sở nhiệt động lực học.[26]

Hay như Phạm Minh Hải trong luận văn thạc sĩ (2013) “Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học Vật lí 12” đã nhấn mạnh việc nghiên cứu lí

luận về bảo vệ môi trường và việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học Vật lí 12 ở nước ta

Về cơ bản, các công trình nêu trên đã đưa ra nhiều quan điểm về tích hợp và tổ chức dạy học tích hợp, cung cấp hệ thống lý luận và dẫn chứng thực tiễn giúp các giáo viên áp dụng và triển khai dạy học theo hướng định hướng tích hợp Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu về thiết kế, xây dựng và tổ chức dạy học các chủ

đề tích hợp môn GDCD ở THPT trên địa bàn thành phố Hải Phòng

1.2 Một số vấn đề lý luận chung về xây dựng các chủ đề tích hợp trong dạy học môn Giáo dục công dân ở Trung học phổ thông

1.2.1 Khái niệm tích hợp và xây dựng các chủ đề tích hợp

1.2.1.1 Tích hợp và dạy học tích hợp

Tích hợp

Theo cách hiểu thông thường, tích hợp chính là sự kết hợp những hoạt động, chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp cũng được hiểu với nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp Trong tiếng

Anh, tích hợp là “integration” có nguồn gốc từ tiếng Latin (integer) nghĩa là “toàn

bộ, toàn thể” Sau này, thuật nghữ tích hợp được mô tả như là sự phối hợp các

hoạt động khác nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống nhằm bảo đảm

sự hài hòa chức năng và mục tiêu hoạt động của hệ thống

Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học

Như vậy, tích hợp chính là sự hợp nhất, sự hòa nhập, sự kết hợp hay nhất thể hóa các bộ phận khác nhau để đưa tới một đối tượng mới như một thể thống nhất dựa trên những nét bản chất của các thành phần đối tượng chứ không phải là phép cộng giản đơn những thuộc tính của các thành phần ấy

Trên cơ sở đó, tích hợp có hai tính chất cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau

và quy định lẫn nhau

Với những tính năng và ưu điểm nhất định, tích hợp đã được áp dụng trong

nhiều lĩnh vực trong đó có hoạt động giáo dục Tháng 9-1968 “Hội nghị tích hợp

về giảng dạy các khoa học” do Hội đồng Liên quốc gia về giảng dạy khoa học

tổ chức tại Varna (Bungari) với sự bảo trợ của UNESCO nêu ra hai vấn đề: Vì sao phải dạy học tích hợp và tích hợp các khoa học là gì? [55]

hệ thống

Như vậy, dạy học tích hợp bao hàm cả nội dung và hoạt động, là quá trình dạy cho học sinh cách sử dụng kiến thức và kĩ năng của mình để giải quyết và ứng dụng trong những tình huống cụ thể Do đó, phát triển được tối ưu năng lực của người học Ngoài ra, dạy học tích hợp còn tạo nên mối liên hệ giữa kiến thức

và kĩ năng của các chuyên ngành hoặc các môn học khác nhau, giúp người học

có khả năng huy động hiệu quả những kiến thức, kĩ năng của bản thân trong việc giải quyết các tình huống thực tiễn

Theo tác giả Đỗ Ngọc Thống có nhiều cách hiểu về dạy học tích hợp Tuy nhiên, có thể hiểu theo hai hướng: thứ nhất, tích hợp như một hoạt động trong đó

có hoạt động dạy học, thứ hai, tích hợp như là một yêu cầu thiết kế nôi dung giáo dục Bình diện thứ nhất nghiêng về yêu cầu tích hợp trong phương pháp hoạt

động, cách thức dạy học Bình diện thứ hai nghiêng về yêu cầu trong thiết kế tích hợp các nội dung khác nhau trong chương trình Nói ngắn gọn tích hợp cần thực hiện ở cả nội dung và phương pháp dạy học

Ngoài ra dạy học tích hợp chính là một tiến trình tư duy và nhận thức mang tính chất phát triển tự nhiên của con người trong mọi lĩnh vực hoạt động khi họ muốn hướng đến tính hiệu quả do quá trình kết hợp Dạy học tích hợp là kết quả của quá trình nhận thức và tư duy của con người; là triết lý chi phối, định hướng hoạt động của con người Lý thuyết tích hợp được ứng dụng vào giáo dục trở thành một quan điểm lý luận dạy học phổ biến trên thế giới hiện nay Xu hướng tích hợp còn được gọi là xu hướng liên hội đang được thực hiện trên nhiều bình

diện, cấp độ của quá trình phát triển các chương trình giáo dục

Trên cơ sở đó, dạy học tích hợp là quan niệm dạy học nhằm hình thành ở học sinh những năng lực giải quyết hiệu quả các tình huống thực tiễn dựa trên việc huy động nội dung, kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau Tích hợp môi trường để mỗi học sinh biết cách vận dụng kiến thức học được trong nhà trường nhằm giải quyết các tình huống có thể nảy sinh trong đời sống thực tiễn Giúp các em có thể nhận diện các vấn đề đang diễn ra và chủ động lựa chọn

phương án giải quyết phù hợp Muốn vậy, việc thiết kế và tổ chức dạy học tích

hợp phải được tiến hành đồng bộ từ khâu lựa chọn nội dung, lựa chọn hình thức

và phương pháp dạy học, lựa chọn phương pháp kiểm tra đánh giá và cả quy trình thiết kế hoạt động

Xuất phát từ những ưu thế của dạy học tích hợp, nhiều quốc gia trên thế giới

đã lựa chọn tích hợp là đặc trưng cơ bản trong xây dựng khung chương trình giáo dục phổ thông Theo thống kê của UNESCO (từ năm 1960 - 1974) có 208/392 chương trình môn Khoa học trong chương trình giáo dục phổ thông các nước thể hiện quan điểm tích hợp ở các mức độ khác nhau Một nghiên cứu mới đây của Viện Khoa học giáo dục Việt Nam về chương trình giáo dục phổ thông 20 nước cho thấy 100% các nước đều xây dựng chương trình theo hướng tích hợp

Trên cơ sở các quan niệm của các tổ chức, các chuyên gia giáo dục về dạy học tích hợp, có thể hiểu: Dạy học tích hợp là hành động liên kết hữu cơ, có hệ thống các đối tượng nghiên cứu, học tập của một vài lĩnh vực trong các môn học khác nhau thành nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận

và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó nhằm hình thành cho học sinh các năng lực cần thiết

Trong dạy học tích hợp, học sinh dưới sự chỉ đạo của giáo viên thực hiện việc chuyển đổi liên tiếp các thông tin từ ngôn ngữ của môn học này sang ngôn ngữ của môn học khác, học sinh học cách sử dụng phối hợp những kiến thức kĩ năng và thao tác để giải quyết một tình huống phức hợp - thường là gắn với thực tiễn Chính nhờ quá trình đó mà học sinh có thể nắm vững nội dung tri thức của môn học, đồng thời qua đó, có thể phát triển được những năng lực và các phẩm chất của cá nhân

1.2.1.2 Các hình thức tích hợp trong dạy học

Trong quá trình dạy học, có rất nhiều các quan điểm khác nhau về cách thức (phương thức tích hợp) Tuy nhiên, về cơ bản thường có một số dạng thức tích hợp sau đây:

Thứ nhất, tích hợp trong nội bộ môn học: Tích hợp trong nội bộ môn học

(tích hợp nội môn) là quá trình tìm kiếm sự kết nối giữa các nội dung, chủ đề trong nội bộ môn học để hình thành các chủ đề mới gắn liền với điều kiện biến đổi của thực tiễn Tích hợp trong nội bộ môn cũng được chia làm hai cách, tích hợp theo chiều ngang và tích hợp theo chiều dọc

Tích hợp theo chiều ngang là tích hợp các mảng kiến thức, kĩ năng trong cùng môn học theo nguyên tắc đồng quy Tích hợp theo chiều dọc là tích hợp một đơn vị kiến thức, kĩ năng mới với những kiến thức, kĩ năng trước đó theo nguyên tắc đồng tâm Cụ thể là: Kiến thức của lớp trên, bậc học trên bao hàm kiến thức, kĩ năng của lớp dưới, cấp học dưới

Thứ hai, tích hợp liên môn (Interdisciplinary Integration) là hình thức tích

hợp, trong đó nhiều môn học có thể được liên kết thành một môn học mới với hệ thống những chủ đề nhất định xuyên suốt qua nhiều cấp lớp Hoặc cũng có thể là

quá trình xác định các nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học, xây dựng thành các chủ đề có tính chất tổng hợp nhằm tránh cho học sinh phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau Cũng cần lưu

ý rằng, trong quá trình xây dựng các chủ đề liên môn, kiến thức của môn học nào chiếm ưu thế thì chủ đề đó sẽ được tổ chức dạy học trong phân phối chương trình của môn học đó và không dạy lại ở các môn khác Trong thực tế, chương trình phổ thông hiện hành cũng đã có khá nhiều môn được xây dựng theo hình thức tích hợp liên môn và hiệu quả của hình thức tích hợp này đã được khẳng định trong thực

tế Ví dụ, các môn học tìm hiểu tự nhiên và tìm hiểu xã hội được thể hiện thành môn học Tự nhiên - Xã hội ở tiểu học Hoạt động giáo dục được dự kiến trong chương trình giáo dục phổ thông mới cũng có thể sẽ tích hợp nhiều các nội dung của nhiều môn học học khác nhau

Thứ ba, tích hợp xuyên môn (Transdisciplinary Integration) Tích hợp

xuyên môn là hình thức tích hợp mà ở đó người giáo viên tổ chức chương trình học tập xoay quanh các vấn đề và quan tâm của người học Với tích hợp xuyên môn, học sinh được thành kiến thức, kĩ năng ở nhiều thời điểm và thời gian khác nhau, theo sự lựa chọn của người dạy hoặc người học Hình thức này giúp người học phát huy được nhiều kĩ năng bởi trong quá trình thực hiện họ buộc phải vận dụng các kĩ năng môn học và liên môn vào ngữ cảnh thực tế của cuộc sống gắn

để thực hiện phức hợp các nhiệm vụ dạy học Trong hình thức này, hai phương pháp được vận dụng phổ biến là học theo dự án (project - based learning) và thương lượng chương trình học (negotiating the curriculum)

Ngoài ra, còn nhiều dạng tích hợp khác gắn với một số lĩnh vực đặc thù của một vài chuyên môn đặc biệt như dạy học tích hợp

Trong dạy học tích hợp, các chuyên gia còn chia ra các mức độ tích hợp như:

Lồng ghép/ Liên hệ: Đó là đưa các yếu tố nội dung gắn với thực tiễn, gắn

với xã hội, gắn với các môn học khác vào dòng chảy chủ đạo của nội dung bài học của một môn học Ở mức độ lồng ghép, các môn học vẫn dạy riêng rẽ Tuy

nhiên, giáo viên có thể tìm thấy mối quan hệ giữa kiến thức của môn học mình đảm nhận với nội dung của các môn học khác và thực hiện việc lồng ghép các kiến thức đó ở những thời điểm thích hợp

Vận dụng kiến thức liên môn: Ở mức độ này, hoạt động học diễn ra xung

quanh các chủ đề, ở đó người học cần đến các kiến thức của nhiều môn học để

giải quyết vấn đề đặt ra Các chủ đề khi đó được gọi là các chủ đề hội tụ

Hòa trộn: Đây là mức độ cao nhất của dạy học tích hợp Ở mức độ này,

tiến trình dạy học là tiến trình “không môn học”, có nghĩa là nội dung kiến thức trong bài học không thuộc riêng về một môn học nhưng lại thuộc về nhiều môn học khác nhau Do đó, các nội dung thuộc chủ đề tích hợp sẽ không cần dạy ở các môn học riêng rẽ Mức độ tích hợp này dẫn đến sự hợp nhất kiến thức của

hai hay nhiều môn học

1.2.1.3 Chủ đề tích hợp và sự cần thiết xây dựng các chủ đề tích hợp môn GDCD

ở trung học phổ thông

Trên phương diện ngôn ngữ “chủ đề” thường được hiểu là vấn đề cơ bản,

vấn đề chính, vấn đề trọng tâm gắn với một lĩnh vực nhất định Như vậy, chủ đề dạy học là nội dung, tư tưởng dạy học cơ bản, trọng tâm được thiết kế gắn với lĩnh vực chuyên môn nào đó Trên cơ sở đó, chủ đề dạy học tích hợp là những chủ đề dạy học được xây dựng trên cơ sở tìm tòi những tư tưởng, đơn vị kiến thức, nội dung bài học… có sự giao thoa, tương đồng nhau, có mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc các hợp phần của môn học đó (tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số đơn vị, bài học, môn học có liên hệ với nhau) làm thành nội dung học trong một chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn, nhờ đó học sinh có thể tự hoạt động để tìm kiếm kiến thức, đồng thời vận dụng vào thực tiễn cuộc sống

Dạy học theo chủ đề tích hợp ở bậc trung học là tăng cường tích hợp kiến thức, làm cho kiến thức có mối liên hệ mạng lưới nhiều chiều; là sự tích hợp vào nội dung những ứng dụng kĩ thuật và đời sống thông dụng làm cho nội dung học

có ý nghĩa hơn, hấp dẫn hơn, là việc “thổi hơi thở” của cuộc sống vào những

kiến thức cổ điển, nâng cao chất lượng “cuộc sống thật” trong các bài học Cũng cần lưu ý rằng, dạy học theo chủ đề, nhất là chủ đề tích hợp thuộc về nội dung dạy học chứ không phải là phương pháp dạy học nhưng khi hình thành được nội dung dạy học theo chủ đề thì chính nó lại tác động trở lại làm thay đổi đến lựa chọn phương pháp, phương tiện dạy học phù hợp, hoặc cải biến các phương pháp tương thích với chủ đề thiết kế

Môn Giáo dục công dân là môn khoa học xã hội, góp phần trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về thế giới quan, phương pháp luận; các nội dung cơ bản về pháp luật học; về chính sách, chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước trên các lĩnh vực của đời sống xã hội; về xây dựng ý thức trách nhiệm, giáo dục giá trị đạo đức cho mỗi cá nhân giúp các em chủ động, bản lĩnh, tự tin hơn trước những cám dỗ, thói hư, tật xấu và tệ nạn xã hội

Xuất phát từ chính đặc thù cấu trúc của hệ thống tri thức môn học nên thiết

kế các chủ đề tích hợp là hết sức cần thiết Về cơ bản, dạy học theo chủ đề tích hợp giúp các em có thêm cơ hội trải nghiệm, nghiên cứu, tập xử lí và giải quyết các tình huống nảy sinh trong thực tiễn là hết sức cần thiết Giúp các em hình rèn luyện khả năng nhận diện, nắm bắt và chủ động giải quyết các tình huống diễn ra trong cuộc sống thường nhật Hơn nữa, trong nội dung chương trình giáo dục công dân ở trung học phổ thông còn có cả nhiều kiến thức của các môn học khác

Chính vì vậy, xây dựng và thiết kế các chủ đề tích hợp nhằm giảm thiểu sự trùng lặp giữa các nội dung kiến thức, giúp người học có nhiều cơ hội được trải nghiệm, được khám phám những kiến thức mới phát huy những năng lực, sở trường của bản thân Mặt khác, xu hướng đổi mới giáo dục phổ thông theo định hướng năng lực cũng đặt ra những yêu cầu cần phải đổi mới nội dung và phương pháp dạy học Với những ưu thế nhất định trong trang bị kiến thức và hình thành kĩ năng nên dạy học tích hợp trở thành một trong những xu hướng của giáo dục thế giới

Một vài thập niên trở lại đây, dạy học tích hợp đã được áp dụng phổ biến

ở nhiều quốc gia, nhiều lĩnh vực, nhiều môn học, trong đó có Giáo dục công dân Mặt khác, để giải quyết các vấn đề nảy sinh từ thực tiễn cuộc sống, người học cần vận dụng linh hoạt các kiến thức của nhiều bộ môn khác nhau Do đó, việc hình thành các chủ đề tích hợp, ngoài yếu tố chủ quan, còn là sự gắn kết tự nhiên của bản thân tri thức Ngoài ra, xây dựng các chủ đề tích hợp, nhất là chủ đề tích hợp môn Giáo dục công dân còn xuất phát từ chính mong muốn của bản thân giáo viên trực tiếp giảng dạy Trong quá trình dạy học, nếu tổ chức theo chủ đề tích hợp, giáo viên có điều kiện, thời gian để quan sát, phân loại học sinh; giúp các em có cơ hội để phát huy được năng lực, sở trường của bản thân Qua đó, cũng giúp người dạy chủ động điều chỉnh tiến trình, phương pháp, phương tiện cho phù hợp với từng đối tượng, góp phần đổi mới và nâng cao chất lượng dạy học

Tóm lại, việc xây dựng các chủ đề tích hợp trong dạy học nói chung và môn

Giáo dục công dân nói riêng là hết sức cần thiết, là một trong những biện pháp đẩy mạnh chất lượng dạy và học môn Giáo dục công dân trong giai đoạn hiện nay

1.2.2 Vai trò của tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp môn Giáo dục công dân ở Trung học phổ thông hiện nay

1.2.2.1 Xây dựng và tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp môn Giáo dục công dân góp phần phát triển năng lực người học

Năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm, thái độ và trách nhiệm của cá thể người Có rất nhiều khái niệm khác nhau về năng lực nhưng theo nghĩa chung nhất, năng lực được hiểu là sự thành thạo, khả năng thực hiện của cá nhân đối với công việc mà cá nhân đó đảm nhận Hay năng lực là khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong các tình huống thay đổi thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kĩ năng, kĩ xảo và kinh nghiệm cũng như sẵn sàng hành động

Cấu trúc chung của năng lực hành động là sự kết hợp của bốn năng lực thành phần, gồm: Năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể

Năng lực chuyên môn: Là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng

như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách đôc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn Nó được tiếp nhận qua việc học nôi dung - chuyên môn và chủ yếu gắn với khả năng nhận thức và tâm lý vận động

Năng lực phương pháp: Là khả năng đối với những hành động có kế hoạch,

định hướng mục đích trong việc giải quyết các nhiệm vụ và vấn đề Năng lực phương pháp bao gồm năng lực phương pháp chung và năng lực phương pháp chuyên môn Trung tâm của phương pháp nhận thức là những khả năng tiếp nhận,

xử lý, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức Nó được tiếp nhận qua việc học phương pháp luận - giải quyết vấn đề

Năng lực xã hội: Là khả năng đạt được mục đích trong những tình huống giao

tiếp ứng xử xã hội cũng như trong những nhiệm vụ khác nhau trong sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác Nó được tiếp nhận qua việc học giao tiếp

Năng lực cá thể: Là khả năng xác định, đánh giá được những cơ hội phát

triển cũng như những giới hạn của cá nhân, phát triển năng khiếu, xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cá nhân, những quan điểm, chuẩn giá trị đạo đức và động

cơ chi phối các thái độ và hành vi ứng xử Nó được tiếp nhận qua việc học cảm xúc

- đạo đức và liên quan đến tư duy và hành động tự chịu trách nhiệm

Bốn năng lực thành phần trên cũng có thể được chia nhỏ hơn thành các năng lực cụ thể như năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lực giao tiếp, …trong đó năng lực giải quyết vấn đề là một trong những năng lực quan trọng giúp học sinh thích ứng được với cuộc sống

Riêng đối với môn GDCD, việc tổ chức dạy học tích hợp thông qua chủ đề dạy học góp phần rèn luyện nhiều năng lực chuyên biệt, cụ thể:

Thứ nhất, năng lực tự học, tự sáng tạo

Tự học là hoạt động độc lập chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân

tích, tổng hợp…) cùng các phẩm chất động cơ, tình cảm để chiếm lĩnh tri thức một lĩnh vực hiểu biết nào đó hay những kinh nghiệm lịch sử, xã hội của nhân loại, biến nó thành sở hữu của chính bản thân người học

Tự học, tự sáng tạo của học sinh trung học phổ thông cũng như tự học của học sinh nói chung là tổng hợp của nhiều năng lực Mục đích tự học của học sinh là hoàn thành tốt những phần nào đó trong nhiệm vụ học tập của mình mà không có thầy bên cạnh Như vậy, tự học của học sinh trung học phổ thông luôn gắn với năng lực chủ động, tích cực, học sinh phải tự nghiên cứu tài liệu, tự mình phát hiện kiến thức, tự mình nắm bắt một phần kiến thức Học sinh phải thường xuyên tự tìm tòi những tài liệu liên quan đến bài học để có sự so sánh, đối chiếu, tự biết vận dụng chuyển hóa kiến thức bài học dưới sự định hướng và dẫn dắt của giáo viên

Việc xây dựng các chủ đề tích hợp môn GDCD góp phần hình thành năng lực tự học, sáng tạo là bởi khi thiết kế các hoạt động trong chủ đề tích hợp, người giáo viên đã lồng ghép nhiều kiến thức ở các lĩnh vực khác nhau nên buộc các

em phải nghiên cứu, tìm tòi, tham khảo nhiều tài liêu Điều đó cũng đồng nghĩa với việc các em tự lực nâng cao năng lực tự học của bản thân nhằm đáp ứng các hoạt động học tập dưới sự định hướng của giáo viên

Hơn nữa, thông thường trong tổ chức dạy theo chủ đề tích hợp GDCD, hầu như người giáo viên đều thiết kế dưới dạng các dự án học tập Chính vì hoạt động dự án nên các em có nhiều cơ hội để bộc lộ bản thân, rèn luyện những kĩ năng cần thiết trong hoạt động nhóm Với những sở trường và khả năng riêng có, phần đa các em sẽ phát huy được hết khả năng, sự sáng tạo để hoàn thành tốt

công việc, nhiệm vụ mà dự án đặt ra

Thứ hai, năng lực giải quyết vấn đề:

Là tổ hợp các năng lực thể hiện ở các kĩ năng (thao tác tư duy và hoạt động) trong hoạt động học tập nhằm giải quyết có hiệu quả những nhiệm vụ của môn học,

là khả năng của một cá nhân hiểu và giải quyết tình huống vấn đề khi mà giải pháp giải quyết chưa rõ ràng Nó bao gồm sự sẵn sàng tham gia vào giải quyết tình huống vấn đề đó - thể hiện tiềm năng là công dân tích cực và xây dựng

Khi có năng lực giải quyết vấn đề, học sinh sẽ hiểu và nắm chắc nội dung

cơ bản của bài học, mở rộng và nâng cao những kiến thức xã hội của mình Bên cạnh đó, học sinh còn biết vận dụng những tri thức xã hội vào thực tiễn cuộc sống, hình thành kỹ năng giao tiếp, tổ chức, khả năng tư duy, tinh thần hợp tác, hoà nhập cộng đồng Với ý nghĩa đó, việc hình thành năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh là rất quan trọng

Trong môn GDCD, việc học tập theo chủ đề tích hợp sẽ giúp hình thành ở học sinh năng lực giải quyết vấn đề Học theo chủ đề, học sinh sẽ được giao nhiều nhiệm vụ học tập khác nhau gắn với các tình huống có thể nảy sinh trong thực tiễn hoặc được giao những nhiệm vụ học tập phức hợp buộc các em phải huy động vốn hiểu biết, khả năng của bản thân để giải quyết các vấn đề mà nhiệm vụ học tập đặt

ra Chính vì vậy, việc thiết kế chủ đề và dạy theo chủ đề tích hợp trong môn GDCD

là rất cần thiết để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

Thứ ba, năng lực giao tiếp và hợp tác:

Kĩ năng giao tiếp là khả năng có thể bày tỏ ý kiến của bản thân theo hình thức nói, viết hoặc sử dụng ngôn ngữ cơ thể phù hợp với hoàn cảnh và văn hóa, đồng thời biết lắng nghe, tôn trọng ý kiến người khác ngay cả khi bất đồng quan điểm Bày tỏ ý kiến bao gồm cả bày tỏ về suy nghĩ, ý tưởng, nhu cầu, mong muốn

và cảm xúc, đồng thời nhờ sự giúp đỡ và sự tư vấn cần thiết Kĩ năng giao tiếp giúp con người biết đánh giá tình huống giao tiếp và điều chỉnh cách giao tiếp một cách phù hợp, hiệu quả, cởi mở bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc nhưng không làm hại gây tổn thương cho người khác

Trong dạy học theo chủ đề tích hợp, giáo viên phải sử dụng nhiều phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại, trong đó có phương pháp hợp tác nhóm Khi áp dụng phương pháp này, học sinh của một lớp học được chia thành các nhóm nhỏ, trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp Hình thức này, do đó sẽ phát huy được tính tích cực, tính trách nhiệm; phát triển năng lực cộng tác làm việc và năng lực giao tiếp của học sinh Từ đây có thể thấy rằng, áp dụng dạy học theo chủ đề tích hợp trong môn

Ngoài ra còn có rèn luyện và phát triển một số các kĩ năng như: kĩ năng

tự nhận thức; kĩ năng xác định giá trị; kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ; kĩ năng thể hiện sự tự tin; kĩ năng lắng nghe tích cực; kĩ năng thể hiện sự cảm thông; kĩ

năng thương lượng; kĩ năng giải quyết mâu thuẫn; kĩ năng hợp tác; kĩ năng tư

hạn, trong nội chương trình môn Địa lý và môn Giáo dục công dân cấp trung học

phổ thông có một số phần trùng lặp như:

Nội dung dân số và giải quyết việc làm:

Trong môn Giáo dục công dân cũng có những bài đề cập đến nội dung này

như: Bài 15 (lớp 10): Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại; Lớp 11(Bài 11): Chính sách dân số và giải quyết việc làm

Trong môn Địa lý có những bài tồn tại các nội dung này như:

Ở lớp 10 có các bài: Bài 22: Dân số và sự gia tăng dân số; Bài 23: Cơ cấu dân số; Bài 24: Phân bố dân cư

Ở lớp 12 có các bài: Bài 16: Đặc điểm dân số và phân bố dân cư ở nước ta; Bài 17: Lao động và việc làm

Nội dung bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường

Môn Giáo dục công dân lớp 10 có bài: Bài 15: Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại; Lớp 11 có bài: Bài 12: Chính sách tài nguyên thiên nhiên

và bảo vệ môi trường

Môn Địa lý lớp 12 có những bài: Bài 14: Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên; Bài 15: Bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai

Hay trong môn Lịch sử với môn Giáo dục công dân cũng có những nội dung

trùng lặp, cụ thể như:

Về vấn đề sự phát triển của loài người

Môn Giáo dục công dân lớp 10 có Bài 9: Con người là chủ thể của lịch sử và

là mục tiêu phát triển của xã hội

Môn Lịch sử lớp 10 có Bài 1: Sự xuất hiện của người và bầy người nguyên thủy và Bài 2: Xã hội nguyên thủy

Về giáo dục truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm

Môn Giáo dục công dân lớp 10 có Bài 14: Công dân với sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc

Môn Lịch sử lớp 10 có Bài 27: Quá trình dựng nước và giữ nước và Bài 28: Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam Chương trình lớp 11 có bài: Bài 19: Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống quân xâm lược (1958 đến trước 1873); Bài 21: Phong trào yêu nước chống Pháp của nhân dân Việt Nam trong những năm cuối thế kỉ 19; Bài 23: Phong trào yêu nước và cách mạng ở Việt Nam từ đầu thế kỉ 20 đến chiến tranh thứ nhất

Môn Sinh học với môn Giáo dục công dân cũng có một số nội dung trùng

như:

Về vấn đề sự phát triển của loài người

Thì trong môn Giáo dục công dân lớp 10 có Bài 9: Con người là chủ thể của lịch sử và là mục tiêu phát triển của xã hội Môn Sinh học lớp 12 có Tiết 38: Sự phát sinh loài người…

Trùng lặp giữa môn Giáo dục quốc phòng với môn Giáo dục công dân như:

Trong trách nhiệm của công dân với tổ quốc thì môn Giáo dục công dân lớp 10 có

Bài 14: Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc; Lớp 11 có Bài 14: Chính sách quốc phòng và an ninh Đối với môn Giáo dục quốc phòng lớp 10 có Bài 2: Lịch sử truyền thống của quân đội và công an nhân dân; Lớp 11có Bài 2: Luật

nghĩa vụ quân sự và trách nhiệm của học sinh, Bài 3: Bảo vệ chủ quyền, lãnh thổ và

biên giới quốc gia; Lớp 12 có Bài 2: Một số hiểu biết về quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân và Bài 3: Tổ chức quân đội và công an nhân dân

Bảng 1.1: Thống kê các nội dung trùng lặp trong cấu trúc

chương trình một số môn học ở THPT

Môn

học

Tên bài học

Ghi chú

Nội dung dân số và giải quyết việc làm Địa lý Bài 22: Dân số và sự gia

tăng dân số

Bài 23: Cơ cấu dân số

Bài 24: Phân bố dân cư

Bài 16: Đặc điểm dân số và phân bố dân cư ở nước ta;

Nội dung bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường

Về vấn đề sự phát triển của loài người

Lịch sử Bài 1: Sự xuất hiện của

người và bầy người

nguyên thủy

Bài 2: Xã hội nguyên thủy

GDCD Bài 9: Con người là chủ

Về giáo dục truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm

Lịch sử Bài 27: Quá trình dựng

nước và giữ nước

Bài 28: Truyền thống yêu

nước của dân tộc Việt

Nam

Bài 19: Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống quân xâm lược (1958 đến trước 1873)

Bài 21: Phong trào yêu nước chống Pháp của nhân dân Việt Nam trong những năm cuối thế kỉ 19

Bài 23: Phong trào yêu nước và cách mạng ở Việt Nam từ đầu thế kỉ 20 đến chiến tranh thứ nhất

GDCD Bài 14: Công dân với sự

nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc

Trách nhiệm của công dân với tổ quốc

GDQP Bài 2: Lịch sử truyền

thống của quân đội và

công an nhân dân

Bài 2: Luật nghĩa

vụ quân sự và trách nhiệm của học sinh

Bài 3: Bảo vệ chủ quyền, lãnh thổ và biên giới quốc gia

Bài 2: Một số hiểu biết về quốc phòng toàn dân và

an ninh nhân dân

Bài 3: Tổ chức quân đội và công

an nhân dân

GDCD Bài 14: Công dân với sự

nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ Quốc

Bài 14: Chính sách quốc phòng

và an ninh

Như vậy, nếu tổ chức dạy theo phân phối chương trình như từ trước vẫn làm thì các kiến thức sẽ lặp lại ở nhiều phân môn khác nhau Điều đó, rất dễ khiến người học nảy sinh tâm lý mệt mỏi, nhàm chán Hơn nữa, việc tổ chức các hoạt động cũng khó hiệu quả vì phụ thuộc vào khung thời lượng quy định Do đó, cần tiến hành rà soát nội dung, tìm ra những nội dung trùng khớp giữ các bộ môn Trên cơ sở đó, xây dựng và thiết kế các chủ đề tích hợp sẽ góp phần tinh giản kiến thức trùng lặp

ở nhiều bộ môn học giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn nội dung tri thức cần đạt Mặt khác, cũng tạo cơ hội để các em bộc lộ, nâng cao năng lực của bản thân khi được trải nghiệm các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học mới

1.3 Quy trình xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông hiện nay

1.3.1 Các nguyên tắc xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Giáo dục công dân Trung học phổ thông

Nguyên tắc xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy học môn Giáo dục công dân được xây dựng trên cơ sở mục tiêu của quá trình dạy học bộ môn

ở trường THPT

1.3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học

Bản thân mỗi một môn học, trong nội dung, cấu trúc chương trình đã bao hàm tính khoa học - khoa học lĩnh vực, khoa học đặc thù Do vậy, xây dựng các chủ đề tích hợp dù dưới hình thức nào Dù là sự cộng hưởng, phối hợp hay tổng hợp cũng vẫn phải đảm bảo định chuẩn về kiến thức khoa học của bộ môn, của bài học

Đảm bảo tính khoa học trong dạy học theo chủ đề tích hợp đòi hỏi trong quá trình dạy giáo viên phải cung cấp cho học sinh đầy đủ, chính xác hệ thống tri thức cơ bản, phổ thông, thiết thực, hiện đại của các bộ môn tích hợp, song phải có sự sàng lọc, ưu tiên bộ môn chủ đạo Mặt khác, trong quá trình xây dựng nội dung tích hợp không nên quá khiên cưỡng hoặc lắp ghép máy móc, cơ học các kiến thức mà cần tôn trọng tính hệ thống, tính logic Cần chú ý những mảng kiến thức trọng tâm, những kĩ năng cần hình thành của học sinh thông qua quá trình tích hợp

Yêu cầu thực hiện nguyên tắc này trong xây dựng và tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp là:

Thứ nhất, phải truyền thụ đầy đủ, chính xác nội dung kiến thức tích hợp

trong bài học, có xác định nội dung trọng tâm của bài học

Thứ hai, trong quá trình tổ chức dạy học, khi cung cấp các dữ liệu liên

quan đến các bộ môn tích hợp phải cung cấp thông tin chính xác; phải xử lý thông tin khách quan khoa học; cập nhật bổ sung vào nội dung bài học những thành tựu khoa học mới nhất gắn với lĩnh vực tích hợp;

Thứ ba, trong quá trình liên hệ với tri thức của các lĩnh vực, với các môn

khoa học khác phải sắp xếp theo trật tự logic, hệ thống của các nội dung tích hợp vào bài học trên cơ sở kiến thức cơ bản, trọng tâm để ưu tiên các hoạt động dạy học Phải ưu tiên những kiến thức khao học của bộ môn trong tổng thể chủ

đề tích hợp

Việc thực hiện những yêu cầu này, góp phần đảm bảo tính hiệu quả, tính logic, tính hệ thống của chủ đề tích hợp Tránh hiện tượng tích hợp tuỳ tiện, lắp ghép cơ học trong quá trình xây dựng và tổ chức các chủ đề tích hợp môn GDCD

ở THPT

1.3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống

Tính hệ thống trong trong quá trình dạy học chính là việc liên kết các nội dung, các yếu tố, các đơn vị kiến thúc phải được liên kết với nhau theo một logic chặt chẽ, yếu tố trước phải là điều kiện, tiền đề cho các yếu tố sau Đồng thời các yếu tố đứng sau là sự kế tục, sự hiện thực hóa các yếu tố đứng trước Trông nội

bộ môn học, tính hệ thống biểu hiện trước hết ở cấu trúc nội dung chương trình,

ở trật tự sắp xếp các bài học trên cơ sở mục tiêu đã được xác định chứ không phải là sự sắp xếp ngẫu nhiên, tuỳ tiện Vì vậy, trong quá trình xây dựng các chủ

đề tích hợp cũng phải tuân thủ nguyên tắc này

Về cơ bản, nội dung tích hợp phải được sắp xếp theo khối lớp từ thấp đến cao, nội dung đi từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp Các hoạt động hình thành cũng phải được sắp xếp theo trật tự ấy Mặt khác, các chủ đề tích hợp khi

xây dựng cũng phải đảm bảo sự liên kết chặt chẽ về nội dung giữa các môn học tích hợp Trong quá trình tổ chức hoạt động cũng phải tuân thủ nguyên tắc hệ thống mới có thể thực hiện đầy đủ chủ ý sư phạm của người thiết kế Việc tuân thủ tính hệ thống góp phần quan trọng đảm bảo chất lượng và hiệu quả giờ học

1.3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức

Với mỗi khối lượng tri thức của riêng môn GDCD đã là khó với học sinh Nay thiết kế bài học theo chủ đề tích hợp, nếu không chú ý đến và thực hiện nguyên tắc vừa sức thì việc tổ chức dạy học sẽ gặp quá nhiều khó khăn do nội dung kiến thức không tương thích với năng lực của người học

Đảm bảo nguyên tắc vừa sức trong thiết kế và tổ chức dạy học tích hợp môn GDCD là xác định khối lượng kiến thức tích hợp phù hợp trên cơ sở nắm vững đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh THPT, đánh giá đúng năng lực lĩnh hội

để lực chọn phương pháp dạy học cũng như phương pháp kiểm tra, đánh giá cho phù hợp Quan tâm đến những trường hợp cá biệt để nâng cao trình độ cho học sinh Đồng thời, có những nội dung, hoạt động giành cho đối tượng khá và giỏi Đảm bảo nguyên tắc vừa sức trong xây dựng và thiết kế chủ đề tích hợp có vai trò quan trọng để tạo nên chất lượng, hiệu quả và sự thành công của giờ học, góp phần rèn luyện, phát huy năng lực của người học

Như vậy, xây dựng và tổ chức dạy học theo chủ đề tích hợp môn GDCD không thể thành công nêu không tuân thủ những nguyên tắc nêu trên Các nguyên tắc đảm bảo tính khoa học, đảm bảo tính hệ thống, đảm bảo tính vừa sức có mối quan hệ biện chứng không thể tách rời

1.3.2 Quy trình xây dựng các chủ đề tích hợp và chủ đề tích hợp giáo dục công dân

Dạy học tích hợp là một quan niệm dạy học nhằm hình thành ở học sinh những năng lực giải quyết hiệu quả các tình huống thực tiễn dựa trên sự huy động nội dung, kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau Điều đó cũng có nghĩa là đảm bảo để mỗi học sinh biết cách vận dụng kiến thức học được trong

nhà trường vào các hoàn cảnh mới lạ, khó khăn, bất ngờ, qua đó trở thành một người công dân có trách nhiệm, một người lao động có năng lực Dạy học tích hợp đòi hỏi việc học tập trong nhà trường phải được gắn với các tình huống của cuộc sống mà sau này học sinh có thể đối mặt vì thế nó trở nên có ý nghĩa đối

với các em Với cách hiểu như vậy, dạy học tích hợp phải được thể hiện ở cả nội

dung chương trình, phương pháp dạy học, phương pháp kiểm tra đánh giá, hình thức tổ chức dạy học

Như vậy, thực hiện dạy học tích hợp sẽ phát huy tối đa sự trưởng thành và phát triển cá nhân mỗi học sinh, giúp các em thành công trong vai trò của người chủ gia đình, người công dân, người lao động tương lai

Dạy học tích hợp là định hướng về nội dung và phương pháp dạy học, trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới, phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong thực tiễn cuộc sống Chính vì vậy việc xây dựng quy trình chủ đề tích hợp và chủ đề tích hợp môn Giáo dục công dân rất quan trọng

Bước 1: Nghiên cứu lí luận về dạy học tích hợp

Việc nghiên cứu lí luận về dạy học tích hợp giúp giáo viên có thể lựa chọn hình thức tích hợp cho phù hợp với nội dung bài dạy, môn dạy qua đó người giáo viên thiết kế chủ đề đúng với nội dung cần tích hợp đồng thời lựa chọn được những kiến thức trọng tâm

Thứ nhất, do mọi sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và xã hội đều ít nhiều

có mối liên hệ với nhau Nhiều sự vật, hiện tượng có những điểm tương đồng và cùng một nguồn cội … Để nhận biết và giải quyết các sự vật, hiện tượng ấy, cần huy động tổng hợp các kiến thức và kĩ năng từ nhiều lĩnh vực khác nhau Không phải ngẫu nhiên mà hiện nay đang ngày càng xuất hiện các môn khoa học “liên ngành”

Thứ hai, trong quá trình phát triển của khoa học và giáo dục, nhiều kiến thức, kĩ năng chưa hoặc chưa cần thiết trở thành một môn học trong nhà trường, nhưng lại rất cần trang bị cho HS để họ có thể đối mặt với những thách thức của cuộc sống Do đó cần tích hợp giáo dục các kiến thức và kĩ năng đó thông qua các môn học

Thứ ba, do tích hợp mà các kiến thức gần nhau, liên quan với nhau sẽ được nhập vào cùng một môn học nên số đầu môn học sẽ giảm bớt, tránh được

sự trùng lặp không cần thiết về nội dung giữa các môn học nhằm giảm tải cho học sinh

Thứ tư, khi người giáo viên kết hợp tốt phương pháp dạy học tích hợp,

sử dụng các hiện tượng trong thực tiễn cuộc sống, ngoài giúp học sinh chủ động, tích cực say mê học tập còn lồng ghép được các nội dung khác nhau như: bảo vệ môi trường, chăm sóc và bảo vệ sức khỏe con người thông qua các kiến thức thực tiễn đó Từ đó giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ phát triển toàn diện về mọi mặt

Bước 2: Phân tích chương trình, sách giáo khoa

Việc phân tích chương trình, sách giáo khoa giúp người giáo viên sàng lọc kiến thức, tìm kiếm những nội dung trùng lặp trong các môn học của chương trình sách giáo khoa hiện hành; hoặc lựa chọn các nội dung, các đơn vị kiến thức

có thể kết hợp để qua đó xây dựng thành các chủ đề dạy học tích hợp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học

Bước 3: Xác định chủ đề tích hợp

Xác định đúng chủ đề dạy học có vai trò vô cùng quan trọng trong định hướng và xây dựng hoạt động dạy học Cách thức xác định chủ đề

Xác định các chủ đề tích hợp có thể thông qua hai hình thức cơ bản Thứ nhất là thông qua việc phân tích nội dung bài học tìm ra kiến thức trọng tâm, để qua đó xây dựng chủ đề tích hợp Thứ hai, căn cứ vào việc xác định các năng lực cần hình thành ở học sinh để thiết kế chủ đề tích hợp cho tương thích

Dù lựa chọn xây dựng theo cách nào thì chủ đề tích hợp vẫn phải đạt những mục tiêu cơ bản về kiến thức, kĩ năng, thái độ, vẫn phải góp phần hình thành những năng lực cần thiết cho người học

Bước 4: Xác định mục tiêu của bài học tích hợp

Xác định mục tiêu bài học tích hợp là một yếu tố không thể thiếu của quá trình dạy học theo chủ đề thông qua đó giúp giáo viên xác định được nội dung cần tích hợp là gì? Kiến thức cần truyền tải đến học sinh như thế nào và nhằm mục đích gì? Thông qua đó về kiến thức, kĩ năng, thái độ, vẫn phải góp phần hình thành những năng lực cần thiết cho người học

Bước 5: Xây dựng các nội dung chính trong bài học tích hợp

Xây dựng các nội dung chính của bài học nhằm giúp giáo viên chọn lọc nội dung ngắn gọn súc tích làm cho quá trình tích hợp trở nên logic, chặt chẽ giúp học sinh hiểu bài sâu sắc Do đó giáo viên phải:

Xác định các hoạt động dạy - học của giáo viên và học sinh

Hoạt động dạy và học tập trung hướng đến mục tiêu bài học

Học sinh hình thành và phát huy các năng lực như tự học, tự sáng tạo, hợp tác…

Giáo viên lựa chọn phương pháp, cách thức, phương tiện dạy học phù hợp nội dung từng bài

Xác định thời gian cho từng hoạt động một cách hợp lý

Bước 6: Xây dựng bộ câu hỏi định hướng và các hướng dẫn về nguồn tài liệu bổ trợ, các phương tiện kĩ thuật cho học sinh thực hiện nội dung các chủ đề tích hợp

Thông qua đó định hướng và hướng dẫn cho học sinh nắm được nội dung

cơ bản của chủ đề tích hợp, tránh hiện tượng học sinh nghiên cứu lạc hướng hoặc chỉ tập trung vào một nội dung, đồng thời sử dụng hiệu quả hợp lý các phương tiện kĩ thuật phục vụ cho chủ đề tích hợp