Khái niệm: - Quan hệ pháp luật hành chính là những quan hệ xã hội phát sinh trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước, được quy phạm pháp luật hành chính điều chỉnh giữa các bên mang q
Trang 1Chương 5: LUẬT HÀNH CHÍNH VIỆT NAM
5.1 Quan hệ pháp luật hành chính
5.1.1 Khái niệm:
- Quan hệ pháp luật hành chính là những quan hệ xã hội phát sinh trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước, được quy phạm pháp luật hành chính điều chỉnh giữa các bên mang quyền và nghĩa vụ pháp lý đối với nhau
VD: Như trước đây, ngoài yêu cầu về bằng cấp còn phải có 2 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực đăng ký hành nghề mới được cấp chứng chỉ hành nghề thú y, thì nay theo Nghị định 35/2016/NĐ-CP hướng dẫn Luật thú y 2015 bỏ quy định về số năm kinh nghiệm để được hành nghề, cụ thể
5.1.2 Thành phần:
- Chủ thể: là những cá nhân, tổ chức có khả năng, theo những điều
kiện pháp luật quy định tham gia vào quan hệ pháp luật hành chính + Để trở thành chủ thể của quan hệ pháp luật hành chính, phải có năng lực chủ thể pháp luật hành chính gồm: năng lực pháp luật hành chính và năng lực hành vi hành chính
+ Một số chủ thể của Luật hành chính: Cơ quan hành chính nhà nước; cán bộ, công chức, viên chức; các tổ chức xã hội và công dân
- Khách thể:là những giá trị vật chất, tinh thần và các giá trị xã hội khác mà cá nhân, tổ chức hướng tới khi tham gia quan hệ pháp luật
Ví dụ: các quan hệ pháp luật hành chính về giải quyết khiếu nại, tố cáo đều có chung khách thể là trật tự quản lý hành chính nhà nước về giải quyết khiếu nại, tố cáo.
- Nội dung: là tổng hợp các quyền và nghĩa vụ pháp lý của các bên tham gia quan hệ pháp luật hành chính
5.2 Cơ quan hành chính Nhà nước
Trang 25.2.1 Khái niệm, đặc điểm cơ quan hành chính Nhà nước
- Cơ quan hành chính nhà nước là bộ phận hợp thành của bộ máy nhà
nước, được thành lập để thực hiện chức năng quản lí hành chính nhà nước
- Cơ quan hành chính nhà nước là bộ phận của bộ máy nhà nước nên cũng có các dấu hiệu chung của các cơ quan nhà nước như sau:
+ Cơ quan hành chính nhà nước có quyền nhân danh Nhà nước khi tham gia vào các quan hệ pháp luật nhằm thực hiện các quyền và nghĩa vụ pháp lí với mục đích hướng tới lợi ích công; + Hệ thống cơ quan hành chính nhà nước có cơ cấu tổ chức phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn do pháp luật quy đinh; + Các cơ quan hành chính nhà nước được thành lập và hoạt động dựa trên những quy định của pháp luật, có chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền riêng và có những mối quan hộ phối hợp trong thực thi công việc được giao
+ Nguồn nhân sự chính của cơ quan hành chính nhà nước là đội ngũ cán bộ, công chức được hình thành từ tuyển dụng, bổ nhiệm hoặc bầu cử theo quv định của Pháp lệnh cán bộ, công chức Bên cạnh đó cơ quan hành chính nhà nước có các đặc trưng cơ bản sau:
+ Cơ quan hành chính nhà nước là cơ quan có chức năng quàn lí hành chính nhà nước Các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện hoạt động chấp hành - điều hành (đó là những hoạt động được tiến hành trên cơ sở luật và để thi hành luật) nhằm thực hiện chức nâng quàn lí hành chính nhà nước
+ Hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước được thành lập từ trung ương đến cơ sở đứng đầu là Chính phủ tạo thành một chính thể thống nhất, được tổ chức theo hệ thống thứ bậc, có mối quan hệ mật thiết phụ thuộc nhau về tổ chức và hoạt động nhằm thực thi quyền quản lí hành chính nhà nước
+ Thẩm quyền của các cơ quan hành chính nhà nước được pháp luật quy định trên cơ sở lãnh thổ, ngành hoặc lĩnh vực chuyên môn mang tính tổng hợp Đó là những quyền và nghĩa vụ pháp lí
Trang 3hành chính chi giới hạn trong phạm vi hoạt động chấp hành -điều hành
+ Các cơ quan hành chính nhà nuớc đều trực tiếp hay gián tiếp trực thuộc cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp, chịu sự giám sát và báo cáo công tác trước cơ quan quyền lực nhà nước
+ Các cơ quan hành chính nhà nước có hệ thống đơn vị cơ sở trực thuộc Các đơn vị cơ sở của bộ máv hành chính nhà nước là nơi trực tiếp tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội Hầu hết các cơ quan có chức nâng quản lí hành chính đều có các đơn vị
cơ sở trực thuộc Ví dụ: các trường đại học trực thuộc Bộ giáo dục và đào tạo; các tổng công ty, các công ty nhà máy trực thuộc
Bộ công nghiệp, Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn, Bộ giao thông vận tải; các đơn vị công an, quân đội trực thuộc Bộ công an, Bộ quốc phòng…
Tóm lại: Cơ quan hành chính nhà nước là bộ phận cấu thành của bộ máy nhà nước, trực thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp có phương diện hoạt động chủ yếu là hoạt động chấp hành - điều hành, có cơ cấu tổ chức và phạm vi thẩm quyền do pháp luật quy định
5.2.2 Các loại cơ quan hành chính Nhà nước: Được chia thành 4
loại:
– Các cơ quan hành chính nhà nước trung ương gồm chính phủ, các
bộ, các cơ quan ngang bộ quản lý nhà nước về ngành hay lĩnh vực công tác Hoạt động quản lý của các cơ quan này bao trùm trong phạm vi toàn quốc
– Các cơ quan hành chính nhà nước địa phương gồm uỷ ban nhân dân, các sở, phòng, ban thuộc uỷ ban nhân dân hoạt động quản lý trong phạm vi lãnh thổ địa phương
Căn cứ theo cơ sở pháp lý của việc thành lập
Các cơ quan hành chính bao gồm: – Các cơ quan hành chính mà việc thành lập nó được hiến pháp quy định (cơ quan hiến định):
Trang 4+ Chính phủ + Uỷ ban nhân dân các địa phương – Các cơ quan hành chính Nhà nước được thành lập trên cơ sở các đạo luật các văn bản dưới luật:
+ Các bộ, cơ quan ngang bộ + Các tổng cục, cục, vụ, các sở, ban thuộc các cơ quan hiến định + Các đơn vị hành chính sự nghiệp cơ sở trong các lĩnh vực văn hoá
y tế giáo dục quốc phòng trật tự trị an…
Các cơ quan hành chính nhà nước được chia thành: – Cơ quan có thẩm quyền chung: gồm chính phủ và uỷ ban nhân các cấp Những cơ quan này, theo quy định của hiến pháp, có thẩm quyền giải quyết mọi vấn đề thuộc các ngành, các lĩnh vực khác nhau trên toàn quốc hoặc trên từng địa phương – Cơ quan có thẩm quyền riêng: gồm các bộ, cơ quan ngang bộ, là những cơ quan quản lý theo ngành hoặc theo chức năng, trực tiếp quản lý một ngành, một lĩnh vực hoặc một số lĩnh vực trên phạm vi cả nước
Các cơ quan hành chính nhà nước được chia thành: – Các cơ quan được tổ chức và hoạt động theo chế độ lãnh đạo tập thể
– Các cơ quan được tổ chức và hoạt động theo chế độ lãnh đạo một thủ trưởng
5.3 Chế độ pháp lý về cán bộ công chức
5.3.1 Cán bộ
5.3.2 Công chức
5.3.3 Viên chức
5.4 Quản lý Nhà nước
5.4.1 Hình thức:
Đặc trưng của hình thức quản lý hành chính nhà nước là những hình thức pháp lý liên kết chặt chẽ với nhau trên cơ sở sự thống nhất của
Trang 5chức năng chấp hành và điều hành Ta có thể chia hình thức quản lý hành chính nhà nước thành hai loại cơ bản sau:
- Những hình thức quản lý mang tính pháp
lý
- Những hình thức quản lý ít mang tính
pháp lý
a) Những hình thức quản lý mang tính
pháp lý
Những hình thức quản lý mang tính pháp lý được pháp luật quy định
cụ thể về nội dung, trình tự, thủ tục Hình thức quản lý mang tính pháp lý bao gồm:
* Văn bản có tính chất chủ đạo
Là văn bản do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm
đề ra những chủ trương, nhiệm vụ và biện pháp lớn đề cập đến những vấn đề chung có tính chính trị - pháp lý của quốc gia và địa phương Các văn bản này là cơ sở trực tiếp để ban hành văn bản quy phạm pháp luật và thường thể hiện dưới hình thức nghị quyết, quyết định
Nó đảm bảo sự thống nhất trong lãnh đạo của các cơ quan hành chính nhà nước
* Văn bản quy phạm pháp luật
Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo thủ tục, trình tự luật định, trong đó có các quy tắc xử sự chung, được Nhà nước bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa
Thông qua các văn bản quy phạm pháp luật, các cơ quan hành chính nhà nước quy định những quy tắc xử sự chung trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước; những nhiệm vụ, quyền hạn và nghĩa vụ cụ thể của các bên tham gia quan hệ quản lý hành chính nhà nước; xác định
Trang 6rõ thẩm quyền và thủ tục tiến hành hoạt động của các đối tượng quản lý
Ban hành văn bản quy phạm pháp luật là hình thức pháp lý quan trọng nhất trong hoạt động của các chủ thể quản lý hành chính nhà nước nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình
* Văn bản cá biệt
Là loại văn bản do các cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền ban hành theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình để giải quyết những vụ việc cụ thể, đối với những đối tượng cụ thể
Ban hành văn bản cá biệt là hình thức hoạt động chủ yếu của các cơ quan hành chính nhà nước, đặc biệt là cấp cơ sở Nội dung của nó là
áp dụng một hay nhiều quy phạm pháp luật vào một trường hợp cụ thể, trong những điều kiện cụ thể Việc ban hành văn bản cá biệt làm phát sinh, thay đổi hay chấm dứt những quan hệ pháp luật hành chính
cụ thể
* Văn bản hành chính thông thường
Là những văn bản mang tính thông tin, phản ánh tình hình, giao dịch, trao đổi, ghi chép công việc, đề xuất… của cơ quan, tổ chức nhà nước nói chung, bao gồm: thông báo, báo cáo, tờ trình, công văn hành chính, biên bản, công điện, giấy mời, giấy đi đường…
* Các hình thức quản lý mang tính pháp lý khác:
- Hoạt động cấp các loại giấy phép
- Hoạt động cấp các loại giấy chứng nhận
- Trưng dụng, trưng mua
- Công chứng, chứng thực
- Phòng ngừa, ngăn chặn hành chính
- Xử phạt vi phạm hành chính
Trang 7- Các biện pháp xử lý hành chính khác: giáo dục tại xã, phường, thị trấn; đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục, cơ sở chữa bệnh
- Tài trợ: là việc Nhà nước hỗ trợ cho một tổ chức, nhóm đối tượng hoặc cá nhân để họ thực hiện một nhiệm vụ hoặc thỏa mãn nhu cầu nhất định thông qua các hình thức như: trợ giá, trợ cấp, miễn, giảm thuế
- Cung cấp dịch vụ công: là hoạt động phục vụ các lợi ích chung thiết yếu, các quyền và nghĩa vụ của công dân, tổ chức do các
cơ quan nhà nước trực tiếp thực hiện hoặc ủy quyền cho tổ chức phi nhà nước thực hiện
b) Những hình thức quản lý ít mang tính pháp lý
Những hình thức quản lý ít mang tính pháp lý được pháp luật quy định về nguyên tắc, khuôn khổ chung để tiến hành chứ không quy định cụ thể về nội dung, trình tự, thủ tục Pháp luật cho chủ thể có quyền được lựa chọn biện pháp thực hiện để bảo đảm tính chủ động, sáng tạo của các cơ quan quản lý Hình thức quản lý ít mang tính pháp lý bao gồm:
* Hình thức hội nghị
Hình thức hội nghị có mục đích chủ yếu là để thống nhất ý kiến của tập thể lãnh đạo và điều phối công việc Hình thức hội nghị còn sử dụng để thông báo, truyền đạt chủ trương, chính sách và pháp luật, triển khai các kế hoạch, giáo dục và đào tạo và giải quyết những công việc chuyên môn
Hội nghị có nhiều hình thức như: hội nghị truyền thống, hội nghị chuyên môn, hội nghị chuyên đề, phổ biến, hội thảo
Trong hình thức hội nghị, điều quan trọng là chương trình nghị sự, nội dung và cách chủ trì hội nghị phải được thực hiện theo phương pháp khoa học, người đứng ra tổ chức hội nghị phải có kỹ năng tổ chức, điều hành
Trang 8* Hình thức hoạt động điều hành bằng các phương tiện thông tin kỹ thuật hiện đại
Đó là việc các cơ quan hành chính nhà nước và các cán bộ, công chức hành chính nhà nước sử dụng các phương tiện kỹ thuật vào hoạt động quản lý như: máy điện thoại, máy Fax, mạng máy tính, chính phủ điện tử, chính phủ kỹ thuật số v.v…
Ưu điểm của hình thức này là nhanh chóng, kịp thời, song có nhược điểm là không đảm bảo được bí mật khi cần thiết và tốn kém
Phương pháp thuyết phục
– Khái niệm: Thuyết phục là làm cho đối tượng quản lý hiểu rõ sự cần
thiết và tự giác thực hiện những hành vi nhất định hoặc tránh thực hiện những hành vi nhất định
+ Bản chất của phương pháp thuyết phục là làm cho đối tượng quản lý hiểu rõ sự cần thiết và tự giác thực hiện hoặc tránh thực hiện những hành vi nhất định
+ Phương pháp thuyết phục được thể hiện bằng những hoạt động như: giải thích, động viên, hướng dẫn, chứng minh… làm cho đối tượng hiểu rõ và tự giác chấp hành các yêu cầu của chủ thể quản lý
Phương pháp cưỡng chế
– Khái niệm: Cưỡng chế là biện pháp bắt buộc bằng bạo lực của cơ
quan nhà nước, người có thẩm quyền đối với những cá nhân, tổ chức nhất định trong những trường hợp pháp luật quy định buộc cá nhân, tổ chức đó phải thực hiện hay không thực hiện những hành vi nhất định hoặc phải phục tùng những hạn chế về mặt tài sản hoặc tự do thân thể
- Có bốn loại cưỡng chế nhà nước: Cưỡng chế hình sự, cưỡng chế dân sự, cưỡng chế kỷ luật và cưỡng chế hành chính
– Khái niệm: Phương pháp hành chính là phương thức tác động tới cá
nhân, tổ chức thuộc đối tượng quản lý bằng cách quy định trực tiếp
Trang 9nghĩa vụ của họ qua những mệnh lệnh dựa trên quyền lực nhà nước và
Phương pháp kinh tế
– Khái niệm: Phương pháp kinh tế là phương pháp tác động gián tiếp
đến hành vi của các đối tượng quản lý thông qua việc sử dụng những đòn bẩy kinh tế tác động đến lợi ích của con người
+ Đây là phương pháp tác động gián tiếp đến đối tượng quản lý thông qua lợi ích kinh tế như việc quy định chế độ thưởng, xử phạt
+ Phương pháp kinh tế được thể hiện trong việc sử dụng đòn bẩy kinh tế như: quyền tự chủ trong sản xuất, kinh doanh; chế độ hạch toán kinh tế, chế độ thưởng… nhằm tạo điều kiện vật chất thuận lợi cho hoạt động có hiệu quả của đối tượng quản lý phát huy năng lực sáng tạo, chọn cách tốt nhất để hoàn thành nhiệm vụ
5.5 Trách nhiệm hành chính
5.5.1 Khái niệm:
- Trách nhiệm hành chính là loại trách nhiệm pháp lý đặt ra đối với các cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính hay nói cách khác trách nhiệm hành chính là trách nhiệm thi hành nghĩa vụ do pháp luật hành chính quy định và trách nhiệm phát sinh do vi phạm nghĩa vụ đó
- Trách nhiệm pháp lý hành chính gồm khiển trách, cảnh cáo, phạt tiền, cách chức, buộc thôi việc,…
5.5.2 Các hình thức xử lý vi phạm hành chính:
- Xử phạt vi phạm hành chính là việc người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính
- Theo quy định tại Điều 21 của Dự thảo Luật, có 07 hình thức xử phạt vi phạm hành chính (VPHC) áp dụng chung đối với các đối tượng VPHC Đó là:
1) cảnh cáo;
Trang 102) phạt tiền;
3) tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn;
4) tịch thu tang vật VPHC, phương tiện được sử dụng để VPHC; 5) buộc lao động phục vụ cộng đồng;
6) trục xuất;
1) Cảnh cáo
Cảnh cáo được áp dụng đối với cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính không nghiêm trọng, có tình tiết giảm nhẹ và theo quy định thì bị áp dụng hình thức xử phạt cảnh cáo hoặc đối với mọi hành vi vi phạm hành chính do người chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thực hiện Cảnh cáo được quyết định bằng văn bản
2) Phạt tiền
1 Mức phạt tiền trong xử phạt vi phạm hành chính từ 50.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng đối với cá nhân, từ 100.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng đối với tổ chức, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 24 của Luật này
Đối với khu vực nội thành của thành phố trực thuộc trung ương thì mức phạt tiền có thể cao hơn, nhưng tối đa không quá 02 lần mức phạt chung áp dụng đối với cùng hành vi vi phạm trong các lĩnh vực giao thông đường bộ; bảo vệ môi trường; an ninh trật tự, an toàn xã hội
2 Chính phủ quy định khung tiền phạt hoặc mức tiền phạt đối với hành vi vi phạm hành chính cụ thể theo một trong các phương thức sau đây, nhưng khung tiền phạt cao nhất không vượt quá mức tiền phạt tối đa quy định tại Điều 24 của Luật này:
a) Xác định số tiền phạt tối thiểu, tối đa;