Phân tích quan điểm của hồ chí minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân ý nghãi đối với việc xây dựng và hoàn thiện nhà nước ta hiện nay

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân không những có ý nghĩa lịch sử mà còn cung cấp cho chúng ta những kinh nghiệm quý báu để tiến hành cải cách bộ máy nhà

Chủ đề: Phân tích quan điểm của Hồ Chí Minh về Nhà nước của dân, do dân, vì dân? Ý nghãi đối với việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước ta hiện nay?

Bộ môn: Tư tưởng Hồ Chí Minh

Nhóm sinh viên: 05 HỌC VIỆN NGÂN HÀNG

LỜI MỞ ĐẦU

Tư tưởng của Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân vô cùng sâu sắc và là hạt nhân cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh Nó chứa đựng những giá trị to lớn về cả phương diện lí luận và thực tiễn đối với cách mạng Việt Nam; là cẩm nang để sự nghiệp đổi mới, xây dựng Nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa và mở rộng quan hệ quốc tế đi đến thành công

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân không những có ý nghĩa lịch sử mà còn cung cấp cho chúng ta những kinh nghiệm quý báu để tiến hành cải cách bộ máy nhà nước, xây dựng đội ngũ cán

bộ công chức thực sự là công bộc của dân, hoàn thiện hệ thống pháp luật, đấu tranh loại bỏ những thói hư, tật xấu trong bộ máy nhà nước, phát huy dân chủ

xã hội chủ nghĩa, bảo vệ có hiệu quả quyền và lợi ích của nhân dân, đảm bảo cho nhà nước luôn giữ được bản chất cách mạng, từng bước xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Xây dựng Nhà nước pháp quyền là xu thế tất yếu khách quan, nhưng đối với chúng ta đây là nhiệm vụ hết sức mới mẻ.Trên thế giới cũng chưa có quốc gia dân tộc nào khẳng định đã xây dựng thành công nhà nước pháp quyền, mà chỉ đạt được một số thành tựu nhất định Mặt khác, không có một nhà nước pháp quyền với tư cách là khuôn mẫu chung cho tất cả các quốc gia dân tộc Do vậy, cùng với việc tiếp thu những giá trị có tính chất phổ biến về nhà nước pháp quyền mà nhân loại đã đạt được, chúng ta cần nghiên cứu, kế thừa và vận dụng những giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật để từng bước xây dựng và hoàn thiện nhà nước hiện nay có những đặc trưng riêng, phù hợp với trình độ phát triển kinh tế - xã hội, truyền thống văn hóa và bản sắc dân tộc Việt Nam

Từ ý nghĩa đó mà nhóm chúng em lựa chọn chủ đề: “Phân tích quan điểm của Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân Ý nghĩa đối với việc xây dựng và hoàn thiện nhà nước ta hiện nay”

A ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Quan điểm của Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân

B PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

I Cơ sở phương pháp luận

Dựa trên cơ sở các quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về nhà nước của dân, do dân,

vì dân Những quan điểm chỉ đạo, kết luận của Đảng ta từ quá trình tổng kết lý luận và thực tiễn của 30 năm đổi mới đất nước

II Các phương pháp cụ thể

- Phương pháp lịch sử

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp hệ thống

- Phương pháp quy nạp và diễn dịch

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp xã hội học

C KẾT CẤU

LỜI MỞ ĐẦU 2

A ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 3

B PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

I Cơ sở phương pháp luận 3

II Các phương pháp cụ thể 3

C KẾT CẤU 3

D NỘI DUNG 3

I Sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân 3

1 Mặt lý luận 3

2 Mặt thực tiễn 4

II.QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN VÀ VÌ

DÂN 5

1 Nhà nước của dân 5

2 Nhà nước do dân 7

3 Nhà nước vì dân 8

II Ý NGHĨA 10

1 Lý thuyết 10

2 Hiện tại 10

E Kết luận 15

Tài liệu tham khảo 15

D NỘI DUNG

I Sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân

1 Mặt lý luận

Quan niệm của Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân bắt nguồn

từ truyền thống văn hóa của dân tộc trong xây dựng nhà nước dân tộc độc lập, trong việc khai thác những giá trị dân chủ sơ khai, trong tổ chức và quản lý xã hội của dân tộc ta Hồ Chí Minh cũng là người kế thừa những giá trị tư tưởng của nhân loại trong vấn đề nhà nước pháp luật, đặc biệt Người đã sử dụng rất thành công và phát triển quan điểm “dĩ đức trị quốc” (tức là lấy đức để trị nước) của phương Đông Hồ chí Minh cũng kế thừa, phát triển và nâng cao một cách rất tài tình các giá trị tư tưởng dân chủ phương Tây, của các nhà tư tưởng khai sáng như Vonte, Rútxô, Môngtétxkiơ,… Hồ Chí Minh cũng kế thừa rất thuần thục Chủ nghĩa tam dân của Tôn Trung Sơn và tìm thấy trong

đó “những điều thích hợp với điều kiện nước ta” Cao hơn nữa, bằng mẫn cảm chính trị của mình, Người đã vươn tới nắm bắt lĩnh hội được chủ nghĩa Mác-Lênin, học thuyết khoa học, cách mạng phát triển trong vấn đề nhà nước

2 Mặt thực tiễn

(Cùng với những nhận thức về mặt lý luận, Hồ Chí Minh đã tiến hành nghiên

cứu, khảo sát thực tiễn để hình thành nên quan niệm về nhà nước của dân, do dân, vì dân.)

(Trên thực tế) Người đã nghiên cứu, khảo sát 3 loại hình nhà nước tiêu biểu lúc bấy giờ:

- Thứ nhất, Nhà nước thực dân phong kiến: Người đã nghiên cứu mô hình này trên tất cả các mặt (văn hóa, kinh tế, chính trị, tư tưởng) và đưa đến kết luận: Nhà nước này là một nhà nước phản văn hóa, phản tiến bộ, cần phải đập tan và tiêu diệt, thay vào đó một nhà nước khác tiến bộ hơn

- Thứ hai, Nhà nước dân chủ tư sản: Trên hành trình tìm đường cứu nước,

Hồ Chí Minh đã tiếp xúc, tìm hiểu, nghiên cứu các cuộc cách mạng điển hình trên thế giới và các hình thức, bản chất nhà nước Pháp, Mỹ Hình thức nhà nước mà Người lựa chọn để áp dụng vào điều kiện của Việt Nam, tiêu chí đầu tiên là nhà nước đó phải đại diện cho đa số, mưu cầu lợi ích cho đa

số Từ đó mà Người đã không lựa chọn mô hình nhà nước này

- Thứ ba, Nhà nước Xô viết: Hồ Chí Minh thấy rằng nhà nước này bao hàm trong đó những giá trị vượt trội so với tất cả các nhà nước khác (Nhà nước này thực sự đề cao vai trò của nhân dân, giành lấy chính quyền về tay nhân dân, lập nên các Xô viết công nông binh, đưa lại quyền lợi thực sự cho nhân dân lao động) Người cho rằng cách mạng Việt Nam nên theo cách mạng Tháng Mười Nga 1917(: Quyền lực nhà nước thuộc về số đông người) Mô hình nhà nước này đã gợi ý cho Hồ Chí Minh về một kiểu nhà nước sẽ được xây dựng ở Việt Nam trong tương lai

Ngày 2/9/1945, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa- Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á ra đời, lễ độc lập được tổ chức trọng thể tại Quảng trường Ba Đình.Trong buổi ra mắt quốc dân của Chính phủ lâm thời, trên cương vị là Chủ tịch đầu tiên của nước Việt Nam mới, Hồ Chí Minh đã có công đầu tiên trong việc đặt nền móng xây dựng một nhà nước kiểu mới trong lịch sử dân tộc: Nhà nước của dân, do dân, vì dân, Người khẳng định:

“Nước ta là nước dân chủ

Bao nhiêu lợi ích đều vì dân

Bao nhiêu quyền hạn đều của dân

Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân.

Sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc là công việc của dân

Chính quyền từ xã đến Chính phr trung ương do dân cử ra

Đoàn thể từ Trung ương đến xã do dân tổ chức lên

Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân.”

(Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđđ, t5,tr.698)

II.QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN VÀ VÌ DÂN

Hồ Chí Minh có quan điểm nhất quán về xây dựng một nhà nước mới ở Việt Nam Đó là một nhà nước của dân, do dân và vì dân Đây là quan điểm cơ bản nhất của Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà do Người sáng lập Quan điểm đó xuyên suốt, có tính chi phối trong toàn bộ quá trình hình thành và phát triển của nhà nước cách mạng ở Việt Nam

Sau khi cách mạng Tháng Tám thành công, Nhà nước cách mạng ra đời, Người khẳng định, “nước ta là nước dân chủ, bao nhiêu quyền hạn đều là của dân, bao nhiêu lợi ích đều vì dân… chính quyền từ xã đến trung ương đều do dân cử ra… Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân Đó là điểm khác nhau về bản chất giữa nhà nước dân chủ nhân dân với các nhà nước của giai cấp bóc lột đã từng tồn tại trong lịch sử

1 Nhà nước của dân

a) Hồ Chí Minh khẳng định Nhà nước của dân là Nhà nước mà tất cả quyền lực đều thuộc về nhân dân

 Quan điểm này được thể hiện trong các bản Hiến pháp (1946, 1959) do Người lãnh đạo soạn thảo

o Điều 1 Hiến pháp 1946 nêu rõ: “Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo”

o Theo điều 4, Hiến pháp năm 1959 có viết :”Tất cả quyền lực trong nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đều thuộc về nhân dân Nhân dân

sử dụng quyền lực của mình thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân

dân các cấp bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân dân”

 Trong Hiến pháp 2013 gần đây, tại khoản 2 Điều 2 đã khẳng định: “ Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ, tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân…”

b) Nhà nước của dân còn thể hiện quyền quyết định của nhân dân về các vấn

đề liên quan đến vận mệnh quốc gia

 Theo điều 32, Hiến pháp năm 1946 viết” Những việc liên quan đến vận mệnh quốc gia sẽ đưa ra nhân dân phúc quyết…” Thực chất, đó là chế

độ trưng cầu ý dân, một hình thức dân chủ đề ra khá sớm ở nước ta c) Nhân dân thực hiện quyền làm chủ bằng cách bầu ra Nhà nước và chính quyền các cấp

 Sau khi nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa được thành lập, Hồ Chí Minh đã đề nghị Chính phủ tiến hành tổ chức càng sớm càng tốt cuộc tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu

 Sinh viên thực hiện quyền làm chủ ở việc tham gia bầu cử (Theo Điều

27 Hiến pháp 2013 : “ Công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và

đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân”) d) Nhân dân làm chủ Nhà nước dẫn đến nhân dân có quyền kiểm soát Nhà nước

 Kiểm tra, giám sát hoạt động của chính quyền, hoạt động và phẩm chất đạo đức của các cán bộ chủ chốt; kiểm tra việc giải quyết khiếu nại của cán bộ; kiểm tra các vụ việc tiêu cực, tham nhũng liên quan đến cán bộ…

 Nhân dân có quyền bãi miễn đại biểu Quốc hội và đại biểu hội đồng nhân dân nào nếu những đại biểu đó tỏ ra không xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân

e) Trong nhà nước của dân, người dân có quyền hưởng mọi quyền dân chủ

Có quyền làm bất cứ việc gì pháp luật không cấm và có nghĩa vụ phải tuân theo quy định của pháp luật

Bằng thiết chế dân chủ, nhà nước phải có trách nhiệm bảo đảm quyền làm chủ của dân, để cho nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình trong hệ thống quyền lực của xã hội Quyền lực của nhân dân được đặt

ở vị trí tối thượng

f) Hồ Chí Minh quan niệm Nhà nước của dân là nhà nước do dân là chủ và

dân làm chủ.

 Dân là chủ nghĩa là xác định vị thế( chính trị, xã hội) của dân Hồ Chí Minh diễn đạt rất ngắn gọn, rõ, đi thẳng vào bản chất của khái niệm trong cấu tạo quyền lực của xã hội” Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ”

 Dân làm chủ là xác định quyền, nghĩa vụ của dân:” Nước ta là nước dân chủ , nghĩa là nước nhà do nhân dân làm chủ”

2 Nhà nước do dân

a) Nhà nước do dân lập nên, do dân ủng hộ, dân làm chủ

 Nhà nước do dân lập nên, nhân dân lựa chọn bầu ra những đại biểu cho mình (Quốc hội) quyết định các công việc chung của cộng đồng, của Nhà nước

 Nhà Nước do dân ủng hộ, giúp đỡ, đóng thuế để chi tiêu, hoạt động

 Bởi vậy, trong “ Hồ Chí Minh toàn tập” có câu “Nếu chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi chính phủ”, tức là HCM yêu cầu tất cả các các cơ quan nhà nước phải dựa vào dân, liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự kiểm soát của nhân dân

b) Nhà nước do dân tạo ra và nhân dân tham gia quản lý

 Bằng cách tham gia thảo luận, góp ý kiến xây dựng các văn bản pháp luật quan trọng: Hiến Pháp, Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Luật đất đai, Luật Hôn nhân và gia đình…

 Thảo luận và biểu quyết các vấn đề trọng đại khi Nhà nước tổ chức trưng cầu ý dân

 Tại Khoản 2 Điều 28 Hiến pháp 2013 ghi rõ: “Nhà nước tạo điều kiện để công dân tham gia quản lý nhà nước và xã hội; công khai, minh bạch trong việc tiếp nhận, phản hồi ý kiến, kiến nghị của công dân.”

 Như vậy, mọi công việc của bộ máy nhà nước trong việc quản lí xã hội đều thực hiện ý chí của dân

3 Nhà nước vì dân

a) Nhà nước vì dân là nhà nước phục vụ lợi ích và nguyện vọng của nhân

dân, tất cả đều vì lợi ích của nhân dân, ngoài ra không có bất cứ một lợi ích nào khác

 Chỉ sau 1 tháng thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà trong thư

“Gửi các uỷ ban nhân dân các bộ, tỉnh, huyện và làng” Hồ Chí Minh đã nhắc nhở: “Chúng ta phải hiểu rằng các cơ quan của Chính phủ từ toàn quốc cho đến các làng đều là đầy tớ của dân, nghĩa là để gánh vác chung cho dân chứ không phải đè đầu dân như trong thời kỳ dưới quyền thống

Việc gì lợi cho dân, ta phải hết sức làm Việc gì hại cho dân, ta phải hết sức tránh”

 Bản thân Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân Nói chuyện với đồng bào trước khi sang thăm Pháp (ngày 30-5-1946), Người có nói: “Cả cuộc đời tôi chỉ có một mục đích là phấn đấu cho quyền lợi của Tổ quốc và hạnh phúc của nhân dân.”

b) Nhà nước được tổ chức và hoạt động vì một mục tiêu duy nhất là không ngừng cải thiện và nâng cao đời sống của nhân dân

 Khi cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc, trong những điều kiện khó khăn do chiến tranh để lại, Hồ Chí Minh vẫn xác định mục tiêu phấn đấu của Nhà nước: “Chúng ta tranh được tự do, độc lập rồi mà dân cứ chết đói, chết rét, thì tự do, độc lập cũng không làm gì Dân chỉ biết rõ giá trị của tự do, của độc lập khi mà dân được ăn no, mặc đủ

Chúng ta phải thực hiện ngay:

1 Làm cho dân có ăn

2 Làm cho dân có mặc

3 Làm cho dân có chỗ ở

4 Làm cho dân có học hành

Cái mục đích chúng ta đi đến là 4 điều đó Đi đến để dân nước ta xứng đáng với tự do độc lập và giúp sức được cho tự do độc lập”

c) Bên cạnh việc đem lại lợi ích cho dân, chăm lo mọi mặt đời sống nhân

dân, nhà nước phải biết kết hợp điều chỉnh các loại lợi ích khác nhau giữa các giai cấp, tầng lớp xã hội, các bộ phận dân cư để luôn được mọi người dân ủng hộ, xây dựng, làm cho ai ai cũng thấy nhà nước là người đại diện

d) Một Nhà nước vì dân, theo quan điểm của Hồ Chí Minh, là từ chủ tịch

nước đến công chức bình thường đều phải làm công bộc, làm đầy tớ cho nhân dân

 Người nhắc nhở cán bộ, đảng viên: Chúng ta phải yêu dân, kính dân thì dân mới yêu ta, kính ta

 Hồ Chí Minh thường xuyên căn dặn cán bộ phải quan tâm đến những

kiến nghị, đề đạt của nhân dân: “Phải chú ý giải quyết hết các vấn đề

dầu khó đến đâu mặc lòng, những vấn đề quan hệ tới đời sống của dân Phải chấp đơn, phải xử kiện cho dân mỗi khi người ta đem tới Phải chăm lo việc cứu tế nạn nhân cho chu đáo, phải chú ý trừ nạn mù chữ cho dân Nói tóm lại, hết thảy những việc có thể nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của dân phải được ta đặc biệt chú ý”

 Ngay như chức vụ Chủ tịch nước của mình, Hồ Chí Minh cũng quan niệm là do dân ủy thác cho và như vậy phải phục vụ nhân dân, tức là làm đày tớ cho nhân dân Hồ Chí Minh nói: "Tôi tuyệt nhiên không ham

muốn công danh phú quý chút nào Bây giờ phải gánh chức Chủ tịch là

vì đồng bào ủy thác thì tôi phải gắng sức làm, cũng như một người lính vâng mệnh lệnh của quốc dân ra trước mặt trận Bao giờ đồng bào cho tôi lui, thì tôi rất vui lòng lui Riêng phần tôi thì làm một cái nhà nho nhỏ, nơi có non xanh, nước biếc để câu cá, trồng hoa, sớm chiều làm bạn với các cụ già hái củi, em trẻ chăn trâu, không dính líu gì với vòng danh lợi"

e) Muốn phục vụ tốt nhân dân, nhà nước phải thực sự trong sạch, liêm khiết,

chống tham ô, hối lộ, quan liêu, đặc quyền đặc lợi

 Hồ Chi Minh yêu cầu mọi quy định pháp luật đều phải vì dân, chính quyền từ Trung ương đến địa phương phải thực sự gương mẫu, phải thực

sự trong sạch, phải “Lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”

 Người nhấn mạnh hai nội dung cơ bản trong công cuộc xây dựng nhà nước trong sạch, vững mạnh: Tăng cường pháp luật đi đôi với đẩy mạnh giáo dục đạo đức; đề cao phép nước, “nhân trị” đi đôi với “pháp trị” Kiên quyết chống ba thứ “giặc nội xâm”, “giặc trong lòng” là tham ô,

lãng phí, quan liêu Người nói: “Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu, dù

cố ý hay không, cũng là bạn đồng minh của thực dân phong kiến… nó làm hỏng tinh thần trong sạch và ý chí khắc khổ của cán bộ ta Nó phá hoại đạo đức cách mạng của ta là cần, kiệm, liêm, chính… Tội lỗi ấy cũng nặng như tội lỗi Việt gian, mật thám”

II Ý NGHĨA.

1 Lý thuyết

- Xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân là quan điểm

tư tưởng nhất quán của Chủ tịch Hồ Chí Minh, là kim chỉ nam định hướng cho toàn bộ quá trình tổ chức, xây dựng và hoạt động của Nhà