đánh giá thực trạng phát triển vận động cho trẻ béo phì, suy dinh dưỡng, tăng động, chậm phát triển tại các trường mầm non trong khu vực thành phố hồ chí minh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINHKHOA GIÁO DỤC MẦM NON ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN VẬN ĐỘNG CHO TRẺ BÉO PHÌ, SUY DINH DƯỠNG, TĂNG ĐỘNG, CHẬM PHÁT TRIỂN TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM N

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN VẬN ĐỘNG CHO TRẺ BÉO PHÌ, SUY DINH DƯỠNG, TĂNG ĐỘNG, CHẬM PHÁT TRIỂN TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON TRONG KHU VỰC THÀNH PHỐ

HỒ CHÍ MINH

I/ Thực trạng và phát triển vận động cho trẻ

béo phì

1 Thực trạng

Năm học 2016-2017, tại Trường MN Sao Mai, có 59/356 trẻ TC, chiếm tỷ trên 16,6% tổng số trẻ, trong đó có 2 trẻ có nguy cơ chuyển sang BP Qua kết quả cân đo, nhà trường xây dựng kế hoạch phối hợp với phụ huynh, y tế địa phương và nhân viên y

tế trường học đề ra nhiều giải pháp chăm sóc, nuôi dưỡng hợp

lý Hai năm học vừa qua, kiên trì thực hiện đồng bộ giải pháp: xây dựng khẩu phần ăn hợp lý kết hợp tăng cường phát triển vận động giúp trẻ phòng, chống TC, BP hiệu quả

Phó hiệu trưởng Trường MN Sao Mai Hà Thanh Vân cho biết, xác định hạn chế việc tăng cân của trẻ bằng cách phát triển vận động, trường không cho trẻ nhịn ăn và không cắt giảm khẩu phần ăn cho trẻ mà xây dựng khẩu phần ăn nhiều rau, củ, quả, hạn chế chất béo, đảm bảo tỷ lệ các chất cung cấp cân đối Cụ thể, đối với nhóm trẻ từ 24 đến 36 tháng đạt từ 708 - 826 calo/trẻ/ngày, trẻ mẫu giáo 735 - 882 calo/trẻ/ngày

Từ đó, trường xây dựng kế hoạch tổ chức cho trẻ TC, BP ăn riêng theo từng nhóm bằng cách giảm bớt dầu, mỡ, đường trong món xào, súp… uống sữa ít đường, ít béo Đồng thời, thông báo với phụ huynh về tỷ lệ năng lượng đã cung cấp tại trường và khuyến cáo tỷ lệ năng lượng cần cung cấp tại gia đình để tránh trường hợp cung cấp thừa hoặc thiếu năng lượng cho trẻ trong ngày Bên cạnh đó, trường tạo môi trường vận động phong phú, tích hợp chuyên đề phát triển vận động và hoạt động học làm thu hút trẻ

2 Bài tập phát triển

Ban giám hiệu nhà trường đã thiết kế mô hình con đường chạy

bộ xung quanh trường, tận dụng khu xích đu trước đó để làm khung lưới cho trẻ ném bóng, leo cầu thang Trẻ TC, BP còn luyện tập các điệu nhảy: dân vũ Rumba thiếu nhi, aerobic, múa

Ấn Độ, khiêu vũ… Mỗi buổi tập khoảng 30 phút (từ 15 giờ đến

15 giờ 30 hàng ngày) giúp trẻ tích cực hoạt động Ban giám hiệu phối hợp kiểm tra, thường xuyên nắm bắt tình hình thực tế

để có hướng điều chỉnh kịp thời các bài tập cho phù hợp với trẻ,

đảm bảo vừa sức và có sự xen kẽ các hoạt động mạnh và các hoạt động trò chơi thả lỏng cơ thể để tránh trẻ vận động mệt mỏi Từ đó, giúp trẻ phát triển cân đối, hài hòa, kéo giảm được

tỷ lệ trẻ TC, BP Kết quả, đến cuối năm học 2016-2017, trẻ TC được kéo giảm còn 20/59

Vừa tạo được môi trường giáo dục vận động vừa góp phần phát triển toàn diện cho trẻ, Trường MN Sao Mai là 1 trong 2 trường được Sở Giáo dục và Đào tạo chọn thí điểm để nhân rộng biện pháp kéo giảm tỷ lệ trẻ TC, BP trong trường MN

Trong khoảng 3 năm gần đây, số trẻ TC ở trường MN có xu hướng gia tăng và trở thành vấn nạn của ngành giáo dục Tỷ lệ trẻ TC, BP tương đối cao hơn ở các trường MN trên địa bàn thành phố, thị trấn Theo đánh giá, tình trạng sức khỏe của trẻ qua việc cân đo, khám sức khỏe đầu năm học, trung bình hàng năm có gần 5% trẻ trong độ tuổi MN (từ 3 - 5 tuổi) bị TC, BP

Trưởng phòng Giáo dục MN Nguyễn Thị Thanh Bình cho biết, nhiều năm học qua, Sở Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo các trường tăng cường biện pháp can thiệp kịp thời để giảm tỷ lệ trẻ TC, BP trong trường

3 Chế độ dinh dưỡng

Về cơ bản, trẻ béo phì vẫn cần cung cấp dinh dưỡng để phát triển tinh thần và thể chất Muốn giảm cân cho con các mẹ cần điều chỉnh chế độ dinh dưỡng từ từ và hợp lý cho bé Điều quan trọng là trong mỗi bữa ăn hằng ngày của bé phải đáp được nhu cầu dinh dưỡng hợp lý và cần thiết cho bé Mẹ cần tìm hiểu nguồn dinh dưỡng nào là tốt, là vừa đủ trong mỗi khẩu phần ăn của bé Tham khảo những lưu ý sau đây trước khi bắt tay vào lên thực đơn cho bé nhà mình nhé!

Hạn chế những loại thức ăn giàu năng lượng như bánh, kẹo, chè, nước ngọt Không nên cho đường vào các loại thức uống của bé Nên cho bé ăn nhiều trái cây, đặc biệt là các loại trái cây ít đường như thanh long, bưởi, cam, ổi… Tránh các loại trái cây nhiều đường như vải, chuối, nhãn…

Nên dạy bé ăn chậm, nhai kỹ Trước bữa ăn nên cho bé ăn trước một chén canh hay một dĩa rau xanh để giúp bé giảm bớt

cơn đói Giảm bớt dầu mỡ khi chế biến thức ăn cho bé Thay vì nấu các món chiên, xào, quay các mẹ có thể nấu các món luộc, kho hay nấu canh Hạn chế các món ăn nạc như gà, cá, tôm

Không nên cho trẻ ăn các thực phẩm nhiều chất béo như thức

ăn nhanh

Cho bé ăn đủ bữa, không nên cho bé ăn quá no hay quá đói Nên cho bé ăn sáng đầy đủ Không nên cho trẻ ăn sau 8h tối Tuân thủ nguyên tắc: sáng ăn no, trưa ăn vừa và tối ăn ít Nên cho bé uống sữa vì sữa chứa nhiều canxi, tốt cho sự phát triển xương của bé Khi cho bé uống sữa nên chọn các loại sữa

có hàm lượng chất béo thấp Các loại đậu và thực phẩm chế biến từ đậu cũng là một nguồn cung cấp canxi và chất đạm rất tốt cho bé

Nên cho bé uống nhiều nước mỗi ngày vì nước đóng vai trò rất quan trọng đối với cơ thể Nước là thành phần không thể thiếu trong quá trình trao đổi chất, tuần hoàn máu… Đồng thời, nước cũng giúp cơ thể chuyển hóa chất béo thành năng lượng

Nên cho bé vận động nhiều hơn Việc vận động giúp bé tiêu hao năng lượng, giảm bớt lượng mỡ thừa cho bé Hạn chế cho bé coi

tv, máy tính quá nhiều dẫn đến tình trạng thụ động ở bé Nên cho bé ngủ đủ giấc Không nên cho bé thức khuya

II/ Thực trạng và phát triển vận động cho trẻ

tăng động

1 Bài tập phát triển

Những hoạt động thể thao thư giãn sau giờ học hay dịp cuối tuần là “liều thuốc tinh thần” rất tốt đối với trẻ tăng động giảm chú ý, không chỉ giúp tăng cường sức khỏe, giải phóng nguồn năng lượng dư thừa, trẻ còn học hỏi thêm được nhiều kỹ năng

bổ ích

Nghiên cứu chỉ ra rằng, các vận động thể chất phù hợp giúp trẻ giảm bớt các biểu hiện hiếu động quá mức, tăng khả năng tập trung chú ý

a) Võ thuật

Sự tập trung, tính kỷ luật và khả năng cư xử đúng mực là những

kỹ năng tuyệt vời mà trẻ tăng động giảm chú ý học được từ môn thể thao này Tham gia vào các lớp võ thuật đòi hỏi trẻ phải thật tập trung để theo kịp từng động tác Ngoài ra, các nghi thức cúi chào, bắt tay, … trong sinh hoạt hàng ngày cũng giúp trẻ biết kiểm soát hành vi và cảm xúc của mình tốt hơn

Với những trẻ tăng động giảm chú ý có cá tính mạnh, môn thể thao này là cơ hội để trẻ tự thách thức mình, rèn luyện kỹ năng chơi, tăng sự tập trung và tinh thần đồng đội Ngoài ra, chơi tennis cũng là một cách rất tốt để giúp trẻ giải tỏa những căng thẳng, thất vọng gặp ở trường thay vì cáu gắt hay quấy phá

b)Thể dục dụng cụ

Nghiên cứu chỉ ra rằng, các hoạt động cần sự chú ý và phối hợp chuyển động nhịp nhàng của cơ thể như thể dục dụng cụ sẽ giúp trẻ cải thiện tốt khả năng tập trung chú ý Ngoài ra, việc

sử dụng thuần thục các dụng cụ này giúp trẻ duy trì sức khỏe,

độ dẻo dai và cảm nhận tốt hơn

c) Bơi lội

Michael Phelps – một nhà vô địch thế giới về bơi lội đã nhiều lần chia sẻ rằng, chính môn thể thao này đã giúp anh kiểm soát tốt hơn chứng bệnh tăng động của mình Và thực tế, đây là cách tốt giúp trẻ tự cải thiện và khám phá khả năng của bản thân, rèn luyện sự tập trung cao độ và tính kỷ luật để đáp ứng các yêu cầu về thời gian

d)Chạy bộ

Đây là hoạt động đơn giản mà trẻ có thể thực hiện hàng ngày

để học cách nhẫn nại, tính kỷ luật và giữ tâm lý ổn định trong khi chạy Bạn có thể đăng ký cho trẻ tham gia các hoạt động chạy đường dài để trẻ có cơ hội giao lưu khi tham gia hoạt động này

e) Bóng rổ

Cũng như các môn thể thao đồng đội khác, bóng rổ giúp trẻ học tính kiên trì, khả năng tập trung và sự phối hợp nhịp nhàng

cùng các đồng đội Đây chính là những kỹ năng mà trẻ tăng động giảm chú ý cần trau dồi mỗi ngày

f) Bóng đá

Trẻ tăng động giảm chú ý sẽ hòa đồng hơn và học kỹ năng làm việc nhóm khi tham gia vào một thể thao đồng đội này Những chuyển động nhanh và liên tục trên sân là cách giúp trẻ giải phóng nguồn năng lượng sau một ngày học tập ở trường Cha

mẹ có thể cùng con chơi bóng mỗi ngày để tăng sự gắn kết trong gia đình

g)Âm nhạc

Thực tế là âm nhạc có tác động tuyệt vời với nhiều vũng não bộ của trẻ, vừa giúp thư giãn sau giờ học căng thẳng, vừa giúp phát triển tính cách tốt hơn Việc tham gia vào các nhóm nhạc hay các loại hình âm nhạc đồng đội cũng giúp trẻ trau dồi kỹ năng làm việc nhóm

h)Diễn kịch

Việc ghi nhớ, học thuộc lòng lời thoại cùng với quá trình tập luyện nghiêm túc, đã giúp trẻ biết cách tổ chức sắp xếp công việc và tăng khả năng tập trung chú ý

2 Chế độ dinh dưỡng

- Uống nhiều nước mỗi ngày

Để não hoạt động một cách hiệu quả, điều quan trọng nhất trong chế độ ăn cho trẻ tăng động là cung cấp đầy đủ nước cho

cơ thể Khi cơ thể mất nước não bộ sẽ hoạt động kém, giảm độ nhạy bén, phản ứng chậm chạp hơn

Trẻ nên được uống nước ép trái cây mỗi ngày, ngoài tốt cho sức khỏe, những trẻ bị béo phì có thể giảm 400 calories mỗi ngày Nên hạn chế những loại đồ uống có ga, đường trong chế độ ăn cho trẻ tăng động vì chúng kích thích trẻ hơn

- Sử dụng những thực phẩm rau củ quả nhiều màu sắc

Rau củ là một trong những loại thực phẩm rất quan trọng

trong chế độ ăn cho trẻ tăng động Trẻ nên ăn những rau củ

quả như bí ngô, ớt chuông đỏ vàng xanh, việt quất… Vì những

loại thực phẩm này có thể giúp trẻ cung cấp đủ chất chống oxy hóa cho trẻ, giúp hệ thần kinh hoạt động tốt hơn

Không nên mua những thực phẩm có nhiều màu sắc cho bé bởi những thực phẩm đó có thể chứa phẩm màu

- Tăng cường thực phẩm giàu đạm – protein

Đạm là một chất không thể thiếu trong chế độ ăn cho trẻ tăng động Đạm không chỉ giúp trẻ tập trung tốt hơn mà còn giúp trẻ cân bằng lượng đường có trong máu Tăng cường sự tập trung

và cung cấp những chất cần thiết cho hoạt động của não

Tuy nhiên, không nên cho trẻ ăn quá nhiều thực phẩm giàu đạm trong thời gian ngắn Vì điều này đẩy nhanh quá trình oxy hóa, gây ra gánh nặng cho não bộ và cơ thể, từ đó khiến cơ thể của trẻ cảm thấy mệt mỏi

Những thực phẩm chứa nhiều chất protein nên bổ sung vào chế

độ ăn cho trẻ tăng động gồm cá, thịt gà, các loại đậu và một số loại rau như rau chân vịt

- Cho trẻ ăn nhiều thực phẩm chứa vitamin thuộc nhóm B

Các loại thực phẩm vitamin thuộc nhóm B ví dụ như vitamin B8, B5 và B12 có vai trò rất quan trọng trong quá trình trao đổi chất ở bên trong cơ thể và giúp thực hiện bình thường chức năng của các cơ quan tế bào

Ngăn chặn nhiều loại hội chứng như trầm cảm, các chứng rối loạn hành vi và cảm xúc, … Chính vì thế bố mẹ hãy bổ sung những thực phẩm giàu vitamin thuộc nhóm B vào chế độ ăn cho trẻ tăng động ngay nhé

Vitamin thuộc nhóm B có trong các loại thực phẩm như súp lơ, nấm, thịt, cá, đậu, các loại hạt, …

- Chế độ ăn giàu năng lượng, nhưng không nên nạp quá

nhiều calorie

Hoạt động của cơ thể và não bộ trong ngày ảnh hưởng bởi chất lượng của các loại thực phẩm chúng ta sử dụng hàng ngày

Trẻ với chứng tăng động giảm chú ý được khuyên nên bổ sung các loại thực phẩm giàu năng lượng trong chế độ ăn cho trẻ tăng động, tuy nhiên với sự kiểm soát lượng calorie có trong bữa ăn Một số loại thực phẩm như cá hồi, quả óc chó, táo, … là lựa chọn hoàn hảo dành cho bé

Sự không kiểm soát trong hành vi của trẻ tăng động có liên quan tới sự béo phì Đã được chứng minh có hại cho hệ thần kinh của trẻ Vì thế, không nên cho trẻ tiêu thụ quá nhiều calories, một số có thể ảnh hưởng xấu đến vị giác, hormon và sức khỏe của trẻ

Nên hạn chế đường, các loại thực phẩm được chế biến sẵn như: bim bim, thịt hộp, xúc xích, pizza, bánh kẹo ngọt, … trong chế

độ ăn cho trẻ tăng động Sử dụng những loại thực phẩm đảm bảo chất lượng cho trẻ sẽ giúp chuyển hóa hormones gây ảnh hưởng đến sự trao đổi chất của trẻ và khiến trẻ dư năng lượng

- Chú trọng đến những chất béo lành mạnh

Chất béo rất có lợi và là một trong những chất cần thiết trong chế độ ăn cho trẻ tăng động Acid béo là chất béo cần thiết bởi 60% trọng lượng rắn của bộ não là chất béo

Nếu muốn loại bỏ những chất béo gây hại khỏi chế độ ăn, phụ huynh nên loại bỏ những chất acid béo khi chưa bão hòa (chất béo từ các loại động vật công nghiệp, dầu mỡ giá rẻ và mỡ rán…) Nên thay bằng các loại dầu thực vật như dầu oliu, canola và bơ

Pizza, bánh burger và kem chứa những chất béo làm rối loạn sự dẫn truyền tín hiệu não bộ của trẻ Phụ huynh nên loại bỏ những thực phẩm này ra khỏi chế độ ăn cho trẻ tăng động

Hãy cho trẻ ăn những loại thức ăn có chất béo lành mạnh, đặc biệt là omega-3 có ở trong cá hồi, quả bơ, cá mòi, quả óc chó

và một số loại rau màu xanh đậm

III/ Thực trạng và phát triển vận động cho trẻ suy dinh dưỡng

1 Thực trạng

Theo thống kê của hội dinh dưỡng Quốc Gia Việt Nam tính đến hết năm

2014, Việt Nam có khoảng 2,2 triệu trẻ suy dinh dưỡng thể thấp còi tương đương với 24,9% và đến nay con số này vẫn ở mức cao 24,3%

Tỷ lệ này tương ứng, cứ 3 trẻ dưới 5 tuổi, thì có 1 trẻ bị suy dinh dưỡng thấp còi và có sự khác biệt giữa các vùng miền (một số tỉnh có tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi lên đến hơn 30%)

Điều đó lý giải vì sao chiều cao trung bình của của trẻ em Việt Nam sau khi trưởng thành với nam và nữ nước ta tương ứng là 1m64 và 1m53, thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực như Trung Quốc (1m70 ở nam và 1m59

ở nữ), Nhật Bản (1m72 ở nam và 1m58 ở nữ), Singapore (1m71 ở nam và 1m60 ở nữ)…

2 Bài tập phát triển

Tăng cường vận động

Chế độ luyện tập thể dục thể thao cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc tiêu hóa, hấp thụ dinh dưỡng, đồng thời giúp phát triển chiều cao của trẻ Mẹ nên cho bé vận động phù hợp lứa tuổi, tắm nắng mỗi ngày, ngủ đủ giấc và ngủ sớm trước 22 giờ

Kết hợp dinh dưỡng đặc trị

Trẻ đang trong tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi, nhu cầu về dinh dưỡng của trẻ không giống các bé đang phát triển bình thường, chính vì vậy các chuyên gia cũng khuyên mẹ nên cho trẻ dùng các sản phẩm sữa đặc trị dành cho trẻ suy dinh dưỡng thấp còi có chứa thành phần ưu việt cần thiết tối đa cho sự phát triển của trẻ

Khám dinh dưỡng định kỳ:

Khám dinh dưỡng định kỳ đóng góp rất tích cực trong quá trình theo dõi sức khoẻ và mức độ phục hồi dinh dưỡng của trẻ Thông qua việc kiểm tra sức khỏe, bác sĩ dinh dưỡng sẽ đưa ra kết luận, đánh giá tổng quát về thể chất, sự tăng trưởng của cơ thể Từ lúc trẻ chào đời đến khi tròn 3 tuổi, các mẹ nên theo dõi cân nặng mỗi tháng 1 lần vào 1 ngày cố định trong tháng

3 Chế độ dinh dưỡng

Cải thiện chế độ ăn uống của trẻ, đảm bảo cung cấp đầy đủ các dưỡng chất trong mỗi bữa ăn Khi chế biến cũng nên thực hiện chỉ tiêu ăn chín, uống sôi, tránh các thực phẩm bị nhiễm khuẩn đồng thời hạn chế hâm lại món ăn của trẻ Những đứa trẻ trong giai đoạn từ 1-2 tuổi thì ngoài sữa mẹ còn cần tới 4 bữa cho một ngày, trẻ từ 3-5 tuổi thì cần trung bình 5-6 bữa Nên đa dạng các món ăn để trẻ không bị chán, bổ sung thêm thịt cá, rau xanh, các loại đậu, dầu thực vật, sữa và các chế phẩm từ sữa… vào chế độ ăn của trẻ nhỏ

Để đảm bảo có thể chọn lựa thực phẩm và xây dựng được chế

độ ăn cho trẻ tốt nhất để điều trị suy dinh dưỡng cũng như ngăn ngừa nguy cơ bị suy dinh dưỡng ở trẻ Cần tuân thủ những nguyên tắc căn bản khi xây dựng chế độ ăn cho trẻ:

 Đối với trẻ còn đang trong giai đoạn bú sữa mẹ, nên cho trẻ bú sữa mẹ, hoặc uống sữa công thức lúc nào trẻ đói kể cả ngày hay đêm để đảm bảo trẻ không bị đói bụng

 Trẻ suy dinh dưỡng khi vẫn còn đang bú mẹ, nhưng mẹ đã hết sữa có thể kết hợp sữa công thức và sữa đậu nành Tuy vậy sữa đậu nành chỉ dành cho trẻ từ 1 tuổi trở lên

 Trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên cần kết hợp cho ăn dặm để làm

đa dạng nguồn dinh dưỡng cần thiết Thực đơn ăn dặm cần đa dạng, đảm bảo cung cấp đủ 4 nhóm dinh dưỡng chính là: protein, tinh bột, chất béo, chất xơ

 Lượng bữa ăn dặm cần tăng lên khi trẻ lớn dần, chia thời lượng bữa ăn thành nhiều bữa nhỏ trong ngày Đảm bảo thực hiện nấu chín uống sôi để tránh gây ra các chứng bệnh về đường tiêu hóa cho trẻ

 Cho trẻ làm quen với cách ăn dặm mới, không thúc ép có thể khiến trẻ lo sợ, sinh ra những biểu hiện chán ăn, biếng ăn, không tập trung khi ăn uống

 Với trẻ bị suy dinh dưỡng cấp độ 3, cần tăng lượng calo dần theo thời gian, đảm bảo bổ sung kịp thời dưỡng chất cần thiết một cách tích cực

 Cho bé sử dụng thêm các loại vitamin tổng hợp, men tiêu hóa, chế phẩm chứa sắt, thực phẩm giàu sắt để chống thiếu máu… theo hướng dẫn bác sĩ với liều lượng phù hợp