Chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành phố đồng hới, tỉnh quảng bình

Sự thay đổi cơ cấu ngành theo vốn diễn ra nhanh nhưng lao động chuyển dịch chậm, cho thấy nền kinh tế của thành phố chưa thật sự nhanh và hiệu quả.. + Phương pháp phân tích thống kê mô t

Mã số: 831.01.05

Đà Nẵng - 2020

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN

Người hướng dẫn KH: PGS TS BÙI QUANG BÌNH

Phản biện 1: TS NGUYỄN HIỆP

Phản biện 2: TS TRẦN TỰ LỰC

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ kinh tế phát triển họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học

Đà Nẵng vào ngày 22 tháng 02 năm 2020

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chuyển dịch cơ cấu (CDCC) kinh tế là một chủ đề rất được quan tâm bởi nhiều nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách CDCC kinh tế phản ánh tình hình phân bổ nguồn lực của nền kinh tế, quyết định năng lực và sản lượng của nền kinh tế

Thành phố Đồng Hới là trung tâm hành chính kinh tế xã hội của tỉnh Quảng Bình Những năm qua, kinh tế thành phố có sự phát triển mạnh Giai đoạn 2014-2018, tốc độ tăng GTSX (giá cố định) đạt mức khá, năm 2018 đạt trên 15.656,11 tỷ đồng tăng gấp gần 1,4 lần

so với năm 2014

Cơ cấu kinh tế của thành phố đã có sự chuyển dịch tích cực phụ hợp với xu thế mang tính dài hạn - công nghiệp hóa, hiện đại hóa Tỉ trọng nông nghiệp giảm mạnh, và các ngành phi nông nghiệp tăng nhanh, lao động ngành công nghiệp và dịch vụ ngày càng tăng, lao động nông nghiệp ngày càng giảm Cơ cấu kinh tế theo thành phần có sự thay đổi và khẳng định rõ hơn vai trò của kinh tế ngoài nhà nước Sự phát triển nhanh của khu vực này đã khơi dậy và phát huy các nguồn lực, nhất là nguồn nội lực trong dân Tuy nhiêu nền kinh tế vẫn nằm trong thời kỳ tiền công nghiệp hoá và xuất phát điểm thấp - Tỷ trọng đóng góp của ngành CN-XD vào GDSX chưa được nâng lên mà còn thụt lùi, điều này thể hiện thành phố chưa phát huy được lợi thế của mình nhằm phát triển ngành này Sự thay đổi cơ cấu ngành theo vốn diễn ra nhanh nhưng lao động chuyển dịch chậm, cho thấy nền kinh tế của thành phố chưa thật sự nhanh và hiệu quả Đồng thời cũng không gắn với khai thác tiềm năng của địa phương

và thực hiện mục tiêu chuyển dịch lao động theo hướng CNH, HĐH Chuyển dịch cơ cấu nội bộ ngành dịch vụ, trong đó ngành dịch vụ

lâu dài là cơ sở để tôi chọn đề tài “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình” làm luận văn thạc sĩ

1 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu tổng quát

Từ cơ sở lý luận và thực tiển về cơ cấu kinh tế, luận văn đánh giá thực trạng Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình,

và đề xuất các giải pháp thức đẩy Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thành phố trong thời gian tới

2.2 Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

- Khái quát được lý luận về Chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương;

- Đánh giá được tình hình Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình

- Kiến nghị được các giải pháp để Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình thời gian tới

2 Câu hỏi hay giả thuyết nghiên cứu

Câu hỏi nghiên cứu:

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình như thế nào?

Giải pháp nào để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình những năm tới?

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành phố

- Phạm vi nghiên cứu

- (1) Nội dung:

Tập trung nghiên cứu xu thế và những thay đổi cơ cấu ngành kinh tế cấp I, nội bộ các ngành, thành phần kinh tế theo đầu vào và sản lượng Sự thay đổi cơ cấu doanh nghiệp trong nền kinh tế Nghiên cứu còn xem xét tác động của CDCC kinh tế tới tăng trưởng sản lượng của nền kinh tế ở đây

- (2) Thời gian:

Thời gian nghiên cứu từ 2014 - 2018

Thời gian có hiệu lực của các giải pháp đề xuất là 2018 - 2023

- (3) Khu vực và không gian nghiên cứu:

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành phố

Địa bàn Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình

4 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Cách tiếp cận nghiên cứu

Cách tiếp cận nghiên cứu: Đề tài sử dụng cách tiếp cận thực tiễn, tức là dựa trên nền lý thuyết về chuyển dịch cơ cấu trong kinh tế Phát triển để xem xét thực tiễn của vấn đề Từ đó luận văn có thể đánh giá những thay đổi và xu thế CDCC kinh tế với những điểm tích cực và hạn chế, đồng thời kiến nghị các giải pháp để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở đây

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp thu thập thông tin và số liệu

Do đối tượng nghiên cứu mà luận văn sẽ chỉ sử dụng số liệu và thông tin thứ cấp Các số liệu và thông tin này được thu thập từ: + Số liệu của Chi cục thống kê, UBND thành phố, Phòng Tài

chính kế hoạch Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình Các số liệu thông tin bao gồm tình hình tự nhiên, dân số lao động, giá trị sản xuất của các ngành và khu vực kinh tế của thành phố, …

+ Các tài liệu thông tin đã được công bố trên các giáo trình, báo, tạp chí, công trình và đề tài khoa học trong và ngoài nước + Các báo cáo về tình hình phát triển kinh tế xã hội của UBND thành phố, Phòng Tài chính kế hoạch Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình

Phương pháp phân tích số liệu: Chủ yếu sử dụng phương pháp phân tích thống kê Các phương pháp bao gồm:

+ Phương pháp diễn dịch trong suy luận: Tức là nghiên cứu tiến hành xem xét tình hình Tăng trưởng kinh tế, Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình từ khái quát đến cụ thể Trên cơ sở đó, nghiên cứu sẽ phân tích những thành công và hạn chế cùng với các nguyên nhân của quá trình này trong từng điều kiện

cụ thể của địa phương, có so sánh với các địa phương khác trong cả nước

+ Phương pháp phân tích thống kê mô tả thông qua các phương pháp cụ thể sau:

(i) Phương pháp đồ thị và bảng thống kê để tổng hợp như sử dụng hệ thống các loại đồ thị toán học và những bảng thống kê số liệu theo chiều dọc và chiều ngang mô tả hiện trạng Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình trong những điều kiện thời gian cụ thể

(ii) Phương pháp số bình quân, số tương đối, phân tích tương quan, phương pháp dãy số thời gian … để phân tích tình hình Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình + Phương pháp Mô hình kinh tế lượng để đánh giá tác động của

CDCC kinh tế tới tăng trưởng kinh tế của thành phố

+Phương pháp chuyên gia: Vì đánh giá các nhân tố ảnh hưởng tới CDCC kinh tế cho địa phương cấp thành phố nên không thể sử dụng số liệu thứ cấp Luận văn sẽ thông qua phỏng vấn cách chuyên gia – những nhà quản lý và hoạch định chính sách của thành phố để

có được những nhận định và đánh giá về các nhân tố ảnh hưởng tới CDCC kinh tế ở đây

+ Công cụ xử lý số liệu

Việc xử lý và tính toán các số liệu, các chỉ tiêu nghiên cứu được tiến hành trên máy tính theo các phần mềm Excel, SPSS

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Luận văn đã tập trung giải quyết một vấn đề cấp thiết hiện nay của Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình những kết quả nghiên cứu sẽ là những tài liệu hữu ích trong hoạch định chính sách phát triển y tế công cộng tại địa phương

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương: Chương 1: Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Chương 2: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thành phố Đồng Hới tỉnh Quảng Bình

Chương 3: Giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thành phố Đồng Hới tỉnh Quảng Bình

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CƠ CẤU VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ

1.1.1 Những vấn đề chung về cơ cấu kinh tế

Cơ cấu kinh tế được hiểu là tổng thể những mối quan hệ về số lượng và chất lượng giữa các bộ phận cấu thành đó trong một thời gian và trong những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định Mối quan

hệ về số lượng giữa các bộ phận cấu thành có thể biểu hiện qua tỷ trọng của mỗi ngành trong GDP, trong tổng lao động hay tổng vốn của nền kinh tế tại một thời điểm nào đó Nếu xém xét theo thời gian

và trong mối quan hệ giữa các yếu tố đó sẽ phản ánh mối quan hệ về chất lượng mà thực chất là sự chuyển dịch cơ cấu

1.1.2 Những vấn đề chung về chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Vì thể có thể quan niệm về Chuyển dịch cơ cấu (CDCC) kinh tế

là sự thay đổi của các bộ phận cấu thành của nền kinh tế theo thời gian từ trạng thái và trình độ này tới một trạng thái và trình độ khác phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội và các điều kiện vốn có nhưng không lặp lại trạng thái cũ Vì thế mà cơ cấu kinh tế phản ánh

sự thay đổi về chất và là cơ sở để so sánh các giai đoạn phát triển

1.1.3 Ý nghĩa và xu thế chuyển dịch cơ cấu kinh tế

1.2 CÁC NỘI DUNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ 1.2.1 Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

Chuyển dịch cơ cấu ngành cấp 1

CDCC ngành kinh tế được biểu thị bằng sự thay đổi tỷ trọng các nhân tố sản xuất phân bổ cho từng ngành hay sự thay đổi tỷ trọng giá trị sản xuất của từng ngành trong tổng giá trị sản xuất chung Sự thay đổi này sẽ phản ánh sự thay đổi và dịch chuyển từ trạng thái và

trình độ này tới một trạng thái và trình độ khác phù hợp với sự phát triển kinh tế xã hội và các điều kiện vốn có nhưng không lặp lại trạng thái cũ

Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của thành phố được thể hiện

qua các tiêu chí sau: Mức thay đổi tỷ lệ GO của các ngành trong

tổng GO của nền kinh tế theo thời gian; Mức thay đổi tỷ trọng lao động của mỗi ngành so với tổng số lao động của nền kinh tế theo thời gian; Mức thay đổi tỷ trọng vốn đầu tư của mỗi ngành so với tổng số vốn của nền kinh tế theo thời gian;

Chuyển dịch cơ cấu nội bộ ngành hay chuyển dịch cơ cấu ngành cấp II

Trong các ngành kinh tế cấp I có nhiều ngành kinh tế cấp II như cách phân chia ngành của Tổng cục Thống kê Chẳng hạn trong Ngành Nông - lâm - thủy sản có các ngành (i) nông nghiệp nghĩa hẹp, (ii) lâm nghiệp và (iii) thủy sản Ngành công nghiệp - xây dựng gồm xây dựng và công nghiệp Ngành công nghiệp gồm ba ngành cấp II Đó là công nghiệp khai thác, công nghiệp chế biến và công nghiệp điện nước Ngành dịch vụ gồm nhiều ngành cấp II như thương mại, dịch vụ ăn uống, dịch vụ y tế, giáo dục… Tùy theo mỗi địa phương mà các ngành này có thể có cấu thành khác nhau

Các tiêu chí phản ánh CDCC nội bộ ngành kinh tế như sau : Mức thay đổi tỷ lệ GO của các ngành nội bộ từng ngành của nên kinh tế theo thời gian; Mức thay đổi tỷ trọng lao động của mỗi ngành

so với tổng số lao động của ngành kinh tế lớn theo thời gian; Mức thay đổi tỷ trọng vốn đầu tư của mỗi ngành so với tổng số vốn của ngành kinh tế lớn theo thời gian;

1.2.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo vùng lãnh thổ

CDCC kinh tế theo vùng lãnh thổ là sự thay đổi của cơ cấu kinh

tế theo thời gian được thể hiện bằng sự thay đổi tỷ trọng đầu vào phân bổ cho từng vùng lãnh thổ hay kết quả đầu ra trong kết quả cuối cùng của từng vùng trong tổng giá trị sản xuất chung Sự thay đổi cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ như vậy biểu thị sự thay đổi trạng thái và trình độ của nền kinh tế theo xu hướng đi lên Xu thế chung CDCC kinh tế theo lãnh thổ là sự chuyển dần kinh tế sang đô thị thay cho nông thôn kéo theo sự thay đổi cả xã hội

Các tiêu chí: Mức thay đổi tỷ lệ GO của các vùng lãnh thổ trong

GO chung của nền kinh tế theo thời gian; Mức thay đổi tỷ trọng lao động của các vùng lãnh thổ so với tổng số lao động của nền kinh tế theo thời gian; Mức thay đổi tỷ trọng vốn đầu tư của các vùng lãnh thổ so với tổng số vốn của nền kinh tế lớn theo thời gian;

1.2.3 Chuyển dịch cơ cấu theo thành phần kinh tế

CDCC kinh tế theo thành phần kinh tế là sự thay đổi của cơ cấu kinh tế theo thời gian được thể hiện bằng sự thay đổi tỷ trọng đầu vào phân bổ cho từng thành phần kinh tế hay kết quả đầu ra trong kết quả cuối cùng của từng thành phần kinh tế trong tổng giá trị sản xuất chung Xu thế chung theo lý thuyết và trong dài hạn có khác nhau từng thành phần kinh tế Tỷ trọng của kinh tế tư nhân ngày càng tăng trong giá trị sản xuất chung trong khi khu vực kinh tế nhà nước có tỷ trọng ngày càng giảm

CDCC theo thành phần kinh tế được phản ánh bằng các tiêu chí khác nhau như sau : Mức thay đổi tỷ lệ GO của các thành phần kinh

tế trong GO chung của nền kinh tế theo thời gian; Mức thay đổi tỷ trọng lao động của mỗi thành phần kinh tế so với tổng số lao động của ngành kinh tế theo thời gian; Mức thay đổi tỷ trọng vốn đầu tư của mỗi thành phần kinh tế so với tổng số vốn của nền kinh tế lớn theo thời gian;

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ

1.3.1 Tiềm năng về điều kiện tự nhiên

1.3.2 Sự phát triển kinh tế - xã hội

Sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương có ảnh hưởng lớn tới chuyển dịch cơ cấu kinh tế Tăng trưởng kinh tế là điều kiện để

có thêm nguồn lực cho phân bổ vào các ngành, vùng và thành phần kinh tế nhằm tạo ra cơ cấu kinh tế mới Ngoài ra tăng trưởng mới có nguồn lực để đầu tư cho vào cơ sở hạ tầng kinh tế kỹ thuật cũng như

hạ tầng mềm cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế

1.3.3 Điều kiện về nguồn lực cho phát triển

1.3.4 Điều kiện về thị trường tiêu thụ

CHƯƠNG 2

THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ

THÀNH PHỐ 2.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ THÀNH PHỐ

2.2.1 Điều kiện tự nhiên

2.2.2 Tình hình phát triển kinh tế xã hội của thành phố

a Về tình hình phát triển kinh tế

Tăng trưởng giá trị sản xuất

Giai đoạn 2014 - 2018, tốc độ tăng GTSX (giá cố định) đạt mức khá, năm 2018 đạt trên 15.656,11 tỷ đồng tăng gấp gần 1,4 lần so với năm 2014 Tốc độ tăng trưởng trong giai đoạn này từng năm khác nhau Năm 2015 có tốc độ tăng trưởng GTSX cao nhất là 9,26%, năm 2017 có tốc độ tăng thấp nhất là 10,3%, trung bình 8,37% Nghĩa là tăng trưởng GTSX của thành phố khá biến động hay không

ổn định

Trong các ngành kinh tế, GTSX của Công nghiệp, xây dựng có tốc độ tăng cao nhất nhưng rất biến động, tốc độ tăng trưởng trung bình 9,5 Ngành Thương mại, dịch vụ có tốc độ tăng trường chậm hơn chút, trung bình đạt 23 năm Ngành nông lâm thủy sản có GTSX tăng trưởng chậm nhất, trung bình là âm

Tình hình cơ cấu và CDCC ngành kinh tế theo sản lượng

Theo đó tỷ trọng trong GTSX của ngành Nông lâm thủy sản đã

giảm nhanh từ 4,68 năm 2014, xuống 3,25 năm 2018, đã giảm

1,44%; Tỷ trọng GTSX Công nghiệp - XD đã tăng nhanh, năm 2014

là 36,65%, năm 2017 là 41,2%, tăng 4,72% Tỷ trọng của TM- dịch

vụ trong GTSX giảm, năm 2014 là 58,86 , năm 2018 là 55,57%,

giảm còn 3,29%

Những diễn biến trên cho thấy xu thế chuyển dịch cơ cấu ngành

đã có dấu hiệu tích cực Nhưng là một thành phố khi dịch vụ đang có

vai trò quan trọng nhất khi nền kinh tế cũng đang dành nhiều nỗ lực

cho CNH và HĐH thì diễn biến trên là sự điều chỉnh cần thiết

Tình hình cơ cấu và CDCC ngành kinh tế theo lao động

Nhìn chung Tỷ trọng lao động trong các ngành công nghiệp xây

dựng ngày càng tăng lên, trong khi số lao động ngành dịch vụ và

nông nghiệp ngày càng giảm Tuy nhiên mức thay đổi này tương

đương so với CDCC ngành cấp I theo sản lượng hay hàm ý rằng chất

lượng CDCC ngành kinh tế cấp I còn chậm

Tình hình cơ cấu và CDCC ngành kinh tế theo vốn đầu tư

Theo tỷ trọng vốn đầu tư trong nền kinh tế thành phố, tỷ trọng