Quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn thành phố hội an, tỉnh quảng nam

Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 22 tháng 11 năm 2012 của Ban Chấp Hành Trung Ương về Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế giai đoạn 2012 - 2020 đã

Công trình được hoàn thành tại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ THỦY

Phản biện 1: GS.TS Lê Thế Giới

Phản biện 2: PGS.TS Phạm Hảo

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Quản lý kinh tế họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 15 tháng 02 năm 2020

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm vừa qua, Đảng và Nhà nước ta luôn luôn quan tâm đến việc thực hiện chính sách an sinh xã hội để nhằm bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội Bảo hiểm y tế (BHYT), Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước Từ khi ra đời cho đến nay, công tác BHXH

đã thể hiện được vai trò đối với việc góp phần ổn định đời sống của nhân dân, thực hiện an sinh xã hội và ổn định chính trị - xã hội Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 22 tháng 11 năm 2012 của Ban Chấp Hành Trung Ương về Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế giai đoạn 2012 - 2020 đã khẳng định: “BHXH, BHYT là hai chính sách xã hội quan trọng, là trụ cột chính của hệ thống ASXH, góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ổn định chính trị-xã hội và phát triển kinh

để chính sách BHXH được diễn ra thuận lợi thì công tác thu BHXH

có vai trò như một điều kiện cần và đủ trong quá trình tạo lập cùng thực hiện chính sách BHXH

Bảo hiểm xã hội thành phố Hội An là đơn vị trực thuộc BHXH tỉnh Quảng Nam, thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo phân cấp được giao Từ khi thành lập đến nay, BHXH Hội An đã đạt được nhiều kết quả, góp phần đảm bảo an sinh xã hội trên địa bàn thành phố Hội An nói riêng và cả tỉnh Quảng Nam nói chung Trong thời gian qua, chính sách bảo hiểm xã hội được triển khai và đạt những kết quả hết sức khả quan, kết quả thu năm sau luôn cao hơn năm trước cả về số đơn

vị, số người tham gia cũng như số tiền thu Công tác thu bảo hiểm xã hội là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong công tác của ngành bảo hiểm xã hội, do vậy luôn được bảo hiểm xã hội Hội An quan tâm và thực hiện quản lý tốt góp phần ổn định kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội trên địa bàn thành phố

Tuy nhiên, công tác quản lý thu BHXH ở thành phố Hội An vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập Tính đến cuối năm 2018, Bảo hiểm xã hội Hội An có 796 đơn vị với 18.168 lao động tham gia BHXH, BHYT, BHTN Tình trạng đơn vị trốn đóng và nợ BHXH, BHYT, BHTN còn nhiều, chiếm 26,5% trên tổng số đơn vị như có tới 25 đơn

vị đang nợ BHXH trên 36 tháng với số tiền hơn 7,124 tỷ đồng và gần như không có khả năng thu nợ và đây được coi như là nợ khó thu; có

22 đơn vị nợ trên 3 tháng đến dưới 36 tháng với số tiền 2,033 tỷ đồng; 68 đơn vị nợ từ 1 tháng đến dưới 3 tháng với số tiền 5,456 tỷ đồng

Bên cạnh đó, theo báo cáo tổng kết qua các năm của Bảo hiểm thành phố Hội An công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội còn một số hạn chế nổi bật là một số vấn đề như: theo báo cáo tổng kết qua các năm của Bảo hiểm thành phố Hội An cho thấy tỷ lệ bao phủ bảo hiểm xã hội còn thấp, tỷ lệ tham gia Bảo hiểm xã hội (trên số lao động thuộc diện tham gia Bảo hiểm xã hội) chỉ đạt 88%; tình trạng

gian lận trong việc kê khai quỹ tiền lương đóng BHXH cho người lao động còn nhiều

Thực tế đó đã đặt ra yêu cầu cần có sự nghiên cứu một cách có

hệ thống, toàn diện vấn đề quản lý thu bảo hiểm xã hội trong giai đoạn hiện nay trên địa bàn thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam, nhằm tìm ra những giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn thành phố, đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trong điều kiện nền kinh tế hội nhập

Với những yêu cầu trên, bản thân em chọn đề tài nghiên cứu: “Quản

lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam” cho luận văn thạc sĩ của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát:

Mục tiêu chung của luận văn là phân tích, đánh giá thực trạng

và đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội, đảm bảo công tác an sinh xã hội trên địa bàn thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam

3 Câu hỏi nghiên cứu

- Thực trạng công tác quản lý thu BHXH tại BHXH thành phố Hội An trong thời gian qua như thế nào?

- Những giải pháp nào để hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam?

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu công tác quản lý nhà nước

về thu BHXH tại thành phố Hội An, Quảng Nam

Phạm vi nghiên cứu:

Về không gian: tại BHXH thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam

Về thời gian: đề tài tập trung phân tích, nghiên cứu thực trạng giai đoạn 2016 đến năm 2018 và đề xuất các giải pháp định hướng trong thời gian đến

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả đã sử dụng những phương pháp khác nhau, bổ sung cho nhau để giải quyết mục tiêu và nhiện vụ nghiên cứu đã đặt ra:

- Phương pháp thu thập dữ liệu:

- Phương pháp phân tích dữ liệu:

* Đối với dữ liệu thứ cấp: tác giả sử dụng phương pháp phân tích, đánh giá tình trạng tham gia BHXH, thực trạng trốn đóng, nợ đọng BHXH của các đơn vị tham gia BHXH trên địa bàn Hội An,

đánh giá những kết quả đạt được, những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân tồn tại trong công tác quản lý thu BHXH tịa Hội An

* Đối với dữ liệu sơ cấp: Sử dụng phương pháp phân tích dưới dạng thống kê mô tả, tần suất xuất hiện

- Phương pháp chuyên gia, chuyên khảo: Sử dụng để đưa ra các nhận định, đánh giá và đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH tại thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Luận văn là công trình nghiên cứu của học viên ở cấp là thạc sỹ Tác giả đã nghiên cứu một cách có hệ thống và tương đối thực tiễn từ thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ ít nhiều đóng góp về mặt khoa học và ý nghĩa thực tiễn trong công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn thành phố Hội An, góp phần tăng cường giải pháp phát triển và mở rộng đối tượng tham gia BHXH và đảm bảo việc thực hiện thu BHXH theo đúng quy định nhằm đáp ứng mục đích an sinh xã hội mà Đảng và Nhà nước ta đã đặt ra

Bên cạnh đó, luận văn góp phần làm rõ thêm những quy trình

về quản lý thu BHXH từ thực tiễn tại thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam và đề ra những giải pháp để hoàn thiện công tác quản

lý thu BHXH trên địa bàn thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam nói riêng và trên cả nước nói chung

7 Sơ lƣợc tài liệu nghiên cứu chính sử dụng trong nghiên cứu

Từ khi thành lập cho đến nay, vai trò và vị trí của BHXH đã ngày càng nâng cao Vì vậy, đã có nhiều tài liệu, sách đi nghiên cứu những vấn đề chung cũng như những vấn đề cụ thể về lĩnh vực BHXH Một số đề tài được nghiên cứu có hệ thống, đó là:

- Phạm Thị Định (2011), Giáo trình kinh tế bảo hiểm, trường

Đại học kinh tế Quốc Dân, Hà Nội

- Nguyễn Văn Định chủ biên (2012), Giáo trình bảo hiểm,

Trường Đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội

- Nguyễn Viết Vượng (2006), Giáo trình kinh tế bảo hiểm,

Trường Đại học Công đoàn, NXB Lao Động, Hà Nội

8 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

BHXH Việt Nam được thành lập từ năm 1995, sau 20 năm thành lập và đi vào hoạt động, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu của các nhà lãnh đạo, các nhà quản lý, từ đề tài cấp bộ, luận án tiến

sĩ, luận văn thạc sĩ Sau đây là một số công trình tiêu biểu được nghiên cứu một cách có hệ thống về BHXH, đó là:

- Nguyễn Huy Ban (2000), Chiến lược phát triển BHXH phục

vụ mục tiêu phát triển kinh tế xã hội đến năm 2020, đề tài khoa học

cấp Bộ, Bảo hiểm xã hội Việt Nam Trong đề tài, tác giả sử dụng các

số liệu về dân số, nguồn nhân lực để phân tích rồi từ đó đưa ra chiến lược và giải pháp để nhằm phát triển BHXH trong vòng 20 năm, phân tích được định hướng cần thiết để đưa BHXH trở thành một hệ thống an sinh xã hội của toàn dân, đảm bảo quyền lợi và lợi ích cho người tham gia BHXH [4]

- Nguyễn Trí Đại – Trưởng Ban Thu, BHXH Việt Nam (2017),

“Nỗ lực thực hiện mục tiêu BHXH cho mọi người lao động và

BHYT toàn dân”, Tạp chí báo bảo hiểm xã hội kỳ 02, tháng 02/2017

(số 318) Trong bài viết, tác giả đã đánh giá công tác phối hợp với các Bộ, ngành; những nỗ lực trong công tác phối hợp với các cơ quan chức năng từ Trung Ương đến địa phương tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật BHXH, BHYT, BHTN Tác giả cũng nêu lên được những khó khăn, vướng

mắc về công tác quản lý thu cũng như công tác đối tượng trong thời gian đầu triển khai Luật BHXH cho đến năm 2017 Tuy nhiên bài viết chưa đi sâu vào từng nội dung của công tác quản lý thu ở BHXH cấp huyện [5]

- Trương Hùng Cường (2019), Quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt

buộc trên địa bàn quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng, Luận Văn thạc

sỹ, Đại học kinh tế Đà Nẵng Luận Văn đã đưa ra cơ sở lý luận về quản lý thu BHXH Đồng thời, tác giả đã nghiên cứu, đánh giá thực trạng công tác quản lý thu BHXH tại BHXH quận Sơn Trà, đánh giá những nhân tố ảnh hưởng đến công tác thu BHXH đồng thời đánh giá những thành công, hạn chế của công tác quản lý thu trên địa bàn quận Sơn Trà Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH tại BHXH quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng [8]

- Phạm Trường Giang (2009), Hoàn thiện cơ chế thu BHXH ở

Việt Nam, Luận án tiến sỹ, Học viện tài chính Luận án nghiên cứu

công tác phối hợp giữa các bộ phận trong hệ thống thu BHXH; từ đó tác giả phát hiện ra những tồn tại, hạn chế và bất cập của hệ thống thu BHXH Trên cơ sở đó, luận án cũng đã đưa ra những giải pháp

để nhằm hoàn thiện quy trình thu BHXH ở BHXH Việt Nam Từ những kết quả nghiên cứu của Luận án, ta thấy được những giải pháp

để hoàn thiện cơ chế quy trình thu BHXH ở Việt Nam hết sức cần thiết, hợp lý và khoa học Tuy nhiên, Luận văn nghiên cứu giai đoạn

từ năm 2009 nên những giải pháp và kiến nghị của tác giả không còn phù hợp bởi vì Luật BHXH số 58/2014/QH13 ban hành ngày 20/11/2014 có hiệu lực từ ngày 01/01/2016 thay đổi rất nhiều nội dung mới nên cần phải có những giải pháp, những đề xuất mới, phù hợp với hiện tại hơn [9]

- Trần Ngọc Hải (2019), Quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại huyện

Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam, Luận văn thạc sỹ, Học viện khoa học xã

hội Luận văn làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về BHXH và quản

lý thu bảo hiểm xã hội Phân tích, đánh giá được thực trạng công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn huyện Quế Sơn – tỉnh Quảng Nam trong những năm 2013 đến 2017 Từ đó chỉ ra rõ những khó khăn, vướng mắc của công tác quản lý thu BHXH, phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến tác động đến hoạt động quản lý thu BHXH Luận văn cũng đã đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn huyện Quế Sơn – tỉnh Quảng Nam Tuy nhiên, do đặc thù huyện Quế Sơn có số lượng đơn vị tham gia BHXH và người lao động ít hơn thành phố Hội An khá nhiều, đề tài cũng chưa chỉ ra được cách tiếp cận và mở rộng đối tượng tham gia [10]

9 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, đề tài nghiên cứu gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý thu BHXH

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 1.1 NHỮNG LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.1.1 Khái niệm về Bảo hiểm xã hội và quản lý thu bảo hiểm xã hội

a Khái niệm về Bảo hiểm xã hội

Tại điều 3, Luật BHXH số 71/QH11 ngày 29 tháng 06 năm

2006 và Điều 3, Luật BHXH số 58/2014/QH13 ngày 20 tháng 11 năm 2014 đưa ra khái niệm về Bảo hiểm xã hội như sau:

“Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do

ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội” [15], [16]

b Khái niệm về quản lý thu BHXH

Quản lý thu BHXH là một loạt quan hệ, bao gồm quan hệ giữa Nhà nước, NSDLĐ, NLĐ và cơ quan BHXH Trong mối quan hệ đó, thì người lao động và người sử dụng lao động là đối tượng quản lý; Nhà nước giao cho cơ quan BHXH là chủ thể quản lý; Nhà nước là chủ thể duy nhất điều tiết và quản lý BHXH vì các bên tham gia có lợi ích khác nhau thậm chí trái ngược với nhau (một bên là NLĐ muốn đóng ít nhưng lại muốn được hưởng thụ quyền lợi nhiều, một bên là SDLĐ muốn đóng BHXH càng ít càng tốt để giảm chi phí sản xuất nâng cao lợi nhuận)

1.1.2 Đặc điểm của quản lý thu Bảo hiểm xã hội

Quản lý thu mang tính chất tập trung, thống nhất, công bằng, công khai

Quy trình quản lý thu BHXH được quy định thống nhất, nguồn thu BHXH được tập trung, quản lý tại BHXH Việt Nam theo quy định

1.1.3 Vai trò, mục đích quản lý thu Bảo hiểm xã hội

a Vai trò của quản lý thu Bảo hiểm xã hội

Thứ nhất: Quản lý thu BHXH tạo sự thống nhất trong quy trình thu BHXH

Thứ hai: Quản lý thu BHXH đảm bảo hoạt động thu BHXH bền vững, hiệu quả

Thứ ba: Quản lý thu BHXH giúp Nhà nước kiểm tra, đánh giá hoạt động thu BHXH

b Mục đích của quản lý thu Bảo hiểm xã hội

Quản lý thu BHXH giúp cho việc đảm bảo phát triển quỹ BHXH Quản lý thu BHXH giúp xác lập rõ ràng quyền và trách nhiệm

của các bên tham gia BHXH

Quản lý thu BHXH chống thất thoát quỹ BHXH

Quản lý thu BHXH đảm bảo cho các quy định về thu BHXH được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả, khắc phục được tính bình quân nhưng vẫn bảo đảm tính xã hội thông qua việc điều tiết, chia sẻ rủi

ro

Quản lý thu BHXH đảm bảo An sinh xã

1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.2.1 Lập dự toán thu BHXH

a Căn cứ lập dự toán thu

* Xác định đối tượng thu BHXH

Việc xác định đối tượng thu là nhiệm vụ quan trọng đầu tiên trong công tác quản lý thu BHXH

* Xác định mức thu BHXH

* Xác định phương thức thu

- Đóng hằng tháng

- Đóng 03 tháng hoặc 06 tháng một lần

- Đóng theo địa bàn

b Lập dự toán thu bảo hiểm xã hội

Để xây dựng dự toán thu BHXH năm kế hoạch sát với những định hướng của Chính phủ, phù hợp với điều kiện quản lý của Ngành, các đơn vị lập dự toán khi xây dựng kế hoạch căn cứ vào: luật BHXH và các văn bản hướng dẫn thực hiện; các văn bản quy định hiện hành về chính sách BHXH của các cơ quan, ban ngành liên quan; tình hình thực hiện dự toán thu, chi BHXH của năm năm trước; ước thực hiện dự toán năm nay và khả năng thực hiện năm sau của đơn vị

1.2.2 Tổ chức thực hiện thu BHXH

a Tuyên truyền, phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật về BHXH

Công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật nói chung

và Luật BHXH là một trong những nhiệm vụ quan trọng, cơ quan BHXH các cấp nhằm tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức chính trị, kiến thức pháp luật, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về ý thức cho NLĐ, NSDLĐ, tôn trọng và chấp hành pháp luật BHXH