Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn tỉn kon tum

Vậy nên, việc nghiên cứu vấn đề về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum, trên cơ sở đó nhằm đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

THÁI ĐÔNG HẢI

QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KON TUM

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

QUẢN LÝ KINH TẾ

Mã số: 8.34.04.10

Đà Nẵng - 2020

Công trình được hoàn thành tại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN

Người hướng dẫn KH: TS NGUYỄN HIỆP

Phản biện 1: PGS.TS Lê Văn Huy

Phản biện 2: PGS.TS Đỗ Ngọc Mỹ

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ Quản lí kinh tế họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 01 tháng 3 năm 2020

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bảo hiểm xã hội là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước,

là một trong những trụ cột của hệ thống An sinh xã hội quốc gia Quỹ BHXH là một bộ phận cốt lõi không thể thiếu được và có thể nói nó giữ vai trò quan trọng nhất trọng hoạt động BHXH Việc thu quỹ BHXH bắt buộc ảnh hưởng trực tiếp đến việc chi trả các chế độ cho NLĐ và đảm bảo sự ổn định của chính sách BHXH trong tương lai Vậy nên, việc nghiên cứu vấn đề về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum, trên cơ sở đó nhằm đề xuất một

số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội tỉnh trong thời gian tới là rất cần thiết Vì lẽ đó, tôi chọn

đề tài “Quản lý thu bảo hiểm hội bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum” làm luận văn thạc sỹ

2 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng công tác quản lý thu BHXH bắt buộc ở Kon Tum, đề tài đề xuất một số giải pháp hoàn thiện quản

lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum trong thời gian tới

3 Câu hỏi nghiên cứu

- Nội hàm công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum gồm những vấn đề gì?

- Công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum được thực hiện như thế nào? Có những tồn tại, hạn chế gì và nguyên nhân?

- Cần có những giải pháp nào để hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum trong thời gian tới?

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Là những vấn đề lý luận và thực tiễn

về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum

- Phạm vi nghiên cứu

+ Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu các vấn đề liên quan đến công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum + Phạm vi về không gian: Đề tài nghiên cứu tại địa bàn tỉnh Kon Tum

+ Phạm vi về thời gian: Các số liệu nghiên cứu của đề tài được tập hợp từ giai đoạn 2015 - 2018, đề xuất các giải pháp đến năm

2021

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện được các mục tiêu trên, luận văn sử dụng kết hợp nhiều phương pháp sau: Thu thập tài liệu thứ cấp; Phương pháp xử lý

số liệu; Kết hợp các phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Về mặt lý luận: Góp phần cho các nghiên cứu cùng quan tâm

có cơ sở lý luận vững chắc hơn

- Về mặt thực tiễn: Có ý nghĩa tham khảo đối với các cơ quan

BHXH tại địa phương nói riêng và cả nước nói chung

7 Sơ lược tài liệu chính sử dụng trong nghiên cứu

8 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

9 Bố cục luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm có 3 chương như sau:

- Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý thu BHXH bắt buộc

- Chương 2 : Thực trạng quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum

- Chương 3 : Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

BẮT BUỘC 1.1 KHÁI QUÁT VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC

1.1.1 Khái niệm quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

a) Khái niệm bảo hiểm xã hội bắt buộc

b) Khái niệm quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

Quản lý thu BHXH là việc Nhà nước thông qua cơ quan BHXH dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối tượng quản lý phải đóng BHXH theo mức quy định hoặc cho phép một số đối tượng được tự nguyện tham gia, lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình Trên cơ sở đó hình thành một quỹ tài chính tập trung nhằm mục đích đảm bảo cho hoạt động BHXH Xét

về mặt tài chính, quản lý thu BHXH còn được hiểu là hoạt động tài chính của Nhà nước; nhằm thực hiện thu nguồn đóng BHXH để hình thành quỹ tài chính thống nhất do Nhà nước quản lý

1.1.2 Đặc điểm của quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

a) Đặc điểm hoạt động thu BHXH

b) Đặc điểm quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

- Quản lý thu phải thu đúng đối tượng, đúng mức, đúng tiền lương, tiền công và đúng thời gian quy định

- Quản lý thu đủ là thu đủ số người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và số tiền phải đóng BHXH của NLĐ, người SDLĐ

đủ theo mức tiền lương, tiền công đã xác định làm căn cứ đóng

- Quản lý thu kịp thời, là thu kịp thời gian khi có phát sinh quan hệ lao động, tiền công, tiền lương mà những quan hệ đó thuộc đối tượng, phạm vi bắt buộc tham gia BHXH

- Quản lý thu tập trung, thống nhất, công bằng, công khai

- Quản lý thu an toàn, hiệu quả

1.1.3 Ý nghĩa của quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

Quản lý thu BHXH rõ ràng, minh bạch nhằm đảm bảo tính công bằng về quyền lợi giữa những người cùng tham gia Quản lý thu BHXH góp phần vào việc phân phối lại thu nhập quốc gia một cách công bằng, hợp lý giữa các tầng lớp dân cư, đồng thời giảm chi cho NSNN, bảo đảm ASXH bền vững

1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC

1.2.1 Lập dự toán thu BHXH bắt buộc

Lập dự toán thu là công việc khởi đầu có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ các khâu của quá trình quản lý thu BHXH Lập dự toán thu thực chất là lập kế họach thu trong một năm Kết quả của khâu này là bản dự toán thu, bản dự toán này phải đảm bảo mục tiêu

là sẽ đáp ứng được việc tổ chức thực hiện chế độ chính sách của đơn

vị

Dự toán thu phải phản ánh đầy đủ các nội dung thu, đảm bảo thực hiện nhiệm vụ thực tế phát sinh và thực hiện những nhiệm vụ trọng tâm trong từng thời kỳ theo chiến lược, kế hoạch phát triển của Ngành; thuyết minh đầy đủ, rõ ràng

a) Xác định đối tượng tham gia

b) Xác định mức đóng

c) Lập dự toán thu

d) Xét duyệt dự toán thu

* Chỉ tiêu đánh giá chất lƣợng công tác lập dự toán thu

- Tỷ lệ dự toán lao động tham gia BHXH:

Dự toán số tiền phải thu BHXH

1.2.2 Tổ chức hoạt động thu BHXH bắt buộc

a) Các cơ quan quản lý nhà nước về BHXH bắt buộc

b) Tổ chức bộ máy thực hiện thu BHXH bắt buộc

c) Hoạt động thu BHXH bắt buộc

Hoạt động thu là hoạt động thường xuyên của ngành BHXH nhằm tạo ra nguồn quỹ tài chính tập trung từ việc đóng góp của các bên tham gia

* Các chỉ tiêu để đánh giá việc tuân thủ trong tham gia BHXH bắt buộc:

- Tỷ lệ đơn vị tham gia BHXH:

* Các chỉ tiêu để đánh giá việc tuân thủ trong thu, nộp BHXH bắt buộc:

kỳ

1.2.3 Quyết toán thu BHXH bắt buộc

Khi quyết toán thu phải đảm bảo các nguyên tắc sau:

- Nguyên tắc đầy đủ

- Nguyên tắc thống nhất

- Nguyên tắc cân đối

- Nguyên tắc rõ ràng, trung thực và chính xác

- Nguyên tắc thường niên

- Nguyên tắc công khai minh bạch

- Nguyên tắc lập quyết toán từ cơ sở

Nội dung thanh tra, kiểm tra quản lý thu BHXH, bao gồm:

- Kiểm tra nguồn hình thành quỹ BHXH

- Kiểm tra đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của pháp luật

- Kiểm tra việc trích tiền lương, tiền công tháng của người lao động và phần trích của đơn vị đóng BHXH cho NLĐ thông qua chuyển khoản vào hệ thống Ngân hàng hoặc Kho bạc

- Kiểm tra việc đơn vị thực hiện thanh toán các chế độ ngắn hạn cho NLĐ

- Kiểm tra, đối chiếu công nợ BHXH và thực hiện tính lãi, phạt tiền do vi phạm pháp luật BHXH về đóng BHXH đối với NSDLĐ

1.2.5 Giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về BHXH bắt buộc

Giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý các trường hợp vi phạm pháp luật về BHXH bắt buộc thực hiện các nội dung:

- Tổ chức công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo

về những điều bất hợp lý khi thực hiện chế độ BHXH

- Thực hiện kết luận thanh tra, kiểm tra và theo dõi đôn đốc việc thực hiện kết luận sau thanh tra, kiểm tra (gọi là hậu kiểm) đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật BHXH và các nội dung khác theo kết luận thanh tra, kiểm tra

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC

1.3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội địa phương

Đây là nhân tố ảnh hưởng mạnh mẽ và trực tiếp đến hoạt động thu và kết quả thu Thực tế cho thấy, những địa phương có trình độ phát triển kinh tế - xã hội cao hơn thì sẽ có nguồn thu lớn hơn so với những địa phương khác, người dân sinh sống ở những địa phương này có mức thu nhập cao hơn so với các tỉnh thành khác, dẫn đến việc hiểu biết và nhận thức được việc chấp hành nghĩa vụ tham gia BHXH của NLĐ cao hơn

1.3.2 Hệ thống chính sách pháp luật về BHXH bắt buộc

Chính sách pháp luật của Nhà nước ảnh hưởng đến việc thực hiện quản lý và tổ chức hoạt động này, nó thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với đời sống của NLĐ nói riêng và tới các chính sách phúc lợi của xã hội nói chung Hệ thống chính sách pháp luật Nhà nước càng rõ ràng, chi tiết thì việc thực hiện các hoạt động thu - chi BHXH càng thiết thực, và BHXH mới thực sự trở về với đúng bản chất của nó là đảm bảo cuộc sống cho NLĐ

1.3.3 Năng lực quản lý của bộ máy quản lý nhà nước về BHXH bắt buộc

a) Sự phối hợp các ngành liên quan

Đây là nhân tố rất quan trọng, ảnh hưởng đến công tác thu BHXH

b) Năng lực quản lý của cơ quan BHXH

Đây là nhân tố trực tiếp đến chất lượng, hiệu quả công tác quản lý, điều hành, khai thác nguồn thu của cơ quan BHXH; là quá trình tổ chức, triển khai thực hiện chủ trương, chính sách BHXH bắt buộc vào mỗi địa phương theo những mục tiêu đã định

1.3.4 Trình độ nhận thức và ý thức trách nhiệm của

người tham gia BHXH bắt buộc

Việc tham gia BHXH là trách nhiệm của người SDLĐ đối với NLĐ Việc nhận thức được tư tửng này sẽ góp phần làm tăng sức cạnh tranh cho DN, từ đó số DN tham gia BHXH càng nhiều thì só tiền thu BHXH càng tăng, quỹ BHXH càng bền vững dài hạn

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT

BUỘC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KON TUM

2.1 ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA TỈNH KON TUM ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC 2.1.1 Đặc điểm tự nhiên

2.1.2 Đặc điểm về kinh tế

2.1.3 Đặc điểm về xã hội

2.2 KHÁI QUÁT VỀ BHXH TỈNH KON TUM

2.2.1 Quá trình hình thành và phát triển của BHXH tỉnh Kon Tum

2.2.2 Tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực

2.3 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC

2.3.1 Lập dự toán thu BHXH bắt buộc trên địa tỉnh Kon Tum

a) Xác định đối tượng tham gia

Bảng 2.4: Tình hình xác định đối tượng tham gia BHXH bắt buộc của BHXH tỉnh Kon Tum qua các năm 2015-2018

Năm

Dự toán đối tượng tham gia (người)

Thực hiện đối tượng tham gia (người)

Tỷ lệ thực hiện

so với dự toán (%)

Qua bảng 2.4 ta thấy việc xác định số đối tượng tham gia để xây dựng dự toán thực hiện hàng năm mặc dù có xu hướng tăng dần, tuy nhiên việc xây dựng đã không sát so với thực tế thực hiện, dẫn

đến việc tỷ lệ thực hiện so dự toán xây dựng luôn biến động

b) Xác định mức đóng

Bảng 2.5: Tình hình xác định mức đóng BHXH bắt buộc của

BHXH tỉnh Kon Tum qua các năm 2015-2018

Năm Tổng quỹ tiền

lương (triệu đồng)

Số phải nộp (triệu đồng)

Tốc độ tăng (%)

Nguồn: BHXH tỉnh Kon Tum

Qua bảng 2.5 ta thấy tổng quỹ lương có xu hướng tăng liên tục qua các năm, thể hiện công tác thu ở BHXH tỉnh Kon Tum liên tục được cải thiện, tuy nhiên tốc độ tăng lại có xu hướng giảm dần, Một trong những nguyên nhân làm ảnh hưởng đến việc xác định mức thu là do mức lương trích nộp tăng thông qua các Nghị định tiền lương của Chính phủ Thêm vào đó năm 2017 là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Hội nghị Trung ương 6 khóa XII, dẫn đến việc cắt giảm hợp đồng lao động tại các cơ quan HCSN dẫn đến tổng quỹ lương năm 2017, 2018 có

xu hướng giảm, số phải thu BHXH bắt buộc cũng giảm theo tương ứng

c) Lập dự toán thu

Bảng 2.6: Tình hình xây dựng dự toán thu BHXH bắt buộc của

BHXH tỉnh Kon Tum qua các năm 2015-2018

Nguồn: BHXH tỉnh Kon Tum

Qua bảng 2.6 cho thấy việc lập dự toán thu của BHXH tỉnh Kon Tum đã không sát với thực tế thực hiện được hàng năm và chưa căn cứ vào số đã thực hiện của các năm trước để lập dự toán, dẫn đến việc lúc lập dự toán thì quá thấp, nhưng khi thực hiện xác định được

số phải thu thì vượt tỷ lệ so với dự toán đã lập là quá cao, không phản ánh đúng tình hình thực tế tại địa phương,

d) Xét duyệt dự toán thu

Bảng 2.7: Tình hình xét duyệt thu BHXH bắt buộc của BHXH

tỉnh Kon Tum qua các năm 2015-2018

Năm

Dự toán BHXH tỉnh lập (triệu đồng)

Dự toán BHXH Việt Nam xét duyệt (triệu đồng)

Qua bảng 2.7 có thể thấy được việc BHXH Việt Nam giao dự toán thu hàng năm cho các đơn vị đều có xu hướng tăng hơn so với

dự toán của BHXH tỉnh lập, điều này đã góp phần tạo động lực phấn đấu thực hiện nhiệm vụ thu của các đơn vị để hoàn thành nhiệm vụ chính trị của ngành

2.3.2 Công tác tổ chức hoạt động thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum

a) Các cơ quan quản lý nhà nước về BHXH

b) Tổ chức bộ máy thực hiện thu BHXH

Để thực hiện công tác quản lý thu BHXH thì bộ máy chính là

02 phòng nghiệp vụ: Phòng Quản lý thu; phòng Khai thác và thu nợ

c) Hoạt động thu BHXH

Quản lý đối tượng

Bảng 2.8 Người lao động tham gia BHXH bắt buộc của BHXH

tỉnh Kon Tum qua các năm 2015-2018

CỘNG 36.518 38.240 37.929 38.475 1,76

Nguồn: BHXH tỉnh Kon Tum

Qua bảng 2.8 cho thấy cho thấy năm 2015 mới có 1.629 đơn vị SDLĐ và số lao động tham gia BHXH bắt buộc là 36.518 người Đến năm 2018, số đơn vị tham gia BHXH bắt buộc lên tới 1.952 đơn vị và số lao động tham gia là 38.475 người Bám sát mục tiêu phát triển đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, BHXH tỉnh Kon Tum đã có nhiều biện pháp, giải pháp triển khai để tổ chức thực hiện, chủ động phối hợp với các sở, ban, ngành chức năng có liên quan kịp thời xử lý các vướng mắc, tạo điều kiện để các đơn vị SDLĐ tham gia thực hiện tốt chế độ, chính sách BHXH cho NLĐ Từ năm 2015 đến nay đối tượng tham gia BHXH bắt buộc ngày càng tăng, năm sau cao hơn năm trước Nếu năm 2015

có 36.518 người tham gia, thì đến năm 2018 số người tham gia lên

38.475 người, tương ứng tỷ lê tăng bình quân là 1,76%/năm

Phân cấp quản lý thu

Bảng 2.9 Số đơn vị SDLĐ và số NLĐ tham gia theo phân cấp của BHXH tỉnh Kon Tum qua các năm 2015-2018

Đơn

vị

Lao động (người)

Đơn

vị

Lao động (người)

2015 320 15.008 1.309 21.510 1.629 36.518

2016 334 15.073 1.422 23.167 1.756 38.240

2017 346 14.806 1.524 23.123 1.870 37.929

2018 141 10.298 1.811 28.177 1.952 38.475

(Nguồn: BHXH tỉnh Kon Tum)

Qua bảng 2.9 cho thấy BHXH tỉnh Kon Tum đã căn cứ vào từng điều kiện cụ thể của từng địa bàn huyện, thực hiện dần phân cấp