môn hóa là môn còn mới mẻ với các bạn cấp 2,nhiều bạn gặp khó khăn rất nhiều trong môn này.Với kiến thức tổng hợp,chúng tôi cung cấp cho các bạn kiến thức đầy đủ nhất,cả lý thuyết và bài tập.Chương 1 này,sẽ là chương thú vị với các bạn,vì các bạn sẽ được lí giải:chất là gì?chất có ở đâu?nguyên tử,phân tử là gì?công thức hóa trị?
Trang 1Hóa học
Chương 1:Chất-Nguyên Tử-Phân Tử Công thức hóa học-hóa trị
***Lý thuyết và 1 số cách làm bài tập
I.chất
*Chất có ở đâu?
-Chất có ở khắp mọi nơi:sông hồ,ao suối,đá,bàn,ghế,
-Phân loại: 2 loại
+Vật thể tự nhiên:sông hồ,ao,đất,cát
+Vật thể nhân tạo:bàn,ghế,chai
*Tính chất(mỗi chất có các tính chất khác nhau)
-Tính chất vật lý:
+Trạng thái:rắn,lỏng,khí
+Màu,mùi,vị khác nhau
+Có chất tan hoặc có chất không tan trong nước
+Nhiệt độ nóng chảy,nhiệt độ sôi,khối lượng riêng,tính dẫn nhiệt,dẫn điện khác nhau
-Tính chất hóa học:khả năng biến đổi thành các chất
khác:phân hủy,tạo thành,cháy được
*Chất tinh khiết:là chất không pha trộn với bất kì chất nào khác
VD:nước cất
*Chất hỗn hợp:là 2 hay nhiều chất trộn lẫn với nhau
vd:nước ao hồ,thuốc tẩy,
*Tách chất ra khỏi dung dịch: dựa vào sự khác nhau về tính chất vật lý có thể tách 1 chất ra khỏi hỗn hợp
vd:tách muối ra khỏi hỗn hợp muối bằng phương pháp đun
Trang 2sôi.
II.Nguyên tử
***Khái niệm và cấu tạo:
-Nguyên tử là hạt vô cùng nhỏ trung hòa về điện
-Cấu tạo:
+Hạt nhân:mang điện tích dương
+Vỏ(1 hay nhiều electron):mang điện tích âm.KH:e
**Hạt nhân:
-Cấu tạo bởi các hạt:
+Notron:(KH:n)không mang điện
+ Proton:(KH:p) mang điện tích dương
**Lớp electron:Trong nguyên tử electron chuyển động rất nhanh quay quanh hạt nhân và sắp xếp thành từng lớp,mỗi lớp có một số electron nhất định
*****LƯU Ý:
Khối lượng mp =1,6726.10-24
g mn =1,6726.10
-24
-28g
-Số e= số p
VD:
Na có 8 e thì số p= số e=11
O có 8e thì số p=số e=8
III.Nguyên tố hóa học
Trang 3***Nguyên tố hóa học là gì?
*Định nghĩa
-Nguyên tố hóa học là tập hợp những nguyên tử cùng loại
có cùng proton trong hạt nhân
VD: 16O,17O,18O có cùng số proton là 8
-Số p là số đặc trưng của nguyên tố hóa học
*Kí hiệu hóa học:
-Kí hiệu hóa học biểu diễn ngắn gọn nguyên tố hóa học -Mỗi nguyên tố hóa học được biểu diễn bằng 1 hay 2 chữ cái.Trong đó,chữ cái đầu viết dạng in hoa gọi là kí hiệu hóa học
-Cách viết:chữ cái đầu viết dạng in hoa,chữ cái thứ hai viết thường
VD:C (Cacbon),O (Oxi),Na (Natri),N (Nito),Ca (Caxi),Fe (Sắt)
*Quy ước:
Mỗi kí hiệu của nguyên tố còn chỉ 1 nguyên tử của nguyên
tố đó
VD:
Kí hiệu hóa học của 1 số nguyên tố thường gặp
Tên
nguyên
tố
Kí hiệu Tên
nguyên tố
Kí hiệu Tên
nguyên tố
Kí hiệu Tên
nguyên tố
Kí hiệu
Hiđro H Cacbon C NaTri Na Photph
huỳnh S Canxi Ca
Trang 4tham khảo thêm sgk 8
***Nguyên tử khối:
-Nguyên tử khối là khối lượng của nguyên tử tính bằng đơn
vị Cacbon
-Khối lượng của 1 nguyên tử C là 1,9926.10-23 g
-Quy ước: lấy khối lượng nguyên tử Cacbon làm đơn vị khối lượng nguyên tử gọi là đơn vị cacbon (KH:đvC )
1 đvC= khối lượng nguyên tử C
VD:
C=12đvC
Na=23 đvC
Ca=40 đvC
O=16 đvC
**Có bao nhiêu nguyên tố hóa học?
-Có hơn 110 nguyên tố,92 nguyên tố tự nhiên
-Các nguyên tố tự nhiên có trong vỏ Trái Đất không đồng đều
-Oxi là nguyên tố phổ biến nhất
IV.Đơn chất-hợp chất-phân tử
***Đơn chất:
-Định nghĩa :đơn chất do 1nguyên tố hóa học cấu tạo nên -phân loại:2 loại
+ Đơn chất kim loại:dẫn nhiệt,dẫn điện,có ánh kim
+Đơn chất phi kim:dẫn nhiệt,không dẫn điện,không có ánh kim
-Đặc điểm cấu tạo:
+Đơn chất kim loại: nguyên tử sắp xếp khíp nhau và theo một trật tự xác định
Trang 5+Đơn chất phi kim:nguyên tử liên kết với nhau theo 1 số nhất định.(thường là 2 nguyên tử)
VD:Đơn chất kim loại:Fe,Ca,Na,Cu,Mg Đơn chất phi
kim:O,Cl,F,N,
***Hợp chất là những chất tạo nên từ 2 nguyên tố hóa học trở lên
VD:NaOH,CuO,NaCl,KMnO4,
***Phân tử là hạt đại diện cho chất,gồm một số nguyên tử liên kết với nhau và thể hiện đầy đủ tính chất hóa học của chất
VD:phân tử nước gồm O liên kết với 2H,muối ăn gồm 1Na liên kết với 1Cl
***Phân tử khối là khối lượng của 1 phân tử tính bằng đơn vị Cacbon
VD: Phân tử khối của CaCO3= 40+12+16.3=100 đvC
Phân tử khối của H2O=1.2+16=18 đvC
***Trạng thái tự nhiên:
-Mỗi chất là một tập hợp vô cùng lớn những hạt nguyên tử hay phân tử
-Tùy ở mỗi điều kiện,mỗi chất có thể ở 3 trạng
thái:rắn,lỏng,khí;ở trạng thái khí các hạt cách xa nhau
***Công thức hóa học của đơn chất: Ax
- Đơn chất kim loại:x=1
VD:Na,Ca,Fe,Cu đều có x=1
-Đơn chất phi kim :x=2,trừ 1 số trường hợp:C,S,P
VD: O2,N2,Cl2,F2 đều có x=2
***Công thức hóa học của hợp chất:công thức hóa học của
Trang 6hợp chất gồm ký hiệu của những nguyên tố tạo ra chất,kèm theo chỉ số ở dưới chân
tổng quát:AxBy;AxByCz
VD:H2O,CO2,
Lưu ý :Còn những hợp chất như:
NaOH :có A là Na(x=1),B là OH(y=1) (OH là nhóm nguyên tử)
CaCO3 :có A là Ca(x=1),B là CO3 (y=2)
Ca(OH)2: có A là Ca (x=1),B là OH(y=2)
***Ý nghĩa của công thức hóa học:
-Mỗi công thức hóa học cho biết 3 ý sau:
+Nguyên tố nào tạo ra chất(dựa vào kí hiệu)
+Số nguyên tử của mỗi nguyên tố trong 1 phân tử chất(dựa vào các +Phân tử khối của chất chỉ số)
****1 số bài tập vận dụng:
Bài 1:Cho biết đâu là đơn chất kim loại ,đâu là đơn chất phi
kim:
Fe,Ca,Mg,Na,Cl,O,C,P,N,S,Cu
Bài giải:
-Đơn chất kim loại:Fe,Ca,Mg,Na,Cu
-Đơn chất phi kim:Cl,O,C,P,N,S
Bài 2:Cách viết sau chỉ ý gì?
4Na, 2Cl2, 3Al, 1 H20
Bài giải:
4Na:4 nguyên tử Na
2 Cl2:2 phân tử khí Cl2
3 Al: 3 nguyên tử Al
1 H20: 1 phân tử nước H2O
Bài 3:Cho biết ý nghĩa của công thức hóa học sau:
Trang 7b,CaCO3
Bài giải:
a,Cl2
-Khí Clo( Cl2) do 1 nguyên tố Cl cấu tạo nên
-Có 2 nguyên tử Clo (2Clo) trong 1 phân tử
-Phân tử khối của Cl2=35,5.2=71 (đvC)
b,CaCO3
-Hợp chất CaCO3 (canxi cacbonat) do 3 nguyên tố Ca,C,O cấu tạo thành
-Có 1 nguyên tử Canxi (1Ca),1 nguyên tử Cacbon (1C), 3 nguyên tử O (3O) trong 1 phân tử
-Phân tử khối của CaCO3 =40+12+16.3=100 (đvC)
*1 số dạng bài tương tự:
Bài 1:Cách viết sau chỉ ý gì?
2 CaCO3, 4NaOH, 1Fe, 5F2
Bài 2: Viết công thức hóa học của:
-Bari Sunfat có 1 Ba,1S,4O
bài làm mẫu:Bari Sunfat: BaSO4
-Bạc Clorua có:1 Ag,1Cl
-Natri Cacbonat có:2Na,1C,3O
-Kali Hiđroxit có:1K,1H,1O
Bài 3: Cho biết ý nghĩa của công thức hóa học sau:
-Sắt(Fe)
-Nước(H2O)
-Thuốc tím (KMnO4)
-Khí H2
-Đồng (Cu)
VI Hóa trị
Trang 8-Hóa trị là con số biểu thị khả năng liên kết của nguyên tử nguyên tố này với nguyên tử nguyên tố khác
-Quy ước:H hóa trị I,O hóa trị II
+ Một nguyên tử nguyên tố khác liên kết bao nhiêu
nguyên tử H thì nguyên tử đó có hóa trị bằng bấy nhiêu VD:NH3: N hóa trị III (vì 1 nguyên tử N liên kết với 3
nguyên tử H)
HCl :Cl hóa trị I (vì 1 nguyên tử Cl liên kết với 1 nguyên tử H)
CH4:C hóa trị IV (vì 1 nguyên tử C liên kết với 4 nguyên tử H)
+Dựa vào khả năng liên kết nguyên tố khác với O (O hóa trị II)
VD:CO2: C hóa trị IV (1 nguyên tử C liên kết với 2 nguyên
tử O,mà O hóa trị II)
FeO :Fe có hóa trị II
*Hóa trị của một nhóm nguyên tử:
HNO3:NO3 hóa trị I (vì một nhóm nguyên tử NO3 liên kết với 1 nguyên
tử H)
H2CO3:CO3 hóa trị II (vì một nhóm nguyên tử CO3 liên kết với 2
nguyên tử H)
***QUY TẮC HÓA TRỊ:
CTTQ:AxBy ->a.x=b.y
Trong đó:a,b lần lượt là các hóa trị của nguyên tử Avà B
x,y lần lượt là các chỉ số của A và B
(a,b,x,y là các số nguyên)
Trong công thức hóa học,tích của chỉ số và hóa trị của nguyên tố này bằng tích của chỉ số va hóa trị của nguyên tố kia
**Áp dụng vào giải các bài toán tìm hóa trị:
VD1:tìm hóa trị của Al trong hợp chất sau:AlCl3 biết Cl hóa trị I
Trang 9a.1=I.3->a=3 Al hóa trị III
VD2:tìm hóa trị của Cu trong hợp chất CuCl2 biết Cl hóa trị I
CuCl2:
a.1=I.2->a=2 Cu hóa trị II
VD3:Tìm hóa trị của NO3 trong hợp chất HNO3 biết H hóa trị I
Làm theo 2 cách:
Cách 1:vì 1 nguyên tử NO3 liên kết với 1 nguyên tử H->NO3 hóa trị I Cách 2: I.1=a.1->a=1 NO3 hóa trị I
**Lập công thức hóa học của hợp chất theo hóa trị:
Các bước lập công thức hóa học:
-viết CTHH tổng quát:AxBy
-Với a,b lần lượt là các hóa trị của A,B
-Theo quy tắc hóa trị ta có:ax=by
-Chuyển thành tỷ lệ: = = ( là phân số tối giản)
lấy x=b’,y=a’ (là các số đã được tối giản)
-Viết công thức hóa học của hợp chất
VD:Viết công thức hóa học của hợp chất sau:
Hợp chất tạo bởi Cu (II) và SO4( II)
Bài làm:
-CTHH tổng quát :Cux(SO4)y(x,y là các số nguyên)
-với Cu hóa trị II,SO4 hóa trị II
-Theo quy tắc hóa trị ta có:
II.x=II.y
-Chuyển thành tỷ lệ: =
Lấy x=1,y=1
Công thức hóa học hợp chất là CuSO4
*1 Số bài tập tự vận dụng:
Trang 10Bài 1: Tính của trị của nguyên tử trong các hợp chất sau: a,Fe trong FeCl3 (Cl hóa trị I)
b,Na trong NaOH (OH hóa trị I)
c,Cu trong CuO
d,Ag trong AgI (I hóa trị I)
Bài 2:Lập công thức hóa học của hợp chất sau:
a,Hợp chất tạo bởi Ag(I) và NO3 (I)
b,Hợp chất tạo bởi Ba (II) và SO4 (II)
c,Hợp chất tạo bởi K(I) và OH (I)
CHÚC CÁC BẠN HỌC TẬP TỐT