Quản lý kế hoạch dạy học tại trường trung học cơ sở trung học phổ thông newton, thành phố hà nội

Theo dự thảo chương trình phổ thông tổng thể được công bố “Chương trình giáo dục phổ thông bảo đảm phát triển phẩm chất và năng lực người học thông qua nội dung giáo dục với những kiến t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

HOÀNG THỊ MẬN

QUẢN LÝ KẾ HOẠCH DẠY HỌC TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ - TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NEWTON, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

HOÀNG THỊ MẬN

QUẢN LÝ KẾ HOẠCH DẠY HỌC TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ - TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NEWTON, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8140114

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Hữu Châu

HÀ NỘI - 2020

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian học tập và rèn luyện tại Trường Đại học Giáo dục- Đại học Quốc gia Hà Nội, bằng sự biết ơn và kính trọng, tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, các phòng, khoa của Trường Đại học Giáo dục và các Giáo sư, Phó Giáo

sư, Tiến sĩ đã nhiệt tình giảng dạy và tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và làm Luận văn

Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn và lời cảm ơn sâu sắc tới:

GS.TS Nguyễn Hữu Châu, người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tác

giả trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong ban giám hiệu, các tổ trưởng chuyên môn và tập thể giáo viên, nhân viên trường THCS – THPT Newton cùng gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, đã tạo điều kiện và hỗ trợ tôi rất nhiều trong việc nghiên cứu hoàn thành Luận văn này

Do điều kiện về năng lực bản thân còn hạn chế, luận văn chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy

cô trong hội đồng khoa học, bạn bè và đồng nghiệp để luận văn của tôi được hoàn thiện hơn

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 12 năm 2019

Tác giả luận văn

Hoàng Thị Mận

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn i

Danh mục chữ viết tắt ii

Danh mục các bảng vii

Danh mục các biểu đồ viii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ KẾ HOẠCH DẠY HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 9

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 9

1.1.1 Tình hình nghiên cứu tại nước ngoài 9

1.1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 10

1.1.3 Xác định các nội dung nghiên cứu của đề tài luận văn 12

1.2 Một số khái niệm cơ bản 13

1.2.1 Quản lý và quản lý giáo dục 13

1.2.2 Kế hoạch và kế hoạch hoá trong quản lý giáo dục 15

1.2.3 Dạy học và quản lý hoạt động dạy học 18

1.2.4 Kế hoạch dạy học và quản lý kế hoạch dạy học 20

1.3 Chương trình giáo dục và kế hoạch dạy học tại các trường phổ thông 21

1.3.1 Chương trình giáo dục và chương trình giáo dục tại trường phổ thông 21

1.3.2 Kế hoạch dạy học tại các trường phổ thông 24

1.4 Quản lý kế hoạch dạy học 28

1.4.1 Chuẩn bị xây dựng kế hoạch dạy học 28

1.4.2 Tổ chức xây dựng kế hoạch dạy học 29

1.4.3 Chỉ đạo triển khai thực hiện kế hoạch dạy học 32

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá kế hoạch dạy học 34

1.4.5 Điều chỉnh kế hoạch dạy học 34

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý các kế hoạch dạy học tại các trường phổ thông 35

1.5.1 Chương trình giáo dục quốc gia 35

1.5.2 Chương trình giáo dục đặc thù của nhà trường 35

1.5.3 Nhu cầu học tập của học sinh 36

1.5.4 Nhu cầu đổi mới dạy học và năng lực của cán bộ quản lý và giáo viên 36

1.5.5 Các điều kiện về dạy và học của nhà trường 37

Tiểu kết chương 1 38

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ KẾ HOẠCH DẠY HỌC TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ - TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NEWTON 39

2.1 Khái quát về Trường THCS- THPT Newton (Hà Nội) 39

2.1.1 Sơ lược về lịch sử hình thành và phát triển 39

2.1.2 Tầm nhìn, sứ mệnh và giá trị cốt lõi của nhà trường 40

2.1.3 Nét đặc thù về chương trình giáo dục của trường THCS – THPT Newton 41

2.1.4 Những thuận lợi và khó khăn của nhà trường 43

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 46

2.2.1 Mục đích khảo sát 46

2.2.2 Nội dung khảo sát 46

2.2.3 Đối tượng và phạm vi khảo sát 46

2.2.4 Phương pháp khảo sát 47

2.2.5 Xử lý số liệu 47

2.3 Thực trạng kế hoạch dạy học tại Trường THCS – THPT Newton 47

2.3.1 Thực trạng nhận thức cán bộ, giáo viên, nhân viên trường THCS – THPT Newton về tầm quan trọng của kế hoạch dạy học 47

2.3.2 Thực trạng về kế hoạch dạy học tổng thể của trường THCS – THPT Newton 50

2.3.3 Thực trạng về kế hoạch dạy học bộ môn của trường THCS – THPT Newton 51

2.3.4 Thực trạng về kế hoạch dạy học theo từng bài học của trường THCS – THPT Newton 53

2.3.5 Đánh giá kế hoạch dạy học tại Trường THCS – THPT Newton 55

2.4 Thực trạng quản lý kế hoạch dạy học tại Trường THCS – THPT Newton 58

2.4.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên trường THCS – THPT Newton về ý nghĩa, tầm quan trọng của kế hoạch dạy học và những định hướng trước khi xây dựng kế hoạch dạy học 59

2.4.2 Thực trạng về hoạt động tổ chức xây dựng kế hoạch dạy học của

Trường THCS – THPT Newton 60

2.4.3 Thực trạng chỉ đạo triển khai thực hiện kế hoạch dạy học tại Trường THCS – THPT Newton 61

2.4.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá, điều chỉnh kế hoạch dạy học tại Trường THCS – THPT Newton 65

2.5 Thực trạng yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý kế hoạch dạy – học tại trường THCS – THPT Newton 66

2.6 Đánh giá chung về thực trạng quản lý kế hoạch dạy học tại Trường THCS – THPT Newton 68

2.6.1 Những thành tựu đã đạt được trong công tác quản lý kế hoạch dạy học tại trường THCS – THPT Newton 68

2.6.2 Những tồn tại trong công tác quản lý kế hoạch dạy học tại trường THCS – THPT Newton 69

2.6.3 Nguyên nhân 70

Tiểu kết chương 2 72

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ KẾ HOẠCH DẠY HỌC TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ – TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NEWTON 73

3.1 Một số nguyên tắc đề xuất biện pháp 73

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa và phát triển 73

3.1.2 Nguyên tắc bảo đảm tính thực tiễn 73

3.1.3 Nguyên tắc bảo đảm tính khả thi 73

3.1.4 Nguyên tắc bảo đảm tính hiệu quả 74

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học 74

3.2 Biện pháp quản lý kế hoạch dạy học tại Trường THCS – THPT Newton 74

3.2.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên về ý nghĩa, tầm quan trọng của kế hoạch dạy học và định hướng xây dựng, thực hiện kế hoạch dạy học tại Trường THCS – THPT Newton 74

3.2.2 Biện pháp 2: Bồi dưỡng năng lực xác định mục tiêu dạy học cho cán bộ quản lý và đội ngũ giáo viên Trường THCS – THPT Newton 77

3.2.3 Biện pháp 3: Tổ chức hướng dẫn đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên Trường THCS – THPT Newton xây dựng kế hoạch dạy học 82

3.2.4 Biện pháp 4: Tổ chức tốt các điều kiện cho việc triển khai thực

hiện các kế hoạch dạy học tại trường THCS – THPT Newton 93

3.2.5 Biện pháp 5: Thực hiện kiểm tra, đánh giá thường xuyên và có hiệu quả các kế hoạch dạy học tại Trường THCS – THPT Newton 96

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 99

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp 100

3.4.1 Mục tiêu khảo nghiệm, đối tượng khảo nghiệm 100

3.4.2 Phương hướng khảo nghiệm, tiêu chí, cách cho điểm 100

3.4.3 Kết quả khảo nghiệm 101

Tiểu kết chương 3 105

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 106

TÀI LIỆU THAM KHẢO 109 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Mẫu khách thể khảo sát thực trạng 46 Bảng 2.2 Cách cho điểm và thang đánh giá thực trạng kế hoạch dạy học và

quản lý kế hoạch dạy học tại trường THCS – THPT Newton 47 Bảng 2.3 Kết quả khảo sát nhận thức nhận thức cán bộ, giáo viên, nhân

viên trường THCS – THPT Newton về tầm quan trọng của kế

hoạch dạy học 48 Bảng 2.4 Biểu hiện tầm quan trọng của kế hoạch dạy học 49 Bảng 2.5 Đánh giá nội dung kế hoạch dạy học tổng thể của Trường THCS

– THPT Newton năm học 2018 – 2019 50 Bảng 2.6 Đánh giá hiệu quả của kế hoạch dạy học môn học Trường THCS

– THPT Newton năm học 2018 - 2019 52 Bảng 2.7 Đánh giá kế hoạch bài học của giáo viên Trường THCS – THPT

Newton năm học 2018 - 2019 54 Bảng 2.8 Kết quả đánh giá thực trạng quản lý kế hoạch dạy học tại Trường

THCS – THPT Newton 58 Bảng 2.9 Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến hoạt động quản

lý kế hoạch dạy – học tại trường THCS – THPT Newton 66 Bảng 3.1 Cách cho điểm và thang đánh giá tính cấp thiết và tính khả thi

của các biện pháp quản lý kế hoạch dạy học tại trường THCS –

THPT Newton 100 Bảng 3.2 Kết quả khảo sát tính cấp thiết của các biện pháp quản lý kế

hoạch dạy học tại trường THCS – THPT Newton 101 Bảng 3.3 Kết quả khảo sát tính khả thi của các biện pháp quản lý kế hoạch

dạy học tại trường THCS – THPT Newton 102

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Kết quả khảo sát nhận thức nhận thức cán bộ, giáo viên, nhân

viên trường THCS – THPT Newton về tầm quan trọng của kế hoạch dạy học 48 Biểu đồ 2.2 Đánh giá hiệu quả của kế hoạch dạy học môn học Trường

THCS – THPT Newton năm học 2018 - 2019 53 Biểu đồ 2.3 Kết quả đánh giá thực trạng nhận thức của CB-GV trường

Newton về ý nghĩa, tầm quan trọng của kế hoạch dạy học và những định hướng trước khi xây dựng kế hoạch dạy học 59 Biểu đồ 2.4 Kết quả đánh giá thực trạng tổ chức xây dựng kế hoạch dạy

học tại Trường THCS – THPT Newton 61 Biểu đồ 2.5 Kết quả đánh giá thực trạng tổ chức triển khai thực hiện kế

hoạch dạy học 62 Biểu đồ 2.6 Kết quả đánh giá thực trạng Tổ chức giám sát, kiểm tra, đánh giá

kế hoạch dạy học 65 Biểu đồ 3.1 Mối tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện

pháp quản lý kế hoạch dạy học tại trường THCS – THPT Newton 103

có đầy đủ năng lực, phẩm chất đáp ứng yêu cầu mới

Sản phẩm của giáo dục là con người với những phẩm chất, năng lực đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội, đầu tư cho giáo dục chính là đầu tư cho phát triển Vì vậy chất lượng giáo dục là sự quan tâm hàng đầu của mọi quốc gia trên thế giới Đặc biệt trong xu thế phát triển của khoa học công nghệ, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và toàn cầu hóa hiện nay, giáo dục đã trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội, là chìa khóa thành công cho nhiều quốc gia trên thế giới Trong những năm qua, Đảng và nhà nước ta luôn quan tâm đến vấn đề nâng cao chất

lượng giáo dục Việt Nam Báo cáo chính trị tại Đại hội XI của Đảng nêu rõ: “ Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy học, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức lối sống, năng lực sáng tạo, kĩ năng thực hành…” Nghị quyết 29 hội nghị Trung ương 8 khóa XI cũng đã xác định rõ nhiệm vụ của giáo dục đào tạo: “ Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục và đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học Trên cơ sở mục tiêu đổi mới giáo dục đào tạo, cần xác định rõ, công khai chuẩn đầu ra của từng bậc học, môn học, chương trình ngành và chuyên ngành đào tạo Coi đó là cam kết chất lượng của cả hệ thống và từng cơ sở giáo dục và đào tạo: là căn cứ giám sát, đánh giá chất lượng của giáo dục và đào tạo.”

Thực hiện nghị quyết của Đảng, ngày 28 tháng 11 năm 2014 Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã có nghị quyết số 88/2014/QH13 về việc đổi mới chương trình, giáo dục phổ thông Nghị quyết đã khẳng định mục tiêu của chương

trình đổi mới là: “ nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh” [19] Về nội dung chương trình giáo dục phổ thông mới nghị quyết chỉ rõ: “… nội dung giáo dục phổ thông theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và định hướng nghề nghiệp; tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tích hợp cao ở các lớp học dưới và phân hóa dần ở các lớp học trên Ở cấp tiểu học và cấp trung học cơ sở thực hiện lồng ghép những nội dung liên quan với nhau của một số lĩnh vực giáo dục, một số môn học trong chương trình hiện hành để tạo thành môn học tích hợp; thực hiện tinh giản, tránh chồng chéo nội dung giáo dục, giảm hợp lý số môn học” [19]

Tháng 7 năm 2017, Bộ GD & ĐT đã công bố dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể được xây dựng theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất

người học Theo dự thảo chương trình phổ thông tổng thể được công bố “Chương trình giáo dục phổ thông bảo đảm phát triển phẩm chất và năng lực người học thông qua nội dung giáo dục với những kiến thức cơ bản, thiết thực, hiện đại; hài hòa đức, trí, thể, mỹ; chú trọng thực hành, vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề trong học tập và đời sống; tích hợp cao ở các lớp học dưới, phân hóa dần ở các lớp học trên; thông qua các phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục phát huy tính chủ động và tiềm năng của mỗi học sinh, các phương pháp kiểm tra, đánh giá phù hợp với mục tiêu giáo dục và phương pháp giáo dục để đạt được mục tiêu đó” [5]

Như vậy, một trong những nội dung quan trọng của chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục chính là việc đổi mới trong công tác phát triển chương trình giáo dục ở từng cấp học Riêng với cấp học phổ thông, hiện nay các nhà trường đều tập trung xây dựng kế hoạch dạy học với mong muốn chủ động thiết kế chương trình gắn với thực tiễn tại cơ sở mình dựa trên khung chương trình quốc gia

Tại các nhà trường phổ thông, việc xây dựng và quản lý các kế hoạch dạy – học trong nhà trường có vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động quản lý dạy học và giáo dục nhằm nâng cao chất lượng Bởi lẽ kế hoạch là khâu đầu tiên, dẫn dắt và soi đường cho các hoạt động thực thi một cách bài bản, có định hướng và logic Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, vấn đề quản lý hiệu quả các kế hoạch dạy học tại các nhà trường được đặt ra như một nhu cầu và đòi hỏi bức thiết nhằm phát huy tính sáng tạo, tính thực tiễn và tính hiệu quả của các hoạt động dạy học

Trường THCS – THPT Newton (gọi tắt là Trường Newton) là trường phổ thông liên cấp ngoài công lập, có yếu tố nước ngoài tại Hà Nội Với mô hình đó, ngoài việc thực hiện những quy định và chỉ đạo chung của Bộ GD &ĐT, Sở GD&ĐT Hà Nội, Trường Newton còn có những nét đặc thù riêng về chuyên môn,

có sự khác biệt về chương trình ngoại ngữ và những hoạt động giáo dục mang tính Quốc tế Trường hiện đang triển khai nhiều chương trình giảng dạy (Chương trình Quốc tế, Bán Quốc tế) với mục tiêu đáp ứng đa dạng nhu cầu và nguyện vọng của học sinh: du học nước ngoài; thi Đại học trong nước và đặc biệt hướng tới việc đào tạo nên những thế hệ học sinh mới vừa học văn hóa giỏi vừa có kỹ năng sống tốt, có khả năng

tự chủ để sẵn sàng hội nhập quốc tế Một trong những nhiệm vụ then chốt của Nhà trường trong thời điểm hiện tại là việc xây dựng, phát triển kế hoạch dạy học vừa đảm bảo những quy định trong khung chương trình quốc gia vừa có những đột phá, sáng tạo mang màu sắc riêng theo tinh thần đổi mới, tiếp cận năng lực người học

Hiện nay, nhà trường đang có nhiều thuận lợi so với các trường công lập khác trên địa bàn: Trường được đầu tư về cơ sở vật chất hết sức hiện đại, bởi những nhà giáo tâm huyết, mong tạo dựng một môi trường giáo dục Quốc tế cho học sinh Việt Nam Hội đồng quản trị tâm huyết, trực tiếp và hết lòng chăm lo cho nhà trường Đội ngũ cán bộ, giáo viên thuộc nhiều lứa tuổi khác nhau để có thể học hỏi, chia sẻ, kế tục những kinh nghiệm, những phương pháp; lớp giáo viên trẻ nhiệt tình, năng động, có ý chí phấn đấu, nhiều người sớm khẳng định được năng lực chuyên môn bằng kết quả đào tạo học sinh và qua các kỳ thi giáo viên giỏi các cấp Học sinh trong trường đều được tuyển chọn khá kỹ trong mỗi kỳ tuyển sinh Hầu hết các

em đều ngoan ngoãn, có tư chất, tỉ lệ học sinh giỏi khá cao Phụ huynh học sinh rất

quan tâm tới con em mình, tích cực phối hợp với nhà trường trong việc giáo dục học sinh Chương trình giáo dục hội nhập quốc tế của nhà trường có nhiều khởi sắc, được nhiều phụ huynh quan tâm.Trường đã và đang có nhiều hoạt động ngoại khóa đươc tổ chức theo hình thức mới mẻ mang tính quốc tế, nhằm phát triển những cá nhân học sinh khỏe mạnh, toàn diện, sẵn sàng hội nhập quốc tế

Bên cạnh những thuận lợi, Trường cũng có một số khó khăn trong việc xây dựng và phát triển kế hoạch dạy học, đặc biệt là cho việc thiết kế thêm các chương trình trải nghiệm sáng tạo, chương trình ngoại khóa, những đổi mới về hình thức dạy học và phương pháp dạy học:

- Qũy thời gian dành cho các hoạt động ngoại khóa còn hạn chế do HS phải đảm bảo đủ thời lượng cho chương trình chuẩn quốc gia và chương trình tiếng Anh nâng cao theo chuẩn quốc tế

- Đội ngũ giáo viên phần lớn rất trẻ, tuy nhiệt tình song còn thiếu kinh nghiệm tổ chức, đôi khi chưa dám mạnh dạn với các ý tưởng mới

- HS không tập trung ở khu vực gần trường mà rải rác ở khắp nơi trên địa bàn thành phố Do đó việc triển khai thêm các hoạt động ngoại khóa ngoài giờ học gặp khó khăn

Là một thành viên trong Ban giám hiệu của Trường THCS – THPT Newton, tác giả ý thức rất sâu sắc rằng để góp phần đào tạo nên một thế hệ HS mới có đầy đủ năng lực, phẩm chất để hội nhập quốc tế trong tương lai thì bên cạnh việc xây dựng

kế hoạch dạy học đảm bảo theo định biên số tiết dạy, khung chương trình chuẩn quốc gia còn rất cần xây dựng cho các em những chương trình mở, các chương trình ngoại khóa với những hoạt động đa dạng nhất để các em được tổ chức, được tham gia, được trưởng thành Với mong muốn đó và sau một thời gian học tập, nghiên cứu về công tác quản lý giáo dục tại trường Đại học giáo dục thuộc Đại học quốc gia Hà Nội dưới

sự hướng dẫn của các Giáo sư, Phó giáo sư, Tiến sĩ và được tiếp cận dự thảo chương trình tổng thể giáo dục phổ thông mới, tác giả nhận thấy cần phải có những giải pháp đồng bộ, hiện đại và phù hợp để quản lý kế hoạch dạy học tại nhà trường Tác giả

mạnh dạn nghiên cứu đề tài “Quản lý kế hoạch dạy học tại Trường trung học cơ

sở - trung học phổ thông Newton, thành phố Hà Nội”

hệ học sinh mới để sẵn sàng hội nhập, trở thành những công dân toàn cầu

3 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý kế hoạch dạy học tại trường THCS – THPT Newton (Hà Nội)

3.2 Khách thể nghiên cứu

Kế hoạch dạy học trong các trường phổ thông hiện nay

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận: Nghiên cứu cơ sở lý luận về chương trình dạy học,

phát triển chương trình dạy học và quản lý kế hoạch dạy học

4.2 Nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát thực trạng quản lý kế hoạch dạy học tại Trường

THCS – THPT Newton (Hà Nội)

4.3 Nghiên cứu, đề xuất một số biện pháp quản lý kế hoạch dạy học tại Trường

THCS – THPT Newton (Hà Nội)

5 Câu hỏi nghiên cứu

- Cơ sở lý luận của quản lý kế hoạch dạy học được tiếp cận theo lý thuyết nào?

- Thực trạng công tác quản lý kế hoạch dạy học tại trường THCS – THPT Newton như thế nào?

- Những giải pháp nào phù hợp và có hiệu quả đối với công tác quản lý kế

hoạch dạy học tại trường THCS – THPT Newton?

6 Giả thuyết nghiên cứu

Một trong những yếu tố quan trọng quyết định việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay chính là hiệu quả của việc xây dựng, triển khai các kế hoạch dạy học tại nhà trường theo hướng đổi mới, tiếp cận năng lực, phầm chất người học Hiện nay, quản lý kế hoạch dạy học tại Trường THCS – THPT Newton (Hà Nội) còn có hạn chế và chưa đáp ứng đúng nhu cầu đổi mới Nếu đề xuất được các biện

pháp quản lý kế hoạch dạy học của ban giám hiệu, tổ trưởng chuyên môn và đội ngũ giáo viên một cách khoa học và phù hợp với đặc thù riêng của Trường THCS – THPT Newton thì sẽ nâng cao chất lượng dạy – học, hình thành được những năng lực, phầm chất cần thiết cho học sinh và tạo dựng uy tín lớn cho Trường THCS – THPT Newton đối với xã hội

7 Phạm vi nghiên cứu

7.1 Thời gian nghiên cứu

Các hoạt động quản lý kế hoạch dạy học tại Trường THCS – THPT Newton

từ năm học 2015 – 2016 đến 11/2019

7.2 Địa bàn nghiên cứu

Trường THCS – THPT Newton, quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội

8 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu trong luận văn được tiến hành theo các phương pháp sau:

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

8.1.1 Phương pháp phân tích, tổng hợp lý thuyết

- Nghiên cứu tài liệu, sách có nội dung liên quan đến chương trình dạy học,

kế hoạch dạy học và công tác quản lý kế hoạch dạy học Từ đó phân tích, tổng hợp các kiến thức liên quan đến đề tài

- Nghiên cứu các văn bản về chính sách, quy định của Đảng và nhà nước về vấn đề quản lý giáo dục; phát triển chương trình dạy học; quản lý kế hoạch dạy học; chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

- Nghiên cứu các công trình nghiên cứu, luận văn, bài báo có nội dung liên quan để tổng hợp, rút kinh nghiệm về đề tài

8.1.2 Phương pháp phân loại, hệ thống hoá lý thuyết

- Hệ thống hóa các kiến thức có liên quan làm cơ sở cho việc giải thích, chứng minh các luận điểm, biện pháp đề xuất và vận dụng trong công tác xây dựng

kế hoạch dạy học và quản lý kế hoạch dạy học

- Phân loại kiến thức có liên quan đến đề tài thu nhận được để có các cách tiếp cận khác nhau trong đề tài

8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

8.2.1 Phương pháp quan sát

Bằng việc quan sát các hoạt động xây dựng, phát triển kế hoạch dạy học; các hoạt động quản lý kế hoạch dạy học để đánh giá thực trạng và mức độ phù hợp của các biện pháp quản lý từ đó đề xuất các biện pháp mới phù hợp, hiệu quả hơn

kế hoạch dạy học tại Trường THCS – THPT Newton

8.2.3 Phương pháp điều tra bảng hỏi

Thông qua bảng hỏi các đối tượng tham gia vào quá trình xây dựng, triển khai kế hoạch dạy học và quản lý kế hoạch dạy học bao gồm: cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và cha mẹ học sinh vv để đánh giá thực trạng quản lý kế hoạch dạy học, đồng thời lấy ý kiến đánh giá các biện pháp quản lý đề ra

8.3 Các phương pháp thống kê toán học

Các số liệu thu thập của đề tài được xử lý bằng phương pháp thống kê, biểu đồ, để so sánh, đánh giá kết quả giáo dục thời kì trước và sau khi áp dụng biện pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả tác động của đề tài đối với công tác giáo dục tại nhà trường

9 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

9.1 Ý nghĩa lý luận

Góp phần làm rõ cơ sở lý luận của việc quản lý kế hoạch dạy học tại các cơ

sở giáo dục phổ thông hiện nay

9.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đề xuất và thực nghiệm một số biện pháp quản lý kế hoạch dạy học tại

Trường THCS – THPT Newton Qua đó rút ra kinh nghiệm quản lý kế hoạch dạy học cho các Trường phổ thông có điều kiện tương đồng trong thành phố

10 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và Kết luận, khuyến nghị, luận văn có cấu trúc 3 chương: Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý kế hoạch dạy học

Chương 2 Thực trạng quản lý kế hoạch dạy học tại trường THCS – THPT Newton Chương 3 Biện pháp quản lý kế hoạch dạy học tại trường THCS – THPT Newton

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ KẾ HOẠCH DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Tình hình nghiên cứu tại nước ngoài

Vấn đề quản lý kế hoạch dạy học trong nhà trường là vấn đề đã được nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài đặt ra và nghiên cứu từ rất sớm Trong hướng tiếp cận chương trình giáo dục mở, không bị đóng kín bởi quy định bắt buộc trong chương trình quốc gia, các nhà nghiên cứu giáo dục nước ngoài đã sớm đặt ra vấn đề phát triển chương trình nhà trường

Tác giả Skilbeck (1984, trích theo Mash và cộng sự, 1990) đã đưa ra khái niệm

về phát triển chương trình nhà trường (school – based curiculium development) như sau: “Phát triển chương trình nhà trường là việc một cơ sở giáo dục lập kế hoạch, thiết

kế, thực thi và đánh giá chương trình học tập của học sinh trường mình” Định nghĩa này đã đặt ra vấn đề vai trò của các hoạt động bên trong nhà trường trong việc xây dựng, triển khai, phát triển các kế hoạch dạy học gắn liền với một nhà trường cụ thể

Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) từ những năm cuối của thế kỷ

XX cũng đã đặt ra vấn đề phát triển chương trình nhà trường trên cơ sở đặt nhà trường trong mối quan hệ với Bộ giáo dục, các Sở giáo dục, hội cha mẹ học sinh

vv OECD cho rằng “Phát triển chương trình nhà trường là một quá trình, trên cơ sở các hoạt động bên trong nhà trường, hoặc trên cơ sở nhu cầu của nhà trường trong việc thực thi chương trình giáo dục, nhằm tạo ra sự phân quyền, trách nhiệm và kiểm soát giữa chính quyền trung ương và địa phương, để nhà trường có được quyền tự chủ hợp pháp về hành chính, nghề nghiệp để có thể tự quản lý quá trình phát triển của trường mình”

Nền giáo dục New Zealand là một nền giáo dục tiên tiến, hiện đại Ngay từ những năm 1990, Bộ GD-ĐT New Zealand đã có nêu vấn đề về vai trò quan trọng của mỗi nhà trường trong việc xây dựng các kế hoạch triển khai các hoạt động dạy học của trường mình trên cơ sở nghiên cứu chương trình giáo dục quốc gia Theo đó

“Chương trình giáo dục New Zealand đảm bảo sự mềm dẻo, cho phép các trường cùng giáo viên thiết kế chương trình phù hợp với nhu cầu học tập của học sinh mình Chương trình nhà trường được tổ chức linh hoạt để đáp ứng nhu cầu của mỗi học sinh, phù hợp với cách hiểu mới về các phong cách học khác nhau của học sinh, phù hợp với những thay đổi trong điều kiện kinh tế - xã hội, phù hợp với những yêu cầu và kỳ vọng của cộng đồng địa phương”

Những quan điểm trên đã mô tả quá trình xây dựng, quản lý các kế hoạch dạy học tại các nhà trường Năm 1992, tác giả Brady đã nêu cụ thể hơn về quá trình này với những đặc điểm cơ bản như:

- Đây là hoạt động lôi cuốn sự tham gia của giáo viên (có thể là một bộ phận giáo viên chứ không phải toàn thể) vào các quyết định liên quan đến phát triển và thực thi chương trình

- Đó là hoạt động lựa chọn và điều chỉnh chương trình chứ không phải là một chương trình mới hoàn toàn

- Đó là hoạt động làm thay đổi vai trò truyền thống của giáo viên

- Hoạt động đó chỉ bao gồm việc thay đổi vị trí trong trách nhiệm của nhà trường liên quan tới chương trình chứ không đề cập tới quan hệ khác của nhà trường với các cấp quản lý

1.1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Hoạt động phát triển chương trình giáo dục, quản lý các kế hoạch dạy học trong các nhà trường đã được các nhà khoa học giáo dục trong nước đặc biệt quan tâm Thành công của những nghiên cứu về đề tài này đã góp phần quan trọng trong việc đổi mới chương trình và nâng cao chất lượng dạy – học nói chung

Về khái niệm chương trình giáo dục, trong một số tài liệu như Những vấn đề

cơ bản về chương trình và quá trình dạy học (Nguyễn Hữu Châu, NXBGD, 2006), Thiết kế và đánh giá chương trình giáo dục (Nguyễn Đức Chính, tập bài giảng, Đại

học Quốc gia Hà Nội, khoa Sư phạm, 2008)…, các tác giả đã cung cấp những tổng quan ngắn gọn nhưng tương đối đầy đủ về lịch sử phát triển cũng như những cách hiểu khác nhau xung quanh nội hàm của khái niệm chương trình giáo dục Tác giả

Nguyễn Đức Chính, Vũ Lan Hương, Phạm Thị Nga trong tài liệu “Phát triển

chương trình giáo dục” (2017) đã trực tiếp đặt ra vấn đề về quy trình phát triển

chương trình giáo dục trong các nhà trường hiện nay Theo đó, chương trình giáo dục không dừng lại ở việc thiết kế mà là một quá trình liên tục phát triển nhằm hoàn thiện không ngừng Do vậy, chương trình giáo dục là một thực thể không phải được thiết kế một lần và dùng cho mãi mãi, mà được phát triển, bổ sung, hoàn thiện tuỳ theo sự thay đổi của trình độ phát triển kinh tế - xã hội, của thành tựu khoa học - kĩ thuật và công nghệ, của thị trường sử dụng lao động Nói cách khác, phát triển chương trình giáo dục thực chất chính là những đợt cải cách giáo dục để đổi mới/điều chỉnh chương trình Quy trình quản lý chương trình dạy học nói chung và tại các nhà trường nói riêng được tác giả Nguyễn Đức Chính cụ thể qua các bước như sau:

1 Phân tích nhu cầu (Need analysis)

2 Xác định mục đích và mục tiêu (Defining aims and objectives)

3 Thiết kế (Curriculum design)

4 Thực thi (Implementation)

5 Đánh giá (Evaluation)

Các tác giả Trần Thanh Bình và Phan Tấn Chí trong tài liệu dự án phát triển giáo dục phổ thông giai đoạn 2 với đề tài “Quản lý phát triển chương trình nhà trường trung học phổ thông” đã trực tiếp nghiên cứu các nội dung về quản lý phát triển chương trình nhà trường ở bậc trung học phổ thông để nêu lên những biện pháp để hiệu trưởng quản lý tốt vấn đề này Cụ thể, tác giả nêu lên 6 bước gắn liền với vai trò chỉ đạo, tổ chức, quản lí của Hiệu trưởng:

1) Phân tích bối cảnh;

2) Phân tích chương trình hiện hành;

3) Phân công công việc;

4) Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng môn học;

5) Thiết kế chương trình nhà trường;

6) Thực hiện chương trình nhà trường;

7) Đánh giá, điều chỉnh

Ngày 25/6/2013, Bộ GD-ĐT đã có Công văn số 791/HD-BGDĐT hướng dẫn

về Thí điểm phát triển chương trình giáo dục nhà trường theo định hướng phát triển năng lực học sinh Theo tinh thần công văn này, nội dung chính của thí điểm phát triển chương trình giáo dục nhà trường là: điều chỉnh cấu trúc nội dung dạy học trong chương trình hiện hành và xây dựng kế hoạch giáo dục mới ở từng môn học, hoạt động giáo dục và của nhà trường Ngày 28 tháng 8 năm 2019, trong văn bản số

3892/BGDĐT-GDTrH về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học năm học 2019-2020, Bộ GD-ĐT đã nêu và hướng dẫn cụ thể việc xây dựng, quản lý

kế hoạch dạy học tại các nhà trường phổ thông theo hướng: “Tiếp tục rà soát nội dung sách giáo khoa, tinh giản những nội dung dạy học vượt quá mức độ cần đạt về kiến thức, kỹ năng của chương trình giáo dục phổ thông hiện hành; điều chỉnh để tránh trùng lặp nội dung giữa các môn học, hoạt động giáo dục; bổ sung, cập nhật những thông tin mới phù hợp thay cho những thông tin cũ, lạc hậu; Xây dựng kế hoạch giáo dục của từng môn học, hoạt động giáo dục phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường theo hướng sắp xếp lại các nội dung dạy học, cập nhật nội dung dạy học nhằm tạo thuận lợi cho việc áp dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực; chú trọng giáo dục đạo đức, lối sống, văn hóa ứng xử và giá trị sống, rèn luyện

kĩ năng sống, hiểu biết xã hội, thực hành pháp luật, giáo dục văn hóa giao thông; tăng cường các hoạt động nhằm giúp học sinh vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết các vấn đề thực tiễn” [6]

Như vậy, qua một số những công trình nghiên cứu khoa học và những văn bản chỉ đạo của các cơ quan quản lý giáo dục nước ta những năm vừa qua, có thể thấy vấn đề quản lý kế hoạch dạy học tại các nhà trường đang là vấn đề được đặt ra bức thiết nhằm đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục và hướng tới triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới sắp tới Các công trình nghiên cứu đi trước là tài liệu tham khảo tốt nhất cho tác giả kế thừa, chọn lọc nghiên cứu đề tài của cá nhân

“Quản lý kế hoạch dạy học tại trường trung học cơ sở - trung học phổ thông Newton, thành phố Hà Nội”

1.1.3 Xác định các nội dung nghiên cứu của đề tài luận văn

- Xác định cơ sở lí luận về kế hoạch dạy học và quản lý kế hoạch dạy học tại các nhà trường (khái niệm, nội dung kế hoạch dạy học và quản lý kế hoạch dạy học)

và các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý kế hoạch dạy học tại các nhà trường

- Khảo sát và đánh giá đúng thực trạng kế hoạch dạy học và quản lý kế hoạch dạy học tại trường THCS – THPT Newton hiện nay

- Đề xuất các biện pháp quản lý kế hoạch dạy học tại trường THCS – THPT Newton hiện nay

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý và quản lý giáo dục

1.2.1.1 Quản lý

Nói đến hoạt động quản lý, người ta thường nhắc đến ý tưởng sâu sắc của

C.Mác: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa sự hoạt động của cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của những khí quan độc lập của nó Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng”

Harold Koontz “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo sự phối hợp những nỗ lực của cá nhân nhằm đạt được mục đích của tổ chức Mục đích của mọi nhà quản lý là hình thành môi trường mà trong đó con người có thể đạt được mục đích của tổ chức Mục đích của mọi nhà quản lý là hình thành môi trường mà trong

đó con người có thể đạt được các mục đích của mình với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất”

Nhiều nhà nghiên cứu Việt Nam, xuất phát từ các góc độ khác nhau cũng đã đưa ra những khái niệm quản lý:

Xuất phát từ các loại hình hoạt động quản lý, các tác giả Nguyễn Quốc Chí

và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo

và kiểm tra”

Một xu hướng nghiên cứu phương pháp luận quản lý ở Việt Nam trong cuốn

“Khoa học quản lý” của nhiều tác giả: Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Văn Bình, Nguyễn

Quốc Chí cho rằng: “Hoạt động quản lý nhằm làm cho hệ thống vận động theo mục tiêu đặt ra tính đến trạng thái có chất lượng mới” [3] Quản lý về bản chất bao gồm

quá trình “quản” và quá trình “lý” “Quản” là coi sóc giữ gìn, duy trì sự ổn định của

hệ “Lý” là sửa sang, sắp xếp, đổi mới, tạo ra sự phát triển của hệ Hệ ổn định mà không phát triển tất yếu sẽ suy thoái Hệ phát triển mà không ổn định tất yếu sẽ dẫn đến rối ren Quản lý nhằm ngăn chặn mọi sự suy thoái và rối ren Nếu người đứng đầu tổ chức chỉ lo việc “quản” tức là chỉ lo việc coi sóc, giữ gìn thì tổ chức dễ trì trệ, tuy nhiên nếu chỉ quan tâm tới việc “lý” tức là chỉ lo việc sắp xếp tổ chức, đổi mới

mà không đạt nền tảng của sự ổn định, thì sự phát triển của tổ chức không bền vững Trong “quản” phải có “lý” trong lý phải có “quản” để động thái của hệ ở thế cân bằng động Hệ vận động phù hợp, thích ứng và có hiệu quả mong muốn tương tác giữa các yếu tố bên trong với các nhân tố bên ngoài

Qua các cách giải thích về quản lý của các tác giả trong và ngoài nước, tuy

có nhiều cách hiểu, cách diễn đạt khác nhau, song có thể kết luận: Quản lý là hệ thống những tác động có chủ định, phù hợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý (đối tượng quản lý) nhằm khai thác và tận dụng tốt nhất những tiềm năng và cơ hội của khách thể quản lý để đạt đến mục tiêu quản lý trong một môi trường luôn biến động

Quản lý vừa là khoa học vừa là nghệ thuật Là khoa học vì nó là những tri thức được hệ thống hóa và là đối tượng nghiên cứu khách quan đặc biệt Quản lý

là khoa học nghiên cứu, lý giải các mối quan hệ, đặc biệt là mối quan hệ giữa chủ và khách thể quản lý Là nghệ thuật bởi nó là hoạt động đặc biệt đòi hỏi sự khéo léo, tinh tế và linh hoạt trong việc sử dụng những kinh nghiệm đã quan sát được, những tri thức đã được đúc kết nhằm tác động một cách có hiệu quả nhất tới khách thể quản lý

Như vậy, quản lý là một khái niệm rộng bao gồm nhiều lĩnh vực, mỗi một lĩnh vực có một hệ thống lý luận riêng: các nhà kinh tế thiên về quản lý nền sản xuất xã hội, các nhà luật học thiên về quản lý nhà nước, các nhà điều khiển học thiên về quan điểm cho hệ thống Cho nên khi đưa các định nghĩa về quản lý, các tác giả thường gắn với các loại hình quản lý cụ thể hoặc phụ thuộc nhiều vào lĩnh vực hoạt động hay nghiên cứu của mình Nhưng, bất cứ một tổ chức, một lĩnh vực nào, từ sự hoạt động của nền kinh tế quốc dân, của một doanh nghiệp, một đơn vị hành chính sự nghiệp đến một tập thể nhỏ như tổ chuyên môn, tổ sản xuất, bao giờ cũng có hai phân hệ:

người quản lý và đối tượng được quản lý Đó là một loại hoạt động xã hội bắt nguồn

từ tính chất cộng đồng dựa trên sự phân công và hợp tác để làm một công việc nhằm đạt một mục tiêu chung Vì vậy, những nhà quản lý phải luôn luôn mềm dẻo, linh hoạt để vận dụng những nguyên tắc quản lý khác nhau trong từng lĩnh vực và tình huống cụ thể cho phù hợp nhằm đạt được hiệu quả quản lý cao nhất

1.2.1.2 Quản lý giáo dục

Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của nó là sự truyền đạt

và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội của các thế hệ loài người, nhờ có giáo dục

mà các thế hệ nối tiếp nhau phát triển, tinh hoa văn hóa dân tộc và nhân loại được

kế thừa, bổ sung và trên cơ sở đó mà xã hội loài người không ngừng tiến lên Có thể khẳng định, giáo dục và quản lý giáo dục là tồn tại song hành, giáo dục xuất hiện nhằm thực hiện cơ chế di truyền kinh nghiệm lịch sử - xã hội của loài người, của thế

hệ đi trước cho thế hệ sau và để thế hệ sau có trách nhiệm kế thừa, phát triển nó một cách sáng tạo, làm cho xã hội, giáo dục và bản thân con người phát triển không ngừng Để đạt được mục đích đó, quản lý được coi là nhân tố tổ chức, chỉ đạo việc thực thi cơ chế nêu trên

Đối với cấp vĩ mô đó là quản lý một nền/ hệ thống giáo dục: Quản lý giáo dục là những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đã đặt ra cho ngành giáo dục

1.2.2 Kế hoạch và kế hoạch hoá trong quản lý giáo dục

Theo Từ điển tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, Trung tâm Từ điển học, 1997:

“Kế hoạch là toàn bộ nói chung những điều vạch ra một cách có hệ thống về những công việc dự định làm trong một thời gian nhất định với cách thức, trình

tự và thời hạn tiến hành” [26]

1.2.2.2 Kế hoạch hoá trong quản lý giáo dục

Trong quản lý giáo dục, kế hoạch được thể hiện như một bản thiết kế các hoạt động cho một cơ sở hay toàn bộ hệ thống giáo dục, trên cơ sở đó, chủ thể quản lý tổ chức, điều hành và điều chỉnh các hoạt động nhằm đạt được mục tiêu

dự kiến Như vậy, lập kế hoạch trong các hoạt động quản lý giáo dục có vai trò

- Kế hoạch với những mục tiêu và kết quả then chốt mong muốn đạt được cũng chính là căn cứ để kiểm tra, đánh giá thành tích của tổ chức hay của mỗi cá nhân

Khi xây dựng kế hoạch, để đạt được hiệu quả cao, người lập cần tuân theo các nguyên tắc cơ bản đó là:

- Mục đích của kế hoạch cần phải được xác định rõ ràng, cụ thể

- Kế hoạch được xây dựng trên nền tảng cơ sở khoa học và số liệu đáng tin cậy

- Kế hoạch đề ra phải đo lường, đánh giá được khi triển khai thực hiện với những chỉ tiêu cụ thể, mang tính định lượng

- Kế hoạch cần phải có tính khả thi, phù hợp với tình hình thực tế, năng lực thực hiện và khả năng có thể có của nguồn lực

- Mọi kế hoạch riêng của từng bộ phận cần có sự lồng ghép, thống nhất trong

Bất cứ một nhà trường nào, các hoạt động giáo dục – đào tạo đều bị chi phối bởi các yếu tố:

- Nhu cầu của nền kinh tế-xã hội (yêu cầu chung của đất nước và của địa phương, vùng lãnh thổ nơi trường đóng) đối với con người do nhà trường đào tạo

về tri thức, tư tưởng, tình cảm, sức khoẻ và những kỹ năng cần thiết Các nhu cầu này thể hiện trong mục tiêu đào tạo, trong các chỉ thị của cấp trên, trong chỉ tiêu đào tạo, tuyển sinh được giao… Nhu cầu về quyền lợi của các cá nhân và tập thể sư phạm nhà trường

- Yếu tố nội lực: các điều kiện về con người, tài chính, vật chất, không gian

và thời gian để tiến hành giáo dục và đào tạo Thực trạng chất lượng học sinh ở thời điểm xuất phát

- Các yếu tố ngoại lực: sự quan tâm của xã hội; sự phát triển kinh tế-xã hội, dân số; mặt bằng dân trí, truyền thống văn hoá Với 3 yếu tố đó người Hiệu trưởng phân tích để xác định một hệ thống các mục tiêu quản lý cụ thể cho một giai đoạn, sau đó xác định các nhiệm vụ, con đường, phương tiện, phân bổ các nguồn lực một cách hợp lý để đạt mục tiêu Như vậy, bản chất của xây dựng kế hoạch trong nhà trường thể hiện ở hoạt động phân tích để xác định mục tiêu, tìm ra những con đường, những giải pháp để nhà trường ngày càng đáp ứng các nhu cầu của xã hội Mục đích của xây dựng kế hoạch là đảm bảo cho sự phát triển của nhà trường theo từng mốc thời gian Xây dựng kế hoạch cần phải trả lời 4 câu hỏi:

- Chúng ta đang ở đâu?

- Chúng ta muốn đến đâu?

- Chúng ta đến đó bằng cách nào?

- Làm thế nào ta biết ta đã tới nơi?

Kế hoạch hoá là là làm cho phát triển một cách có kế hoạch (Từ điển tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, Trung tâm Từ điển học, 1997) Hiểu theo cách đó, có thể thấy

kế hoạch hoá chính là một chức năng quản lý Kế hoạch hoá là xác định mục tiêu, mục đích đối với thành tựu tương lai của tổ chức và các con đường, biện pháp, cách thức để đạt được mục tiêu đó Trong quản lý, kế hoạch hoá được xem là khâu đầu tiên bởi mọi hoạt động quản lý đều được bắt đầu từ khâu xây dựng kế hoạch Thuật

ngữ kế hoạch hoá là việc đưa toàn bộ hoạt động quản lý vào công tác kế hoạch, trong đó chỉ rõ mục tiêu, bước đi, biện pháp thực hiện và bảo đảm các nguồn lực để đạt được các mục tiêu của tổ chức (Theo Quản lý giáo dục, một số vấn đề lý luận và thực tiễn, NXB Đại học quốc gia Hà Nội, 2015)

Để quản lý kế hoạch tức là thực hiện chức năng kế hoạch hoá trong giáo dục, người quản lý nhà trường sẽ thường thực hiện việc này qua 4 giai đoạn chính:

- Giai đoạn chuẩn bị xây dựng kế hoạch (xác định mục tiêu)

- Giai đoạn lập kế hoạch

- Giai đoạn triển khai thực hiện kế hoạch

- Giai đoạn kiểm tra, đánh giá, tổng kết việc thực hiện kế hoạch

1.2.3 Dạy học và quản lý hoạt động dạy học

1.2.3.1 Dạy học

Dạy học là hoạt động chủ đạo và trung tâm trong các nhà trường Dạy học gồm hai hoạt động thống nhất biện chứng là hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò

- Hoạt động dạy của thầy là một quá trình tổ chức, điều khiển hoạt động học nhằm hình thành ở người học thái độ, năng lực, phương pháp học tập và ý chí học tập để khám phá tri thức Với cách hiểu đó, hoạt động dạy chính là hướng dẫn để học sinh có cách học, cách tiếp cận và xử lý thông tin, vận dụng chúng vào việc xử

lý các vấn đề của cuộc sống Hoạt động dạy bao gồm có 3 phần quan trọng:

+ Thời điểm chuẩn bị: nghiên cứu nội dung, chương trình, sách giáo khoa, học sinh, các điều kiện thực hiện, phương pháp dạy học, xây dựng phương án thích hợp cho từng nội dung bài học

+ Thời điểm tổ chức hoạt động trên lớp với học sinh nhằm đạt được mục tiêu bài dạy

+ Thời điểm kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh, thực hiện các điều chỉnh cần thiết về PPDH, ND DH, PTDH nhằm đạt được mục tiêu đề ra

- Hoạt động học là một hoạt động tích cực, tự lực, sáng tạo của người học nhằm tạo ra sự thay đổi trong nhận thức, thái độ, kỹ năng Đó là một quá trình thay đổi liên tục và diễn ra trong thời gian dài, thậm chí trong suốt cuộc đời Hoạt động

học có 2 loại là: học có hướng dẫn (trong nhà trường) và học không có hướng dẫn (trong xã hội) Trong phạm vi nhà trường, hoạt động học thường gắn liền với những nhiệm vụ cụ thể như sau:

+ Tham gia và thực hiện một chuỗi các hoạt động dưới sự hướng dẫn của Gv

và sự tương tác với các học sinh khác để chiếm lĩnh kiến thức, hình thành kỹ năng, xây dựng thái độ và hành vi tích cực

+ Tự học, tham khảo tài liệu, thu thập và xử lý các nguồn thông tin để mở rộng hiểu biết

+ Tự đánh giá bản thân và thực hiện theo các tiêu chí đánh giá kết quả học tập của giáo viên

+ Hiện thực hoá hiểu biết, kỹ năng, hành vi trong cuộc sống

Trong hoạt động dạy học, hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò luôn gắn bó hữu cơ không thể tách rời và có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau Trong đó dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều kiện của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học tập của mình nhằm đạt được những mục tiêu dạy học

Qúa trình dạy học cần đảm bảo các nguyên tắc cơ bản như sau ạ:

- Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính giáo dục trong dạy học

- Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học

- Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa cái cụ thể và cái trừu tượng trong dạy học

- Nguyên tắc đảm bảo tính thống nhất giữa tính vững chắc của tri thức kỹ năng kỹ xảo với tính mềm dẻo của tư duy

- Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức chung và tính vừa sức riêng trong dạy học

- Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa vai trò chủ đạo của giáo viên với tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh trong dạy học

1.2.3.2 Quản lý hoạt động dạy học

Quản lý hoạt động dạy học là tổ chức chỉ đạo giáo viên và học sinh thực hiện quá trình dạy học theo những quy luật khách quan nhằm thực hiện mục tiêu dạy học

Quản lý hoạt động dạy học có các đặc điểm sau:

- Mang tính chất quản lý hành chính sư phạm

- Mang tính chất đặc trưng của khoa học quản lý

- Hiệu quả của quản lý quá trình dạy học được tích hợp trong kết quả đào tạo

và thể hiện qua các chỉ số như: số lượng học sinh tốt nghiệp; Chất lượng giáo dục; hiệu quả ngoài của giáo dục

Nội dung quản lý hoạt động dạy học bao gồm:

- Xây dựng kế hoạch dạy học năm học

- Hoàn thiện cơ cấu tổ chức, thực hiện có hiệu quả kế hoạch dạy học năm học

- Chỉ đạo triển khai và thực hiện kế hoạch dạy học

- Kiểm tra đánh giá kế hoạch dạy học

1.2.4 Kế hoạch dạy học và quản lý kế hoạch dạy học

1.2.4.1 Kế hoạch dạy học

Kế hoạch dạy học là một kế hoạch bộ phận trong kế hoạch tổng thể của nhà trường Kế hoạch dạy học trong nhà trường được hiểu là bản thiết kế các hoạt động dạy học để trên cơ sở kế hoạch đó, chủ thể quản lý tổ chức, điều hành

và điều chỉnh các hoạt động dạy học nhằm đạt được mục tiêu dự kiến Nói một cách cụ thể hơn, kế hoạch dạy học là bản thiết kế và hướng dẫn cụ thể cho việc thực hiện giảng dạy các môn học tổng thể trong trường hoặc của một môn học cụ thể hay một bài học chi tiết

Kế hoạch dạy học trong nhà trường gắn liền với mọi mặt hoạt động dạy – học diễn ra trong nhà trường với sự tham gia của cả người dạy và người học

Kế hoạch dạy học trong nhà trường thường bao gồm:

- Kế hoạch dạy học chung (kế hoạch chuyên môn) của toàn trường

- Kế hoạch dạy học của tổ chuyên môn

- Kế hoạch dạy học của từng giáo viên

Xét theo tiêu chí thời gian triển khai, kế hoạch dạy học trong nhà trường bao gồm:

- Kế hoạch dạy học năm học

- Kế hoạch dạy học từng tháng

- Kế hoạch dạy học từng tuần

Xét theo nội dung dạy học, kế hoạch dạy học trong nhà trường bao gồm:

- Kế hoạch dạy học theo từng môn, từng khối

- Kế hoạch bài học (giáo án)

- Kế hoạch dạy học theo các chuyên đề

1.2.4.2 Quản lý kế hoạch dạy học

Quản lý kế hoạch dạy học là một trong những hoạt động trọng tâm trong công tác quản lý các hoạt động dạy học và giáo dục trong nhà trường Quản lý kế hoạch dạy học được thể hiện thông qua những nội dung cụ thể như:

- Tổ chức chuẩn bị xây dựng kế hoạch dạy học (xác định mục tiêu)

- Tiến hành xây dựng kế hoạch dạy học

- Triển khai thực hiện kế hoạch dạy học

- Kiểm tra, đánh giá, tổng kết việc thực hiện kế hoạch dạy học

1.3 Chương trình giáo dục và kế hoạch dạy học tại các trường phổ thông

1.3.1 Chương trình giáo dục và chương trình giáo dục tại trường phổ thông

1.3.1.1 Chương trình giáo dục

Chương trình giáo dục là một thuật ngữ xuất hiện từ khá sớm khoảng những năm 1820 Cùng với quá trình vận động và phát triển của giáo dục cũng như sự đa dạng trong các cách tiếp cận, các nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều cách định nghĩa khác nhau về chương trình giáo dục Một trong số những định nghĩa tiêu biểu về chương trình giáo dục là quan niệm của K.Frey: “CTGD là sự trình bày, diễn tả có

hệ thống việc dạy học được dự kiến trong một khoảng thời gian xác định mà sản phẩm của sự trình bày đó là hệ thống xác định các thành tố khác nhau nhằm chuẩn

bị, thực hiện và đánh giá một cách tối ưu việc dạy học” Đây là một trong những định nghĩa nhận được sự quan tâm của đông đảo các nhà nghiên cứu và thực hành Hiện nay, quan niệm về chương trình giáo dục đã rộng hơn, đó không chỉ là tập hợp các mục tiêu có thể được hình thành thông qua các hoạt động được kế hoạch hóa và

tổ chức trong nhà trường và bảng danh mục các nội dung giảng dạy mà đó là một phức hợp được tạo thành từ các bộ phận như:

- Mục đích, mục tiêu và chuẩn đầu ra của chương trình giáo dục

- Nội dung chương trình

- Hình thức tổ chức dạy học, phương pháp và phương tiện dạy học

- Các hình thức đánh giá kết quả giáo dục

Với cách hiểu như vậy, chương trình giáo dục được định nghĩa như sau: “CTGD là

kế hoạch tổng thể, hệ thống về toàn bộ hoạt động giáo dục tại nhà trường Nó bao gồm mục đích giáo dục, mục tiêu, chuẩn đầu ra, nội dung giáo dục (với độ rộng và sâu tương ứng với chuẩn đầu ra), phương thức giáo dục và hình thức tổ chức giáo dục (với phương pháp, phương tiện và công cụ dạy học phù hợp), phương thức đánh giá kết quả giáo dục (trong so sánh, đối chiếu với chuẩn đầu ra của chương trình) [18]

Chương trình giáo dục được chia theo nhiều cấp độ khác nhau với các phân cấp quản lý tương ứng Cụ thể là:

- Chương trình giáo dục quốc gia hay còn gọi là chương trình khung bao gồm chuẩn đầu ra và các môn học bắt buộc Những môn học này là những môn học bắt buộc ít thay đổi theo thời gian và được đa số các cơ sở giáo dục trong khối ngành hoặc vùng miền thực hiện theo

- Chương trình giáo dục của nhà trường: Chương trình giáo dục nhà trường là việc các cơ sở giáo dục trên nguyên tắc đảm bảo tuân thủ tính pháp lệnh của chương trình giáo dục quốc gia nhưng có sự thay đổi, điều chỉnh một phần, được lựa chọn, sắp xếp lại với sự tham gia của giáo viên, các chuyên gia sao cho phù hợp nhất với đối tượng học sinh trong điều kiện cụ thể của nhà trường nhằm đem lại hiệu quả cao nhất cho chuẩn đầu ra của chương trình dạy học Qúa trình này chính là quá trình các cơ sở giáo dục (với sự tham gia tập trung có tính chuyên môn cao của đội ngũ giáo viên và chuyên gia) đã tham gia vào việc phát triển chương trình giáo dục để từng bước hướng tới tính phù hợp và tính hiệu quả trong triển khai, thực thi chương trình giáo dục quốc gia gắn với điều kiện đặc thù riêng của mỗi vùng miền, mỗi nhà trường Với cách tiếp cận chương trình giáo dục là một thực thể không phải được thiết kế một lần và dùng cho mãi mãi mà được phát triển, bổ sung, hoàn thiện tùy theo sự thay đổi của trình độ phát triển kình tế - xã hội, của KH-KT thì phát triển chương trình giáo dục là một quá trình liên tục nhằm hoàn thiện không ngừng chương trình giáo dục sao cho tương thích với trình độ phát triển của xã hội Ở cấp độ nhà trường, quá trình phát triển chương

trình giáo dục này được thể hiện thông qua quá trình nhà trường nghiên cứu, xây dựng, triển khai thực hiện và kiểm tra đánh giá và điều chỉnh cải tiến liên tục các kế hoạch giáo dục và dạy học của nhà trường

1.3.1.2 Chương trình giáo dục của trường phổ thông

Chương trình giáo dục tại trường phổ thông chính là sản phẩm của quá trình nhà trường trên cơ sở nghiên cứu khung chương trình quốc gia, kế hoạch giáo dục của các cấp quản lý và phân tích điều kiện thực tế tại cơ sở giáo dục mình mà xây dựng một bản thiết kế và hướng dẫn cụ thể việc thực hiện hoạt động giáo dục trong một năm học, một tháng hay một hoạt động giáo dục cụ thể

* Qúa trình xây dựng chương trình giáo dục của các nhà trường vẫn cần đảm bảo các nguyên tắc:

- Nâng cao được kết quả thực hiện mục tiêu giáo dục của chương trình giáo dục phổ thông hiện hành; học sinh được cung cấp kiến thức, kỹ năng theo chuẩn chương trình giáo dục phổ thông; được hình thành, phát triển các phẩm chất, năng lực

- Đảm bảo tính lôgic của mạch kiến thức và tính thống nhất giữa các môn học và các hoạt động giáo dục

- Tổng thời lượng của các môn học và các hoạt động giáo dục không ít

hơn thời lượng quy định trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành; hoàn

thành kế hoạch theo biên chế thời gian năm học

- Đảm bảo tính phù hợp, khả thi với đối tượng và điều kiện cụ thể của từng trường

* Các nội dung chính trong chương trình giáo dục của mỗi nhà trường:

- Các nội dung gắn liền với hoạt động dạy học: bao gồm các nội dung như

+ Xây dựng kế hoạch dạy học gắn với nội dung chương trình dạy học theo từng cấp học

+ Đổi mới phương pháp dạy học

+ Các hoạt động kiểm tra, đánh giá trong dạy học

+ Sử dụng cơ sở vật chất trong hoạt động dạy học

- Các nội dung gắn liền với hoạt động giáo dục: bao gồm các nội dung như:

+ Nội dung giáo dục tư tưởng, chính trị, đạo đức, pháp luật

+ Nội dung giáo dục ngoài giờ lên lớp

+ Nội dung giáo dục quốc phòng, giáo dục thể chất

+ Nội dung giáo dục môi trường

+ Nội dung giáo dục lao động, hướng nghiệp

+ Nội dung giáo dục thẩm mỹ

+ Nội dung giáo dục kỹ năng sống và giá trị sống

* Quy trình xây dựng chương trình giáo dục của các nhà trường:

Bước 1: Các trường tổ chức cho tổ, nhóm chuyên môn triển khai thực hiện các nội dung trên; dự thảo kế hoạch điều chỉnh nội dung dạy học, kế hoạch dạy học (phân phối chương trình) và kế hoạch hoạt động giáo dục chung của nhà trường; đề xuất nhân sự cho từng nội dung hoạt động

Bước 2: Hiệu trưởng tổng hợp, tổ chức thảo luận thống nhất trong Hội đồng giáo dục nhà trường

Bước 3: Các tổ, nhóm chuyên môn điều chỉnh sau khi được góp ý

Bước 4: Hiệu trưởng phê duyệt ban hành chương trình giáo dục (có quyết định phê duyệt) và tổ chức thực hiện

* Sản phẩm: Quyết định ban hành chương trình giáo dục của Hiệu trưởng

Cấu trúc của chương trình giáo dục nhà trường bao gồm có: chương trình dạy học

và chương trình giáo dục

* Tầm quan trọng của chương trình giáo dục trong các nhà trường:

Chương trình giáo dục chính thức sau khi đã được Hiệu trưởng phê duyệt và

ra quyết định ban hành chính là văn bản quan trọng nhất để triển khai tất cả các hoạt động dạy học và giáo dục trong nhà trường trong suốt năm hướng tới đạt được mục tiêu đã đề ra Đó cũng là căn cứ để nhà quản lý cũng như tập thể cán bộ - giáo viên – nhân viên trường triển khai những kế hoạch cụ thể trong phạm vi công việc do từng cá nhân, bộ phận đảm trách Đồng thời đây cũng là căn cứ để đánh giá hiệu quả làm việc, đánh giá kết quả hoàn thành nhiệm vụ của mỗi giáo viên, mỗi tổ chuyên môn cũng như của toàn trường

1.3.2 Kế hoạch dạy học tại các trường phổ thông

1.3.2.1 Tầm quan trọng của kế hoạch dạy học trong nhà trường

Xây dựng kế hoạch dạy học được coi là khâu đầu tiên và quan trọng nhất trong

công tác quản lý các hoạt động dạy học của mỗi nhà trường Kế hoạch dạy học tổng thể

và kế hoạch dạy học của từng bộ môn có ý nghĩa lớn trong việc:

- Giúp ban giám hiệu và tập thể giáo viên nhà trường tập trung thống nhất hướng tới các mục tiêu dạy học của toàn trường, làm rõ hơn phương hướng hoạt động dạy học của trường trong kỳ kế hoạch

- Góp phần huy động tối ưu được mọi nguồn lực trong và ngoài nhà trường vào việc tìm kiếm giải pháp và con đường đi phù hợp nhất cho cả cán bộ quản lý nhà trường và mọi thành viên trong trường để triển khai chương trình dạy học đạt được mục tiêu đã đề ra Nói một cách khác kế hoạch dạy học tạo điều kiện tất cả các thành viên trong trường cùng phối hợp hành động để đạt mục tiêu Đó là cơ sở thống nhất hành động trong tập thể sư phạm nhà trường

- Kế hoạch dạy học trong nhà trường chính là cơ sở để tạo nên tính đồng bộ, tính thống nhất cao trong triển khai mọi mặt hoạt động giáo dục trong nhà trường, cũng

là công cụ để người quản lý quản lý được các nội dung dạy học trong nhà trường

- Qúa trình xây dựng và triển khai kế hoạch dạy học cũng chính là thể hiện tính dân chủ hoá giáo dục và dân chủ hoá quản lý nhà trường một cách rõ nét thông qua việc bàn bạc xây dựng kế hoạch, thu hút trí tuệ của các thành viên, các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, tạo cơ hội lôi kéo mọi người tham gia xây dựng và triển khai những quyết định quan trọng

- Kế hoạch dạy học trong nhà trường giúp hình thành nên những mục tiêu làm cơ sở cho việc kiểm tra, đánh giá (ngoài và trong) Không xây dựng kế hoạch thì không thể kiểm tra, đánh giá được

- Đối với người quản lý, kế hoạch dạy học giúp người quản lý có cái nhìn tổng quan về hệ thống, làm việc chủ động và tự tin hơn Tóm lại, kế hoạch dạy học

là sản phẩm của hoạt động quản lý chuyên môn Kế hoạch là công cụ quan trọng của người quản lý, của người hiệu trưởng Nó thể hiện sự hoạt động có trình độ tổ chức cao, thay thế hoạt động manh mún, thiếu phối hợp, thất thường bằng hoạt động theo các quyết định đã được cân nhắc; thay thế quản lý ứng phó bằng quản lý theo mục tiêu

Xuất phát từ những ý nghĩa nêu trên, có thể thấy xây dựng kế hoạch dạy học

trong nhà trường là một trong những hoạt động chuyên môn quan trọng bậc nhất và luôn được các nhà trường ưu tiên hàng đầu

1.3.2.2 Nội dung cơ bản của kế hoạch dạy học trong trường phổ thông

Kế hoạch dạy học trong nhà trường bao gồm:

- Kế hoạch dạy học (kế hoạch chuyên môn) tổng thể của toàn trường:

Đây là kế hoạch bộ phận trong kế hoạch chung của toàn trường, thường được ban giám hiệu nhà trường xây dựng trên cơ sở sự thống nhất chung của tập thể sư phạm nhà trường Kế hoạch dạy học tổng thể của toàn trường được xây dựng định kỳ mỗi năm học tập trung trong các nội dung chính sau:

+ Mục tiêu dạy học: gồm mục tiêu về quy mô, cơ cấu, chất lượng hiệu quả của hoạt động dạy học sẽ tiến hành trong năm học đó

+ Các công việc dự kiến: Công tác tổ chức nhà trường (đội ngũ giáo viên; cơ cấu lớp học…); Tổ chức giảng dạy học tập theo kế hoạch dạy học của các môn đã được phê duyệt; Các hoạt động đổi mới phương pháp dạy học; Công tác kiểm tra, đánh giá các hoạt động dạy học…)

+ Các giải pháp thực hiện kế hoạch: bao gồm các giải pháp cụ thể cho từng nội dung hoạt động tương ứng

+ Vấn đề huy động và phân bổ các nguồn nhân lực tham gia vào việc triển khai các hoạt động dạy học trong nhà trường: nhân sự; tài chính; các cơ sở vật chất

và phương tiện dạy học

+ Xây dựng kế hoạch thời gian: Bao gồm khung kế hoạch thời gian cụ thể cho từng nội dung hoạt động (thời gian bắt đầu và kết thúc).,

- Kế hoạch dạy học (kế hoạch giảng dạy) môn học: Đây là phần kế hoạch

KẾ HOẠCH DẠY HỌC TỔNG THỂ

KẾ HOẠCH DẠY HỌC BỘ MÔN

KẾ HOẠCH DẠY HỌC BÀI HỌC

dạy học chi tiết cho từng môn học cụ thể, từng khối lớp cụ thể được các tổ chuyên môn trực tiếp xây dựng dưới sự quản lý, chỉ đạo của ban giám hiệu nhà trường Các nội dung chính của kế hoạch dạy học theo môn đó là:

+ Vị trí môn học trong kế hoạch dạy học chung

+ Xác định mục tiêu môn học (về kiến thức, kỹ năng, thái độ)

+ Nội dung dạy học được cấu trúc sắp xếp theo từng bài học hoặc từng chủ

đề liên môn (các phần, các chương, các bài)

+ Kế hoạch thời gian thực hiện giảng dạy gắn với từng nội dung dạy học: thời lượng và tiến độ

+ Chuẩn kiến thức, kỹ năng cần đạt của từng bài học trong môn

+ Hình thức kiểm tra, đánh giá tương ứng với từng nội dung dạy học

- Kế hoạch dạy học từng bài (còn gọi là kế hoạch bài học): Đây là phần kế

hoạch dạy học chi tiết cho từng bài học cụ thể gắn với từng lớp học cụ thể do giáo viên trực tiếp thiết kế, xây dựng và được tổ chuyên môn, ban giám hiệu ký duyệt trước khi triển khai giảng dạy trên lớp học Kế hoạch dạy học từng bài hay còn gọi

là giáo án chính là kết quả thể hiện rõ nét quá trình nghiên cứu chuyên môn, nghiên cứu bài học, áp dụng đổi mới phương pháp dạy học cũng như các hoạt động kiểm tra, đánh giá của giáo viên Nội dung cơ bản của kế hoạch dạy học này là:

+ Xác định mục tiêu bài dạy: mục tiêu về nội dung, kỹ năng, thái độ, định hướng hình thành năng lực cho học sinh theo các mức độ khác nhau

+ Các nội dung chuẩn bị cho giảng dạy bài học: sử dụng phương tiện dạy học

và các cơ sở vật chất khác; sự chuẩn bị nội dung dạy và học của cả thầy và trò

+ Thiết kế các hoạt động dạy học: gắn với từng nội dung dạy học là các phương pháp, kỹ thuật dạy học tương ứng

+ Các hình thức kiểm tra, đánh giá được triển khai trong quá trình dạy học

1.3.2.3 Các bước xây dựng kế hoạch dạy học trong trường phổ thông

Quy trình xây dựng các kế hoạch dạy học trong nhà trường thường được triển khai theo thứ tự như sau:

- Bước 1: Ban hành Kế hoạch dạy học tổng thể của toàn trường trong năm học

- Bước 2: Ban hành kế hoạch dạy học của từng môn trong năm học

- Bước 3: Phê duyệt kế hoạch dạy học theo từng bài học (giáo án) của từng giáo viên theo quy định thời gian của từng trường

Với cả 3 loại kế hoạch dạy học như đã nêu trên, mặc dù có khác nhau về quy

mô, mức độ nhưng khi thiết kế, xây dựng đều có những quy trình thống nhất trong thiết kế kế hoạch nói chung Cụ thể là:

- Bước 1: Phân tích tình hình và xác định mục tiêu của hoạt động dạy học

- Bước 2: Người phụ trách chính viết dự thảo kế hoạch dạy học

- Bước 3: Tổ chức thảo luận, góp ý, bổ sung cho dự thảo kế hoạch dạy học

- Bước 4: Hoàn chỉnh kế hoạch, phê duyệt kế hoạch để triển khai thực hiện

1.4 Quản lý kế hoạch dạy học

Quản lý kế hoạch dạy học chính là một nội dung cơ bản trong quản lý các hoạt động dạy học nói chung Nội dung cơ bản của hoạt động quản lý kế hoạch dạy học là:

- Chuẩn bị xây dựng kế hoạch dạy học (xác định mục tiêu)

- Tổ chức xây dựng kế hoạch dạy học

- Chỉ đạo triển khai thực hiện kế hoạch dạy học

- Kiểm tra, đánh giá, điều chỉnh kế hoạch dạy học

1.4.1 Chuẩn bị xây dựng kế hoạch dạy học

Trước khi triển khai xây dựng các kế hoạch dạy học trong nhà trường, bước đầu tiên của người quản lý là lên kế hoạch chuẩn bị Việc chuẩn bị càng kỹ lưỡng, bài bản bao nhiêu thì các bước tiếp theo sẽ càng có định hướng và có hiệu quả cao bấy nhiêu

Trước hết đó là việc phân tích tình hình, đánh giá nhu cầu và xác định mục tiêu cốt lõi của các hoạt động dạy học và giáo dục mà nhà trường muốn hướng tới Người quản lý cần thu thập các thông tin và phân tích cụ thể bối cảnh khách quan, chủ quan của trường mình (hay còn gọi là môi trường bên trong và môi trường bên ngoài) Bối cảnh khách quan bao gồm đặc điểm, nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội nói chung; của địa phương nói riêng; những chủ trương, chính sách, quy định hiện hành liên quan tới việc triển khai các hoạt động dạy học nói chung Bối cảnh khách quan ấy sẽ mang đến cho nhà trường những thuận lợi và những khó khăn cụ thể Bối cảnh chủ quan bao gồm có đặc điểm tình hình hiện

tại của nhà trường (quy mô trường lớp; chất lượng đội ngũ; cơ sở vật chất ); những đặc thù riêng của trường; đánh giá đặc điểm của học sinh nhà trường; những mong đợi và điều kiện chung của cha mẹ học sinh nhà trường; kết quả việc quản lý kế hoạch dạy học của năm học liền kề trước đó vv Phân tích bối cảnh chủ quan của nhà trường sẽ giúp nhà quản lý xác định được đâu là điểm mạnh và đâu là điểm yếu hiện tại của cơ sở giáo dục của mình

Từ việc phân tích tình hình ấy, nhà quản lý sẽ đánh giá được nhu cầu và xác định được mục tiêu cốt lõi mà nhà trường mong muốn hướng tới, quyết tâm theo đuổi trong thời gian tới Đó là cách để trả lời các câu hỏi như: Hiện tại, định hướng phát triển các hoạt động dạy học của nhà trường là gì? Mục tiêu dạy học mà nhà trường hướng tới là gì? Điều gì cần được tập trung ưu tiên để cải thiện hoặc đổi mới nhất để đem lại hiệu quả cao cho các hoạt động dạy học? Điều gì đã được triển khai rất tốt và cần được đẩy mạnh, phát huy tiếp trong thời gian tới? Việc trả lời những câu hỏi đó cũng chính là việc nhà quản lý xác định được đích đến, mục tiêu hướng tới chung của các kế hoạch dạy học sắp thiết kế, xây dựng Đây là tiền đề đầu tiên dấn dắt các hoạt động tiếp theo sẽ đi đúng hướng và đem lại hiệu quả cao

Để chuẩn bị cho việc xây dựng các kế hoạch dạy học, hiệu trưởng nhà trường

sẽ cần thiết kế lộ trình thời gian cụ thể cho việc xây dựng, triển khai và kiểm tra, đánh giá các kế hoạch dạy học trong năm học Các nội dung chính của bản kế hoạch này sẽ bao gồm: Các nội dung công việc; Nhân sự phụ trách chính và nhân sự phối hợp; Yêu cầu cần đạt được; Biện pháp triển khai; Thời gian bắt đầu và thời gian hoàn thành Bản kế hoạch này là sự chuẩn bị rõ ràng và khoa học để các tiến độ công việc được đảm bảo

1.4.2 Tổ chức xây dựng kế hoạch dạy học

1.4.2.1 Phân công, phân nhiệm vai trò quản lý và triển khai thực hiện xây dựng kế hoạch dạy học

Trước hết, hiệu trưởng nhà trường sẽ có sự phân công, phân nhiệm cụ thể trong việc thực thi xây dựng kế hoạch dạy học trong nhà trường

- Ở cấp độ kế hoạch dạy học tổng thể của toàn trường: Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm cao nhất về tất cả các hoạt động dạy học và giáo dục trong nhà

trường nhưng có thể không trực tiếp phụ trách hoạt động dạy học mà phân công cho phó hiệu trưởng phụ trách quản lý hoạt động dạy học (Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn) Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn sẽ trực tiếp cùng hiệu trưởng xây dựng kế hoạch dạy học trong năm học, báo cáo hiệu trưởng về phần công việc của mình, cùng bản bạc, thống nhất quan điểm lãnh đạo, cùng tổ chức thảo luận và lấy ý kiến đóng góp của giáo viên

- Ở cấp độ kế hoạch dạy học từng môn: Hiệu trưởng căn cứ vào quy định của Điều lệ trường học và xem xét tình hình thực tế cơ cấu tổ chức tổ nhóm chuyên môn của mình để phân công cho các tổ trưởng chuyên môn trực tiếp điều hành, quản lý, chịu trách nhiệm về việc xây dựng các kế hoạch dạy học bộ môn thuộc chuyên môn của tổ mình Cách phân quyền này là phù hợp với quy định và phù hợp với thực tế giúp cho các kế hoạch dạy học từng môn sẽ có tính khả thi cao Đối với các tổ chuyên môn có bao gồm nhiều bộ môn khác nhau thì tổ trưởng chuyên môn có thể tiếp tục phân quyền phụ trách chính cho các tổ phó chuyên môn hoặc các nhóm trưởng bộ môn trong tổ tùy theo cơ cấu tổ chức riêng của từng trường

- Ở cấp độ kế hoạch dạy học bài học: Đây là nội dung sẽ được thiết kế bởi chính giáo viên giảng dạy bộ môn đó Hiệu trưởng chỉ đạo phân công giảng dạy cho giáo viên một cách hợp lý, phù hợp để mỗi giáo viên được phát huy hết năng lực của mình Việc này sẽ đem lại những kế hoạch dạy học có chất lượng cao hơn Các

kế hoạch dạy học của mỗi giáo viên đều được góp ý, phê duyệt của tổ trưởng chuyên môn và ban giám hiệu để đảm bảo những yêu cầu theo quy định chung của ngành và theo quy định chung của trường

1.4.2.2 Tiến hành xây dựng kế hoạch dạy học

Hiệu trưởng nhà trường trực tiếp chỉ đạo các nhân sự phụ trách chính triển khai xây dựng các kế hoạch dạy học

Xây dựng kế hoạch dạy học toàn trường (kế hoạch hoạt động chuyên

môn) được triển khai thông qua các buổi làm việc chung giữa các thành viên trong ban giám hiệu, các buổi làm việc chung giữa ban giám hiệu và các tổ trưởng chuyên môn; giữa ban giám hiệu và giáo viên toàn trường Đồng thời, bản kế hoạch dạy học toàn trường còn được triển khai qua quá trình tự làm việc, tự thiết kế, tự nghiên cứu